Δύο χρόνια χωρίς τον Χρήστο Γιανναρά

 

Χρήστος Γιανναράς (10/4/1935 - 24/8/2024)

Δάσκαλε,

η ευγένεια σου ανεξάλειπτη

η προσήνεια σου ανεξάντλητη

η αρχοντιά σου ανυπέρβλητη

το παράδειγμα σου ζείδωρο και λυσιτελές.

Δάσκαλε,

σπουδάσαμε μαζί σου

την κριτική οντολογία

γνωρίσαμε εναργώς το πρόσωπο 

ως ετερότητα και σχέση,

ως υπέρβαση της φύσης και πάσης αναγκαιότητας,

ως αγαπητική και ερωτική αυθυπέρβαση,

ως αποφατική ατραπό 

που εκβάλλει στα έσχατα.

Δάσκαλε,

κοντά σου μάθαμε 

πως ο αγώνας της μετοχής 

ποτέ δεν είναι άγονος,

πως η αληθινή γνώση

είναι εμπειρικώς κοινωνούμενη,

πως η ζωή δεν είναι διάρκεια ευτυχίας,

πως ο θάνατος δεν είναι το τέλος.

Όλα τα υπόλοιπα 

"αποτυχία και δίψα".

Απειράνθος, 23 Αυγούστου 2026

Γ. Μ Βαρδαβάς

ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΔΙΚΙΑ

 [Δημοσιεύθηκε στο Αντίφωνο στις 18/8/2026]

[Για το βιβλίο του Βασιλείου Π. Γούλα Περί πτώσεως του ανθρώπου και αινίγματος του κακού, εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 2026]

Του Γ. Μ. Βαρδαβά

Στο βιβλίο του Περί πτώσεως του ανθρώπου και αινίγματος του κακού ο Βασίλειος Π. Γούλας καταπιάνεται και ανατέμνει δύο κεφαλαιώδη -και ακανθώδη συνάμα- ζητήματα της χριστιανικής ανθρωπολογίας: το πρόβλημα του κακού και το ζήτημα της Πτώσης.

Ο συγγραφέας ανέλαβε ένα ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα, δοθέντος του γεγονότος ότι ομού με την πατερική σκέψη συμπεριέβαλε στη θεματική του και την αναμέτρηση με τη σκέψη ενός εκ των κορυφαίων ορθοδόξων διανοουμένων: του χαλκέντερου Χρήστου Γιανναρά. Οπωσδήποτε ένα τέτοιο εγχείρημα προϋποθέτει διαρκή και ανεξάντλητη μελέτη και μεγάλο πνευματικό μόχθο. Ο συγγραφέας ανταποκρίθηκε επαρκώς και μας δίδει μια διατριβή συστηματική, γραμμένη με επιμέλεια, ενάργεια και σαφήνεια. Πρόκειται αναντίλεκτα για ένα οιονεί “τεχνούργημα”, για ένα τεχνικό έργο/ανάγνωσμα, το οποίο εντούτοις δεν κουράζει τον αναγνώστη. Φυσικά, αυτό προϋποθέτει ότι ο τελευταίος διαθέτει μια βασική θεολογική σκευή, ειδάλλως θα “χαθεί στη μετάφραση”, κατά το κοινώς λεγόμενον.

Δεν θα προβούμε σε μια οιονεί “τεχνική” ανάγνωση. Αυτό θα το αφήσουμε στους πλέον και καθ' ύλην ειδικούς αλλά και στον φιλέρευνο αναγνώστη. Στο δικό μας σύντομο σημείωμα θα αναφερθούμε σε ορισμένα -ελάχιστα θα λέγαμε σε σχέση με τον πλούτο του βιβλίου- σημεία, που θεωρούμε πως πρέπει να βγούν στο προσκήνιο διότι αναδεικνύουν εναργώς τη σκέψη και τη στοχοθεσία του συγγραφέα:

1. Η σημαντική διαπίστωση πως “τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος δεν υπάρχουν το καθένα για τον εαυτό του, δε διεκδικούν υπαρκτική αυτονομία” (σελ. 43). Για να ομιλήσει λοιπόν κάποιος θεολογικά για ανθρωπολογία οφείλει να ξεκινήσει από την τριαδολογία. Ο συγγραφέας με σαφήνεια και, θα τολμούσαμε να πούμε, θεολογική εμμένεια αναδεικνύει τις οντολογικές προϋποθέσεις της Δημιουργίας (σελ. 41-54).

