Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Θνητά Όνειρα

 

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Θνητά Όνειρα – Καθημερινά πρόσωπα του κειμένου

(Στο: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Σημειώσεις εκατό ημερών, εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1988, σελ. 84).

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Οι Άγιοι του Νέου Μαρτυρολογίου

 

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Οι Άγιοι του Νέου Μαρτυρολογίου (στο: Σημειώσεις εκατό ημερών, εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1988, σελ. 6).

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, «Αρλεκίνοι της ζωής π’ ασωτεύετε κάθε αξία, μην ειρωνεύεστε ό,τι δεν γινήκατ’ ακόμα» - Μνήμη Ν.Γ.Πεντζίκη (1908-1993)

 πηγή: ΑΝΤΙΔΟΣΙΣ

[Χαιρετισμός του Χρ. Α. Σταμούλη στην εκδήλωση "Υπάρχω εις ό,τι με περιέχει - Μνήμη Ν. Γ. Πεντζίκη", Θεσσαλονίκη, 14 Μαΐου 2024]

Παναγιώτατε,

Σεβαστοί πατέρες,

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Φίλε Γαβριήλ,

Αγαπητές φοιτήτριες και αγαπητοί φοιτητές,

Φίλες και φίλοι.

Χριστός Ανέστη!

Στις 13 Ιανουαρίου του 2023 συμπληρώθηκαν τριάντα χρόνια από την κοίμηση του κυρ Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη. Τριγυρνούσε πάντα στο μυαλό μου η σκέψη να οργανώσουμε μια εκδήλωση στη μνήμη του. Την «ερώσα μνήμη», όπως λέγει ο ίδιος. Τη μνήμη που ποιεί το μαζί επί το αυτό εν αμερίστω καρδία και για την οποία ο μακαριστός π. Αλέξανδρος Σμέμαν, γράφει: «Κατά τη διάρκεια των Eιρηνικών, σήμερα, θυμήθηκα έντονα –και κατά κάποιο τρόπο όλους ταυτόχρονα– τους τόσους ανθρώπους πού μ’ έχουν “συνοδέψει” στη ζωή μου: τον πατέρα Kυπριανό, φίλο και εξομολόγο (κάτω από μια ελαφρά Παρισινή ψιχάλα, καθ’ οδόν προς το μετρό)· τον B.A., νεωκόρο στον καθεδρικό ναό της οδού Nταρού, κι άλλους. Και τούς θυμήθηκα όχι αφηρημένα, αλλά τον καθένα από αυτούς στο πλαίσιο μιας πραγματικής στιγμής, μιας πραγματικής μέρας. H ανάμνηση αυτών των περιστάσεων, η επανενσάρκωσή τους, η επαναβίωσή τους μπορεί να γίνει επειδή είναι πραγματικές, επειδή υπάρχουν, κι όλες αυτές οι περιπτώσεις μαζί, αν όντως τίς θυμάμαι και τις ξαναζώ, συνθέτουν το “αναστημένο σώμα” μου. H Εκκλησία είναι η μνήμη και η ανάμνηση, αλλά στο φως της Ανάστασης».

Την Κυριακή 26 Νοεμβρίου του 2023, έβγαινα από την Εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, του και πολιούχου της πόλης μας, μετά το τέλος της πρώτης Θείας Λειτουργίας του νέου Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου. Στην πόρτα συνάντησα τον καλό φίλο Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκη. Χαιρετηθήκαμε με χαρά. Γαβριήλ, του λέω, κοίτα που φτάσαμε. Ένας Μητροπολίτης στον ενθρονιστήριο λόγο του να κάνει αναφορά στον Ν. Γ. Πεντζίκη. Με κοίταξε, χαμογέλασε και είπε, αφού το κάνουν πανεπιστημιακοί καθηγητές θεολογίας, γιατί να μην το κάνει και ο δεσπότης. Ξέρεις, συνέχισα, γυρνάει στο μυαλό μου η ιδέα να κάνουμε κάτι για τη συμπλήρωση τριάντα χρόνων από την κοίμησή του πατέρα σου, πως θα το έβλεπες-είχε προηγηθεί η «Σύναξη Μνήμης του Ν.Γ. Πεντζίκη», στο Βυζαντινό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, την Τετάρτη 18 Μαΐου του 2018, όπου ο Γαβριήλ με τίμησε με τιμή μεγάλη· με είχε καλέσει να μιλήσω για τον πατέρα και το έργο του. Να το δούμε μου είπε και μείναμε εκεί. Το είπα στον Δεσπότη, το συζήτησα και με τους ανθρώπους του Ιδρύματος της Ορμύλιας και τον γέροντα Ελισαίο. Άρεσε σε όλους η ιδέα και έτσι ξεκινήσαμε τη διοργάνωση με ευθύνη και προσοχή πολλή, αφού πρώτα η κοσμητεία της Σχολής μας, οι εκλεκτοί πρόεδροι και οι διευθυντές των Τομέων των δύο Τμημάτων, έδωσαν με μεγάλη χαρά την έγκρισή τους. Και ιδού, στεκόμαστε απόψε ενώπιόν σας. Μουσικοί σπουδαίοι -οικουμενικοί, ποιητές ήθους -ηθοποιοί, τραγουδιστής παρακαταθήκη των μεγάλων Μάνου Χατζιδάκι και Απόστολου Καλδάρα, Χορωδίες που τραγούδησαν τον Ν.Γ. Πεντζίκη μόλις από το 1998 και τόσοι άλλοι, για να κλίνουμε γόνυ αγάπης και μανικού έρωτος στον τρελό της ευθύνης, στον κυρ Νίκο της Μητέρας Θεσσαλονίκης. Στον άνθρωπο που αγαπήθηκε πολύ, αλλά και λοιδορήθηκε από αμαθείς και πονηρούς, υποκριτές και επαρκείς. Και προς τους οποίους, τους δεύτερους εννοώ, ο ίδιος, με ένταση φώναξε στο ποίημά του, Πάνω στα βάσανα που επιβάλλει ο άνθρωπος στον άνθρωπο:

«Αρλεκίνοι της ζωής π’ ασωτεύετε κάθε αξία,

μην ειρωνεύεστε ό,τι δεν γενήκατ’ ακόμα».

Φίλες και φίλοι,

«Υπάρχουμε εις ό,τι μας περιέχει».

Σας ευχαριστούμε από καρδιάς όλους για την αποψινή παράδεισο. Τη γιορτή.

