Ο Χρυσόστομος Σταμούλης για τον παροντισμό στη θεολογία

 

[...] [Ό]σο αμαρτία θεωρείται η λήθη του παρόντος, άλλο τόσο αμαρτία είναι και η λήθη του παρελθόντος. Το παρόν στην Ορθόδοξη παράδοση κατανοείται μόνο εάν προσθέσει κανείς την εμπειρία του παρελθόντος και την όραση του μέλλοντος.[...]

Χρυσόστομου Σταμούλη, Η γυναίκα του Λωτ και η σύγχρονη θεολογία, εκδόσεις Ίνδικτος, Αθήναι 2008, σελ. 69.

Θεολογία και παροντισμός

 

Ι

Άλλο θεολογία και άλλο παροντισμός. Η θεολογία είναι ιδιαίτατα απαιτητική. Έχει λεπτές αλλά ξεκάθαρες μεθοδολογικές προϋποθέσεις. Δεν συνηγορεί σε κανένα πρόσκαιρο zeitgeist ούτε επιδιώκει να γίνει αρεστή δια του παροντισμού και του λαϊκισμού.

ΙΙ

Παροντισμός και θεολογία (είτε ως εσχατολογία είτε ως οντολογία) δεν δύνανται να συνυπάρχουν. Είναι μεγέθη αλληλοσυγκρουόμενα και αλληλοαποκλειόμενα. Καλή και αγία η αγαπολογία αλλά μεγίστη η θεολογία.

15-16/1/2026

Γ.Μ.Β.

ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

Σεβαστή βεβαίως η θεολογική γνώμη αλλά, ως γνωστόν, δεν είναι δεσμευτική για την εκκλησία. Άλλο όμως είναι, σε κάθε περίπτωση, η θεολογική γνώμη και άλλο η ιδιωτική θεολογία ή η θεολογία της “ατάκας” και του “γούστου”. Κάποια στιγμή πρέπει να γίνει κατανοητό ότι στην ορθοδοξία δεν ισχύει ούτε το sola scriptura, ούτε, η κατά το δοκούν, υποκειμενική ερμηνεία των πάντων. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει δογματικό κώλυμα για κάποιο θεολογικό ζήτημα ουδόλως δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να παραθεωρηθεί μια μακρόχρονη παράδοση χάριν ενός κακώς νοούμενου δήθεν “εκσυγχρονισμού” ή για να γίνει μια θεολογική γνώμη “αρεστή” στον κόσμο. Στο σημείο αυτό η σχολή της Φραγκφούρτης και πιο συγκεκριμένα ο Μαρκούζε βάζει σε όλους μας τα γυαλιά: “Έκσυγχρονισμός χωρίς παράδοση συνιστά ολοκληρωτισμό”.

Ηράκλειο, 26 Σεπτεμβρίου 2025

Γ.Μ.Βαρδαβάς

Οντολογίας κρίση

 

Η θεολογία είναι ατελεύτητη εξ ου και αενάως (θ)ελκτική.

Απείρανθος, 27 Ιουλίου 2025

Γ. Μ. Β.

Περί θεολογίας, μεθοδολογίας και άλλων δαιμονίων

Ο σοφός δάσκαλος μας Α. Μ. Σταυρόπουλος είχε γράψει ήδη από τη δεκαετία του '80 το αμίμητο: "Η μίμηση είναι σκέτη τραγωδία". Επιβεβαιώνεται αναδρομικά! Αλλά δεν είναι μόνο η μίμηση. Είναι και η εντελώς άκαιρη και άκυρη ενσωμάτωση ενός άγονου και ανερμάτιστου παροντισμού στη θεολογία. Ο παροντισμός συνιστά, όπως κι αν τον δει κανείς, έναν εφιάλτη όχι μόνο θεολογικά αλλά και κοινωνιολογικά και πολιτικά. Εμμονή στο παρόν εν είδει εμμένειας σημαίνει άρνηση της εσχατολογικής προοπτικής με ό, τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται. Καλή και αγία είναι η κριτική θεώρηση αλλά φρονώ πως κάτι παραπάνω ήξεραν ο Γιανναράς που επεξεργάστηκε την έννοια της κριτικής οντολογίας και ο Ζηζιούλας που επεξεργάστηκε την εσχατολογική οντολογία αντιστοίχως. Τοσαύτα για να τα λέμε όλα. Γιατί η θεολογία δεν είναι μονότροπη ούτε μονοδιάστατη.