2. Η επισήμανση ότι το ex nihilo της Δημιουργίας προϋποθέτει πως πρίν από αυτήν δεν υπήρχε χρόνος, ούτε χώρος (σελ. 59).

3. Η διασύνδεση της Πτώσεως με το ενδεχόμενο της τρεπτότητας της ανθρωπίνης φύσεως ένεκα του αυτεξουσίου (σελ. 65-77).

4. Η ανάδειξη από το συγγραφέα της κεφαλαιώδους διαπίστωσης του Ηλία Παπαγιαννόπουλου πως η Πτώση είναι “ένα εσχατολογικό συμβάν” (σελ. 87)

5. Η σημασία του μύθου και της αφήγησης στη θεολογική/εικονολογική γλώσσα (σελ. 102 κ.ε.). Πολύ σωστά ο συγγραφέας επισημαίνει πως “ό,τι είναι μεταφυσικό είναι συλλογική ανάγκη” (σελ. 102). Μόλις που χρειάζεται στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε τον ορισμό του μύθου που αποδίδεται στον πατέρα της Υπατίας Θέωνα τον Αλεξανδρέα: “μῦθος ἐστί λόγος ψευδής εἰκονίζων ἀλήθειαν” αλλά και τον πασίγνωστο στίχο του Ανδρέα Κάλβου: “καὶ ὁ μῦθος κρύπτει νοῦν ἀληθείας”. Αλλά παρέλκει, φρονώ, η περαιτέρω ανάλυση, δοθέντος του γεγονότος ότι το συγκεκριμένο ζήτημα μελετάται εξαντλητικά στο βιβλίο.

6. Μια αντινομία: Πώς συμβιβάζεται ο κατά Χ. Γιανναρά οντολογικός χαρακτήρας της Πτώσης (σελ. 114) με την άρνηση ή έστω την άμβλυση των ιστορικών προκειμένων της; Συμβιβάζεται, με άλλα λόγια, η κατάφαση σε μια οιονεί “ανιστορικότητα” με την επένδυση στον οντολογικό χαρακτήρα της Πτώσεως; Η αντινομία, νομίζω, γίνεται παραπάνω από φανερή. Καταφαίνεται λοιπόν από τα ανωτέρω εκτεθέντα για ποιο λόγο είναι προβληματική η εκ μέρους του συγγραφέα υιοθέτηση του όρου “ιστορική εκδοχή” προκειμένου περί της διήγησης της Πτώσεως. Ο χριστιανισμός σε καμία περίπτωση δεν δύναται να είναι ανιστορικός, διότι εν τοιαύτη περιπτώσει κινδυνεύει να απολέσει την εσχατολογική του διάσταση ή για να θυμηθούμε κάπου εδώ τον μέγα δάσκαλο Κώστα Αγόρα την “εσχατολογική εκκρεμότητα” του.

7. Η εκτίμηση ότι “με την πτώση των πρωτοπλάστων παγιώθηκε οριστικά η εγγενής θνητότητα στην κτίση” (σελ. 120). Στη σκέψη του Γιανναρά το κακό είναι “ο τρόπος της κτιστότητας” (σελ. 126). Η θέση αυτή ομολογουμένως είναι sui generis και κάπως προβληματική θα λέγαμε εξ επόψεως θεολογικής, διότι παρεισάγει a priori το κακό στην ανθρώπινη κατάσταση.

8. Η σημαντική τω όντι παρατήρηση ότι η σκέψη του Γιανναρά άνοιξε το δρόμο σε δύο σημαντικά γνωσιολογικά πεδία: α. τον αποφατισμό, ήτοι τη φιλοσοφική αντίληψη ότι η γνώση δεν εξαντλείται στην απλή λεκτική διατύπωση, β. την εικονολογική εκδοχή της γνώσης. Ο συγγραφέας με παρρησία τονίζει πως “όσοι βάλλουν εναντίον του Γιανναρά αποδεικνύονται εκ των υστέρων ότι είναι ευεργετηθέντες από αυτόν” (σελ. 130).

9. Η επισήμανση εκ μέρους του συγγραφέα ότι “για την εκκλησιαστική εμπειρία δεν έχει οντολογική υπόσταση το κακό, έχει όμως οντολογικό περιεχόμενο” (σελ. 161).

10. Ο συγγραφέας επισημαίνει μια σημαντική αντινομία στη σκέψη του Γιανναρά και εύλογα διερωτάται “πώς θα συμβιβαστεί η οντολογία του προσώπου με την εμπειρία του κακού;” (σελ. 167).