Εκδήλωση αφιερωμένη στον Ν.Γ.Πεντζίκη στη Ροτόντα την Τρίτη 14/5/2024

πηγή: ΕΡΤ

Εκδήλωση αφιερωμένη στη μνήμη του πεζογράφου και ποιητή Νίκου Γ. Πεντζίκη (1993-2023), θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Τρίτη (14/5) στη Ροτόντα. Την εκδήλωση, με τίτλο «Υπάρχω εις ό,τι με περιέχει», διοργανώνουν η Κοσμητεία της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης και το Ίδρυμα Ορμύλια, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης και την Επιτροπή Ερευνών του ΑΠΘ.

Διαβάστε περισσότερα εδώ.

Ανθολόγιον 293: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

Μέ τρομάζει ἡ ἀπουσία τοῦ παρόντος.

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Συνοδεία (Πεζογραφήματα 1936-1968), β' έκδοση, Α. Σ. Ε., Θεσσαλονίκη 1984, σελ.14.

Στέλιος Κούκος, Μνήμη Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη: Χαίρε ανάμεσά μας και εσαεί!

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Μηνί Ιουνίου 25 (1969)

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης είναι  ένας ιδιότυπος ταξιδευτής και επισκέπτης του κόσμου!

Και εν προκειμένω περί κόσμου μην φανταστείτε ότι αναφερόμαστε στον «Γύρο του κόσμου σε 80 μέρες», αφού ο θεσσαλονικιός συγγραφέας ήταν ικανός να κάνει ένα μακρινό ταξείδι στο συρτάρι του, σε ένα κουτί από τα αναμνηστικά που «αποδελτίωνε» τον κόσμο του.

Βεβαίως! Και όχι μόνον να ταξιδέψει ο ίδιος, αλλά να μας μεταφέρει και εμάς μαζί του σε μία επίσκεψη σχεδόν… θρίλερ αλλά και ζωής. Αυτή, όμως, ήταν και η μία ευρύτερη μέθοδος και τρόπος δουλειάς του. Διά της επίσκεψης και εντρύφησης στα πράγματα και την αλήθειά τους, τα φανερώματά τους. Ή ακόμη στις αποδείξεις που απαιτούσε ο ίδιος για την ζωή του. Θυμάστε την παλαιότερη έκκληση-καμπάνια υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ.) που έλεγε για τα αυθαίρετα «Αν το δηλώσεις μπορείς να το σώσεις»! Κάπως έτσι έκανε και με τα δικά του «αυθαίρετα» ο Πεντζίκης. (Και μην σας φαίνεται περίεργη η επίκληση ενός τηλεοπτικού σλόγκαν σε ένα κείμενο για τον Πεντζίκη! Το ίδιο έκανε και ο ίδιος και μάλιστα πάρα πολύ συχνά στην καθημερινή του ζωή του, αφού ήταν φιλοπαίγμων και πειραχτήρι τόσο σε επίπεδο… καλουργήματος όσο και κακουργήματος).

Η μέθοδος και η σχέση του με τα πράγματα αποτελούσε μια δυνατότητα να «ξεσκαρτάρει» τα αισθήματα του. Αφού όπως έγραφε, «Δεν έχω αισθήματα που να με εκφράζουν. Το πρόσωπό μου αποδίδουν οι συμπτώσεις». Και ας έγραφε στο ίδιο κείμενο και λίγο πιο πάνω, «Είμαι ερωτικός και γυρεύω ένα τρόπο για την αγάπη μετά την παραδοχή της απόστασης, της απώλειας κάθε φυσικού δεσμού». Και για να συνεχίσουμε την πρώτη φράση, «Το τυχαίο εύρημα μιας αντικειμενικής πραγματικότητας, όπου προς στιγμή η ρευστή ουσία του υποκειμένου μπορεί να κατακαθίσει σε σχήμα, αναπαυμένη σαν σε παστάδα γαμήλιο». Και αυτό φανερώνει πόσο ανοιχτός ήταν και διαθέσιμος και αφιερωμένος, γιατί όχι ταγμένος και ταμένος, στην αλήθεια που αναζητούσε και διερευνούσε.

Δεδομένη διάσταση της ζωής του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη ήταν η εμμονή του στο γράψιμο, την έκφραση, την προσωπική εξομολόγηση, την ευρύτερη διαπραγμάτευση του «χρονικού» της ζωής του. Αυτό αποδεικνύεται περίτρανα από την ενασχόλησή του με τη γραφή, ακόμη και όταν η ευαισθησία του δεν μπορούσε να τον τροφοδοτήσει με κάτι συγκεκριμένο από την ζωή, από μια εντύπωση! Αυτός, όμως, συνέχιζε τον μαραθώνιο γραψίματος και έκφρασης που εγκαινίασε για την πορεία της ζωής του μέσω της επίσκεψης στα πράγματα. Τίποτε δεν μπορούσε να τον σταματήσει από αυτό τον εσωτερικό διάλογο του «εσωτερικού μονολόγου» του. (Παρ’ όλα αυτά, η όλη του συνάφεια και το… ολικό του ζύμωμα με τα πράγματα δεν τον έκανε υλιστή άλλα όπως δήλωσε ο ίδιος, «δεν είμαι υλιστής αλλά πραγματιστής»)!

Αλησμόνητη είναι η φράση του «προσεύχομαι στα πράγματα…». Προσέρχεται εν τοις πράγμασι στα πράγματα και αρχίζει την ανάκριση των πραγμάτων και την πάλη με το υλικό! Και αργότερα του αναγνώστη με τον Πεντζίκη. Με τον τρόπο και τον λόγο του Πεντζίκη. Και σίγουρα ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει ή να αποκτήσει και αυτός την δική του εμμονή για να τον παρακολουθήσει. Να μπει σ’ αυτόν τον ιδιότυπο διάλογο του εσωτερικού μονολόγου του. Να μπει, δηλαδή στον κόπο του, στον κήπο του και να αφεθεί. Και δεν θα βγει ζημιωμένος.

Ο Πεντζίκης ανακρίνει τα πράγματα περισσότερο ως πνευματικός άνθρωπος. Και όχι ως αστυνομικός, δικαστικός ανακριτής. Δεν αναζητά τα στοιχεία ενός στιγμιαίου ή διαρκούς εγκλήματος, αλλά πάει πίσω από αυτά και εξετάζει την ίδια την ζωή. «Προσεύχομαι στα πράγματα για να μου δώκουν ζωή»!