4/7/2025

Γ.Μ.Β.

Περί θεολογίας (και πάλι)

Το έχω γράψει και παλιότερα αλλά αναγκάζομαι να το ξαναγράψω: Δεν έχουμε μόνο θεολογία τάσεων στην Ελλάδα. Έχουμε ενίοτε και σύγχυση θεολογίας και ιδεολογίας. Μια απλή περιήγηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι αρκετή για να καταδείξει του λόγου το ασφαλές. Δεν είναι μόνο οι προγραφές, η ταμπελοποίηση και η απαξίωση που εισπράττει κάποιος έτσι και έχει μια άλλη άποψη. Είναι κυρίως η έλλειψη διαλεκτικής κουλτούρας και η απόλυτη αδιαλλαξία που κυριαρχεί εκατέρωθεν. Το έχω πει σε όλους τους τόνους εδώ και καιρό: δεν περισσεύει κανείς! Εις ώτα μη ακουόντων προφανώς...

3/7/2025

Γ.Μ.Β.

Θεολογία και αλήθεια

 

Η διάκριση, στην οποία προέβη ο Άγιος Σωφρόνιος του Essex, ανάμεσα στο "τι" και το "Τις" της αλήθειας είναι κεφαλαιώδης για τη θεολογία. Στην πρώτη περίπτωση η αλήθεια είναι άδηλη και άρρητη. Πρόκειται για ένα κατ' επίνοιαν ζητούμενο διαρκείας. Στη δεύτερη περίπτωση, η αλήθεια αποκτά το πραγματικό της νόημα και προϋποθέτει κοινωνία, προσευχή, πίστη, μετοχή.

25/5/2025

Γ.Μ.Β.

Μεταμοντερνισμός και θεολογία

 

Στη ρευστή μεταμοντέρνα κατάσταση κυριαρχεί η ηθική του γούστου, ο κομφορμισμός, ο σχετικισμός και ένας ανερμάτιστος και αλυσιτελής παροντισμός.

(Από όλα αυτά δεν φαίνεται, τουλάχιστον zur Zeit, να αποστασιοποιείται μια, μικρή ευτυχώς, μερίδα θεολόγων και θεολογιζόντων. Θεμιτή βεβαίως η διαφωνία. Εξάλλου στην Ελλάδα, ως γνωστόν, έχουμε  μ ό ν ο θεολογία τάσεων. Έκαστος εφ ω ετάχθη...).

31/1/2025

Γ. Μ. Β.

Σχοινοβασία

 

Το θεολογείν δεν είναι για τα σαλόνια, ούτε για την «ελίτ» μόνο. Δεν είναι προνόμιο αλλά ζείδωρη και αέναη αναζήτηση του όντως Όντος.

11/12/2024

Γ.Μ.Β

τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ

Επειδή το πράγμα επαναλαμβάνεται και αρχίζει να κουράζει, ας πω κι εγώ κάτι αυτονόητο: άλλο θεολογία, άλλο θεολογούμενο και άλλο θεολογική γνώμη.

4/10/2024

Γ.Μ.Β.

Περί ιδιωτικής θεολογίας

Οι παροικούντες τη θεολογική Ιερουσαλήμ πολύ καλά γνωρίζουν ότι άλλο είναι η θεολογική γνώμη και άλλο η προσπάθεια επιβολής μιας ιδιωτικής θεολογίας και μάλιστα με όρους ακραίου παροντισμού.

