«Οι βραχοκλησιές του Ρεθύμνου» το νέο βιβλίο του Χ. Στρατιδάκη

 

πηγή: ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ, 14/1/2026

Μετά από μακρόχρονη κυοφορία κυκλοφόρησε λίγο πριν τις γιορτές το βιβλίο «Οι βραχοκλησιές του Ρεθύμνου». Συγγραφέας του είναι ο ερευνητής και σπηλαιολόγος Χάρης Στρατιδάκης, ο οποίος είχε επίσης συγγράψει το βιβλίο «Τα σπήλαια του Ρεθύμνου», που κυκλοφόρησε το 2011. Το νέο βιβλίο αφιερώνει στον φίλο του και πρώτο μελετητή του θέματος, αείμνηστο καθηγητή Χρίστο Μακρή. Όπως αναφέρει στο εισαγωγικό του σημείωμα, εκείνος ήταν που του υπέδειξε τον όρο «βραχοκλησιές» για τα ταπεινά αυτά κατασκευάσματα, δείγματα λαϊκής λατρείας αλλά και φτώχειας των κοινωνιών του παρελθόντος.

Όπως τονίζεται στο βιβλίο, η σχέση του ανθρώπου με τον βράχο και τα σπήλαια που διανοίγονται σ’ αυτόν είναι πολύ παλιά. Από την αυγή προϊστορίας οι άνθρωποι τα θεωρούσαν κατά κάποιο τρόπο μήτρες της γης και τα περιέβαλλαν με δέος και θαυμασμό. Όλες οι θρησκείες και οι πολιτισμοί συνέδεσαν τις λατρείες τους με ιερά κάτω ή μέσα στον βράχο ή έστω σε επαφή μ’ αυτόν. Το γεγονός έχει οπωσδήποτε να κάνει με την αντοχή στον χρόνο και με την αίσθηση στιβαρότητας που δίνει ο βράχος, ιδιότητες οι οποίες με τη σειρά τους υπέβαλλαν στους ανθρώπους αισθήματα πνευματικότητας και ιερότητας.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου εξετάζονται σπηλαιώδεις ιεροί χώροι ανά τον κόσμο. Εκεί παρέχονται πληροφορίες για μεγάλα συγκροτήματα βραχωδών ιερών του βουδισμού, του ινδουισμού, του κομφουκιανισμού, του ταοϊσμού και βέβαια του εβραϊσμού και του χριστιανισμού. Και σε παλιότερες όμως θρησκείες κάποια σπήλαια είχαν λατρευτική χροιά. Απ’ αυτή την άποψη δεν είναι τυχαίο ότι τόσο ο Δίας του παγανισμού όσο και ο Χριστός του χριστιανισμού θεωρείται ότι γεννήθηκαν σε σπήλαια.

Στην περιοχή του Ρεθύμνου κατά την αρχαιότητα λειτούργησε μια σειρά ιερών σπηλαίων, πιο γνωστά από τα οποία είναι το Ιδαίον Άντρον στη Νίδα, ο Γεροντόσπηλιος στο Μελιδόνι και το σπήλαιο του Ερμή Κραναίου στην Πατσό. Η λατρεία στα σπήλαια, που είχε ξεκινήσει ήδη από τα μινωικά χρόνια, μετασχηματίστηκε στα χριστιανικά, με μεγαλύτερες ή μικρότερες διακοπές.

Κάποιες από τις βραχοκλησιές φαίνεται να είναι οικοδομημένες κατευθείαν επάνω σε αρχαία ιερά, έχοντας μάλιστα χρησιμοποιήσει προϋπάρχον οικοδομικό υλικό. Τέτοιες χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις της Ζωοδόχου Πηγής στον Σταυρωμένο Ρεθύμνου, της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στην Αρχοντική, των έξι βραχοκλησιών στην Ελεύθερνα και της Αγίας Παρασκευής στην Επισκοπή Ρεθύμνης.

Από τον 13ο αιώνα η λατρεία στα σπήλαια επανεμφανίστηκε, με διστακτικά οπωσδήποτε βήματα. Μια πρώτη περίοδος ακμής σημειώθηκε κατά τον 14ο αιώνα και αργότερα κατά τους 17ο, 18ο και 19ο. Η μεγαλύτερη ακμή τους πάντως φαίνεται να σημειώθηκε κατά την περίοδο 1669-1856, κατά την οποία οι οθωμανικές αρχές απαγόρευαν ουσιαστικά την οικοδόμηση νέων ναών και καθιστούσαν δύσκολη έως αδύνατη την επισκευή και επέκταση των μέχρι τότε υφιστάμενων.

Ο συγγραφέας, ερευνώντας το θέμα επί τρεις δεκαετίες, κατάφερε να εντοπίσει στο Ρέθυμνο 136 βραχοκλησιές, καθώς και μια δεκάδα άλλων που στις μέρες μας δεν υφίστανται, έχοντας καταστραφεί από φυσικές καταστροφές και από ανθρώπους. Στο βιβλίο του επιχειρεί να δικαιολογήσει το φαινόμενο του μεγάλου αυτού αναλογικά με τον πληθυσμό αριθμού βραχοκλησιών στην Κρήτη και ιδιαιτέρως στις διοικητικές περιφέρειες του Ρεθύμνου και των Χανίων.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, μετά το ιστορικό τους, παραθέτει λαογραφικές παραδόσεις για τις βραχοκλησιές, για τη χωροθέτηση και για την ονοματοδοσία τους, καθώς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Στο τρίτο κεφάλαιο προχωρά σε πληροφοριακή και φωτογραφική τεκμηρίωσή τους, ενώ στο επίμετρο παραθέτει καταλόγους του συνόλου των κρητικών βραχοκλησιών, τις οποίες ανεβάζει σε 390. Στον σχετικό κατάλογο των Χανίων στηρίχτηκε σε πληροφορίες του Αντώνη Πλυμάκη, ο οποίος δεν πρόλαβε να χαρεί το βιβλίο, αφού μας άφησε για το επέκεινα την περασμένη άνοιξη. Με την έννοια αυτή, το βιβλίο υπέχει και θέση μνημοσύνου για τον πρωτοπόρο αυτόν της σπηλαιολογίας στην Κρήτη, ο οποίος, όπως και ο Χρίστος Μακρής, είχαν διετέλεσαν επίτιμοι πρόεδροι του Τμήματος Δυτικής Κρήτης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας. Σημειωτέον ότι είχε συνεισφέρει στην ανακαίνιση σπηλαιωδών ναών, μεταξύ των οποίων σ’ εκείνη του Αγίου Αντωνίου της Αργυρούπολης.

Το βιβλίο είναι διαστάσεων 22×24 εκατοστών, έχει 306 σελίδες, είναι τετράχρωμο και διαθέτει σκληρό εξώφυλλο. Περιέχει τρεισήμισι εκατοντάδες φωτογραφιών, οι περισσότερες από τις οποίες τραβήχτηκαν από τον συγγραφέα του, ενώ στην εισαγωγή και στο επίμετρο γίνεται μνεία όλων όσοι προσέφεραν δικές τους καθώς κι εκείνοι που τον συνέδραμαν στη συλλογή πληροφοριών και τον ακολούθησαν στις κατά καιρούς αναζητήσεις του. Προλογίζεται από τον πρόεδρο του Τοπικού Τμήματος Δυτικής Κρήτης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας Γιώργο Καλούδη και θα παρουσιαστεί στο κοινό το επόμενο χρονικό διάστημα, σε εκδήλωση που θα πλαισιωθεί με εξορμήσεις γνωριμίας με βραχοκλησιές που παρουσιάζονται στο βιβλίο. Αποτελεί ατομική έκδοση, στην πραγματοποίηση της οποίας συνέδραμαν με αγορά αντιτύπων της η Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, το Τμήμα Δυτικής Κρήτης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας και η Αντιπεριφέρεια Ρεθύμνου.

Το βιβλίο κλείνει με έκκληση, που αφορά τη λιτότητα και τη φτώχια των βραχοκλησιών, χαρακτηριστικά τα οποία θα πρέπει να διαφυλαχτούν ως κόρη οφθαλμού. Η αξία των κατασκευών αυτών των προγόνων μας έγκειται ακριβώς στην απλότητά τους. Η αντίληψη κάποιων εκκλησιαστικών συμβουλίων ότι αν δεν γίνουν έργα «καλλωπισμού» και διευκόλυνσης της πρόσβασης οι πιστοί δεν προσέρχονται στις εκκλησίες δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση των βραχοκλησιών. Ακριβώς αυτές οι ευκολίες είναι που τις απομακρύνουν από τις ψυχές των πιστών και ακυρώνουν την προσφορά τους. Όπως το διατύπωσε ο Απόστολος Παύλος θα πρέπει να μάθουμε να λατρεύουμε το θείο παντού, ακόμη και «εν ερημίαις πλανώμενοι και όρεσιν και σπηλαίοις και ταις οπαίς της γης»!

https://rethnea.gr/vrachoklisies/

Χρήστος Γιανναράς (1935-2024) - Γράφει ο Δημήτρης Αγγελής

Πόσο φτωχότεροι θα ήμασταν

Του Δημήτρη Αγγελή

[Δημοσιεύθηκε στην "Καθημερινή", 27/8/2024]

Την αξία των ανθρώπων τη ζυγίζουμε με κριτήριο το κενό που αφήνει η ενδεχόμενη απουσία τους. Τι θα είχε συμβεί αν δεν υπήρχε ο Χρήστος Γιανναράς; Πόσο φτωχότεροι θα ήμασταν αν δεν εξέδιδε το πρωτοποριακό «Σύνορο», την «Ελευθερία του ήθους», το «Πρόσωπο και ο έρως» ή το «Σχόλιο στο Ασμα ασμάτων»; Για ποια συλλογική αυτοσυνειδησία θα μιλούσαμε χωρίς το «Καταφύγιο ιδεών», που μας αποκάλυψε τον περίκλειστο ναρκισσευόμενο ευσεβισμό των παραεκκλησιαστικών οργανώσεων; Πόσο θα είχαν επηρεάσει, έστω και με τον ατυχή τους τίτλο, οι «νεορθόδοξοι» τη δημόσια συζήτηση, χωρίς τον δυναμισμό και την ευστοχία των δικών του διατυπώσεων; Σε μια εποχή που το εκκλησιαστικό κατεστημένο έκρινε σκόπιμο να υπηρετεί την αντικομμουνιστική ρητορική του μετεμφυλιακού κράτους ή την ηθικιστική υποκρισία της δικτατορίας, ο Γιανναράς τόλμησε ν’ ανοίξει θεματικές, να συνδυάσει προσφυώς την πατερική παράδοση με τις φιλοσοφικές του αναζητήσεις (αρδεύοντας κυρίως από τον Χάιντεγκερ και τον Σαρτρ, τον περσοναλισμό και τον νεοθωμισμό) και, το κυριότερο, να αρθρώσει μια νέα θεολογική γλώσσα, που αποτελεί σήμερα την επίσημη γλώσσα της Εκκλησίας. Μιλώντας για τον «εκστατικό χαρακτήρα του προσώπου», για το «αληθεύειν εν σχέσει», για «ερωτική αυθυπέρβαση» και «ευχαριστιακή κοινότητα», ο Γιανναράς έφτιαξε ένα περίτεχνο θεολογικό οικοδόμημα, συνεπές προς τον εαυτό του και σε αυτό που είχε ανάγκη ο εκκλησιαστικός κόσμος. Εχει τόση σημασία αν κατανόησε λ.χ. τον Χάιντεγκερ ορθά, όπως τον επικρίνουν οι πολέμιοί του; Αν έμεινε συγχρόνως πιστός στην «ελληνοτροπία» που διακήρυττε σχεδόν εμμονικά στην επιφυλλιδογραφία του (μάλλον σε βάρος της άνευ όρων και ορίων χριστιανικής αγάπης), αυτό δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει: καθένας μας είναι δέσμιος της εποχής της διαμόρφωσής του, αλλά οι εσωτερικές μας αντιφάσεις είναι τελικά αυτές που μας κάνουν ανθρώπους.

https://www.kathimerini.gr/culture/563189323/christos-giannaras-evgale-ti-theologia-apo-to-gketo/

Η συγκομιδή

Του Βαγγέλη Π. Κούμπουλη*

φωτογραφία: Απείρανθος Νάξου / Γ.Μ.Β. (2024)

[Δημοσιεύθηκε στα "ΝΕΑ" στις 21/8/2024]

Ανθρωπιστικές και κοινωνικές είναι οι επιστήμες τις οποίες θεραπεύω. Δεν είμαι δηλαδή ειδικός. Δεν έχω απαντήσεις ούτε ως προς το γιατί συμβαίνει ό,τι συμβαίνει, ούτε τι πρέπει να γίνει για να μη συμβαίνει ό,τι συμβαίνει. Μιλάω ως ένας ενεργός πολίτης. Και αυτό που έχω να πω είναι ότι τα πράγματα δεν πάνε καθόλου, μα καθόλου καλά. Την τελευταία τριετία μετράμε καταστροφικές πυρκαγιές στην Εύβοια, στον Έβρο, στην Αττική, καθώς και τις πλημμύρες στη Θεσσαλία. Ευθύνεται η κλιματική αλλαγή; Σίγουρα. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα αν σταθούμε αποκλειστικά και μόνο σε αυτού του είδος την προσέγγιση. Θα ήταν σαν να λέγαμε πως για την πτώση του εργοστασίου της Ρικομέξ το 1999 ευθυνόταν αποκλειστικά και μόνο ο σεισμός. Αλλ’ η Ρικομέξ δεν ήταν ο κανόνας αλλ’ η εξαίρεση. Γι’ αυτό, άλλωστε, δεν έγινε όλη η χώρα όπως η Ρικομέξ. Με δυο λόγια, ο σεισμός είναι ένα φυσικό φαινόμενο που δεν μπορούμε ούτε να προβλέψουμε ούτε να αποτρέψουμε, ωστόσο έχουμε τη δυνατότητα να προστατευτούμε απ’ αυτόν κι ως έναν βαθμό τα καταφέρνουμε.

