Ανθολόγιον 358: Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς

Κατηγορείτωσαν οὐκοῦν οἱ λέγοντες, «μή κεχωρισμένον, ἀλλ᾿ ἐνόντα τῇ ψυχῇ, πῶς ἄν αὖθις εἴσω πέμποι τις τόν νοῦν;». Ἀγνοοῦσι γάρ, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἄλλο μέν οὐσία νοῦ, ἄλλο δέ ἐνέργεια, μᾶλλον δέ εἰδότες τοῖς ἀπατεῶσιν ἑαυτούς συνέταξαν ἑκόντες, διά τῆς ὁμωνυμίας σοφιζόμενοι. «Μή καταδεχόμενοι γάρ τό τῆς πνευματικῆς διδασκαλίας ἁπλοῦν, οἱ ἐκ τῆς διαλεκτικῆς πρός τάς ἀντιλογίας ἠκονημένοι», κατά τόν μέγαν Βασίλειον, «περιτρέπουσι τήν ἰσχύν τῆς ἀληθείας ἐκ τῶν ἀντιθέσεων τῆς ψευδωνύμου γνώσεως τῇ πιθανολογίᾳ τῶν σοφισμάτων». Τοιούτους γάρ δεῖ εἶναι τούς μή πνευματικούς καί τά πνευματικά κρίνειν καί διδάσκειν ἀξιοῦντας ἑαυτούς.

Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Λόγος ὑπὲρ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων, 1,2,5, στο: Ρωμαῖοι ἤ Ρωμηοί Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἐπιμ. ἔκδ. π. Ἰ. Ρωμανίδης, β' ἔκδοση, ἐκδόσεις Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 292.

Σταύρος Γιαγκάζογλου, Βίος καὶ λόγος στὴν ἡσυχαστικὴ παράδοση

Σταύρος Γιαγκάζογλου, Βίος καὶ λόγος στὴν ἡσυχαστικὴ παράδοση: Δοκίμια θεολογικῆς γνωσιολογίας, ἐκδόσεις Δόμος, Ἀθήνα 2016.

Βίος καὶ λόγος, θεωρία καὶ πράξη, ἀποτελοῦν ἑνιαῖες ὄψεις τῆς πίστης καὶ τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας. Ἂν ὁ λόγος τῆς ἀρχαιοελληνικῆς σκέψης διερευνᾶ καὶ ἑρμηνεύει τὸν κόσμο καὶ τὸν ἄνθρωπο, ὁ Λόγος τῆς Ἁγίας Γραφῆς, δίχως νὰ ἀνήκει στὸν κόσμο, ἔρχεται ὄχι γιὰ νὰ τὸν ἑρμηνεύσει ἀλλὰ γιὰ νὰ τὸν σώσει μέσα ἀπὸ συγκεκριμένα γεγονότα στὴν ἱστορία τῆς σωτηρίας. Ἡ πατερικὴ θεολογία ἐκφράζει ἕναν Θεὸ ποὺ δὲν ἐγκλωβίζεται στὴν ἄγνωστη ὑπερβατικότητά του ἀλλὰ ἀποκαλύπτει καὶ κοινωνεῖ τὴν προσωπική του ζωὴ διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Λόγου. Ἡ μέθεξη στὸ γεγονὸς τοῦ Χριστοῦ δὲν σχετίζεται μὲ μία διανοητικὴ καὶ ἄσαρκη πνευματικότητα. Διὰ τῆς μυστηριακῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ἐν Χριστῷ ζωὴ ἀποτελεῖ σωματοποιημένη ἐμπειρία. Εὐχαριστιακὴ ἐμπειρία καὶ ἀσκητικὸ βίωμα εἶναι οἱ ὄψεις μιᾶς ἑνιαίας θεολογικῆς γνωσιολογίας στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ πατερικὴ παράδοση καὶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς, διευρύνοντας τὴν ἴδια θεολογικὴ ἑρμηνευτική, θὰ ἐκφράσουν μὲ δυναμισμὸ τὴ θεολογία τῶν ἀκτίστων ἐνεργειῶν ὡς ἀνάπτυξη τῆς χριστολογίας τῶν δύο φύσεων καὶ δύο ἐνεργειῶν τοῦ Χριστοῦ. Ἡ θεολογία αὐτὴ τοῦ ἐνεργοῦ Λόγου ὁδήγησε τὴν πατερικὴ σκέψη καὶ τὴν ἀσκητικὴ πράξη τῆς ὀρθόδοξης Ἀνατολῆς σὲ μία μυστικὴ ἢ μυστηριακὴ θεολογία καὶ ἀσκητική, ὅπου βίος καὶ λόγος, θεωρία καὶ πράξη, μεταμορφώνονται ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι σὲ ἀποκαλυπτικὴ θέα καὶ θεωρία τοῦ ἔνσαρκου Λόγου, μεταμορφώνοντας τὸν ἄνθρωπο καὶ δι’ αὐτοῦ τὸν κόσμο καὶ τὴν ἱστορία. Τὸ βιβλίο αὐτὸ συγκεντρώνει δοκίμια καὶ μελέτες ποὺ διερευνοῦν τὴν πρόσληψη τῆς ἡσυχαστικῆς αὐτῆς παράδοσης ἀπὸ τὴ σύγχρονη θεολογία.