Η θεολογική γνώμη δεν δεσμεύει την εκκλησία, η δε ιδιωτική θεολογία αφορά μόνο τους φανατικούς θιασώτες της, οι οποίοι ναρκισσιστικά πρεσβεύουν ότι κατέχουν την απόλυτη αλήθεια επί παντός επιστητού. Αγνοούν προφανώς την βασική θεολογική διάκριση ανάμεσα στο "τι" και στο "Τις" της αληθείας. Ο αλυσιτελής δογματισμός τους, που πραγματώνεται με έναν διδακτισμό άνευ ουσίας, δεν αφορά κανέναν: ούτε την Εκκλησία, ούτε τη θεολογία, ούτε το πλήρωμα.-

9/1/2024

Γ. Μ. Βαρδαβάς

Οι επίδοξοι θεολόγοι ξαναχτύπησαν

Δεν μας φτάνουν όλα τα άλλα έχουμε (ξανά) τους επίδοξους θεολόγους να μας κάνουν, με ύφος χιλίων καρδιναλίων, ετεροχρονισμένα μάθημα. Τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μου! Λίγη αυτοσυγκράτηση δεν βλάπτει! Μην ασχολείστε με ζητήματα που δεν γνωρίζετε και μην τα πασπαλίζετε με έναν αλυσιτελή διδακτισμό. Και το κυριότερο: μάθετε να ακούτε και τον αντίλογο από τους καθ' ύλην αρμοδίους. Κατεβάσετε λιγάκι τη μυτούλα. Ανοίξτε και κανένα βιβλίο! Δεν τα ξέρετε όλα!

Μεγέθη ζείδωρα

Η ποίηση, η λογοτεχνία, η μουσική, η φιλοσοφία, η θεολογία δεν είναι καθόλου εύκολα μεγέθη, αλλά είναι ζείδωρα. Εξ ού και δεν προσφέρονται για εξυπνακισμούς και αδολεσχίες από αγράμματους, ημιμαθείς ή εμπαθείς.-

Θεολογίας περί

Προτιμώ μια θεολογία που θα σφυρηλατεί διαρκώς έναν διάλογο για τα καίρια ζητήματα που απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο και τον κόσμο.

Μια θεολογία ουσίας και όχι «σαλονιού».

Μια θεολογία έμπονη και αγαπητική.

Μια θεολογία ζείδωρη, γόνιμη και δημιουργική χωρίς εστετισμούς, δοκησισοφίες, παραγοντισμούς, αδολεσχίες και κοινοτοπίες.

Γ.Μ.Β.

6/5/2022

[πηγή]

Περί θεολογίας και θεολόγων

Υπάρχουν κάποιοι που εξακολουθούν να εκτίθενται ανεπανόρθωτα με το να αγνοούν επιδεικτικά το περιεχόμενο των θεολογικών σπουδών. Δικαίωμα τους βεβαίως! Όμως πριν βγάλουν δημόσια τη χολή τους, καλό θα ήταν να έριχναν μια ματιά στον οδηγό σπουδών των Θεολογικών Σχολών.

Παλιότερα (νομίζω επί υπουργίας Διαμαντοπούλου) υπήρξε μια κυρία που αμφισβητούσε την ικανότητα των θεολόγων να διδάξουν θρησκειολογική ύλη! Αγνοούσε (;) προφανώς η εν λόγω την ύπαρξη ολοκλήρου συστηματικού τομέα της Θεολογικής Σχολής! Ή τον τομέα Θρησκειολογίας και Κοινωνιολογίας του τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας του Ε. Κ. Π. Α. Η παρέμβαση της, έχω την αίσθηση, στόχο είχε να υποτιμήσει, να υποβαθμίσει και να υπονομεύσει το έργο των θεολόγων της τάξης. (Επρόκειτο για "λάσπη στον ανεμιστήρα", κατά το γνωστό: "πες, πες, κάτι θα μείνει").