Με τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες (που οπωσδήποτε θα ακολουθήσουν) τι κάνουμε; Λίγα πράγματα. Σημαντικό πολύ βεβαίως είναι το 112 και η χρήση του, όσο κι αν δυσανασχετούν εκείνοι που έχουν λόγους να θέλουν – αν είναι δυνατόν! – να υπάρξουν νεκροί, υπηρετώντας μια λογική «ισοφάρισης» της τραγωδίας στο Μάτι το 2018. Αλλά εκτός από την προστασία της ζωής όταν υπάρχει πυρκαγιά, οφείλουμε να προβλέπουμε και, αν κάτι ξεφύγει από την πρόβλεψή μας, να είμαστε έτοιμοι να το αντιμετωπίσουμε. Αυτή η προετοιμασία ακυρώθηκε και στις φετινές πυρκαγιές.

Κάτι δεν κάνουμε καλά. Παρά το γεγονός ότι, στο μεγαλύτερο μέρος του καλοκαιριού, αποφύγαμε τα χειρότερα, τελικά το κακό έγινε. Αυτονόητα έχει ευθύνες η κυβέρνηση. Kαι η προσπάθεια που έγινε από τον υπουργό Επικρατείας, Άκη Σκέρτσο, στα κοινωνικά δίκτυα, να επιρρίψει ευθύνες στην αντιπολίτευση, ήταν τουλάχιστον ατυχής. Γιατί η αντιπολίτευση μπορεί να είναι σοβαρή ή γελοία, εποικοδομητική ή ανερμάτιστη, υπεύθυνη ή λαϊκιστική, αλλά δεν κυβερνά αυτή. Η σημερινή κυβέρνηση συμπληρώνει ήδη πενταετία στην εξουσία.

Επαναλαμβάνω ότι δεν γνωρίζω τι φταίει και δεν ξέρω τι πρέπει να γίνει. Πρέπει να αλλάξουν οι εν χρήσει πρακτικές; Να γίνει νέο νομοθετικό πλαίσιο; Υπάρχει ανάγκη αλλαγής της σχέσης των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στην τοπική αυτοδιοίκηση και την κεντρική διοίκηση; Η δημόσια συζήτηση οδηγεί στην επισήμανση δυσλειτουργιών σε όλες αυτές τις λειτουργίες, πιθανόν και σε άλλες.

Η ουσία είναι όμως ότι η κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά πυρκαγιές και πλημμύρες – τα προβλέψιμα φυσικά φαινόμενα. Και αυτό δεν εξηγείται από τις ανόητες θεωρίες συνωμοσίας, που αποδίδουν ευθύνες στις ανεμογεννήτριες ή στα φωτοβολταϊκά. Δυστυχώς, η πραγματικότητα συγκρούεται με τις κυβερνητικές εξαγγελίες.

Η κυβέρνηση έχει μπροστά της τρία χρόνια για να αλλάξει αυτή την κατάσταση. Χρειάζεται σχέδιο, πολιτική βούληση, δουλειά. Η χώρα επέλεξε για δεύτερη τετραετία μια κυβέρνηση που θα βελτίωνε την καθημερινή ζωή μας. Θα αδικούσε την επιλογή των πολιτών αν η δεύτερη θητεία της είχε να επιδείξει μόνο τον γάμο τον ομόφυλων ζευγαριών, έναν λειψό νόμο για τα ιδιωτικά/μη κρατικά πανεπιστήμια κι έναν επίσης λειψό νόμο για την ψήφο των αποδήμων. Όχι ιδιαίτερα κολακευτική συγκομιδή για μια πολιτική δύναμη που κυβερνά ως δύναμη μεταρρυθμιστική.

_______________________________

*Ο Βαγγέλης Π. Κούμπουλης είναι υποψήφιος διδάκτωρ Νεότερης Ιστορίας του ΕΚΠΑ, σύμβουλος έκδοσης του περιοδικού «Ιστορία Εικονογραφημένη»

https://www.tanea.gr/print/2024/08/21/greece/i-sygkomidi/

Πέντε γραμμές για έναν φίλο - Άγγελος Μαντάς (1953 – 2024)

πηγή-φωτό: mygrevena.gr

Άγγελος Μαντάς, 1953 – 2024

Όταν σήκωνε το τηλέφωνο τον αποκαλούσα “Πρωτοψάλτα μου!” κι ένα χαμόγελο απλωνόταν από την Χαλκίδα ίσαμε εδώ. Μας αγκάλιαζε.

Δεν είναι ώρα για λόγια.

Και τι να πω άλλωστε; Για τον λαμπρό φιλόλογο, τον δεινό γνώστη της Ελληνικής, τον μελετητή του Παπαδιαμάντη του, του Μωραϊτίδη, τον ξυλογλύπτη ποιημάτων, τον αφηγητή λάμψεων από παλιά βιβλία σε ντουλάπια. Τον διακονητή του ψαλτηρίου, με γνώση βαθιά της Βυζαντινής μουσικής αλλά και με το μεράκι της πίστεως, του τρόπου του όντως εκκλησιαστικού. Τον δάσκαλο, με πολύχρονη δουλειά στο δύσκολο αμπέλι της τάξης.

Μας φώτιζε, “γλυκεία απολαμπή”, μοιραζόταν, έδινε. Τα γραπτά του στα Χρονικά, στην Τύρβη, τα κρατώ οίνο πολύτιμο.

Μακάρι να θυμόμουν έναν στίχο από τον Όμηρο ή τον Ρωμανό τον Μελωδό. Αφήνω μονάχα την θάλασσα, την Σκιαθίτικη, της Χαλκίδος, να ψάλλει τα πρεπούμενα.

Αντώνης Ν. Παπαβασιλείου,

22.8.2024

https://mygrevena.gr/%CF%80%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B5-%CE%B3%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%AD%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%AD%CE%BD%CE%B1%CE%BD-%CF%86%CE%AF%CE%BB%CE%BF/

Παπαδιαμάντης λίαν ἐπίκαιρος κατά τῆς ματαιοδοξίας τοῦ νεοπλουτισμοῦ

πηγή: ΕΣΤΙΑ,8/8/2024

«Κάθε παρόν χάνει τήν σημασία του ἀπό τήν διαρκῆ προσδοκία τοῦ μέλλοντος – Καί στραγγίζει πρίν κἄν γεμίσει – Ἐξαντλούμαστε στήν ἀναζήτηση τοῦ μελλοντικοῦ “ἐπί πλέον” χάνοντας τήν ἀπόλαυση τοῦ τωρινοῦ ὑπαρκτοῦ – Τό νέο θάβεται πρίν προλάβει νά στεριώσει ἀπό τό ἑπόμενο καινούργιο – Νά ξυπνήσουμε ἀπό τόν λήθαργο τῆς ματαιοδοξίας, μέ ἁπλότητα καί λιτότητα»

(Ἡ «Ἑστία» βρίσκει ἐξαιρετικῶς ἐνδιαφέρουσα, πλήρη νοημάτων, τήν ὁμιλία τῆς δημοσιογράφου Μπήλιως Τσουκαλᾶ μέ τίτλο «Γιατί ἔχουμε ἀνάγκη τόν Παπαδιαμάντη σήμερα», ἡ ὁποία ἔγινε στό πλαίσιο τῆς παρουσιάσεως τοῦ βιβλίου τοῦ Γιώργου Πίττα «Καί ἔφαγον πάντες καί ηὐφράνθησαν-ἡ γαστρονομία τῆς Σκιάθου μέ τό βλέμμα τοῦ Παπαδιαμάντη» (ἐκδόσεις «Ἁρμός»). Γι’ αὐτό καί δημοσιεύουμε σήμερα ἐκτενές ἀπόσπασμά της. Τό Θέρος προσφέρεται ἄλλως τε γιά ἀναστοχασμό)

«Γιατί ἔχουμε ἀνάγκη τόν Παπαδιαμάντη σήμερα»

Τῆς Μπήλιως Τσουκαλᾶ

Ἡ χαρά καί ἡ ἀπόλαυση τῶν κοινῶν γευμάτων μιᾶς ἀνοικτῆς ὁμήγυρης στήν ὕπαιθρο ἀποκτᾶ ἄλλες διαστάσεις ἐλευθερίας καί ἴσως σέ συμβολική διάσταση παραπέμπει στήν ἀνάμνηση τῶν πρώτων γευμάτων τῶν ἀρχέγονων κοινοτήτων. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι τά γεύματα αὐτά ἐμπεριέχουν χαρά καί γέλιο, γιατί διαχρονικά ἡ πράξη τοῦ φαγητοῦ καί ὁ ἀγῶνας γιά τήν ἱκανοποίηση τῆς πείνας παραπέμπουν πάλι συμβολικά στόν θρίαμβο τῆς ζωῆς ἐπί τοῦ θανάτου.

Τό βιβλίο μας κάνει λοιπόν τήν γνωριμία τῆς Σκιάθου ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, ἀλλά ταυτόχρονα μᾶς ἀνοίγει διάπλατα τήν πόρτα σέ ἕνα σύμπαν, τό Παπαδιαμαντικό σύμπαν, ὅπου οἱ ἄνθρωποι, παρ’ ὅλο πού ζοῦν μέσα στήν ἀνέχεια καί τή στέρηση, ἀπολαμβάνουν τά ἀγαθά πού τούς προσφέρει ἡ φύση τοῦ νησιοῦ τους, γλεντοῦν, τό ρίχνουν ἔξω, ἔχουν τή σοφία νά μή στεροῦνται τή χαρά. Πῶς γίνεται; Καί πῶς μποροῦμε νά διδαχτοῦμε κάτι ἀπό αὐτό;

Ἐμεῖς, σήμερα, ζοῦμε μέσα σέ ἕναν κόσμο πού ἔχει ἀναδείξει τό χρῆμα σέ ὑπέρτατο θεό, καί σέ μιά ἐποχή ὅπου ἡ συσσώρευση πλούτου εἶναι τό ἅπαν καί τό μοναδικό πού θεωρεῖται ὅτι προσδίδει ἀξία στόν ἄνθρωπο. Καί ἔρχεται ὁ Παπαδιαμαντικός λόγος νά μᾶς ξυπνήσει ἀπό τόν λήθαργο τῆς ματαιοδοξίας. Νά μᾶς κάνει νά ἀναρωτηθοῦμε τά αὐτονόητα: Πῶς θά μπορέσει ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη νά ἀγκαλιάσει τή χαρά τῆς συνύπαρξης μέ τόν Ἄλλον, νά ἀφεθεῖ σέ μιά συμβίωση παραμερίζοντας ἰδιοτέλεια ἤ συμφέρον, νά ἐκτιμήσει τήν ἐλευθερία τοῦ νά ζεῖς ἀπολαμβάνοντας αὐτά πού ἔχεις, ὅσα κι ἄν εἶναι αὐτά, δίνοντας ἔμφαση στά τόσο οὐσιαστικά πού σοῦ δίνει ἡ ζωή.

Σίγουρα θά ἀναρωτιέται κανείς τί εἶναι αὐτό πού μποροῦμε νά βροῦμε στή σημερινή ἐποχή καί νά μᾶς ἀγγίξει στό έργο τοῦ μεγάλου Σκιαθίτη. Ὅπως γράφει καί ὁ Πίττας στήν ἀρχή τοῦ βιβλίου του, «ἴσως εἶναι αὐτή ἡ φλογίτσα πού σιγοκαίει μέσα μας, μιά ἐλπίδα πού θά μᾶς βγάλει ἀπό τά ἀδιέξοδα τῆς καταναλωτικῆς κοινωνίας μας. Μιᾶς ἀλαζονικῆς κοινωνίας ὅπου τά πάντα μᾶς κατευθύνουν πρός τό συμφέρον, τόν καταναλωτισμό, τή δόξα, τήν ἐπίδειξη, τήν ἐξουσία. Τή σύγχρονη ζωή τοῦ ἀτομοκεντρισμοῦ καί τῆς μεζούρας, τοῦ ἔχειν καί τοῦ φαίνεσθαι. Τή ζωή πού πασχίζουμε νά γεμίσουμε μέ ἀγαθά, μέ ἀποτέλεσμα νά μή μᾶς μένει χρόνος νά γνωρίσουμε καί νά ἀγαπήσουμε τόν ἑαυτό μας καί νά δώσουμε νόημα στήν ὕπαρξή μας. Ἐξαντλούμαστε στή χωρίς σταματημό ἀναζήτηση τοῦ μελλοντικοῦ “ἐπί πλέον”, χάνοντας τήν ἀπόλαυση τοῦ τωρινοῦ ὑπαρκτοῦ. Κι ἔτσι, κάθε παρόν χάνει τή σημασία του ἀπό τή διαρκῆ προσδοκία τοῦ μέλλοντος καί “στραγγίζει πρίν κἄν γεμίσει”. Κι ὅταν ἡ ζωή κάθε καινούργιου μετρᾶ λίγες μέρες, μέχρι τήν ἐμφάνιση τοῦ ἑπόμενου καινούργιου, ὅταν κάθε νέο θάβεται πρίν προλάβει νά στεριώσει, χωρίς νά προλάβουμε νά γονιμοποιήσουμε τίς δημιουργικές του δυνατότητες».

Νά γιατί ἔχουμε ἀνάγκη τόν Παπαδιαμάντη σήμερα. Ὁ ἤρεμος καί βαθύτατα παρηγορητικός του λόγος λειτουργεῖ ὡς ψυχικό ἀντίβαρο ἀπέναντι σ’ ἕναν κόσμο πού δέν ἔχει στό λεξιλόγιό του ἔννοιες ὅπως ἀλληλεγγύη, συντροφικότητα, φιλαλληλία, γενναιοδωρία, ἀνιδιοτέλεια. Διαβάζοντας τά διηγήματά του συνειδητοποιοῦμε τήν πορεία τοῦ σύγχρονου δυτικοῦ ἀνθρώπου, πού ἔχοντας πάρει τόν μονόδρομο τῆς λογικῆς καί τῆς ἀνάλυσης, κατακερμάτισε τή γνώση τοῦ κόσμου σέ ἐπί μέρους γνώσεις, σέ ὀρθολογικές ἑρμηνεῖες καί σέ ὠφελιμιστικές στρατηγικές, ἐξοστρακίζοντας ἀπό τή ζωή του τήν τυχαιότητα, τόν ποιητικό ρεαλισμό, τήν ὑπερβατικότητα, τήν πίστη, τή μεταφυσική.