Τὸ ἐν λόγῳ βιβλίο ἀναπτύσσεται στὶς ἀκόλουθες ἑνότητες: Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ θεολογία τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Λόγου στὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση • Τὸ δόγμα τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ ἡ σημασία του στὴν πίστη καὶ στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας • Ὁ πολιτισμὸς τῆς ἐρήμου. Τὸ ἀσκητικὸ κατόρθωμα ὡς κοινωνία ἀγάπης. Σχόλια στὶς Ἐρωταποκρίσεις Βαρσανουφίου καὶ Ἰωάννου • Ὁ ἀνθρωπισμὸς τῆς ἐρήμου. Ἡ πνευματικὴ διάκριση κατὰ τὴν ἀσκητικὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας • Εἰσαγωγὴ στὴ θεολογία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ • Προλεγόμενα στὴ θεολογία τῶν ἀκτίστων ἐνεργειῶν • Θεολογία καὶ φιλοσοφία στὸ Βυζάντιο • Ἡ ἀποδεικτικὴ μέθοδος στὴ θεολογία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ • Ἡ σωτηρία ὡς θέωση • Ὁ κόσμος καὶ ἄνθρωπος • Ἡ Πνευματολογία τοῦ Γρηγορίου Παλαμᾶ • Ἡ διδακτορικὴ διατριβὴ τοῦ Jacques Lison στὸ καθολικὸ πανεπιστήμιο τῆς Louvain • Μυστηριακὸς ἡσυχασμός. Οἱ ἐκκλησιολογικὲς προϋποθέσεις τῆς θεολογίας τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ • Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς καὶ ἡ νεώτερη δυτικὴ θεολογία. Μὲ ἀφορμὴ τὴν εἰσήγηση τοῦ Norman Russell γιὰ τὴν ἀποδοχὴ τοῦ Παλαμᾶ στὴν Δύση σήμερα • Εὐχαριστία, θεία Οἰκονομία καὶ Ἐκκλησία •Θεολογικὸ σχόλιο στὶς ἑρμηνευτικὲς ἀρχὲς τοῦ Νικολάου Καβάσιλα στὴ θεία Λειτουργία • Ὁ χριστοκεντρικὸς μυστικισμὸς τοῦ Ἀποστόλου Παύλου στὴ θεολογία τοῦ ἁγίου Νικολάου Καβάσιλα • Γρηγόριος Παλαμᾶς καὶ Νικόλαος Καβάσιλας. Ἡ σύνθεση μυστηριακῆς καὶ ἀσκητικῆς ζωῆς στὴν ὀρθόδοξη παράδοση • Ἡ παρουσία τοῦ ἁγίου Νικοδήμου στὴ θεολογικὴ σκέψη τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα • Εὐχαριστιακὴ ἐκκλησιολογία καὶ μοναστικὴ πνευματικότητα στὴ νεώτερη ὀρθόδοξη θεολογία • Εὐχαριστία καὶ θέωση.