Πόσοι συγγραφείς μπορούν να πουν αυτή την φράση; Πόση πείνα και δίψα για ζωή, για πραγματική, ουσιαστική και αληθινή ζωή κρύβεται μέσα σ’ αυτήν; Αλλά και πόση απελπισία, πόνο και απόγνωση φανερώνουν έμμεσα τα λόγια του; Όλη η αυτάρκεια, αυταρέσκεια, συγγραφική ή οποιασδήποτε άλλης καλλιτεχνικής, φιλοσοφικής ή επιστημονικής φύσεως μπορεί να σπάσει τα μούτρα της και τα πλευρά της σ’ αυτές τις επτά λέξεις! Ιδίως στις τελευταίες, που μοιάζουν τελείως ξένες μέσα στον σημερινό μας κόσμο! «Για να μου δώκουν ζωή»! Γιατί ο κάθε δημιουργός, -ακόμη και διανοητές- πιστεύουν πως παράγουν ή δίνουν ζωή! Ενίοτε και εκ του μηδενός, όπως διδάσκουν σε κάποιες σχολές Καλών Τεχνών, ξεριζώνοντας, δήθεν και τάχα μου, όλα τα μέχρι πρότινος παραδεδομένα! (Ε, δεν είναι αυτό ακρωτηριασμός και αυτοκτονία);

Ο Ραϊνέρ Μαρία Ρίλκε στο πρώτο γράμμα του προς τον «εκκολαπτόμενο» ποιητή, στο γνωστό βιβλίο «Γράμματα σ’ ένα νέο ποιητή» τον καλεί να εξομολογηθεί στον εαυτό του: «Θα πεθάνατε τάχα αν σας απαγόρευαν να γράφετε»; Δηλαδή, αν είναι γι’ αυτόν ζήτημα ζωής και θανάτου η γραφή…

Και ο Πεντζίκης στο ερώτημα αυτό μοιάζει να απαντά: «Βεβαίως! Θα πλάνταζα, θα πέθανα»! Αλλά πάει και πιο πέρα, τονίζοντας: «Αναζητώ την αλήθεια που θα μου δώκει ζωή». Οπότε η πλήρης ανάκριση, η εξαντλητική συνομιλία με τα πράγματα αποτελεί αφορμή ζωής. Αποκρυπτογράφηση της αλήθειας των πραγμάτων. Μοιάζει να κάνει αυτήν την υπερπροσπάθεια! Και αγωνίζεται συνάμα να ανασυντάξει τον κόσμο του πνευματικά. Τον ψυχικό του κόσμο. Η γραφή και ο ψυχικός του κόσμος δεν είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Μοιάζουν σαν να είναι ένα και το αυτό στην δική περίπτωση του. (Όπως θα έπρεπε να είναι σε όλες τις περιπτώσεις). Ακόμη και η ζωγραφική του. Δεν γράφει ιστορίες και μυθιστορήματα, ή έργα ζωγραφικής που δεν είναι ζυμωμένα και σμιλεμένα με το είναι του. Το πνευματικό του είναι και τις αγωνίες του. Και η εμμονή του στην γραφή, όπως αναφέραμε και πιο πάνω, έχει και αυτή χαρακτηριστικά πνευματικής ασκητικής. Ενίοτε και βαρύτατης, όπως ο υποτακτικός του αββά Παμβώ που είχε κανόνα κάθε μέρα να ποτίζει ένα ξερό κλαδί που ο αββάς του είχε πει να φυτέψει και να ποτίζει! Και αυτό το ξερό κλαδί, παραδόξως, μια μέρα φύτρωσε!

Και όπως είναι γνωστό, ο Πεντζίκης νεκρός ήταν και αναστήθηκε, γυμνός ήταν και ντύθηκε, νηστικός ήταν και χόρτασε, διψασμένος ήταν και ξεδίψασε! Και αυτά όλα δεν είναι διαπιστώσεις εκ των υστέρων ή από την ζωή του Πεντζίκη, αλλά είναι και όλη του η συγγραφική πορεία. Είναι αρκετό να θυμηθούμε τον «Πεθαμένο και την Ανάσταση» που δηλώνει την επιστροφή στην του ζωή και ως εκ τούτου είχε πλέον κάθε δικαίωμα να την «αποδελτιώνει» και να την ανασυντάσσει στο πρόσωπό του, στα έργα του, ποιήματα, πεζογραφήματα, μυθιστορήματα, έργα ζωγραφικής αλλά και τον «προφορικό Πεντζίκη» τον καθημερινό, αξεπέραστο και αιώνιο. Έχοντας πάντα την ψυχή του και την καρδιά του ανοιχτή στον κόσμο του φωτός και την πέτρα της πίστης. Κατά συνέπειαν και τα πράγματά του «για να του δώκουν ζωή» έπρεπε να δοκιμαστούν πάνω στην πέτρα αυτή, αν όχι να ταυτιστούν!

Η καλλιτεχνική «καταξίωση» του Πεντζίκη άργησε πολύ να έλθει! Και όταν έλαβε το κρατικό λογοτεχνικό βραβείο είπε πως «θα περάσει και αυτό»! Ενώ όταν έγινε επίτιμος διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δήλωσε, πως αποδέχομαι την τήβεννο ως μοναχικό ράσο.

Είχε λάβει πλέον ζωή περίσσια και δεν χρειαζόταν τίποτε άλλο.

Και μάλιστα ήταν ένας ιδιότυπος δάσκαλος που με την πρώτη ευκαιρία, και με δικές του αφορμές που δημιουργούσε ανά πάσα στιγμή εκ του μηδενός, επιχειρούσε να σε εισάγει στην πνευματική ζωή. Με όποιον μιλούσε! Με συγγραφείς, εικαστικούς, επιστήμονες, φοιτητές, αναγνώστες των βιβλίων του, με δημοσιογράφους όταν έδινε συνεντεύξεις. Και ο λόγος του ήταν διανθισμένος με αναφορές στην αγωνία του ευρωπαϊκού πνεύματος και της τέχνης και την καθ’ ημάς ελπίδα και ζωή. Ήταν όλα αυτά πράγματα και αλήθειες που τις βίωσε ο ίδιος!