Τί σπουδαῖο δῶρο μᾶς κάνει ὁ μέγας Σκιαθίτης! Μᾶς δείχνει τόν δρόμο γιά νά ἀναστοχαστοῦμε τή ζωή μας, νά νοιώσουμε πόσο ἐγκλωβισμένοι εἴμαστε σέ πράγματα ἀνούσια, ἄχρηστα, ἄνοστα, πού δέν ἀφήνουν στό διάβα τους παρά μιά γεύση ἄσκοπου χρόνου, ματαιότητας καί ξοδεμένης ἐνέργειας.

Ὁ Παπαδιαμάντης ἀναγόρευσε τήν ἁπλότητα καί τή λιτότητα σάν στάση ζωῆς. Μέσα στόν ἀσκητισμό καί τή φτώχεια ἄρδευε τίς τεράστιες πνευματικές δυνάμεις γιά νά φτιάξει τά ἀριστουργήματά του. Ἦταν εὐτυχής ἀπολαμβάνοντας τό δῶρο τῆς ζωῆς, ἔτσι ὅπως τή βίωνε στήν οὐσία τῆς πνευματικότητας πού τῆς προσέδιδε. Ἔζησε ἀσκητικά καί ταπεινά σάν μοναχός, ἀρνιόταν κάθε ἐπίδειξη, δέν τόν ἐνδιέφερε νά δείξει σέ κανέναν τίποτα, ἔφτασε νά ἀπαρνηθεῖ τήν ἀρχοντική καταγωγή τῆς μητέρας του, τό γένος Μωραΐτη, μιᾶς ἀρχοντικῆς οἰκογένειας ἀπό τόν Μυστρᾶ, πού ἐγκαταστάθηκε στή Σκιάθο πρός τό τέλος τοῦ 18ου αἰῶνα.

Μακριά ἀπό τούς λογίους, τούς δημοσιογράφους καί τήν κοινωνία τῆς ἐποχῆς του, ἔζησε στά γραφικά ξωκκλησάκια, κοντά στούς ἁπλούς κι ἀδιάφθορους ἀνθρώπους τοῦ λαοῦ, μέσα στή φύση, στή μοναξιά καί τή σιωπή, στήν ψυχική καί πνευματική ἀπομόνωση, τίς στιγμές ἐκεῖνες πού θά ἀποτυπώσει ἀργότερα στά 175 διηγήματά του, ἀγγίζοντας μέ ἕναν μοναδικό τρόπο τήν οὐσία τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς. Τό καλό καί τό κακό γιά τό ὁποῖο εἶναι ἱκανός ὁ ἄνθρωπος, τό πιό θαυμαστό, ἀλλά καί τό πιό εἰδεχθές, πού κρύβει ὁ καθένας μας μέσα του.

Ὁ Παπαδιαμάντης, μέσα στήν ἀσκητική, λιτή καί μακριά ἀπό κάθε κοσμική ἀναζήτηση ζωή του, εἶχε ἕναν ἔμφυτο καί βαθύ σεβασμό γιά τήν ἀξία τῆς ζωῆς, αὐτῆς καθ’ αὑτῆς. Γιά τό μεγαλεῖο τῆς ὕπαρξης, ἐκεῖ πού τό ἀχανές σύμπαν συναντᾶ τόν μικροσκοπικό ἄνθρωπο, δίνοντάς του μιά οἰκουμενική ἀξία μέσα στή μικρότητα καί τήν ἀσημαντότητά του.

Τό βλέμμα του στέκεται μέ καταπληκτική διορατικότητα, ἐνσυναίσθηση καί τρυφεράδα, συχνά μέ χιοῦμορ (ναί, ναί, εἶχε καί χιοῦμορ ὁ Παπαδιαμάντης!), ἀλλά καί μέ ὀξύ κριτικό πνεῦμα καί ἀπαράμιλλη δεινότητα δημοσιογραφικῆς καταγραφῆς, σέ ὅσα συμβαίνουν γύρω του, καί σάν περισκόπιο τά ἐντοπίζει καί τά μεταφέρει στά διηγήματά του μέ ἐνάργεια πού κρύβει ὅμως βαθύτατη γνώση. Μέ μία ἀκρίβεια μοναδική, περιγράφει τά τοπία τῆς Σκιάθου, τίς ρεματιές, τά ρυάκια, τίς βρύσες, τίς τοποθεσίες μέ τά τοπωνύμιά τους, τή χλωρίδα, τήν πανίδα, τίς καλλιέργειες, τίς ἀγροτικές ἐργασίες, τά ψαρέματα, τά προϊόντα καί τά ἐδέσματα τοῦ νησιοῦ.

Γίνεται ἔτσι ταυτόχρονα χρονογράφος, λαογράφος καί ἠθογράφος τῆς ἐποχῆς του!

Ὅπως βλέπουμε στά σχετικά ἀποσπάσματα τῶν διηγημάτων του, πού ὑπάρχουν στά 30 κεφάλαια τοῦ βιβλίου τοῦ Γιώργου Πίττα, ὁ Παπαδιαμάντης γνωρίζει ἐξ ἴσου καλά τήν τέχνη τοῦ καραβομαραγκοῦ, κάνοντας λεπτομερέστατες περιγραφές τῆς μαστοριάς του καί τῶν ἐργαλείων του στούς ταρσανάδες τοῦ νησιοῦ, ἀπαριθμεῖ δεκάδες φυτά, βότανα καί δέντρα τῆς σκιαθίτικης φύσης, παρουσιάζει τρόπους καλλιεργειῶν καί ποτισμάτων, περιγράφει τήν παρασκευή σκιαθίτικων ἐδεσμάτων, ἐνῷ ἐκπληκτικῆς ὀμορφιᾶς εἶναι οἱ περιγραφές του ἀπό τσιμπούσια καί γλέντια στήν ὕπαιθρο, στίς ταβέρνες καί στά καφενεῖα.

Γράφει σχετικά ὁ Ζήσιμος Λορεντζᾶτος: «Ὁ Παπαδιαμάντης στό τιμόνι ξέρει τή γλῶσσα τοῦ τιμονιέρη, στή γέννα ξέρει τή γλῶσσα τῆς μαμῆς, στό ξόδι τή γλῶσσα τῆς μοιρολογήτρας, στό παιχνίδι τή γλῶσσα τῶν παιδιῶν, ὅλες τίς γλῶσσες αὐτές μιλημένες ἀπό πρῶτο χέρι καλύτερα ἀπό τόν τιμονιέρη, τή μαμῆ, τή μοιρολογήτρα, τά παιδιά, καί ὅλες φορεμένες πάντα τή δική του ἀπαρομοίαστη γλῶσσα πού δέν παραγνωρίζεται μέ τίποτα καί τήν ξεχωρίζεις ἀπό μακριά, σά μιά πολιτεία πού “οὐ δύναται κρυβῆναι ἐπάνω ὄρους κειμένη”».

Ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, γιά τόν ὁποῖον ὁ Μίλαν Κούντερα ἔγραψε πώς εἶναι ὁ σημαντικώτερος Ἕλληνας πεζογράφος, «δανείζεται» τό φυσικό περιβάλλον τοῦ νησιοῦ του, ψυχογραφῶντας τούς ἁπλούς, ταπεινούς ἀλλά καί ταλαιπωρημένους ἀπό τίς στερήσεις καί τά πάθη τους ἀνθρώπους, καί κάνει τόν μικρόν αὐτόν τόπον μέγαν, ἀποθησαυρίζοντας τόν παράξενο τρόπο ζωῆς τῶν Ἑλλήνων, τό κλειδί τῆς ἐθνικῆς μας ἰδιαιτερότητας.

Ὡστόσο, ὅπως ἐμφατικά σημειώνει ὁ Πίττας, τό ἔργο τοῦ Παπαδιαμάντη δέν μπορεῖς νά τό προσεγγίσεις ἀνέμελα, ἀντιμετωπίζοντάς το λογοτεχνικά, αἰσθητικά ἤ ἠθογραφικά, ὅπως ἕνα ὁποιοδήποτε ἄλλο λογοτεχνικό κείμενο. Γιά νά μπεῖς στόν «κόσμο τοῦ Παπαδιαμάντη» ἀπαιτεῖται νά προετοιμαστειῖς καταλλήλως, γιά παράδειγμα ὅπως εἰσέρχεται κανείς σ’ ἕνα ξωκκλήσι τοῦ Αἰγαίου, μέ ταπεινότητα καί εὐλάβεια. Εἶναι χαρακτηριστικά τά λόγια τοῦ Ἠλία Παπαδημητρακόπουλου: «Ἡ εἴσοδος στόν κόσμο τοῦ Παπαδιαμάντη ἀπαιτεῖ καί μιά ψυχική προετοιμασία, κάποιο εἶδος νηστείας καί προσευχῆς. Εἶναι ἕνας κόσμος πού ἐκ προοιμίου ἀποκλείει κάθε μορφή ἀλαζονείας: ὁ ἀναγνώστης εἰσέρχεται χάριν ταπεινώσεως…».

Ὁ Παπαδιαμάντης τελικά μέ τό έργο του καταφέρνει (ὅπως σχολιάζει ὁ Ὀδυσσέας Ἐλύτης στό δοκίμιό του «Ἡ μαγεία τοῦ Παπαδιαμάντη») νά μετατρέψει τήν πεζή καί ἄχαρη καθημερινότητα, τήν ταπεινή ζωή καί τό ἦθος τῶν κατοίκων τῆς Σκιάθου σέ ποίηση, αἰσθητικό καί πνευματικό γεγονός πανανθρώπινης ἀξίας, μέ ἀποτέλεσμα χάρη σ’ αὐτόν «τὰ ἑξήντα περίπου τετραγωνικὰ χιλιόμετρα τοῦ νησιοῦ του μὲ τὶς τρεῖς χιλιάδες ψυχὲς νὰ ἀποκτήσουν τὴ σημασία ὁλόκληρης ἠπείρου» καί ἔτσι μέ τόν τρόπο αὐτόν ἀπό παντογνώστης τῆς ἐντοπιότητας νά κερδίσει μιά ξεχωριστή θέση στό βάθρο τῆς οἰκουμενικότητας.

Γι’ αὐτό, ἄς κρατήσουμε σάν προσευχή τήν προτροπή τοῦ Ὀδυσσέα Ἐλύτη: «Ὅπου καὶ νὰ σᾶς βρίσκει τὸ κακό, ἀδελφοί, ὅπου καὶ νὰ θολώνει ὁ νοῦς σας, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμὸ καὶ μνημονεύετε Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη».

Νόβακ Τζόκοβιτς: Η φωνή των αποκλεισμένων από τη «συμπερίληψη»

πηγή: ΚΟΣΜΟΔΡΟΜΙΟ, 6/8/2024

αναδημοσίευση: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Το χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο του Νόβακ Τζόκοβιτς επέστεψε μια μεγάλη σταδιοδρομία, η οποία περιλαμβάνει 24 τίτλους Grand Slam, συμπεριλαμβανομένου ενός ρεκόρ 10 τίτλων στο Αυστραλιανό Όπεν. Γίνεται μάλιστα ο μόλις πέμπτος παίκτης στην ιστορία του αθλήματος, ο οποίος επιτυγχάνει το λεγόμενο «Golden Slam», δηλαδή έχει επιπλέον κερδίσει τον χρυσό ολυμπιακό τίτλο. Οι άλλοι τέσσερις αθλητές, οι οποίοι έχουν πετύχει κάτι ανάλογο είναι ο Ραφαέλ Ναδάλ, η Σερένα Ουίλιαμς, ο Αντρέ Αγκάσι και η Στέφι Γκραφ.

Είναι, όμως, εντυπωσιακή η δημοτικότητα του αθλητή, ο οποίος λίγα μόλις χρόνια αφότου είχε καταστεί διεθνές μαύρο πρόβατο, καθώς είχε αρνηθεί να εμβολιαστεί για τον κορονοϊό, με αποτέλεσμα τον αποκλεισμό του από αγώνες, ακόμη και την κράτησή του σε χώρο κράτησης παράτυπων μεταναστών στην Αυστραλία. Ο ύψιστος φετινός άθλος του απέσπασε μία συνολική επιδοκιμασία από όλο το φίλαθλο κοινό, καθώς μάλιστα ο 37χρονος πλέον υπεραστέρας του τένις, ο Σέρβος Τζόκοβιτς, κατόρθωσε να νικήσει τον νεότερο και πλέον φέρελπι μεγάλο αστέρα του αθλήματος, τον Ισπανό Κάρλος Αλκαράθ.