11. Ο συγγραφέας συζητά αναλυτικά το ζήτημα του απροϋπόθετου της θείας ενανθρωπήσεως (σελ. 174 κ.ε.), την “μετοχική γνωσιολογία” του Χρήστου Γιανναρά (σελ. 187) και το ζήτημα της δημιουργίας του διαβόλου (σελ. 204).

12. Η εύστοχη διατύπωση εκ μέρους του συγγραφέα ότι ο Χριστός “προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση στην αποτυχία της” (σελ. 215) καθώς και το συμπέρασμα ότι “εάν δεν υπήρχαν οι περιορισμοί της κτιστότητας, δε θα υπήρχε η διαφορά κτιστού και ακτίστου”(αυτόθι).

13. Η παρατήρηση από το συγγραφέα ότι η άμβλυνση της ιστορικότητας της Πτώσης εκ μέρους του Γιανναρά παρεισάγει σειρά προβλημάτων. Δεν είναι μόνον ότι φέρνει στο προσκήνιο το αιώνιο και αναπάντητο πρόβλημα της θεοδικίας ή το δίπολο θεοδικίας και οιονεί “ανθρωποδικίας”, για να θυμηθούμε τον αείμνηστο Ματσούκα. Είναι κυρίως διότι χωρίς ιστορικό πλαίσιο, όπως προαναφέρθηκε, δεν υπάρχει χώρος για την εσχατολογία.

14. Μια (ενδεχομένως αχρείαστη, διότι μπορεί να πρόκειται για παρόραμα) αντίρρηση θεολογικού χαρακτήρα: στη σελίδα 228 του βιβλίου φαίνεται ο συγγραφέας να συγχέει φυσικό και γνωμικό θέλημα. Γράφει επί λέξει: “Η ενεργοποίηση του φυσικού θελήματος του ανθρώπου, δηλαδή η δυνατότητα επιλογής ανάμεσα στο καλό και το κακό” (sic). Θα ήταν φρόνιμο στην επόμενη έκδοση του βιβλίου το “φυσικού θελήματος” να αντικατασταθεί δια του “γνωμικού θελήματος”. Φρονώ πάντως ότι πρόκειται περί παροράματος διότι από τη συνολική μελέτη της διατριβής διαπίστωσα ότι ο συγγραφέας κατέχει το θέμα της διάκρισης φυσικού και γνωμικού θελήματος επαρκώς. Επί παραδείγματι, αν ανατρέξει ο αναγνώστης στην αμέσως επόμενη σελίδα θα διαβάσει τα εξής: “(...) η κακή χρήση του γνωμικού θελήματος και η επιθυμία του ανθρώπου για αποθέωση αποδείχτηκαν θανατηφόρα για το ανθρώπινο είδος” (σελ. 229).

15. Ένα από τα καλύτερα σημεία του βιβλίου είναι η εξής επισήμανση: “Ο τριαδικός Θεός ως άκτιστος δεν κλωνοποίησε τον εαυτό του, όταν δημιούργησε την κτίση” (σελ. 235).
    
    

Συνελόντι ειπείν, το βιβλίο του Βασίλη Π. Γούλα συνθέτει γόνιμα την πατερική θεολογία με την πολυπρισματική και ενίοτε ριζοσπαστική σκέψη του Χρήστου Γιανναρά και προβαίνει, όπου χρειάζεται, σε ουσιαστικές κριτικές παρεμβάσεις. Πρόκειται για ένα βιβλίο που αξίζει την προσοχή όχι μόνο των ομοτέχνων του συγγραφέα θεολόγων αλλά και κάθε φίλεργου αναγνώστη.

Απείρανθος Νάξου, 11-12 Αυγούστου 2026

https://antifono.gr/anthropologia-kai-theodikia/

Ένας χρόνος χωρίς τον Χρήστο Γιανναρά (1935-2024) - Αντί μνημοσύνου

 

Χρήστος Γιανναράς (1935-2024) / φωτογραφία: Βασίλης Δ. Γόνης

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 24 Αυγούστου 2025]