Και η γνώση του ευρωπαϊκού ανθρώπου, του πολιτισμού και του πνεύματος, ακόμη και της επιστήμης ήταν κάτι που τον διέκρινε, και γι’ αυτό τον παραδέχονταν και αποδέχονταν οι πλέον μορφωμένοι και ευαίσθητοι συνομιλητές του. Ακόμη και όταν διαφωνούσαν στα θεολογικά του! Ενώ αυτοί που δεν είχαν ανοίξει ένα βιβλίο στην ζωή τους τον θεωρούσαν γραφικό! Άλλωστε, δεν μπορούσαν να αντιληφθούν για τι πράγμα τους μιλούσε! Και ας αναφερόταν στην ίδια τους τη ζωή! Ποια ζωή τους, θα μου πείτε;

Όσο για τον ίδιο έμοιαζε σαν να γνώριζε πως «Όταν κτίζεις για να κτίζεις φτιάχνεις τα σάβανα σου» (Αρχ. Βασίλειος)· και ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης με την πορεία και το προσωπικό του έργο έφτιαξε φτερά και πέταξε! Και πέταξε διά παντός από ανάμεσά μας τέτοια μέρα στα 1993!  Όμως, τα πράγματα που άφησε πίσω του, με τις ποικίλες επισκέψεις του αποτελούν μια στιβαρή παραμυθία. Κάτι που τον προδιαγράφει ολοζώντανο ανάμεσά μας και μάλιστα να μονοπωλεί, όπως πάντα, τον λόγο.

Και κανένας μας δεν έχει παράπονο!

Πες τα δάσκαλε! Πες τα…

Χαίρε ανάμεσα μας και εσαεί!

Ανθολόγιον 238: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

(…)Εἶχε ἀγαπήσει πολὺ τὸ Τολέδο, μὲ τὴν παράξενη του ὀμορφιά. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἐμπνέει ἀνάλογα αἰσθήματα ἔρωτος ἡ Θεσσαλονίκη σὲ ὅσους τὴν προσέχουν καὶ τὴν ἀναγνωρίζουν; Μήπως δίχως νὰ ξέρει γιατί καὶ μὲ ποιὸ θέλγητρο τὸν συγκρατεῖ, δὲν αἰσθάνεται κανεὶς ὅτι τοῦ εἶναι δύσκολο νὰ ἀποχωριστεῖ εὔκολα, αὐτὴν ποὺ προσφυῶς χαρακτηρίσθηκε “φτωχομάνα”; (…)

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ἐκδόσεις Κέδρος, 7η ἔκδοση, Ἀθήνα 2008, σελ. 75 (ἀπόσπασμα)

Ανθολόγιον 237: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

(…)Ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸ ἄτομο, ἀλλὰ ἀπ’ ὅλους μαζὶ κατὰ συνέχεια διαδοχῆς. Ἄλλοι ἔρχονται καὶ βρίσκουν τὴ μνήμη μας κι ἀπ’ ἄλλους πρὶν τὴ βρήκαμε ἔμεῖς. Τὸ ἄτομο εἶναι ἔνα δοχεῖο, ποὺ δοκιμάζεται στὴν πλατύτερη ὕπαρξη ποὺ μᾶς περιέχει καὶ διαρκεῖ. (…)

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ἐκδόσεις Κέδρος, 7η ἔκδοση, Ἀθήνα 2008, σελ. 52 (ἀπόσπασμα)

Ανθολόγιον 236: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

(...) Ἡ ὀμορφιὰ τοῦ πραγματικοῦ, μονάχα σὲ ὅσους τὸ ὑπομένουν ἀποκαλύπτεται. Ὀμορφιὰ δὲν εἶναι ὁ ἔρωτας τοῦ προικισμένου προσώπου· εἶναι ἡ ἐγκαρτέρηση δίπλα, κοντὰ σ' αὐτὸ ποὺ δὲν εἶσαι. (...)

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ἐκδόσεις Κέδρος, 7η ἔκδοση, Ἀθήνα 2008, σελ. 131 (ἀπόσπασμα)

Ανθολόγιον 235: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

(...) Πόσον ἀγώνα  πρέπει νὰ σηκώσει ὁ καθεὶς προκειμένου  νὰ ξεπεράσει τὴν ἐπὶ τῶν φαινομένων δόκηση; Γνωρίζουμε τὴν προσφορὰ τῆς δοκιμασίας, τὸ εἰλικρινὲς καὶ ἀήττητο νόημα ποὺ κρύβεται μέσα στὸ σχῆμα τοῦ ἀνθρώπου. (...)

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ἐκδόσεις Κέδρος, 7η ἔκδοση, Ἀθήνα 2008, σελ. 40 (ἀπόσπασμα)

Ν. Γ. Πεντζίκης, Η Παναγία και το Βρέφος

Ν. Γ. Πεντζίκης, Η Παναγία και το Βρέφος (πηγή)

Ν. Γ. Πεντζίκης, Αγία Άννα

Ν. Γ. Πεντζίκης, Αγία Άννα
σινική και κραγιόνια, 1990 (πηγή)

ΝΙΚΟΣ ΓΑΒΡΙΗΛ ΠΕΝΤΖΙΚΗΣ, ΑΡΧΕΙΟΝ

Ο Ν. Γ. Πεντζίκης διαβάζει απόσπασμα από το πεζογράφημα του "Αρχείον".
https://www.youtube.com/watch?v=ALfda_gMkDQ&t=9s

Σελήνη - Μάρθα Μαυροειδή / Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ:

https://architechtoniki-scorpias-zois.blogspot.com/2018/09/blog-post_20.html?view=magazine

Ανθολόγιον 217: Ν. Γ. Πεντζίκης ("Μονάχα ο Χριστός σώζει")

[...] Η γνώση του ανθρώπου καταξιώνει τα πλάσματα, ζώα και πουλιά, ιχθύς, όστρακα, λίθους και πάν αντικείμενο. Μονάχα όμως ο Χριστός σώζει, καθαγιάζει και καταξιώνει τον άνθρωπο. Σώζει τον άνθρωπο κι ας πήγε αυτός με την τυφλή του άγνοια να κρύψει την ψυχή του μέσα στα ατελέστερα σχήματα. [...]

Ν. Γ. Πεντζίκης, Αρχιτεκτονική της σκόρπιας ζωής, γ' έκδοση, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2008, σελ. 191.

Ανθολόγιον 216: Ν.Γ.Πεντζίκης (ένα επίκαιρο σχόλιο)

(...) Η θυσία τότε ήταν σχετικά εύκολη, γιατί το μέλλον που βλέπαμε για μετά τη φωτιά, ήταν το μέλλον της ίδιας της ζωής μας που έσφυζε γεμάτη φαντασία. Τώρα όμως, όταν μιλώντας κάνω φωτιά και κατακαίω ολ' αυτά τα μνημόνια, για να μη μείνει τίποτα, γιατί το κάθε πράγμα που φυλάω είναι βάρος ανυπόφορο για την ψυχή, τώρα το μέλλον που βλέπω, που προσπαθώ να διακρίνω, πέρα από τις φλόγες του υλικού που το καταδαπανούν, τι είναι; (...)