http://panagiotisandriopoulos.blogspot.gr/2016/10/blog-post_20.html

Ανθολόγιον 198: Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware

(...) Η προσευχή του Ιησού, αφ' εαυτής είναι μια προφορική προσευχή, μια προσευχή με λόγια. Επειδή όμως τα λόγια είναι εξαιρετικά απλά, επειδή επαναλαμβάνονται πανομοιότυπα, είναι προσευχή που μας οδηγεί δια των λόγων στη σιωπή ή, ακριβέστερα, μας επιτρέπει να ανακαλύψουμε τη διάσταση της σιωπής που είναι κρυμμένη μέσα στις λέξεις. Μιλούμε, αλλά ταυτόχρονα αφουγκραζόμαστε. Η σιωπή με την έννοια αυτή δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως κάτι αρνητικό αλλά ως κάτι θαυμαστά θετικό. Δεν είναι απλώς μια παύση μεταξύ των λέξεων, μια κατάπαυση των ήχων, αλλά στάση ανοικτότητας, δεκτικότητας, άγρυπνης προσδοκίας του Θεού. Δεν είναι απομόνωση αλλά σχέση, δεν είναι κενό αλλά πληρότητα, δεν είναι απουσία αλλά παρουσία: στον πυρήνα της είναι ο Θεός. (...) Η αληθινή σιωπή δεν είναι τίποτα άλλο παρά γνώση Θεού. (...)

Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware, Πώς να εισέλθω στην καρδιά; Μυστικές αναβάσεις στο όρος του Κυρίου, εκδόσεις Εν πλώ, Αθήνα 2015, ISBN: 978-960-9550-59-8, σελ. 170 (αποσπάσματα)

Ανθολόγιον 129: Μητροπολίτης Ναυπάκτου π. Ιερόθεος (για Khomiakov, Φλορόφσκυ,π.Ι. Ρωμανίδη και "μεταπατερική θεολογία")

[...] Η σύνδεση του Χριστιανισμού με τον πολιτισμό οδήγησε τον Khomiakov, γενικά τους Σλαβόφιλους και τους μαθητές τους, στην θεωρία ότι η σχολαστική θεολογία είναι ανώτερη από την πατερική θεολογία και στην συνέχεια η ρωσική θεολογία είναι ανώτερη και από τις δύο, δηλαδή την Πατερική και τη σχολαστική.

Ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης ανέλυσε με επαρκή γνώση των πραγμάτων ότι οι Ρώσοι τον 18ο αιώνα υιοθέτησαν την σχολαστική θεολογία και την άποψη των σχολαστικών θεολόγων ότι η σχολαστική θεολογία υπερέβη την πατερική παράδοση, η οποία περατώθηκε τον 8ο αιώνα. Στην συνέχεια. όταν στα μέσα του 19ου αιώνος οι ρώσοι διανοούμενοι υπέστησαν ισχυρή επίδραση από τον ησυχασμό που επανέκαμψε στην Ρωσία από το Άγιον Όρος με τον όσιο Παΐσιο Βελιτσκόφσκι, νόμισαν ότι, όπως υπερέβησαν τους "Γραικούς"με τον ρώσικο σχολαστικισμό, έτσι υπερέβησαν αυτούς με τον ρώσικο ησυχασμό (Βλ. π.Ι. Ρωμανίδη, Γρηγορίου Παλαμά, Έργα, τόμος Ι,σελ.77-82). [...]

[...] Εναντίον της απόψεως ότι η σχολαστική θεολογία τερμάτισε την πατερική θεολογία και ότι η ρώσικη θεολογία είναι ανώτερη και από την πατερική και από την σχολαστική εργάσθηκε ο π. Γεώργιος Φλορόφσκι. [...]Ο Φλορόφσκι ήταν εναντίον της μεταπατερικής θεολογίας, όπως την εξέφραζαν οι Σλαβόφιλοι ρώσοι θεολόγοι, η δε από αυτόν χαρακτηριζόμενη νεοπατερική σύνθεση δεν  ήταν η παραθεώρηση ή η υπέρβαση των Πατέρων των πρώτων αιώνων, αλλά η αντίκρουση της μεταπατερικής θεολογίας, με την αποδοχή και των νεώτερων Πατέρων, ως συνέχεια των προηγουμένων, όπως του αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου, του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και των Πατέρων της Φιλοκαλίας. Έτσι η λεγόμενη νεοπατερική σύνθεση είναι η αποδοχή της ησυχαστικό-νηπτικής παράδοσης, όπως κατοχυρώθηκε και συνοδικώς τον 14ο αιώνα[...]

Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου (Βλάχου), Μεταπατερική θεολογία και εκκλησιαστική πατερική εμπειρία, εκδ. Ι.Μονής Γενεθλίου της Θεοτόκου (Πελαγίας), Λεβαδειά 2012, σελ. 36-38 (αποσπάσματα).