Η απώλεια του Χρήστου Γιανναρά είναι οπωσδήποτε ανεξάλειπτη, όπως, τω όντι, συμβαίνει με κάθε ανθρώπινη απώλεια. Αντί μνημοσύνου θα ήθελα να αναφερθώ σε δυο στιγμιότυπα από τη σύντομη γνωριμία μας το 2004 στο πλαίσιο του επιτυχημένου συνεδρίου «Εξουσία και διακονία στην Εκκλησία», που διοργάνωσε ο Παγκρήτιος Σύνδεσμος Θεολόγων στο Ηράκλειο Κρήτης. Τυχαίνει λοιπόν να καθόμαστε δίπλα δίπλα κατά την απογευματινή συνεδρία της δεύτερης μέρας του συνεδρίου. Στη διαδικασία των ερωτήσεων ένας εκ των συνέδρων μακρηγορεί – όπως συχνά συμβαίνει στα συνέδρια με την ανοχή του Προεδρείου – ασύστολα, αδολεσχεί σχεδόν σαδιστικά. Γυρίζει αίφνης ο Γιανναράς προς το μέρος μου και με μια απόγνωση στο βλέμμα μου λέει: «Την ερώτηση επιτέλους! Την ερώτηση! Αμάν πια με τις τοποθετήσεις! Που είναι η ερώτηση;».

Στο τέλος των εργασιών του συνεδρίου είχε προγραμματιστεί μια επίσκεψη των συνέδρων στην Ιερά Μονή Αγκαράθου. Σε κάποια φάση της επισκέψεως βγαίνω έξω από το αρχονταρίκι και βλέπω τον Γιανναρά να καπνίζει. Ήταν η εποχή που κι εγώ ακόμα κάπνιζα, ωστόσο δεν μπόρεσα να αποκρύψω την έκπληξη μου. Ο Γιανναράς φυσικά το κατάλαβε γυρίζει προς εμένα και έχοντας ένα βαθύ, σπινθηροβόλο και διαπεραστικό βλέμμα μου λέει το αμίμητο: «Προς τι η έκπληξη σας, αγαπητέ μου; Δεν καπνίζω! Ασκώ τα πάθη μου!».

Απείρανθος, 24 Αυγούστου 2025

Γ. Μ. Βαρδαβάς

https://frear.gr/?p=37453

***

Αναδημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ", αρ. φυλ. 1132 / 29 Αυγούστου 2025, σελ. 28.

Εν κινήσει

Απείρανθος Νάξου / φωτογραφία: Γ.Μ.Β.

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 31/7/2025]

[…] Μια ηθοποιός εκπάγλου καλλονής.

Ένας κλόουν που λέγεται Μέτερνιχ.

Ένας κλόουν που λέγεται Ναπολέων.

Ένας βιομήχανος μεταμφιεσμένος σε αλήτη,

δολοφόνος από φιλανθρωπία,

πρωταθλητής της αμεροληψίας. […]

Αλέξανδρος Σχινάς, Αναφορά περιπτώσεων

– Δεν τα έχουμε εμείς αυτά! Θα τα βρεις στην Ολυμπία στα Δερμιτζίδικα.

– Σας ευχαριστώ πολύ, είπα στον υπάλληλο και προχώρησα προς το μέρος που μου υπέδειξε για να βγάλω τα αντικλείδια που χρειαζόμουν. Καθώς προχωρούσα μου ήρθε φευγαλέα στη σκέψη μια διαφήμιση που έβλεπα μικρό παιδί στην τηλεόραση. Εν αντιθέσει με τους συνομηλίκους μου, δεν τα πήγαινα καθόλου καλά με τις διαφημίσεις. Τις θεωρούσα χάσιμο χρόνου και ανούσιες. Η διαφήμιση αφορούσε γνωστή ασφαλιστική εταιρεία και κατέληγε με τη ρεκλάμα «οι φίλοι μάς λένε ΠΠ». Ακόμα θυμάμαι την φιλοπαίγμονα αντίδραση μου που ίσως να υπέκρυπτε μια υπόκωφη ειρωνεία: «Και οι εχθροί;».

Ηράκλειο Κρήτης, 8 Ιουλίου 2025

Γ. Μ. Βαρδαβάς

ZUR ZEIT

Δημοσιεύθηκε στο KAPUT, τεύχος 17 / ΚΛΙΜΑ- 08.2024 (επιμέλεια: Θάνος Σταθόπουλος)

φωτογραφία: Γ.Μ.Β. , 2022

Zur Zeit

Γ. Μ. Βαρδαβάς

I

Αδήριτη ανάγκη η αλήθεια, χαλκευμένο νόμισμα με δυο όψεις. Είναι βεβαίως γνωστό τοις πάσι πως άλλο η αλήθεια και άλλο η πραγματικότητα. Με φοβίζει zur Zeit ο εφιάλτης ενός διαρκώς επαναλαμβανόμενου παροντισμού. Στα δύσκολα ενθυμούμαι τη φράση του αγίου Σιλουανού: «Κράτα το νου σου στον Άδη και μην απελπίζεσαι». Το εσχατολογικό στοιχείο, σε όλες του τις εκφάνσεις, δεν είναι tremendum αλλά fascinosum.