Ν. Γ. Πεντζίκης, Αρχιτεκτονική της σκόρπιας ζωής, γ' έκδοση, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2008, σελ.56.

π. Ε. Τριανταφυλλόπουλος, Αγάπη και συγχώρεση στον Γρηγόριο Παλαμά και τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ
& https://www.youtube.com/watch?time_continue=462&v=PZlQGuhsIVY

ΝΙΚΟΣ ΓΑΒΡΙΗΛ ΠΕΝΤΖΙΚΗΣ, ΜΝΗΜΗ ΝΕΚΡΩΝ

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Γραφή Κατοχής: Το ανέκδοτο «Χειρόγραφο 1943» μαζί με άλλα συναφή και παρεμφερή κείμενα, εισαγωγή-επιμέλεια-σχόλια: Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκης, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2008, ISBN: 978-960-325-780-6.

ΜΝΗΜΗ ΝΕΚΡΩΝ

Η πόλη μας γεμάτη νεκρούς, που κανείς δεν τους συνόδεψε στη στερνή κατοικία τους. Η ωραία αυγή που αναδείχνει τα άνθη, φωτίζει συχνά πτώματα στους δρόμους. Πρόσωπα κρεουργημένα. Δίχως μύτη κι αυτιά. Αίματα στο πεζούλι της αυλόπορτας. Στο πεζοδρόμιο. Μπροστά στο παράθυρο του υπογείου. Στο σπίτι και στο μαγαζί άντικρυ που στρίβει ο δρόμος. Στο άκτιστο κοντινό οικόπεδο. Στον τοίχο του διπλανού μεγάρου. Απάνω στις επιγραφές των σοβαντισμένων, δίχως πολλά κουφώματα, τοίχων. Καταγής δίπλα στ’ αυλάκι για το νερό της βροχής. Στα χώματα και τα γκρεμίσματα απάνω αίματα. Στους συνοικισμούς με τ’ ανακατωμένα και ημιτελή οικήματα. Στα ερυμνά ιστορικά κάστρα των προγόνων. Στη ρίζα σιμά ενός ισχνού δέντρου μπροστά στην εκκλησία. Στο πάρκο όπου πάει ο κόσμος και σεργιανά και τα παιδιά παίζουν. Αίματα. Εδώ αφήκε τον ίσκιο του ο ένας, εκεί ο άλλος. Παιδιά, εικοσάχρονοι νέοι, έφηβοι, άντρες. Ένας αδελφός μαζί με την αδελφή του. Κοντά στο εικονοστάσι με τ’ αναμμένο καντήλι και το σταυρό. Που πρώτα να προφτάσουν να βάλουν κάγκελα, για να ξεχωρίζουν οι στράτες των ζωντανών, από τους δρόμους των νεκρών; Οι νεκροί αλλάζουν την όψη της πόλης. Παντού η μνήμη δημιουργεί παραισθήσεις θυμιάματος και λιβανιού. Τρομάζεις μήπως βγουν βρυκόλακες. Ο γήλοφος άντικρυ στο οίκημα των κρατουμένων ισοπεδώθηκε. Υπέρ αναπαύσεως διαβάζει ο παπάς επί κενοταφίου, ονόματα. Τα γραμμένα χαρτιά έχουν γεμίσει το στενό χώρο της Προσκομιδής, κάτω από τον «οβελία», τον Χριστό της εσχάτης ταπείνωσης. Την μετέπειτα άνοιξη ένα κατάλευκο αρνάκι έβοσκε το πράσινο χορτάρι ενός ομαδικού τάφου «ὧν κύριος οἶδε τὰ ὀνόματα».

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Γραφή Κατοχής: Το ανέκδοτο «Χειρόγραφο 1943» μαζί με άλλα συναφή και παρεμφερή κείμενα, εισαγωγή-επιμέλεια-σχόλια: Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκης, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2008, σελ. 117.

***

Το κείμενο «Μνήμη Νεκρών» συμπεριλαμβάνεται και στο βιβλίο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη Μητέρα Θεσσαλονίκη, εκδόσεις Κέδρος, 7η έκδοση, Αθήνα 2008, ISBN: 978-960-04-3004-2, σελ. 23-24.

[πηγή]

Παρουσίαση του βιβλίου "Τόπος Χρονοποιός" του Π. Θωμά στις 14/10/2017 στη Θεσσαλονίκη

Αλέξανδρος Κοσματόπουλος, Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης και το μοναστικό πνεύμα

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

Αλέξανδρος Κοσματόπουλος, Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης και το μοναστικό πνεύμα

[Κείμενο ομιλίας σε ημερίδα για τον Ν. Γ. Πεντζίκη στο Πολιτιστικό Κέντρο του Μουσείου Μπενάκη στις 13 Δεκεμβρίου 2008. Την ημερίδα οργάνωσαν οι εκδόσεις Άγρα για τα εκατό χρόνια από την γέννηση του Πεντζίκη]

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (δεξιά) με τον ζωγράφο Γιώργο Παραλή, το 1952, στο Άγιον Όρος [πηγή]

Η γνωριμία μου με τον Νίκο Πεντζίκη ξεκινά τον Δεκέμβριο του 1973, όταν πήγα στο σπίτι του για να τον γνωρίσω, κατόπιν προτροπής του Γέροντος Παϊσίου, τον οποίο ένα μήνα πριν είχα επισκεφτεί στο Άγιον Όρος. Η σχέση μας εξ αρχής είχε μιαν άλλη χροιά, καθώς δεν τον πλησίασα ως νέος που ενδιαφερόταν για την λογοτεχνία, αλλά γιατί αναζητούσα ένα δρόμο πνευματικό μέσα στο χάος όπου παράδερνε η ψυχή μου

Το μεγαλύτερο δίδαγμά του για μένα ήταν η εκμηδένιση του κοινωνικού του προσώπου. Η ίδια η ζωή και ο κοινωνικός βίος για την μέγιστη πλειοψηφία των ανθρώπων έχουν πλέον ταυτιστεί απολύτως. Ο μη ενταγμένος κοινωνικά, ο κοινωνικά ανενεργός, θεωρείται ανύπαρκτος. Ο Πεντζίκης με την συμπεριφορά του συνέτριβε κάθε κοινωνικό προσωπείο. Με την παρουσία και την στάση του σου θύμιζε πως ο άνθρωπος κινείται και πραγματώνεται πέρα από κοινωνικές συντεταγμένες. Σου έδειχνε πως η αλήθεια και το πραγματικό βρίσκονται πέρα από τις προσπάθειες των ανθρώπων να αποκτήσουν υπόσταση δια της ισχύος μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