Ο Τζόκοβιτς έχει, πάντως, καταστεί ιδιαιτέρως ένα σύμβολο για όσους θεωρούν τους εαυτούς τους αποκλεισμένους από μία ολυμπιακή εορτή, η οποία έχει ως κύριο σύνθημά της τη συμπερίληψη. Θα άξιζαν ορισμένοι στοχασμοί για αυτό το παράδοξο, αφορμώμενοι από τη λαϊκή λατρεία, ιδίως στη Σερβία, προς τον Τζόκοβιτς, αλλά και σχετικοί προς ορισμένα βασικά διακυβεύματα της εποχής μας.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγάλες θρησκείες με αξιώσεις παγκοσμιότητας, οι οποίες δεν βασίζονται στον εξαιρετισμό (δηλαδή τον εξαιρετικό χαρακτήρα ενός μόνο λαού, έθνους, κάστας, κοινωνικής ομάδας κ.ο.κ.) ξεκινούν ως χειραφετητικά αιτήματα μέγιστης συμπερίληψης, αλλά δημιουργούν νέους αποκλεισμένους. Λ.χ. ο Χριστιανισμός ξεκίνησε με ένα καινοτόμο όραμα καθολικότητας και ισότητας ανδρών και γυναικών, ελευθέρων και σκλάβων, Ιουδαίων, Ελλήνων και Ρωμαίων· προκάλεσε, όμως, τους δικούς του αφορισμούς, με αποτέλεσμα, όταν βασίστηκε σε αυτόν η κοινωνική και πολιτική συνοχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το Βυζάντιο μακροπρόθεσμα να αποξενωθεί από τους ανατολικούς πληθυσμούς και να χάσει την πολιτισμική μάχη με το Ισλάμ. Το Ισλάμ, από τη μεριά του, ξεκίνησε με ένα πολύ δυναμικό όραμα ισότητας της θρησκευτικής κοινότητας της Ούμμα, το οποίο του εξασφάλισε μεγάλο δυναμισμό στον ιεραρχημένο μεσαιωνικό κόσμο, αλλά και σημαντικές νίκες έναντι ευρασιατικών συστημάτων με κάστες. Στην πορεία, όμως, οδηγήθηκε σε ένα σύστημα ενθυλακωμένων ετεροτήτων, με αποτέλεσμα οι πολυπολιτισμικές πλην ανομοιογενείς κοινωνίες του να μην αντέξουν στις προκλήσεις της νεωτερικότητας, που απαιτούσε πολιτική ομοιογένεια.

Η ιδεολογικοποίηση της συμπερίληψης

Οι φετινοί Ολυμπιακοί Αγώνες χαρακτηρίζονται από τη μέγιστη έως τώρα ιδεολογικοποίηση, όπου μάλιστα η κυρίαρχη δυτική woke κουλτούρα έχει λάβει έναν οιονεί «θρησκευτικό» χαρακτήρα λ.χ. με την παρουσίαση τρανς θηλυκοτήτων να αναπαριστούν ένα παγανιστικό «συμπόσιο των θεών» (πίνακας του Ολλανδού ζωγράφου Γιαν φαν Μπάιλερτ), υπαινισσόμενες, όμως, ταυτόχρονα και τον Μυστικό Δείπνο του Λεονάρντο ντα Βίντσι, τον οποίο άλλωστε φέρεται να είχε υπ’ όψη του ο μεταγενέστερος Ολλανδός ζωγράφος. Η woke κουλτούρα αποτελεί μία ιδιότυπη σύνθεση της ύστερης νεωτερικότητας, ένα νέο «μάγμα» (για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο του Κορνήλιου Καστοριάδη) από ιδέες, σύμβολα και φαντασιώσεις. Κατ’ αρχήν, ετυμολογικά, ο όρος «woke» παραπέμπει σε μία ηθική «αφύπνιση», σε μία ηθική αναπαρθένευση του βλέμματος βάσει της οποίας αυτό που μέχρι πρότινος φάνταζε φυσικό σήμερα θεωρείται ηθικώς ανεπίτρεπτο, όπως λ.χ. το να σκοτώνουμε μη ανθρώπινα ζώα για κατανάλωση ή όπως κάποια είδη ερωτικής παρενόχλησης και άλλων πρακτικών με τα οποία ακόμη και οι παραδοσιακές κοινωνίες ήταν συμβιβασμένες. Αυτή η «κουλτούρα ακύρωσης», η οποία μεταβαίνει οπισθοβατικώς από το μέλλον και το παρόν προς το παρελθόν, προκειμένου να «ακυρώσει» αναδρομικά ακόμη και καταξιωμένες διασημότητες ζώντων και τεθνεώτων αποτελεί οπωσδήποτε μία εκκοσμίκευση της χριστιανικής εσχατολογίας. Είναι κυρίως στον Ιουδαιοχριστιανισμό που βρίσκουμε ένα πνεύμα κλήσης για μετάνοια, η οποία μπορεί να μηδενίσει δραστικά ό,τι ως τώρα θεωρείται φυσικό και αναμενόμενο και μάλιστα να πορευθεί κρίνοντας «εσχατολογικώς» και τα περασμένα, δηλαδή κρίνοντας ακόμη και το παρελθόν με καινούργια κριτήρια του μέλλοντος, που δεν ίσχυαν την εποχή που είχαν δράσει ηθικώς οι προγενέστεροι.

Προτεσταντισμός και woke κουλτούρα

Μάλιστα, ως έντονος ηθικισμός η «woke» κουλτούρα ακύρωσης ομοιάζει περισσότερο με τον Προτεσταντισμό, δηλαδή τη χριστιανική ομολογία με τη μεγαλύτερη ηθική βία στην απολυτότητα των κρίσεών της. Θα άξιζε να βρεθεί ένας σύγχρονος Μαξ Βέμπερ να αναλύσει τη γέννηση της woke κουλτούρας από το πνεύμα των μακροχρόνιων προτεσταντικών εθισμών. Το πνεύμα αυτό της woke κουλτούρας είναι, όπως και στον καπιταλισμό, αυτό της δυνητικής ισότητας. Με τη μετατόπιση από την κοινωνικο-οικονομική ισότητα στην ηθική συμπερίληψη, τονίζεται η σημασία του να εντάσσονται στη δημόσια ορατότητα όλοι οι πρώην περιθωριακοί και να αποκτούν ίσα δικαιώματα στη σφαίρα του δυνητικού. Το αν όντως θα υπάρξει μία συλλογική κοινωνική πραγμάτωση της ανθρώπινης καθολικότητας δεν είναι κάτι που παρουσιάζεται ως αναγκαίο.

Το πνεύμα αυτό αποτελεί κατ’ αρχήν μία γνήσια ηθική αφύπνιση. Κατά τη γνώμη του γράφοντος, υπάρχει ένα ηθικό μεγαλείο στο να αλλάζει τόσο ραγδαία η παραδοσιακή έννοια του γάμου, να αποσυνδέεται δραστικά από τη βιολογική αναπαραγωγή και να συνδέεται με μια πολύ καθαρότερη έννοια αγάπης και μη βιολογικής τεκνοθεσίας (παρά τις σφοδρές αντιδράσεις παραδοσιαρχικών Xριστιανών προς τη woke κουλτούρα, δεν μπορεί να μην παρατηρήσει κανείς ότι η αξίωση για καθαρή αγάπη χωρίς βιολογικές σκοπιμότητες, όπως και η υπεροχή της τεκνοθεσίας έναντι της φυσικής αναπαραγωγής είναι θεμελιώδη καινοτόμα στοιχεία που κυρίως ο Xριστιανισμός εισήγαγε στη νοοτροπία της ανθρωπότητας). Ταυτοχρόνως, δεν μπορούμε να μην παρατηρήσουμε ότι το πνεύμα δυνητικής ισότητας που καθιερώνει η woke κουλτούρα με το να επιμένει στη συμπερίληψη επιμέρους κοινωνικών ομάδων, χωρίς να εγγυάται συλλογική κοινωνική πραγμάτωση, ομοιάζει με αυτό του καπιταλισμού της ύστερης νεωτερικότητας, δηλαδή της εποχής όπου ο καθένας μπορεί να είναι «μάνατζερ του εαυτού του», αντί για προλετάριος, σε ένα σύστημα με κοινωνική κινητικότητα, καταλήγοντας, όμως, επισφαλής «κογκνιτάριος», αν έχει τη μόρφωση, ή ευάλωτος εργασιακά «πρεκάριος», ενώ σε κάθε περίπτωση ο παράδεισος της πραγματικής ανέλιξης και αυτοπραγμάτωσης περιορίζεται σε δραματικά ελάχιστους.

Νεοφιλελεύθερος κρατισμός

Ενώ η νοοτροπία της ηθικής αφύπνισης μπορεί να γενεαλογείται από τον Xριστιανισμό και δη τον Προτεσταντισμό, που είναι η ομολογία του μέγιστου συνδυασμού δυνητικής ισότητας και πραγματικής ανισότητας (σημειωτέον ότι στην καλβινική εκδοχή υπάρχει οντολογική ανισότητα σωσμένων και κολασμένων, η οποία, όμως, είναι ιστορικώς κρύφια, εξ ου και προκύπτει ένας ψυχαναγκασμός ορατής επίδειξης του πλούτου ως τεκμήριου σωτηρίας), υπάρχει ένα στοιχείο που συνδέει τη woke κουλτούρα ειδικά με τη νεοφιλελεύθερη εκδοχή του καπιταλισμού της ύστερης νεωτερικότητας: Αυτό είναι ο έντονος ρόλος που παίζει το κράτος. Η παροχή συμπερίληψης και δικαιωμάτων σε επιμέρους έως πρότινος περιθωριακές ομάδες είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί να επιτευχθεί οργανικά από την ίδια την κοινωνία, εφόσον στην κοινωνία κυριαρχεί ο «λαϊκισμός», δηλαδή η καταπίεση των μειονοτικών κοινωνικών ομάδων από την τυραννία της πλειονότητας. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται ένα ολοένα και πιο γιγαντούμενο κράτος να προστατεύει τις μειονοτικές ομάδες από τον λαό στο πλαίσιο ενός καπιταλισμού της επιτήρησης. Το αποτέλεσμα είναι ένα απολύτως πατερναλιστικό κράτος, το οποίο νιώθει την υποχρέωση να επιτηρεί τις ζωές των πολιτών, για να προστατεύει τις κοινωνικές μειονότητες, προσποριζόμενο στην πορεία όποια οφέλη φέρνει αυτή η εποπτεία στην κατεύθυνση της καταστολής πραγματικά ενοχλητικών ετεροτήτων.

Αυτό το ιδιαζόντως γιγαντιαίο πατερναλιστικό κράτος (ή διακρατικοί θεσμοί), πάντα με τη συνδρομή καθεστωτικών διανοουμένων, ταιριάζει με μια νεοφιλελεύθερη εκδοχή του καπιταλισμού, ενώ σε παλαιότερες εποχές μπορεί να ήταν φιλελεύθερο ιδεώδες είτε η μείωση του κράτους, είτε κάποια άλλη μορφή γόνιμης κρατικής παρέμβασης στον ιδιωτικό ανταγωνισμό. Η μεγέθυνση του κράτους βεβαίως είναι ένα γενικότερο αίτημα της εποχής μας, σε μια περίοδο όπου κυριαρχούν διεθνώς ποικιλόμορφα υβρίδια καπιταλισμού και «κομμουνισμού» (=κρατικού καπιταλισμού). Μάλιστα ο καπιταλισμός σε κρίση έχει ανάγκη για να σωθεί από έναν κρατικώς εκπορευόμενο πολεμικό κεϋνσιανισμό, ο οποίος, όμως, είναι λιγότερο αποτελεσματικός από τον πρωτότυπο της δεκαετίας του 1940, καθώς σήμερα σύνολη η Δύση βρίσκεται σε μεγαλύτερη κρίση, ύστερα από την αποαποικιοποίηση και τη νέα πολυπολικότητα. Σε κάθε περίπτωση, το κράτος του καπιταλισμού της επιτήρησης διαπρέπει κατ’ εξοχήν στην επιβολή βιοπολιτικών μέτρων, δηλαδή κανονισμών, οι οποίοι διεισδύουν στον βίο των πολιτών, στη βιολογία τους.

Ποιους αποκλείει η συμπερίληψη;

Το όραμα της συμπερίληψης είναι ένα χαρακτηριστικά νεωτερικό πρόταγμα: Περιλαμβάνει λ.χ. τον φεμινισμό, κυρίως ως νομική ισότητα ανδρών και γυναικών, την υπέρβαση του φυλετικού ρατσισμού, την άρση μορφών κοινωνικού ρατσισμού, όπως λ.χ. αυτού ενάντια στην αναπηρία, την παχυσαρκία, την ορατότητα πολλών διαφορετικών επιτελέσεων έμφυλης ταυτότητας και ερωτικού προσανατολισμού, ακόμη και τον αντισπισισμό, δηλαδή τον σεβασμό στη ζωικότητα των μη ανθρώπινων ζώων, στο δικαίωμά τους να πραγματώνουν την ιδιάζουσα σε αυτά κίνηση και αισθητικότητα, χωρίς να μετατρέπονται σε μηχανές. Όλα αυτά είναι προοδευτικές κατακτήσεις και ένας άνθρωπος αντιστασιακός προς την εξουσία και γνησίως αγαπών την ελευθερία και την ισότητα θα τα χαιρετίσει, χωρίς να ταυτίζεται με όσους από συντηρητισμό φετιχοποιούν παραδοσιακές σχέσεις που περιείχαν καταπιεστικούς θεσμούς αδιαφάνειας και καταστολής. Ταυτοχρόνως, μπορούμε πλέον να ομολογήσουμε ότι πρόκειται για ένα όραμα το οποίο υφίσταται ανάκτηση και επανοικειοποίηση (récupération κατά την ορολογία του Αλαίν Μπαντιού) από την κρατική εξουσία. Το να πέφτει θύμα της κρατικής εξουσίας ένα χειραφετητικό όραμα δεν είναι κάτι καινούργιο στην ιστορία της ανθρωπότητας, αντιθέτως είναι μάλλον ο κανόνας της. Λ.χ. το χριστιανικό όραμα για ανθρώπινη καθολικότητα, κατάργηση της δουλείας κ.ο.κ. οδήγησε σε μία αυτοκρατορική εξουσία αλλεργική προς την ετεροδοξία και εντέλει σε Σταυροφορίες και Ιερές Εξετάσεις. Παρομοίως, ο κοινωνικός εξισωτισμός του Ισλάμ οδήγησε σε ιερούς πολέμους ενθυλακώσεως ετεροτήτων σε εξαιρετικά άνισες «πολυπολιτισμικές» κοινωνίες των πολλών «μιλιετιών». Οφείλουμε να είμαστε σε επαγρύπνηση ότι μια παρόμοια ανάκτηση και επανοικειοποίηση χειραφετητικών ιδεολογιών λαμβάνει χώρα από το κράτος του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.