Τώρα μας προέκυψε νέα περίπτωση: γνωστός φιλόλογος ισχυρίζεται ότι οι θεολόγοι αγνοούν τη φιλολογική κριτική της Καινής Διαθήκης! Έλεος! Μιλάμε για ύλη που διδάσκεται στους πρωτοετείς της Θεολογικής!

Βρε παιδιά, κάντε λίγο κράτει! Εκτίθεστε!

Λίγη προσοχή δεν βλάπτει! Όπως και λίγη σοβαρότης!

Επιτέλους αυτή η κακότροπη αδολεσχία περί αγράμματων και αστοιχείωτων θεολόγων πρέπει να τελειώνει!

Αρκετά σας ανεχτήκαμε! Οι ανακριβείς αναφορές δεν θα μένουν χωρίς αντίλογο.-

22/7/2021

Γ. Μ. Βαρδαβάς

[πηγή]

ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ

 

Δὲν ἔχουμε μόνο θεολογία τάσεων στὴ χώρα μας. Ἔχουμε ἐνίοτε καὶ σύγχυση θεολογίας καὶ ἰδεολογίας.

17/3/2021

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

[πηγή]

***

Δείτε και:

• ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ
• Περί θεολογίας

ΕΠΙΔΟΞΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ ΙΙ (ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ)

Πολλοί οι επίδοξοι "θεολόγοι" εσχάτως (υπουργοί, δοκησίσοφοι προφέσορες, σύμβουλοι επιχειρήσεων, "καπιτάλες" κ.α.π.). Κάντε κράτει παιδιά! Μην είστε "φαταούλες"! Αφήστε, επιτέλους, το θεολογείν στους Θεολόγους!

***

Δείτε και: 

• ΕΠΙΔΟΞΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ (ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ)
• ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΕΠΙΔΟΞΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ (ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ)

 

Δείτε και:

ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ 

ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Ἡ θεολογὶα εἶναι ἀπαιτητική. Προϋποθέτει ὁλόπλευρη προσήλωση. Ἀπαιτεῖ διαρκῆ σπουδή, μόχθο καὶ προσευχή. Δὲν ἐξαντλεῖται εἰδολογικά μήτε γνωσιολογικά. Εἶναι ἕνας ὑπαρξιακὸς ἀγώνας ἀνεξάλειπτος. Εἶναι ἀγωνία καὶ αὐθυπέρβαση, ἀλήθεια καὶ νίκη ἐπὶ τοῦ θανάτου, κατάφαση στὴ ζωή, ἀντίδοτο στὴν ἀπελπισία καὶ συνεχὴς σχοινοβασία. Εἶναι ἄμετρη ἀγάπη σταυρικὴ καὶ τριαδική.

Ἡ θεολογία δὲν προσφέρεται γιὰ ἰδιοτέλειες, παραγοντισμούς, ἀδολεσχίες, εἰσπηδήσεις καὶ καισαροπαπισμούς.

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

Μεγάλη Δευτέρα 13/4/2020

[πηγή]

Περί θεολογίας

Στην Ελλάδα οι παροικούντες τη θεολογική Ιερουσαλήμ πολύ καλά γνωρίζουν ότι έχουμε να κάνουμε με μια θεολογία τάσεων. 

Άλλο όμως η θεολογική γνώμη και κριτική και άλλο ο αφ' υψηλού εστετισμός. Δεν μας έφταναν οι "ζητωορθόδοξοι" φονταμενταλιστές αποκτήσαμε εσχάτως και λογοκριτές της θεολογικής γνώμης. Έλεος αδέλφια! Στους ζοφερούς καιρούς μας δεν περισσεύει κανείς...

12/9/2018

Γ. Μ. Βαρδαβάς