Γράφει στον «Απόλογο, κείμενο χωρισμένο σε δύο τετράδια και φύλλα σκόρπια»: «Αδελφοί…Είναι μια λέξη που έμαθα να χρησιμοποιώ τελειώνοντας τα "Ομιλήματα". Δεν είμαι όμως βέβαιος αν την χρησιμοποιώ με συνέπεια. Χρησιμοποιώντας όρους εκ των παραδομένων της θρησκείας του Χριστού, πρέπει ευθύς να ζητήσω συγγνώμη. Είμαι εντελώς άλλος άνθρωπος απ’ ό,τι οι παλιοί. Προθέσεις, σκοποί, όνειρα, διαθέσεις, τίποτα δικό μου δεν ευσταθεί, εν σχέσει προς τα καθιερωμένα. ΄Ενας τρόπος να οικονομηθεί το κακό είναι να γράφω. Αυτό είναι κάτι, που κατά κάποιο τρόπο, μου επιτρέπει να νιώθω ότι επικοινωνώ με τον παραδομένο κόσμο και δεν είμαι πνευματικά ξένος προς ο,τιδήποτε».

Και παρακάτω σημειώνει:

«Ξημερώνοντας πήρα την απόφαση ν’ αρχίσω. Είναι τέσσερεις μήνες που διέκοψα, τελειώνοντας τα "Ομιλήματα". Έχει πλήρως εξαντληθεί η βεβαιότητα που μου είχε δώκει η συγγραφή τους. Ο τρόπος με τον οποίο εκεί δικαιολογούσα τον εαυτό μου, ξέβαψε εντελώς. Δήθεν εξομολόγηση και μετά συνείδηση ήσυχη. Όχι όμως πια. Δεν αντέχω πια. Νιώθω τη ζωή μου εντελώς αδικαιολόγητη. Με πειράζει η μοναξιά και γι’ αυτό μεταχειρίστηκα αρχινώντας την επίκληση: Αδελφοί. Μήπως γίνει το θαύμα και συνταιριάξω με τους πλαϊνούς μου. Αλλά πώς; Εξακολουθώ να είμαι παραπάν’ απ’ ό,τι πρέπει υπερήφανος. Δεν είναι ρούχο η υπερηφάνεια να την αποβάλεις εύκολα. Πρέπει ν’ αποβάλεις μαζί της ένα μεγάλο μέρος του εαυτού σου. Να παραιτηθείς από πάρα πολλά».

Στο απόσπασμα αυτό βλέπουμε να κυριαρχείται ο συγγραφέας από το αίσθημα της ξενιτείας, που αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, τη βάση του μοναστικού πνεύματος. Το πνεύμα της ξενιτείας ξεκινά από μια εσωτερική αποξένωση σε σχέση με ό,τι προσφέρει ο αισθητός κόσμος. Όμως τότε ποιο περιεχόμενο λαβαίνει η αδελφοσύνη; Πώς να αδελφώσεις με τον άλλον όταν σου είναι καθ’ όλα ξένος και απόμακρος;

«Σκοπός είναι», συνεχίζει ο Πεντζίκης, «να μη σε υποτάξει ο θάνατος ασυναίσθητα και σε κυριαρχήσει παντελώς, βρίσκοντάς σε απροετοίμαστο. Πρέπει να είσαι έτοιμος να τον υποδεχτείς, έχοντας ξεμακρύνει των θελγήτρων που παρουσιάζουν τα αισθητά. Το ξεμάκρεμα αυτό βαθμολογείται, ως παραίτηση υπέρ της άλλης ζωής….

»Η σύγκρουση προς τα ήθη και έθιμα και τους θεσμούς, μπορεί να γίνει αιτία αυτοκτονίας, ποτέ όμως αυτό δεν μπορεί να συμβεί με παραίτηση υπέρ της αλλαγής.

»Η αλλαγή βγάνει από την μέση την πράξη, βάνοντας στη θέση της την προαίρεση. Πεθαίνουμε πράττοντες, παραιτούμεθα έχοντας την προαίρεση».

Η παραίτηση είναι αυτή που δίδει στον πνευματικό αγώνα την ιδιαίτερη υφή του, και η παραίτηση είναι που μας κάνει να μιλάμε για πνευματικό αγώνα. Κατά τον αββά Ισαάκ τον Σύρο, «όσο ο άνθρωπος επιλέγει να μένει εν ακτημοσύνη η αναχώρηση του από αυτή τη ζωή έρχεται πάντοτε στο νου του. Καθιστά συνεχή μελέτη του τη ζωή μετά την ανάσταση, και κάθε στιγμή σκέφτεται την προετοιμασία εκείνη που θα του είναι χρήσιμη στο επέκεινα… Δεν φοβάται ούτε τον ίδιο τον θάνατο, γιατί η προσοχή του βρίσκεται πάντα σ’ αυτόν, σαν κάτι που τον πλησιάζει, και αυτόν προσδοκά» [1].

Ο τάφος από σημείο αποκρύψεως του νεκρού, ώστε ο θάνατος να μην είναι ορατός ως θάνατος, γίνεται νυφική παστάδα. «Εκ του τάφου ηγέρθης ως εκ παστάδος νυφικής», ψάλλουμε στο αναστάσιμο τροπάριο. «Το όνομά μου είναι ο τάφος μου», θα πει ο Γέροντας Παΐσιος. Το κέντρο της Ορθοδόξου πνευματικότητος είναι ο τάφος. Ο Πεντζίκης το γνώριζε τούτο πολύ καλά, γι’ αυτό και δεν ιδεοκρατείτο. Ο άνθρωπος που ιδεοκρατείται, προκειμένου να αισθάνεται ισχυρός, πόρρω απέχει απ’ αυτή την αντίληψη. Ο άγιος Ισαάκ λέγει ότι ο τάφος είναι ο σαββατισμός ψυχής και σώματος. 

«Το Σάββατο», μας λέγει, «το αληθινό, το ασύγκριτο, είναι το μνήμα, που αποκαλύπτεται και φανερώνεται ως τέλεια κατάπαυση από τις θλίψεις των παθών, και από την εργασία εναντίον τους. Εκεί ολόκληρος ο άνθρωπος, και η ψυχή και το σώμα σαββατίζει» [2].