Το κατ’ εξοχήν φιλοσοφικό και υπαρξιακό ερώτημα που αξίζει να τεθεί είναι ποιοι είναι οι αποκλεισμένοι από τη συμπερίληψη. Ως προς αυτό το μείζον ερώτημα της εποχής μας, είναι οξύτομη η διάγνωση του Τζόρτζιο Αγκάμπεν: Οι αποκλεισμένοι από τη συμπερίληψη είναι όσοι δεν συμβιβάζονται με την κρατική βιοπολιτική. Προσφάτως, λ.χ. αποκλεισμένοι ήταν οι ανεμβολίαστοι, οι οποίοι λοιδορήθηκαν ως «ψεκασμένοι».

Ειδικά στο μεγάλο ιδεολογικό πανηγύρι της συμπερίληψης, που φιλοδόξησαν να αποτελέσουν οι φετινοί Ολυμπιακοί Αγώνες, υπήρχαν και άλλοι αποκλεισμένοι. Λ.χ. η (αισθητικώς και φιλοσοφικώς οπωσδήποτε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα) επιλογή να μετατραπεί όλη η Πόλη των Φώτων σε ένα στάδιο, στο οποίο μεταλαμπαδεύτηκε η ολυμπιακή φλόγα διά της υδάτινης οδού της θεοποιημένης «Σηκουάνας» (θηλυκό το όνομα του Σηκουάνα στα γαλλικά, παραπέμποντας σε νύμφη των υδάτων), παρόλη την ανήκεστη και ματαιωτική βρομιά της, είχε ως αποτέλεσμα να βρεθούν αποκλεισμένοι οι κάτοικοι μέσα στην ίδια την πόλη τους. Κάποιος μπορεί να πει ότι αξίζει ένας ολιγοήμερος αποκλεισμός στον βωμό του παγκόσμιου θεάματος (τον οποίο, παρεμπιπτόντως, υπαινίχθηκε ο σκηνοθέτης Τομά Ζολί με το catwalk της πασαρέλας να μετατρέπεται σε Αγία Τράπεζα της Ευχαριστίας). Είναι, όμως, πραγματικά ολιγοήμερος ο αποκλεισμός; Λόγω του σύγχρονου «καπιταλισμού της πλατφόρμας» (κατά την έκφραση του Νικ Σέρνιτσκ) οι περισσότερες πόλεις που πάσχουν από υπερτουρισμό αποκλείουν τους κατοίκους τους από το παραδοσιακό ιστορικό κέντρο, το οποίο εγκαταλείπεται στην ολιγοήμερη ενοικίαση για τουρίστες με τρόπο που καταργεί την πολιτική συνοχή του άστεως και την ύπαρξη γειτονιών. Στην πραγματικότητα, η εορτή της συμπερίληψης αισθητοποίησε με το θέαμά της έναν γενικότερο αποκλεισμό που υπάρχει σε όλες τις σύγχρονες πόλεις, δηλαδή τον αποκλεισμό των κατοίκων από το «χαμένο κέντρο» (για να θυμηθούμε τον Ζήσιμο Λορεντζάτο). Ειδικότερα, εκδιώχθηκαν οι άστεγοι. Και αν αυτό φαίνεται ως μια «λαϊκιστική» ένσταση (άλλωστε σε όλους τους Ολυμπιακούς έχουμε παρόμοια φαινόμενα που καταδικάζονται ηθικώς, όπως λ.χ. εκτοπισμό αστέγων και φτωχών ή, αντιστρόφως, αύξηση του εποχικού σεξοτουρισμού), ειδικά στο Παρίσι χάθηκε το «πνεύμα» της πόλης, αυτό των «Αθλίων» του Βίκτωρος Ουγκώ, των καυσοκαλυβιτών κλοσάρ που ύμνησε ο υπαρξισμός ενός Σαρτρ.

Υπήρξαν, όμως, και διπλά στάνταρ στον αποκλεισμό χωρών για λόγους γεωπολιτικών συγκρούσεων. Αποκλείστηκαν η Ρωσία και η Λευκορωσία, όχι, όμως, η χώρα που σκοτώνει αμάχους στη Μέση Ανατολή, ούτε οι νεο-αποικιοκρατικές δυνάμεις που έκαναν τις πολλαπλές εισβολές και πραξικοπήματα της παγκοσμιοποίησης κατά την περίοδο 1991-2014 (και συνεχίζουν ακόμη να προσπαθούν με μικρότερη επιτυχία). Μάλιστα η ιδεολογικοποίηση φέτος υπήρξε τέτοια που όλα αυτά τα διαφορετικά διακυβεύματα συνδυάστηκαν «γλυκά». Λ.χ. υπήρξε ένα, κατά τη γνώμη του γράφοντος, όντως δύσκολο ηθικό δίλημμα για το αν ένα πρόσωπο ίντερσεξ δικαιούται να συμπεριληφθεί σε αγώνες μποξ γυναικών. Πράγματι μπορεί να θεωρηθεί ότι το αίτημα συμπερίληψης οδηγεί σε μια ανάγκη να συμπεριλαμβάνονται ίντερσεξ πρόσωπα, που έχουν ζήσει όλη τους τη ζωή ως γυναίκες, σε αγώνες γυναικών, ακόμη και αν υπάρχει η υποψία ότι έχουν λ.χ. ανδρικά χαρακτηριστικά στο μυοσκελετικό τους σύστημα και στους πνεύμονες. Ασφαλώς, προκαλείται πολύ μεγαλύτερος προβληματισμός, αφενός από το γεγονός ότι πρόκειται για αγώνες, όπως του μποξ, με εγγενή βία, και, αφετέρου από το ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι καταστατικώς δυαδικοί και δεν μπορούν ακόμη να φιλοξενήσουν τους non binary (μη δυαδικούς) προβληματισμούς της woke κουλτούρας. Στο μέλλον αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να «διορθωθεί» και να έχουμε μη δυαδικούς αθλητικούς αγώνες, αλλά βασιζόμενους σε άλλα πιο μαθηματικοποιημένα κριτήρια, αν το woke μάγμα επικρατήσει ακόμη περισσότερο στις συνειδήσεις.

Εδώ, όμως, αξίζει να προσέξουμε τα εξής:

Πρώτον, η Ολυμπιακή Επιτροπή μέσω εκπροσώπου της με περισσή αλαζονεία επέμεινε ότι το κύριο κριτήριο για το αν ένα πρόσωπο είναι γυναίκα είναι το κρατικό διαβατήριο, δικαιώνοντας, θα τολμούσε να πει κανείς, πλήρως τον Αγκάμπεν για το πνεύμα της σύγχρονης βιοπολιτικής. «Έτσι είναι, αν έτσι γράφει το διαβατήριο που εκδίδουμε», για να παραφράσουμε τον Πιραντέλο.

Δεύτερον, το πνεύμα της συμπερίληψης των ίντερσεξ προσώπων συνδυάστηκε, όπως αναμενόταν, με μια έντονη ρωσοφοβία. Οποιαδήποτε αντίδραση θεωρήθηκε ως «ρωσόφιλη», εφόσον συντονιζόταν με τον αποκλεισμό της Αλγερινής αθλήτριας από Διεθνή Ομοσπονδία Πυγμαχίας, η οποία θεωρήθηκε γενικευτικά ότι είναι «ρωσοκρατούμενη».

Τρίτον, ακολούθησε μια φοβερή προοδευτική αλαζονεία να χαρακτηρίζονται ως «ψεκασμένοι» κ.ο.κ. όσοι έχουν ενστάσεις προς το να δέχεται μία cis-gender γυναίκα θεσμοποιημένη βία από ένα, κατά τα φαινόμενα, ίντερσεξ πρόσωπο, έστω στο πλαίσιο «συναινετικού» μποξ αγώνα. Οι ίδιοι «ψεκασμένοι» είναι, κατά τα φαινόμενα, αυτοί που προσβλήθηκαν από την απεικόνιση του Μυστικού Δείπνου του Ντα Βίντσι, επειδή δεν γνώριζαν ότι επρόκειτο για το «Συμπόσιο των θεών» του μεταγενέστερου Ολλανδού ζωγράφου. Ο τρέχων μεταμοντερνισμός φαίνεται να μας λέει: «Ο αναγνώστης δημιουργεί το νόημα. Όχι, όχι εσύ πλεμπαίε, εσύ να μορφωθείς για το ποιος είναι ο Ολλανδός ζωγράφος Γιαν φαν Μπάιλερτ και να μην είσαι συνωμοσιολόγος». (Μια μικρή πολιτικο-κοινωνιολογική παρατήρηση: Ήταν, στην Ελλάδα τουλάχιστον, περισσότερο οι αριστεροφιλελεύθεροι αυτοί που πλειοδότησαν σε αντιλαϊκή αλαζονεία, ενώ κατά κανόνα φιλελεύθεροι, κεντροδεξιοί και δεξιοί είχαν μια στοιχειώδη συμφωνία με anti-woke αριστερούς σε παρόμοιες ενστάσεις· ως προς αυτό υπήρξε στο συγκεκριμένο θέμα μια μικρή μετατόπιση στα μέτωπα που συνήθως παρατηρούνται στους πρόσφατους πολιτισμικούς πολέμους).

Δημιουργήθηκε, εντέλει, ένας πολιτισμικός πόλεμος, στον οποίο υπάρχουν μεγάλοι κίνδυνοι και από μια άλλη πλευρά. Η Αλγερινή αθλήτρια δέχτηκε ένα αβάστακτο μίσος, το οποίο δεν άξιζε, εφόσον δεν φάνηκε να υπάρχει ένα γενικό «σχέδιο» με δόλο, αλλά μόνο μια ή, έστω, δύο, περιπτώσεις ίντερσεξ προσώπων που διεκδίκησαν τη συμπερίληψή τους: κάτι που θα έπρεπε να είναι σεβαστό και να μην εκλύει βρομερούς ποταμούς κοινωνικού ρατσισμού, ούτε να συνασπίζει, δυστυχώς, ένα μέρος της αριστεράς με ιδεολογίες ακροδεξιές έως και φασίζουσες, επιβεβαιώνοντας ατυχώς τα βολικά στερεότυπα και τσουβαλιάσματα της κυρίαρχης ιδεολογίας. Είναι σε κάθε περίπτωση ενδιαφέρον πόσο διχασμό και πόλωση, έως και πολιτισμικό πόλεμο, παράγει το αίτημα της συμπερίληψης.

Τζόκοβιτς: μια «μορφή του μεσσιανικού»;

Η επίστεψη του Νόβακ Τζόκοβιτς με το χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο στην ολοκλήρωση μιας σταδιοδρομίας με νίκη επί του νεαρού Αλκαράθ έχει οδηγήσει στη μεγάλη δημοφιλία και πανθομολογούμενη καταξίωση ενός αθλητή που τελειώνει με ιδεώδη τρόπο μια απολύτως νικηφόρα καριέρα, αφήνοντας τη σκυτάλη σε νέες γενιές, όπως συμβαίνει και με τον ΛεΜπρόν Τζέιμς στο μπάσκετ. Υπάρχει, όμως, κάτι περισσότερο: Το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος του λαού αναγνωρίζει στον Τζόκοβιτς μια λαϊκή αντιστασιακότητα. Σε μια Ολυμπιάδα, όπου ο Μυστικός Δείπνος «κρύφτηκε» πίσω από το παγανιστικό «Συμπόσιο των Θεών», ο Τζόκοβιτς επέδειξε με παρρησία το χριστιανικό σύμβολο του σταυρού εντός της πρωτεύουσας του εκκοσμικευμένου ρεπουμπλικανισμού, η οποία διακατέχεται από αλλεργία στα θρησκευτικά σύμβολα. Πρόκειται για μια σταυρική αρρενωπότητα που διεκδίκησε την ορατότητά της, με αποτέλεσμα να ταυτιστούν μαζί του όλοι όσοι διεκδικούν παραδοσιακές μορφές οικογένειας, οι οποίες πλήττονται όχι λόγω του εποικοδομήματος του «woke ολοκληρωτισμού», όπως θέλει η κλισέ έκφραση, αλλά λόγω του όντως υπαρκτού καπιταλιστικού «βελούδινου ολοκληρωτισμού», ο οποίος αποσαρθρώνει τις κοινωνίες στην απεδαφικοποιημένη τρέχουσα εκδοχή του. Μυστικό του Τζόκοβιτς είναι, επίσης, ότι αποτελεί μία ήρεμη και ήπια δύναμη, τονίζοντας κυρίως τον συναισθηματικό του αυτοέλεγχο.

Βεβαίως, είναι ποικίλα τα στοιχεία της προσωπικότητας και της ιστορίας του Τζόκοβιτς που για πολλούς τον καθιστούν μία σύγχρονη «μορφή του μεσσιανικού». Κατ’ αρχήν, η δυνατότητά του να μπαινοβγαίνει στον κόσμο της ελίτ μπορεί να συγκριθεί μόνο με αυτήν που βλέπουμε σε υπερήρωες των κόμικς. Γεννημένος στη Σερβία, δηλαδή στη μη αφομοιώσιμη μαύρη τρύπα της Ευρώπης, στη «μικρή Ρωσία» κατά τη δυτική οριενταλιστική ματιά, ανδρώθηκε αθλητικώς υπό τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς και κατόρθωσε να πρωτεύσει στο πλέον εμβληματικό άθλημα των ελίτ, στο τένις. Στη συνέχεια, όμως, η επιμονή του να αμφισβητεί την κυρίαρχη βιοπολιτική τον οδήγησε ακόμη και «να λογισθεί μετά παρατύπων μεταναστών», επανερχόμενος με τον πλέον εικαστικά εύγλωττο τρόπο στη θέση του αουτσάιντερ, αυτού που μπουζουριάζεται στο κρατητήριο μαζί με τους homines sacres των ανθρώπων χωρίς διαβατήρια. Το γεγονός ότι πέρασε ξανά από τη φυλακή στη νίκη των γηπέδων τον κατατάσσει, κυρίως για τους Ορθόδοξους θαυμαστές του, στην κατηγορία των τροπαιοφόρων αγίων, όπως ο βαλκανικός άγιος Δημήτριος του Σιρμίου και της Θεσσαλονίκης που οδήγησε σε πνευματική νίκη στη ρωμαϊκή αρένα ή ο άγιος Γεώργιος που αποτελεί σύμβολο του σερβικού εθνισμού ως θριαμβευτής επί του τερατώδους. Ο Τζόκοβιτς είναι λαοφιλής στην ιδιαίτερη πατρίδα του επίσης επειδή πρωτοστάτησε στον αγώνα να μην παραδοθούν τα σερβικά δάση στην εταιρεία Rio Tinto για εξόρυξη λιθίου. Με άλλα λόγια, σε έναν κόσμο εξημερωμένων διαφορετικοτήτων, υπερασπίστηκε την άγρια ετερότητα της δασικής φύσης. Σε μια εποχή αφομοιώσιμων κοινωνικών ομάδων, στάθηκε συχνά στην πλευρά του αναφομοίωτου άλλου, του ανθρώπου χωρίς κρατικές ιδιότητες (για να παραφράσουμε τον Ρόμπερτ Μούζιλ). Υπήρξε ένα «σημείον αντιλεγόμενον», ήταν μοναδική η ικανότητά του να εμπνέει εξίσου φανατική αγάπη και μίσος, διθυράμβους και ύβρεις, αποδεχόμενος αμφότερα με χαρακτηριστική θυμική αυτοσυγκράτηση, όπου ο αθλητικός αυτοέλεγχος συναντά τη χριστιανική πραΰτητα.