ΙΙ

Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα και το κλίμα της εποχής έχουν μετατρέψει τον δογματισμό σε διδακτισμό.Τα ετερόκλητα ιδεολογήματα έχουν απολυτοποιηθεί με όρους απόφανσης σε απόλυτο κανόνα. Ο δημόσιος λόγος έχει σε μεγάλο βαθμό εργαλειοποιηθεί. Όποιος διαφωνεί, παραμένει απελπιστικά μόνος ή, για να θυμηθώ τα λόγια ενός καλού φίλου, «τον κυνηγά η ερημιά».

ΙΙΙ

Έλξη-άπωση: αντισφαίριση υπαρξιακή.

ΙV

Η διψυχία είναι η αυτοπροστασία της υποκρισίας.

V

Λήξη συναγερμού: perpetuum mobile δεν είναι μόνον οι ζοφερές στιγμές της ζωής μας αλλά και οι ακαταγώνιστες.

VI

Θέλω διακαώς να γράψω, όμως το έλλειμμα ταλάντου είναι ανεπίσχετο. Συμβιβάζομαι λοιπόν με το ακατάσχετο της στιγμής.

VII

Μέσω της θεολογίας ψηλάφισα τον αποφατισμό, την ανθρωπολογία, τον πολιτισμό της ενσάρκωσης και την εσχατολογία. Σε αυτά τα ζητήματα επανέρχομαι δια βίου.

VIII

Μια σκέψη κοινότοπη: η ενσωμάτωση μιας απαίτησης δύναται να σηματοδοτεί υπό προϋποθέσεις μια τάση αντίρροπου πατερναλισμού.

IX

Με τον τρόπο του Ανδρέα Εμπειρίκου: Κορέννυμι στο ανάγλυφο των προσχημάτων [1].

Χ

Από την πείρα της ζωής έμαθα πως δεν εγκαταλείπουμε ποτέ ό,τι φαινομενικά πνέει τα λοίσθια.

ΧΙ

Αναφής υφίσταται η εμμονή της απόλαυσης. Ελκυστής της μόνιμος η αναγκαιότητα, που πόρρω απέχει από την εμμένεια.

ΧΙΙ

«Μπορείς μια χαρά να ονειρεύεσαι χωρίς να κοιμάσαι όπως και να κοιμάσαι χωρίς να ονειρεύεσαι» [2], έγραψε ο Λίχτενμπεργκ κι είχε απόλυτο δίκιο.

XIII

Για κάποιους συγγραφείς το γράψιμο και η αμπολή mutatis mutandis μπορεί να έχουν κάποια αναλογία. (Μπορεί βεβαίως και όχι … )

XIV

Ακόμα και η απόγνωση χρειάζεται επίγνωση. Ο Μπένγιαμιν ορθώς γράφει: «Ευτυχία είναι το να μπορείς να έχεις επίγνωση του εαυτού σου δίχως τρόμο». [3]

XV

Φιλοπαίγμον έρμα

«Το βλέμμα είναι το γέρμα του ανθρώπου», αναφέρει ο Μπένγιαμιν στο Μονόδρομο. [4] Προσωπικά, μολονότι συμφωνώ, τείνω να αυθαιρετήσω: αφαιρώ λοιπόν το πρώτο γράμμα από το «γέρμα». Φιλοπαίγμον έρμα!

Ηράκλειο Κρήτης, 9–14 Απριλίου 2024

_____________________________________

[1] Βλ. το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου, Πουλιά του Αμαζονίου στο: Αι γενεαί πάσαι ή η σήμερον ως αύριον και ως χθές, εκδόσεις Άγρα, δ' ανατύπωση, Αθήνα 2013, σελ. 42: «Στάζουν τὰ ἔλατα / Κορέννυμι στὸ ἀνάβρυσμα τῶν ποιημάτων / Δροσιὰ τοῦ νάματος καὶ τῶν θαυμάτων / Πηγὲς καὶ πράξεις ὑακίνθων».

[2] Βλ. Λίχτενμπεργκ, Πιπέρι και σπασμένες γραμμές, παρουσίαση-μετάφραση-σχόλια: Ε. Χ. Γονατάς, εκδόσεις στιγμή, Αθήνα 2005, σ. 43.