Ο απράγμων βίος των μοναχών είναι ο προθάλαμος του ασύγκριτου Σαββάτου που είναι το μνήμα. Η γνώση αυτή είναι που κάνει τον άνθρωπο να επηρεάζεται ελάχιστα από τον ιστορικό χρόνο, αντίθετα προς εκείνους που πιστεύουν και ισχυρίζονται ότι ο ιστορικός χρόνος είναι που καθορίζει τον άνθρωπο και τις ενέργειές του στον κόσμο, οδηγώντας τον δήθεν στην ολοκλήρωσή του.

Κατ’ ανάλογο τρόπο όταν ακούω μοναχούς να επικαλούνται τα συμφέροντα της Μονής τους για να δικαιολογήσουν τις πράξεις τους, μου έρχονται στο μυαλό οι περικαλλείς εκείνοι τάφοι που έκτιζαν οι Εβραίοι προς τιμήν των προφητών που οι ίδιοι είχαν δολοφονήσει.

Ο αγώνας και η προσπάθεια να αποκτήσουμε υπόσταση εν τω κόσμω μας απομακρύνει από τη δυνατότητα να αποκτήσουμε μια υπόσταση πραγματική. Ο κόσμος ως κτίσμα δεν μπορεί να αυτοπροσδιοριστεί, γι’ αυτό και ο δικός μας προσδιορισμός με αναφορά στον κόσμο, δεν έχει νόημα. Αν δεχτούμε την ταπεινοφροσύνη ως γιατρειά και απελευθέρωση από τους προσδιορισμούς του κόσμου, όπου η ελευθερία είναι απτή και πραγματική και δεν προσδιορίζεται από εξωτερικούς παράγοντες, γνωρίζουμε πλέον ότι μεταστροφή του νου σημαίνει μια ριζική μεταβολή της οράσεως του κόσμου και του εαυτού μας. Γνωρίζουμε ότι δεν είμαστε αθώοι των όσων συνέβησαν και συμβαίνουν στον κόσμο, ότι δεν είμαστε μόνο άτομα που πορευόμαστε χωρίς να ξέρουμε γιατί ζούμε, και ότι η κάθε μέρα, η κάθε στιγμή, μπορεί να είναι η έσχατη.

Η αμεριμνησία μας κάνει να αναλογιστούμε το διάβα των γενεών. Δεν διδάσκουν οι πράξεις που έχουν σχέση με την δράση, αλλά οι πράξεις που συντελούνται εν αδρανεία. Ενεργώντας επί του εαυτού μας ενεργούμε και προς τα έξω, θεραπεύοντας τον εαυτό μας θεραπεύουμε και τους άλλους. Δεν αισθανόμαστε, δεν καταλαβαίνουμε την εσωτερική ενότητα που διέπει τον ορατό και αόρατο κόσμο. Την ενότητα που είναι δημιούργημα της αγάπης του Θεού.

Η ροπή του Πεντζίκη προς την ξενιτεία και η σύγκρουση με τον κόσμο τον οδηγεί, συν τω χρόνω, στο να αποκτήσει με το Άγιον Όρος μια βαθύτερη και ουσιαστικότερη σχέση, και ο Συναξαριστής του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη θα αποτελέσει πεδίο καθημερινής συγγραφικής και εικαστικής άσκησης γι’ αυτόν.

«Εκεί που κατέληξαν οι επί του θέματος συλλογισμοί μου», γράφει στο κείμενό του «Άθως, η Δεύτερη πανοπλία», «είναι ότι το Άγιον Όρος μπορεί να παρομοιαστεί με την δεύτερη πανοπλία του Αχιλλέως». Εδώ εννοεί την απόκτηση, μετά την συντριβή της πρώτης πανοπλίας που είναι ο κόσμος και λαμβάνουμε από τους φυσικούς μας γονείς, της άλλης στολής, που μας επιτρέπει να συμμετέχουμε από τώρα στο επέκεινα της ουρανίου τρυφής. Η μυθική αυτή αντίληψη ως προς τον Άθωνα, ταιριάζει απολύτως με τον τρόπο σκέψεώς του. Πολλοί μπέρδεψαν τον μυθικό αυτό τρόπο σκέψης με τον σουρεαλισμό, με τον οποίο δεν έχει καμιά σχέση. Το σημαντικότερο είναι ότι στις παγανιστικές του καταβολές έβαλε την χριστιανική σφραγίδα. Η μυθικών διαστάσεων πραγματικότητα που αναδυόταν μέσα του θα ήταν αδύνατον άλλως να οικονομηθεί. Έτσι το έργο του λαμβάνει ένα χαρακτήρα βαπτίσματος, όπου τα αισθητά δέχονται το σφράγισμα της αναστάσεως του Χριστού. «Αν αναλογιστούμε», συνεχίζει στο ίδιο κείμενο αναφερόμενος στους μοναχούς του Αγίου Όρους, «πόσο πρόθυμα καθ’ όλον τον βίο τους, αποτάσσονται του κόσμου και εναγκαλίζονται τον θάνατο, δεν είναι δυνατόν παρά να καταλήξουμε στο συμπέρασμα, πως ο Άθως είναι το μεγαλύτερο βιομηχανικό κέντρο κλωστοϋφαντουργίας και ενδυμάτων σ’ ολόκληρη τη γη και να παραδεχτούμε, πως απολύτως δεν ξέρουμε τι λέμε, όταν σκεφτόμαστε ότι τάχα ο Καλόγερος δεν εργάζεται.

»Κάνουμε λάθος γιατί αγνοούμε τι τεράστια παραγωγική δύναμη εξυφάνσεως δευτέρας για τον άνθρωπο επενδύσεως είναι η προσευχή……Ο μοναχός αποτάσσεται του κόσμου και ευτυχεί ζώντας ως νεκρός κατά κόσμον».

Μιλώντας για την σχέση γέροντα και υποτακτικού, έλεγε πως ο υποτακτικός βλέπει στα μάτια του γέροντα τον θάνατό του, και ο γέροντας στα μάτια του υποτακτικού τον λίθο της οικοδομής.