Γιατί δεν είναι βεβαίως τυχαίο ότι είναι Ορθόδοξος Χριστιανός. Αυτή τη στιγμή ο «Άξονας της Αντίστασης» στη νεοαποικιακή παγκοσμιοποίηση είναι ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός (σε μία περισσότερο σλαβική εκδοχή του) και το σιιτικό Ισλάμ, δηλαδή οι δύο ομολογίες, οι οποίες μειονεκτούν αριθμητικώς εντός κάθε αντίστοιχης θρησκείας (Χριστιανισμό και Ισλάμ εν γένει), έχουν περισσότερα χαρακτηριστικά οργανικού εξισωτισμού και έτσι παρουσιάζουν τη μέγιστη διαφοροποίηση από το πνεύμα του Προτεσταντισμού και της woke κουλτούρας που θεμελιώνεται στην ηθική και τη δυνητική ισότητα. Τη στιγμή αυτή μάλιστα, η woke ιδεολογία, παρά τα χειραφετητικά της προτάγματα, έχει καταστεί ασμένως το κύριο ιδεολογικό εποικοδόμημα του αμερικανοκίνητου πολιτισμικού ιμπεριαλισμού και της δυτικής νεο-αποικιοκρατίας σε σύγχρονες «ιριδοφορίες» που αντιγράφουν τις άλλοτε σταυροφορίες στο όνομα της χριστιανικής πίστης. Βεβαίως, το woke κίνημα έχει στοιχεία αναστοχασμού και αυτοκριτικής, λ.χ. είναι χαρακτηριστική η προνομιακή θέση που επεφύλαξε η Γαλλία σε αλγερινής καταγωγής αθλητές, όπως ο Ζινεντίν Ζιντάν, ενώ δεν είναι τυχαία και η υποστήριξη προς την Αλγερινή πυγμάχο, σε αγώνες με επίκεντρο ένα ποτάμι όπου άλλοτε είχαν πνιγεί εκατοντάδες Αλγερινοί διαδηλωτές από τη γαλλική αστυνομία. Σε αυτή την αυτοκριτική διάθεση, το woke κίνημα ακολουθεί άλλωστε τους προκατόχους του, τη μετανοητική διάθεση του Χριστιανισμού και τη μεθοδική αμφιβολία του Διαφωτισμού. Κανένα, όμως, από αυτά τα (όντως θαυμαστά) χαρακτηριστικά δεν εμπόδισε τα πνευματικά αυτά κινήματα να καταστούν καθεστωτικές ιδεολογίες και εποικοδομήματα του ολοκληρωτικού καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού.

Ο Νόβακ Τζόκοβιτς, ένας Σέρβος, ένας Ορθόδοξος, ένας φυλακισμένος, ένας οικολόγος προστάτης της άγριας δασικής φύσης της Σερβίας και εν ταυτώ ένας πορθητής του τένις, δηλαδή του εμβληματικού κάστρου των ελίτ, έχει χτυπήσει μια λαϊκή φλέβα σε σπάνιο βαθμό. Ασφαλώς, οποιαδήποτε αγιογραφία ενός αθλητή μπορεί να εκπέσει σε ειδωλολατρία και οποιοσδήποτε μεσσιανισμός σε αντιδραστικότητα. Αυτό που θα μείνει εντέλει μετά από το πέρασμα του Τζόκοβιτς από το άθλημα του τένις είναι κυρίως η διερώτηση για το τι πραγματικά σημαίνει συμπερίληψη σήμερα και για το ποιος είναι πραγματικά ο αποκλεισμένος που διεκδικεί την ορατότητα και τη φωνή του. Μια διερώτηση που παραμένει πάντα ανοικτή και ανθιστάμενη σε εύκολους αφορισμούς.

Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας για την χειροτονία διακόνισσας

 πηγή-φωτό: ΡΟΜΦΑΙΑ, 11/5/2024

Τις τελευταίες ημέρες ηγέρθη λόγος εξ αφορμής της ενεργείας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ζιμπάμπουε και Αγκόλας κ. Σεραφείμ, ο οποίος προέβη κατά την παρελθούσα Μ. Πέμπτη, 2α Μαΐου 2024, σε χειροτονία διακονίσσης για τις ιεραποστολικές ανάγκες της κατ’ αυτόν Ιεράς Μητροπόλεως.

Το γεγονός προκάλεσε πλήθος αντιδράσεων, έδωσε δε αφορμή για την διατύπωση ελευθέρως διαφόρων απόψεων και προσεγγίσεων.

Προς αποφυγήν συγχύσεων λοιπόν διευκρινίζονται τα κάτωθι:

- Η ιεραποστολή στην Αφρική έχει ανάγκη τις διακόνισσες, κυρίως για το ποιμαντικό έργο και για τις βαπτίσεις των ενηλίκων γυναικών, καθώς και σε ιδιαίτερες περιπτώσεις, ως της χηρείας, σε αυστηρότερα ανδροκρατούμενα περιβάλλοντα, όπου επί μακρόν η χήρα γυναίκα απεκόπτεται του κοινωνικού και εκκλησιαστικού βίου.

-Η Εκκλησία γνωρίζει άριστα την θέση, την τάξη και τους όρους-προϋποθέσεις καταστάσεως μίας διακονίσσης, όπως αυτοί περιγράφονται στα Ευχολόγια, τους Κανόνες των Αποστολικών Διαταγών και της εν Τρούλω Συνόδου.

Επισημαίνεται ιδιατέρως ότι οι διακόνισσες δεν κατεστάθησαν ποτέ στην ιστορία της Εκκλησίας ως γυναίκες- λειτουργοί των Ιερών Μυστηρίων, αλλά ως αφιερωμένες γυναίκες-βοηθοί του εν γένει ποιμαντικού, λειτουργικού και αγιαστικού έργου της Εκκλησίας, απευθυνομένων μόνον σε γυναίκες, όπου οι τοπικές συνθήκες και τα ήθη τις απέκλειαν από την εκκλησιαστική ζωή.

Η πρώτη Εκκλησία ευρέθη μπροστά στο ποιμαντικό αυτό πρόβλημα και βρήκε την λύση, διά των διακονισσών.

Όταν βεβαίως οι κοινωνίες προχώρησαν πνευματικώς, ωρίμασαν, ανεγνώρισαν τα δικαιώματα των γυναικών, ο θεσμός των διακονισσών περιήλθε σε αχρησία.

Αλλά τεκμηριωμένως ο θεσμός υπήρξε και σίγουρα παραμένει στο "πνευματικό οπλοστάσιο" της Εκκλησίας προς αντιμετώπιση παρομοίων καταστάσεων και σήμερα, υπό ειδικές τοπικές συνθήκες.

-Ενώπιον της αδιακόπου εξαπλώσεως του Ευαγγελικού λόγου στην Αφρική και της διαρκούς προσελεύσεως γηγεγών αδελφών στην Ορθοδοξία ηγέρθησαν ποιμαντικά ζητήματα, αφορώντα τις Αφρικανές γυναίκες, ακριβώς όμοια με αυτά που αντιμετώπισε η Εκκλησία των πρώτων χριστιανικών χρόνων.

Η Ιερά Σύνοδος του Πρεσβυγενούς Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής έλαβε κατ’ αρχήν την απόφαση της αναβιώσεως και ενεργοποιήσεως του θεσμού των Διακονισσών εντός της ποιμαντικής δικαιοδοσίας του.

Ομως, παραπέμφθη η Απόφαση αυτή σε περαιτέρω μελέτη προς τελική διαμόρφωση των επιμέρους λεπτομερειών, όπως είναι η αμφίεση, ο τρόπος διακονίας και η λειτουργική θέση των διακονισσών στην ζωή της Εκκλησίας σήμερα.

Ωστόσο, ο Σεβ. Μητροπολίτης Ζιμπάμπουε κ.Σεραφείμ, επί σειρά πολλών ετών ιεραπόστολος στην Αφρική, προσχώρησε στην υλοποίηση της αρχικής αποφάσεως της Ιεράς Συνόδου, η οποία όμως δεν έχει καταστή ενεργή έως σήμερα, αφού δεν έχει ολοκληρωθή η επί του θέματος μελέτη προς λήψη της τελικής Συνοδικής Αποφάσεως.

Ας έχουμε εμπιστοσύνη στην Εκκλησίας μας και δη στο Πρεσβυγενές Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής, το οποίο θυσιαστικώς, αθορύβως και ανιδιοτελώς κηρύσσει Χριστόν και τούτον Εσταυρωμένον στα πέρατα της Αφρικανικής γης, βασισμένο στην παράδοση και στην πράξη της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας.

Μακάρι να επιδεικνύετο η ίδια ευαισθησία, η οποία τώρα εμφανίζεται στην περίπτωση της προθέσεως ορθής αναβιώσεως μιας αρχαίας ποιμαντικής πράξεως της Αγιωτάτης Εκκλησίας μας και στα θέματα στελεχώσεως του ιερού κλήρου του Πατριαρχικού Θρόνου του Αγίου Μάρκου, της συστηματικής και εμπράκτου συναρωγής του Αποστολικού έργου στην Αφρική ή στο μείζον θέμα της αντικανονικής εισπηδήσεως ετέρας Αυτοκεφάλου Εκκλησίας στα όρια δικαιοδοσίας του Παλαιφάτου Πατριαρχείου Αλεξάνδρειας και στην βλάσφημη προσπάθεια της διασπάσεως του γηγενούς ποιμνίου Του, το οποίο εγνώρισε τον Χριστό μέσα από την έμπονη θυσιαστική διακονία και τον θάνατο ακόμη ταπεινών Ελλήνων ιεραποστόλων, προς δόξαν Θεού και φωτισμό των ευρισκομένων «εν σκότει και σκιά θανάτου» Αφρικανών αδελφών μας.

Εκ του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής

Αλεξάνδρεια, 11 Μαΐου 2024

https://www.romfea.gr/patriarxeia-ts/patriarxeio-alexandreias/63301-patriarxeio-aleksandreias-gia-tin-xeirotonia-diakonissas

Μικρονοϊκή ξιπασιά

πηγή: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 4/2/2024

Του Χρήστου Γιανναρά

Κάποτε, αν συνεχίσει να υπάρχει το ανθρώπινο είδος στον πλανήτη γη, οι νουνεχείς και γνωστικοί από τους ανθρώπους θα χαμογελούν, συγκαταβατικά και με οίκτο, για τον εκπεσμό της νοημοσύνης μας σήμερα. Μοιάζουν καθολικευμένα, σε πλανητική σχεδόν κλίμακα, τα φαινόμενα συλλογικής α-νοησίας και θριαμβικής παράνοιας – οι παραμικρές αντιγνωμίες, ασυμφωνίες ή ανικανοποίητες βουλιμικές ορέξεις, ακόμα και οι διαστροφές ζωτικών λειτουργιών του ανθρώπινου οργανισμού, θέλουν να κατασφαλίζονται σαν, νομικώς θωρακισμένα, «ατομικά δικαιώματα».

Ποιο Δίκαιο, με ποια αυθεντία, επενδυμένο σε ποια εξουσία, μπορεί να εξασφαλίσει το κύρος πανανθρώπινης παραδοχής; Σήμερα, η λέξη «δικαίωμα» παραπέμπει, αποκλειστικά και μόνο, στη νομική (με συμβατικές διατάξεις) αναγνώριση και προστασία ενεργημάτων του ατόμου, όπως και πεποιθήσεων, απόψεων, γνωμών, προτάσεων οργάνωσης του συλλογικού βίου – στο σύνολο των νόμων, κανόνων, θεσμών, που επιτρέπουν σε μια συλλογικότητα να λειτουργεί.

Ο άνθρωπος, από τη φύση του και προκειμένου για την αναπαραγωγή του, διακρίνεται (βιολογικά και ψυχολογικά) σε θηλυκές και αρσενικές υποστάσεις – υποστασιάζεται η διαφορά, αυτή καθορίζει όχι απλώς φαινόμενες ή χαρακτηρολογικές συντεταγμένες της ατομικής ύπαρξης, αλλά τρόπους της ύπαρξης. Το «αρσενικό» ή το «θηλυκό» παραπέμπουν σε δεδομένες διαφοροποιήσεις της φύσης του ανθρώπου, προϋποθέσεις του «γίγνεσθαι» της φύσης που κορυφώνεται στην ύπαρξη ως σχέση, στην αυθυπερβατική ολοκλήρωση της ατομικής ελευθερίας.