[3] Βλ. Walter Benjamin, Μονόδρομος, εισαγωγή-μετάφραση: Νέλλη Ανδρικοπούλου, εκδόσεις Άγρα, α' ανατύπωση, Αθήνα 2006, σ. 80.

[4] Βλ. Walter Benjamin, Μονόδρομος, εισαγωγή-μετάφραση: Νέλλη Ανδρικοπούλου, εκδόσεις Άγρα, α' ανατύπωση, Αθήνα 2006, σ. 101.

https://kaputarchive.online/01704

Γεωμετρικὴ πρόοδος

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 9/8/2024]

…καὶ μετὰ τὸ πῦρ φωνὴ αὔρας λεπτῆς, καὶ ἐκεῖ Κύριος.

Γ’ Βασιλειῶν, 19,12

Ὑπάρχουν τριγύρω μας ἄνθρωποι ἀρτηριοσκληρωτικοί, ἄκαμπτοι, ἀνερμάτιστοι, δολοπλόκοι, κομπορρημονοῦντες, εἴρωνες, δοκησίσοφοι, σπουδαρχίδες, ἀμετανόητα κυνικοί, λίαν κυριαρχικοί, γεμάτοι βεβαιότητες, ἀβδηριτισμοὺς καὶ δογματισμούς, ἠθελημένη χαμέρπεια και ἄκρατη ἀμετροέπεια.

Εὐτυχῶς, κατὰ γενικὴ ὁμολογία, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀποτελοῦν τὴν ἐξαίρεση καὶ ὄχι τὸν κανόνα.

Ὑπάρχουν ἄλλοι πάλι, ποὺ διακαῶς ἀναζητοῦν ἕνα δεκαπεντάλεπτο δημοσιότητας. Εἶναι ὅλοι ὅσοι προκαλοῦν μὲ τὴ συμπεριφορά, τοὺς ἀκκισμούς καὶ τὴν ἐκκεντρικότητά τους, προκειμένου νὰ βγοῦν ἀπὸ τὴ λήθη τῆς ἀφάνειας∙ σπιθαμιαῖα μειράκια, ποὺ, ἔμπλεα θράσους, ψελλίζουν συνεχῶς ἀνούσιες, ἀκατάληπτες, ἀνεξάλειπτες καὶ ἀκαταγώνιστες ἀνοησίες. Μὲ αὐτοὺς φυσικὰ συστρατεύονται ἀπροκάλυπτα ὅλοι ἐκεῖνοι, ποὺ, ἐλλείψει ἐπιχειρημάτων, προβαίνουν στὶς γνωστὲς προγραφὲς καὶ συμβολικὲς δολοφονίες χαρακτήρων. Πρόκειται γιὰ τὴ γνωστὴ καὶ μὴ ἐξαιρετὲα συνομοταξία τῶν σεσημασμένων ταλιμπάν, τῶν λογοκριτῶν καὶ τῶν ἐν γένει «ἀστυνόμων» τῆς σκέψης.

Ὑπάρχουν προσέτι οἱ ὀπορτουνιστὲς, οἱ παντὸς καιροῦ καιροσκόποι, οἱ νεοφιλελεύθεροι, οἱ ἔχοντες τὴ νοοτροπία νεόπλουτου, οἱ ἀψίκοροι, οἱ ὀξύθυμοι, οἱ παραδόπιστοι. Ὅλοι αὐτοὶ μπορεῖ μὲν νὰ εἶναι ἀρκετοί ἀλλά ἀρκούντως ἀμελητέοι.

Ὑπάρχουν, εὐτυχῶς, ἀκόμη στὶς μέρες μας οἱ τίμιοι, οἱ καλοπροαίρετοι, οἱ ἀσυμβίβαστοι, οἱ ἀνεξίκακοι, οἱ μετριοπαθεῖς, οἱ δοτικοί, οἱ ἀνιδιοτελεῖς, οἱ προσηνεῖς, οἱ ὑπομονετικοί, οἱ ἔχοντες πραγματικὰ σκέψη ρηξικέλευθη καὶ κοινὴ λογική, ἄν καὶ μειώνονται μὲ γεωμετρική πρόοδο.

Τὸ παρήγορο ὅμως εἶναι ὅτι ὑπάρχουν.

Ἀπείρανθος, 6 Αὐγούστου 2024

Γ.Μ.Βαρδαβᾶς