Ν. Γ. Πεντζίκης, Η Παναγία και το Βρέφος[πηγή]

Γνωρίζουμε ότι από αυτή την κατάσταση φθοράς που ζούμε θα αναδυθεί μια άλλη κατάσταση υπάρξεως. Δεν ενδιαφέρει αν θα μείνει το όνομα ή η ανάμνησή μας στις γενεές που έρχονται. Δεν είμαστε πια οι ίδιοι άνθρωποι. Δεν βρισκόμαστε στον τόπο του μαρτυρίου. Δεν είναι εδώ ο τόπος όπου γυρεύει κάποιος να βρει δικαίωση, ζώντας με τα ψίχουλα της καθημερινής ζωής. Στην άφατη σιωπή ενός εγκλεισμού που δεν είναι εγκλεισμός αλλά απεραντοσύνη, όταν η καρδιά ανοίγεται προς το άγνωστο, όταν αφήνεσαι στο άγνωστο, σ’ εκείνο που σου είναι ξένο και δεν σου ανήκει, σ’ αυτόν τον ερωτικό συνεπαρμό που δεν έχει όρια, με εμπιστοσύνη απέραντη χωρίς να ζητάς για τον εαυτό σου παρά μόνο την αόρατη παρουσία που σε συνεπαίρνει, μια φλόγα διαπερνά τα έγκατα του σκότους, χαρίζοντας την όραση εκείνη που επιτρέπει να ξεφύγουμε από την φυλακή των όσων προσπίπτουν στις αισθήσεις, βάσει των οποίων προβαίνουμε στην εξαγωγή συμπερασμάτων για την ζωή και τα τεκταινόμενα γύρω μας. ΄Ένα φως που μας ακολουθεί και θα μας ακολουθήσει και μετά θάνατον φωτίζοντας τον δρόμο μας. Γιατί όλοι ζουν για να πεθάνουν και όχι για να ζήσουν πεθαίνοντας. ΄Όταν πεθάνουμε θα είναι σαν να μην υπήρξαμε ποτέ. Μένουμε στο κελί μας καθηλωμένοι, και ανοιγόμαστε σε ένα θαυμαστό ταξίδι. Η κίνησή μας δεν έχει σχέση με το φαντασιακό ή το κυνήγι κάποιας χίμαιρας. Είναι ένα ταξίδι μέσα στα νοήματα των πραγμάτων. Κινούμαστε στο χώρο των μη βλεπομένων. Σ’ αυτό που δεν φαίνεται και στα μάτια των πολλών δεν υπάρχει. Το τραπέζι που εργαζόμαστε είναι το σπήλαιο και τα ντουβάρια τα βράχια του ερημητηρίου μας. Απ’ εδώ υψωνόμαστε προς το άγνωστο. Δεν καλλιεργούμε όνειρα, κι ωστόσο πλέουμε μέσα στη φωτεινότητα, και μας έρχονται δάκρυα στα μάτια. Δεν μας τρομάζει η αναχώρηση εις εαυτόν. Αντιθέτως, την επιδιώκουμε. Πώς θα φτάσουμε να είμαστε ο εαυτός μας και ταυτόχρονα να αγκαλιάζουμε πολλές πνοές. Πώς θα φτάσουμε στην ανωνυμία που περιέχει όλα τα ονόματα. Παραίτηση, προσοχή στον εαυτό, συγκέντρωση των αισθήσεων, συνεχής μελέτη του θανάτου. ΄Όλα σιωπούν και αλλάζουν χαρακτήρα˙ η προσμονή μετατρέπεται σε τρυφή, και η παρουσία του θανάτου ελευθερώνει. Έτσι συντηρείται η φλόγα της καρδιάς που τρεμοσβήνει. Η φλόγα που μας κάνει να ξεχνούμε τα πράγματα του κόσμου, να πάσχουμε για το ανέφικτο.

Τελειώνοντας καταλαβαίνω πως ανεπαρκώς και ακροθιγώς μόνον προσέγγισα αυτό που θα μπορούσε να είναι το μοναστικό πνεύμα στην εποχή μας. Κατά πόσο μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει, και να μας δείξει τη διαφορά από όσα μας υποβάλλει το πανίσχυρο πνεύμα του κόσμου. Ο Νίκος Πεντζίκης εξέφρασε αυτό το πνεύμα του αναχωρητισμού και της ξενιτείας με τον ιδιαίτερο τρόπο του βίου του, που μερικές φορές έμοιαζε με εκείνον των δια Χριστόν σαλών.

Ο σαλός δεν είναι γιος κανενός, αδελφός κανενός, πατέρας κανενός, και δεν έχει σπίτι. Από πρακτική άποψη δεν εξυπηρετεί κανένα σκοπό, δεν επιτυγχάνει τίποτε. Στον Βίο του Συμεών του δια Χριστόν σαλού συχνά ακούγονται οι λέξεις «παιχνίδι» και «παίζω». Εγκατέλειψε τον συνασκητή του Ιωάννη στην έρημο όπου παρέμεναν επί τριάντα χρόνια, και έφυγε. «Εν τη δυνάμει του Χριστού υπάγω εμπαίζων τον κόσμον», του είπε. Σε ένα Αρμενικό συναξάρι φέρεται να είπε, «θα πάω να φέρω την ειρήνη στη γη». Mπήκε στην ΄Εμεσα, την σημερινή πόλη Χομς της δυτικής Συρίας, σέρνοντας ένα ψόφιο σκυλί. Τριγυρνούσε με ανάλαφρη και χαρούμενη καρδιά παίζοντας στους δρόμους. Ένα γέλιο συνόδευε παντού και πάντα τις πράξεις του.

Το γέλιο του Συμεών είναι η άλλη όψη των δακρύων, όταν ανοίγονται οι οφθαλμοί της ψυχής στην θεία ωραιότητα. Εμπαίζει τον κόσμο, αλλά θλίβεται για τους ανθρώπους και τα δεινά τους, τους αδελφούς και τους συντρόφους του στη φτώχεια.

«Δεν αξίζει όμως να τελειώσω», γράφει ο Πεντζίκης κλείνοντας το κείμενό του «Σπόγγος και Λόγος», «χωρίς ένα καν λογοπαίγνιο. Αντιγράφω λοιπόν από το προσφιλές βιβλίο (εννοεί τον Συναξαριστή του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη), το αναφερόμενο στην μάρτυρα ΄Ια, της 10ης Σεπτεμβρίου:

Εκ γης εκάρθη κοιλάδων ΄Ια ξίφει,

Και σοι προσήχθη Σώτερ, ως εύπνουν ΄Ιον 

[Απόδοση: Απ’ τις κοιλάδες της γης απεκόπη με ξίφος η ΄Ια

Και σου προσφέρθηκε Σωτήρα ως ευώδες ΄Ιο].

»Μια και είχα υπ’ όψει μου, να διαβάσω τα παραπάνω στο ιοστεφές Άστυ, νομίζω ότι αυτό που διάλεξα ταιριάζει αρκετά. Έτσι είμαι έτοιμος ν’ ακούσω μ’ αρκετό θάρρος να με αποκαλούν, παι – ζωγράφο».

-------------------------------------

[1]. Α΄, Λόγος ΟΑ.

[2] Α΄, Λόγος ΟΑ.