Η λέξη που συγκεφαλαιώνει την ασυναρτησία – σύγχυση – παραλυτική αδυναμία για ανθρώπινη συνεννόηση, είναι σήμερα η λέξη «δικαίωμα». Ονομάζουμε «δικαίωμα» την κατασφάλιση που προσφέρει σε πράξεις – ενέργειες του ατομικού εγώ ένα «Δίκαιο», δηλαδή μια συμφωνημένη από την πλειονότητα των μελών της συλλογικότητας «αυθεντία». Η αυθεντία (κοινά παραδεκτή ορθότητα) δεν έχει αξιώσεις μετα-φυσικού χαρακτήρα, απλώς υπηρετεί συμβατικά τις αναγκαίες συνθήκες λειτουργίας της κοινωνίας των αναγκών.

Η «κοινωνία των αναγκών» είναι γνώρισμα ιδιαιτερότητας της ανθρώπινης συνύπαρξης, διαφοροποιεί την ανθρώπινη νοημοσύνη από την αλογία της κτηνώδους ορμής, τον ατομοκεντρισμό της αγέλης. Η αγέλη είναι προϊόν φυσικής αναγκαιότητας, ενώ η κοινωνία των σχέσεων, στην περίπτωση της ανθρώπινης συλλογικότητας, είναι προϊόν (κατόρθωμα) ελεύθερης αυθυπέρβασης και αυτοπροσφοράς.

Σίγουρα υπάρχει, ως ενστικτώδες δεδομένο, και στον άνθρωπο, η μητρική προστασία και στοργή, η πατρική προστασία και φροντίδα. Είναι η πρωτογενής καταβολή, απρόσωπη και ενορμητική, που εξασφαλίζει τη διαιώνιση των ειδών λειτουργώντας ως βιολογική αναγκαιότητα, δυνάμει αυθυπερβατική, δηλαδή μοναδική, ανόμοια, ανεπανάληπτη, άλλως προσωπική.

Στην περίπτωση του ανθρώπου και κάθε έμβιου όντος, η συνέχεια της ύπαρξης χαρίζεται με την ορεκτική (ευφρόσυνη) λειτουργία της τροφής και τη διαιώνιση του είδους – την επίσης συναρπαστικής ηδονής λειτουργία της σεξουαλικής σχέσης. Και στις δύο περιπτώσεις, τροφής και αναπαραγωγής, πρωτεύουσα είναι η ηδονή και, νομοτελειακά παρεπόμενη, η επιβίωση και η διαιώνιση. Από καταβολής του ανθρώπινου είδους μοιάζει να πρωτεύει ορμέμφυτη η δίψα της ηδονής και να ακολουθεί «παρεμπιπτόντως» η βιολογική σκοπιμότητα. Η σοφία της ερωτικής ηδονής «πείθει» ότι το κυρίως ζητούμενο στη σεξουαλική σχέση είναι, ακριβώς, η βιωματική υπέρβαση της ετερότητας, η συνεύρεση ως υπαρκτικό γεγονός υπαρκτικής ενότητας «εις σάρκα μίαν».

Είναι αποκαλυπτικό το γεγονός ότι η Εκκλησία δεν δίστασε, μέσα στους αιώνες, να εικονίσει τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό ως σχέση ερωτική. Η ενανθρώπηση του Θεού αποκαλύπτει τον Θεό ως «εραστήν μανικώτατον» του ανθρώπου, και ο έρως αυτός επιτρέπει να ορίζεται ο Θεός ως ο «νυμφίος» της Εκκλησίας. Αλλη γλώσσα, άλλα σημαινόμενα, αχρηστευμένο το λεξιλόγιο από τον χυδαίο ολοκληρωτισμό του ατομοκεντρισμού – πολιτισμού των ατομικών δικαιωμάτων.

Για τον Ελληνα (όσο κι αν ελαχιστοποιείται το είδος) η ελευθερία της σχέσης (αυθυπέρβαση και αυτοπροσφορά) θα παραμένει ο έρωτας, όπως τον κατάλαβε και τον έζησε η ελληνική κοινωνία – κοινότητα – ενορία. Ο εισαγόμενος πουριτανισμός «της Αριστεράς ή Δεξιάς και της προόδου» μπορεί να σωθεί σαν γνησίως κοσμοπολίτικο νόσημα μικρονοϊκής ξιπασιάς.

https://www.kathimerini.gr/opinion/562864648/mikronoiki-xipasia/

Για τα ομόφυλα ζευγάρια και την υιοθεσία παιδιών

πηγή: ΠΑΤΡΙΣ,12/1/2024

& ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΝ ΕΚΘΕΣΕΩΣ

Γράφει ο Κώστας Κωνσταντίνου*

Στην ανθρώπινη ιστορία πάντα υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν ομόφυλα ζευγάρια. Είναι μία διαχρονική πραγματικότητα που δεν καθόρισε ούτε σφράγισε ποτέ τη μορφή της οικογένειας ως ένωση του αρσενικού με το θηλυκό, του άνδρα με τη γυναίκα. Τον Μάιο του 2018, με αφορμή την τότε συζήτηση, είχα εκφράσει την άποψή μου για την υιοθεσία παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια θέτοντας το ερώτημα, αν είναι δυνατόν το εκ φύσεως αρσενικό και θηλυκό φύλο να διαγραφούν με νομοθετικές ρυθμίσεις.

Έσπευσα να διευκρινίσω ότι δεν αμφιβάλλω ότι ένα υγιές για τα παιδιά περιβάλλον, όπως και ένα απαράδεκτο, μπορεί εξίσου να υπάρχει σε κάθε μορφή κοινωνικής συμβίωσης. Έθεσα επίσης το θέμα της αδιαμφισβήτητης και αντικειμενικής σταθεράς, βάσει της οποίας έχει διαμορφωθεί η αξία της οικογένειας ως προς τον φυσικό ρόλο των συντελεστών της, αφού η φύση ουδέν μάταιον ποιεί. Είπα επίσης ότι πιστεύω ότι θα είναι προς το καλό της συλλογικής ζωής να διατηρηθεί το διαχρονικό και διαπολιτισμικό ολόγραμμα του ιδανικού της οικογένειας ως κοσμοείδωλο, με τον αρσενικό πατέρα και τη θηλυκή μητέρα.

Τόνισα ακόμα ότι το θέμα δεν με απασχολεί τόσο από την πλευρά των ενηλίκων, όσο από την πλευρά των παιδιών, κατανοώντας επίσης ότι πρέπει να εξευρεθούν τρόποι προστασίας εγκαταλελειμμένων παιδιών. Κατέληξα δε λέγοντας ότι κακοί δεν είναι οι δύο μπαμπάδες ή οι δύο μαμάδες. Είπα όμως ότι κακό είναι να γνωρίζει το παιδί, από ατομική επιλογή άλλων, μόνον μπαμπάδες ή μόνον μαμάδες, χάνοντας το ήμισυ του συνόλου. Έκλεισα με τα εξής ερωτήματα: Τι είναι οικογένεια; Θέλουμε την οικογένεια; Ποια οικογένεια θέλουμε; [Πατρίς, 16/05/2018].

Δεν έχω αλλάξει γνώμη. Είναι αλήθεια ότι η νομική αρχή της ισότητας επιβάλλει από τη στιγμή που θεσμοθετηθεί ο λεγόμενος γάμος για τα ομόφυλα ζευγάρια, τα ζευγάρια αυτά να μπορούν να υιοθετούν παιδιά. Για μένα πάντως δεν θα πρόκειται για γάμο αλλά για νομικά πλαισιωμένη συμφωνία συμβίωσης. Είναι μήπως καλύτερη και από τον ίδιο το γάμο μεταξύ ετερόφυλων, ως προς τις διαπροσωπικές σχέσεις; Πιθανόν. Δεν μου πέφτει όμως λόγος, ούτε μπορώ να το γνωρίζω.

Ο κάθε νόμος εξ ορισμού πρέπει να λαμβάνει υπόψιν ακόμα και την πιο ακραία περίπτωση καθολικής ισχύος του στην πράξη, εάν οι άνθρωποι το αποφασίσουν. Δεν είναι ότι αύριο θα αλλάξει ξαφνικά η δοκιμασμένη μορφή της εκ φύσεως οικογένειας. Στην Ελλάδα λίγα είναι τα παιδιά στα ιδρύματα προς υιοθεσία και δεν γνωρίζω και πόσα ομόφυλα ζευγάρια ενδιαφέρονται. Η δυνατότητα είναι που με ανησυχεί. Οι υποψήφιοι γονείς έχουν και τις ειδικότερες επιθυμίες τους.

Με τρομάζει τότε η πιθανότητα η υιοθεσία να περιπέσει νομικά σε μία επιθυμητή διαδικασία ανθρώπινης αναπαραγωγής ως μέθοδος βιολογικής εκκόλαψης, ξένη προς τη φυσική της εκκίνηση.

Κατά παραγγελίαν. Μέχρι τώρα, η φύση φροντίζει τα δύο φύλα των ανθρώπων να είναι αριθμητικά κατανενημένα περίπου κατά το ήμισυ. Θα συνεχίσει να είναι έτσι ή στο τέλος θα μείνουν τα ζώα μόνα πιστά και αποτελεσματικά στη φύση των σεξουαλικών γενών; Εδώ οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμα καταλήξει, αν κάνουν ζημιά ή όχι τα κινητά τηλέφωνα. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι πολύ πιο σύνθετες και αστάθμητες.

Κατανοώ τις επιλογές του καθενός. Πάντα όμως ήθελα να λέω τα πράγματα με το όνομά τους. Υπάρχει μεγάλη κατακτητική δύναμη στις λέξεις. Οι λέξεις δημιουργούν φανταστικούς κόσμους, επικαλύπτουν πράγματα. Από τη στιγμή που εγκατασταθούν στο μυαλό, συμπαρασύρουν τα πάντα. Λες «γάμος», λες «γονείς», λες «πατέρας», λες «μητέρα», λες «παιδιά», λες «αγάπη» και ξεχνάς την αρχή της ιστορίας των πραγμάτων. Έτσι είναι η κοινωνική γλώσσα στο στόμα των ανθρώπων, αλλά κανείς δεν μας εμποδίζει να λέμε ευθαρσώς την άποψή μας.

Το ζήτημα είναι κατά πόσον είμαστε ως κράτος μεθοδικοί και όχι απλά πολιτικά ορθοί τακτοποιητές προβλημάτων. Η όλη σχετική συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην προβολή του όποιου ατομικού δικαιώματος εν ονόματι της ισότητας (σύννομα ο καθένας κάνει ό,τι θέλει).

Επειδή στο συγκεκριμένο θέμα οι ατομικές επιλογές παράγουν καταιγιστικά κοινωνικά αποτελέσματα, με αλυσιδωτές αντιδράσεις πέραν του ατομικού δικαιώματος, το καίριο είναι να μας απασχολήσει βαθιά το θέμα των ατομικών δικαιωμάτων των παιδιών, τα οποία πιθανότατα ντε φάκτο χειραγωγούνται.

Δεν διαφωνώ με τον λεγόμενο γάμο των ομόφυλων ζευγαριών. Δεν αμφισβητώ τις αγαθές προθέσεις, δεν έχω το δικαίωμα. Δεν ισοπεδώνω την πρόθεση και την επιθυμία να γίνει ο οποιοσδήποτε καλός γονιός. Είναι επειδή είμαι εξαιρετικά σκεπτικός και φοβάμαι, τι θα αποκομίσουν στο τέλος και θα καταλάβουν τα παιδιά, τόσο εξ απαλών ονύχων όσο και στη συνέχεια. Είναι θέμα προστασίας της φυσικής επιλογής του θηλυκού και του αρσενικού. Οι ρόλοι πρέπει να διακρίνονται.

Η φύση, η λογική μου, η σκέψη μου, η κουλτούρα μου, η παιδαγωγική μου, η φιλοσοφία μου για την κοινωνία, δεν μπορούν να το αγνοήσουν. Ε ναι, και δεν δέχομαι το δημοσιογραφικό επιχείρημα του ατομισμού, ότι το θέμα δεν με αφορά. Με αφορά και με το παραπάνω, ως άνθρωπο καθορισμένο από τη φύση και κοινωνικά ανήσυχο. Αφορά πρωτίστως όμως τα παιδιά, τους αυριανούς ενήλικες.

Λυπάμαι, αλλά έχοντας το δικαίωμα έκφρασης γνώμης διαφωνώ καθολικά με την υιοθεσία παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια μετά από το γάμο, τα οποία ζευγάρια μέχρι στιγμής αποτελούνται μεν από δύο μέλη, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα συνεχίσουν και στο μέλλον να είναι μόνον διμελή. Τονίζω ότι εννοώ νέα υιοθεσία που προκύπτει μετά από τον ομόφυλο γάμο. Για τις ήδη υπάρχουσες επιμέρους περιπτώσεις, όπου έγιναν ατομικές υιοθεσίες πριν από τον ομόφυλο γάμο, υπάρχουν νομικές λύσεις ή μπορούν να βρεθούν.

Τα παιδιά αυτά υπάρχουν και δεν μπορεί να μην έχουν ίσα δικαιώματα. Επιπλέον, μέσα στο ισχύον νομικό πλαίσιο περί αναδοχής, μπορεί ο οποιοσδήποτε να εκφράσει τη φροντίδα του, την έγνοια του και την αγάπη του για τα παιδιά. Εκεί φαίνεται η μεγάλη ψυχή των ανθρώπων. Ας κάνει ο καθένας το γάμο του με ό,τι θέλει. Οι νομικές διευθετήσεις δεν θα είναι ποτέ σε θέση να εμποδίζουν τη ζωή να βρίσκει το δρόμο της. Τα πολιτικώς ορθά, δεν με ενδιαφέρουν.

Δεν με συγκινεί ούτε το τι κάνουν άλλες χώρες, κάποιες από τις οποίες μάλιστα νομιμοποίησαν και την ενεργητική ευθανασία, ακόμα και σε παιδιά. Με ενδιαφέρουν όμως οι παππούδες και οι γιαγιάδες που βοηθούν τα παντρεμένα-νυμφευμένα παιδιά τους να μεγαλώσουν τα εγγόνια τους. Είναι θέμα αδιαπραγμάτευτης αρχής, την οποία και καταθέτω.

*Ο Κώστας Ν. Κωνσταντίνου είναι διευθυντής του 2ου Γενικού Λυκείου Ηρακλείου

https://kostaskonstantinou.com

Ὄχι «Καλές γιορτές», ἀλλά «Καλά Χριστούγεννα»!

 πηγή: ΕΣΤΙΑ

Τοῦ Δημήτρη Καπράνου

Τί θά πεῖ, ἀλήθεια, «Καλές Γιορτές»; Καταργοῦμε τήν παραδοσιακή εὐχή «Καλά Χριστούγεννα»; Ἄς ἐλπίσουμε ὅτι δέν πρόκειται γιά ντιρεκτίβα, ἀλλά γιά κάποιον μοντερνισμό, πού θά περάσει.

Φαίνεται ὅτι καί ἡ Εὐρώπη ἀρχίζει νά ἀντιλαμβάνεται ὅτι πρέπει νά στραφεῖ στίς παραδόσεις καί τίς ἀρχές ἐπί τῶν ὁποίων κτίσθηκε τό δυτικό οἰκοδόμημα. Δηλαδή στόν Χριστιανισμό, ὁ ὁποῖος, παρά τά λάθη ἐκείνων πού τόν ἐμπορεύθηκαν καί ἐκείνων πού ἐξακολουθοῦν νά τόν θεωροῦν «μέσον», παραμένει ἡ δυνατή καί ἀκλόνητη βάση τοῦ πολιτισμοῦ μας. Τώρα θά πεῖτε ὅτι στήν ἐποχή τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης, στήν ἐποχή τῆς κατακτήσεως τοῦ Διαστήματος καί τῶν ἁλμάτων πού πραγματοποιοῦν οἱ Ἐπιστῆμες, μπορεῖς νά μιλᾶς γιά τό βρέφος πού ζεσταινόταν μέ τά χνῶτα τῶν ζώων, γιά τήν ἀειπάρθενο Μαρία καί τά λοιπά, πού συνοδεύουν αὐτό τό πανέμορφο παραμύθι; Δύσκολο τό βλέπω. Ἀλλά ὁ Χριστιανισμός δέν εἶναι μόνον Ἱστορία. Εἶναι κοσμοθεωρία, τρόπος ζωῆς, τρόπος ἐπικοινωνίας, καταφυγή, παρηγοριά, ἀνάγκη. Ὅπως τό πάρει κανείς.

Ἀλλά πῶς νά ἀρνηθεῖς τό μεγαλεῖο καί συγχρόνως τήν ταπεινότητα τοῦ νοήματος τῶν Χριστουγέννων; Τό «παραμύθι», πού τό μαθαίναμε παιδιά, μέ τό «Θεῖον βρέφος» καί μέ τά σχολικά τραγούδια, μποροῦσε νά ἐνσταλάξει στίς παιδικές μας ψυχές τρυφερότητα καί γαλήνη.

Μπορεῖ νά μήν εἴχαμε τίς σημερινές ἀνέσεις, μπορεῖ νά μήν εἴχαμε τίς σημερινές προσλαμβάνουσες, ἀλλά ὑπῆρχε πάντα ἡ ἐλπίδα ὅτι «αὔριο θά εἶναι ὅλα καλύτερα», ἐκεῖνο, δηλαδή, πού λείπει ἀπό τήν σημερινή ἐποχή τῆς –δήθεν– ἀφθονίας.

Θυμᾶμαι ἀκόμη τά ξημερώματα τῶν Χριστουγέννων, πού ξεκινοῦσε ἀπό τό σπίτι μας ἡ πομπή γιά τόν ὄρθρο. Πέντε τό πρωί, σκοτάδι ἀκόμη, οἱ γονεῖς μπροστά καί πίσω τά πέντε παιδιά, προχωρούσαμε πρός τόν ναό. Καί ὁ χωμάτινος δρόμος γέμιζε ἀπό οἰκογένειες, πού ἀκολουθοῦσαν τήν ἴδια πορεία.

Καί τό πρωί, πού εἶχε πλέον φέξει γιά τά καλά καί παίρναμε καί τό ἀντίδωρο ἀπό τά χέρια τοῦ ἱερέως, ἐπιστρέφαμε σπίτι, ὅπου μᾶς περίμενε ἡ ζεστή σούπα, ἀπό τήν γαλοπούλα, ἡ ὁποία στήν συνέχεια θά ἔμπαινε στόν φοῦρνο γιά τό μεσημέρι.

Ἁπλά πράγματα, πού σήμερα μοιάζουν πολύ παλιά, καθώς ἡ ἱεροτελεστία τῶν ἡμερῶν ἔχει δώσει τήν θέση της σέ ἕναν ἄκρατο καταναλωτισμό (ἀκόμη καί σέ ἐποχή ἀχαλίνωτης ἀκρίβειας.) Τότε δέν ὑπῆρχε αὐτός ὁ καταιγισμός τῶν διαφημίσεων. Δέν ὑπῆρχε καί ἡ τηλεόραση. Στό ραδιόφωνο «Κωτσόβολος» ἤ «Ράδιο Ἀθῆναι», «Πίτσος» καί «Ἰζόλα», «Ψυγεῖα Ἄλπεις» καί «Μακαρόνια Μίσκο». Ἐπιχειρήσεις ἀπολύτως ἑλληνικές, ὑγιεῖς καί πανάξιες.

Χάθηκε ἡ μαγεία, ἔφυγε ἐκεῖνο τό ἁπαλό πέπλο, πού σκέπαζε τίς ἡμέρες τῶν Χριστουγέννων καί τῆς Πρωτοχρονιᾶς. Ἔβλεπα προχθές, στόν Πειραιᾶ, νά ἀνάβουν τά φῶτα τοῦ δένδρου τῆς πλατείας μέ «συναυλία» ἑνός καλλιτέχνη πού μόνο Χριστούγεννα δέν θύμιζαν τά τραγούδια του! Καί γύρω, ὁ κόσμος λικνιζόταν στόν ρυθμό (καμηλιέρικα τά περισσότερα) καί ἀπολάμβανε. Ἄλλαξαν οἱ ἐποχές, τά γοῦστα, ὁ τρόπος πού ἀντιλαμβάνεται ὁ κόσμος τίς «ἅγιες ἡμέρες».

Ἄς ἐλπίσουμε ὅτι ὁ ἰσλαμικός ἐπεκτατισμός ἔχει γίνει ἀντιληπτός καί ὅτι ἡ Εὐρώπη, ἡ Δύση, γενικώτερον, θά ἐπιστρέψει στήν παράδοση καί τίς ἀρχές της. Μακάρι νά ἔχουμε βάλει μυαλό…

https://www.estianews.gr/apopseis/%e1%bd%84chi-kales-giortes-%e1%bc%80lla-kala-christougenna/

Η Δύση απέναντι στον πόλεμο των πολιτισμών

πηγή:  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/10/2023

Του Τάκη Θεοδωρόπουλου

Τον περασμένο Σεπτέμβριο τη Γαλλία την απασχολούσαν οι κοριοί. Όχι τα εργαλεία παρακολούθησης ιδιωτικών συνομιλιών. Τα ίδια τα αντιπαθέστατα ζωύφια που κεντούν το δέρμα με το τσίμπημά τους και μπορούν να σε τρελάνουν. Οι κοριοί απειλούσαν τα εκατομμύρια των επισκεπτών στα ξενοδοχεία και τα airbnb και υπονόμευαν την ήδη εύθραυστη ψυχική υγεία της γαλλικής κοινωνίας. Την απασχολούσε και η αμπαγιά, ένδυμα των μουσουλμάνων γυναικών το οποίο πολλές μαθήτριες φορούσαν στις σχολικές τάξεις – κάτι περισσότερο ξέρουν οι Ισπανοί που έχουν διατηρήσει την παλιά καλή σχολική στολή. Πολλοί καθηγητές έλεγαν ότι όταν μπαίνουν σε μια τάξη όπου οι μαθήτριες φορούν αμπαγιά, πώς να τολμήσουν να τους μιλήσουν για ανεξιθρησκία, εκκοσμικευμένη κοινωνία ή τον Βολταίρο. Η απαγόρευσή της προκάλεσε πολλές εμβριθείς συζητήσεις περί ελευθερίας, αν και η συντριπτική πλειονότητα του κοινού, γύρω στο 80% αν δεν κάνω λάθος, συμφώνησε με το μέτρο.

Σήμερα οι κοριοί ξεχάστηκαν. Δεν νομίζω ότι εξοντώθηκαν, απλώς μπορεί να αντιμετωπισθούν και ως ψυχοφάρμακο. Με τα τσιμπήματά τους αποσπούν την προσοχή σου από τον περιρρέοντα τρόμο. Οσο για την αμπαγιά, υποθέτω ότι έχει αλλάξει επίπεδο, έχει περάσει στο επίπεδο της γραφικότητας. Σήμερα η Γαλλία αναγκάστηκε να κλείσει 18 από τα αεροδρόμια της χώρας εξαιτίας τρομοκρατικής απειλής, το Λούβρο και οι Βερσαλλίες έκλεισαν για τον ίδιο λόγο και στους δρόμους κυκλοφορεί στρατός για το ενδεχόμενο χτυπήματος. Η Συνθήκη Σένγκεν ανεστάλη σε 13 χώρες. Ο καθηγητής Λογοτεχνίας Ντομινίκ Μπερνάρ σε λύκειο του Αράς μαχαιρώθηκε άγρια από μουσουλμάνο ενώ προσπαθούσε να προστατεύσει τους μαθητές του. Στις Βρυξέλλες ένας Τυνήσιος σωματέμπορος σκότωσε με το κατοικίδιο καλάσνικοφ που διατηρούσε δύο Σουηδούς φιλάθλους. Ο πόλεμος ανάμεσα στο Ισραήλ και στην τρομοκρατική οργάνωση Χαμάς έχει μεταφερθεί στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Ο Μπάιντεν το είπε καθαρά: Ο Πούτιν δεν έχει τους ίδιους στόχους με τη Χαμάς, όμως στην Ουκρανία και στην Παλαιστίνη η Δύση δέχεται επίθεση.

Η Δύση όχι ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως απολύτως συγκεκριμένη πραγματικότητα, ένας τρόπος ζωής, η δημοκρατία, η ελευθερία της έκφρασης, τα δικαιώματα του ατόμου, και μαζί τους όλα τα προβλήματα που συνεπάγονται. Δεν είναι παράδεισος. Ακόμη και ο Πλάτων στην «Πολιτεία» του γράφει πως το ιδανικό πολίτευμα δεν είναι του κόσμου τούτου. Δεν ήταν χριστιανός ούτε μουσουλμάνος. Ηξερε όμως πολύ καλά τις παραμέτρους της ανθρώπινης συνθήκης. Ο λεγόμενος δυτικός κόσμος είναι η πιο βιώσιμη περιοχή του πλανήτη. Αυτό δεν μπορούν να της συγχωρήσουν οι εχθροί της.

Το ερώτημα είναι αν οι ελίτ της Δύσης είναι σε θέση να αντιληφθούν το μέγεθος του προβλήματος. Υπάρχει η φυσιολογική ψυχολογική απώθηση. Δεν θέλουμε να το ζήσουμε αυτό. Λειτουργεί όμως και η «νεογλώσσα» με την οποία οι ευρωπαϊκές ελίτ έχουν κουκουλώσει την πραγματικότητα. Ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ. την Παρασκευή για τον μουσουλμάνο με το μαχαίρι που συνελήφθη στον Αγιο Παντελεήμονα. «Είχε, λέει, ψυχολογικά προβλήματα». Ενώ, όπως είναι γνωστόν, οι βομβιστές αυτοκτονίας του Μπατακλάν ή ο σφαγέας της Νίκαιας έχαιραν άκρας ψυχικής υγείας. Χειρότερα ακόμη: Ο Κριστιάν Μπερουαγέ, διαπραγματευτής στο λύκειο του Αράς, προσπάθησε να απωθήσει τον μαχαιροβγάλτη με μια καρέκλα. «Εκανα το καθήκον μου ως Γάλλος», θα δηλώσει αργότερα στην τηλεόραση. «Εννοείτε ως πολίτης», προσπαθεί να τον επαναφέρει στην τάξη ο ρεπόρτερ. «Οχι ως πολίτης, ως Γάλλος. Δεν αισθάνθηκα ότι είχα απέναντί μου έναν κοινό εγκληματία. Είχα απέναντί μου έναν εχθρό».

Οι ελίτ του δυτικού κόσμου έχουν οι ίδιες υπονομεύσει τα εργαλεία που θα επέτρεπαν την αντιμετώπιση της σημερινής πραγματικότητας. Οταν μιλάμε για πολιτισμικό πόλεμο δεν αρκούν οι γεωπολιτικές αναλύσεις. Απαιτούνται και πολιτισμικά αντανακλαστικά. Κι αυτά οι κοινωνίες της Δυτικής Ευρώπης, αλλά και της Αμερικής, τα έχουν απονεκρώσει μέσα από το σύστημα της «νεογλώσσας», κατασκευασμένο για να περιγράψει μια πραγματικότητα η οποία ανήκει στο παρελθόν. Είναι η πραγματικότητα της περίφημης «πολυπολιτισμικής κοινωνίας», στον βωμό της οποίας θυσιάσαμε την ελευθερία της σκέψης μας για να την υπηρετήσουμε. Σήμερα, εκτός των άλλων, ζούμε και την ήττα των ελίτ της Δύσης. Δεν μπόρεσαν να προβλέψουν τον πολιτισμικό πόλεμο και σήμερα δεν μπορούν να τον καταλάβουν. Αυτό και μόνον δείχνει την αδυναμία της Δύσης απέναντι στην επίθεση που δέχεται.

https://www.kathimerini.gr/opinion/562685452/i-dysi-apenanti-ston-polemo-ton-politismon/

Οι ταυτότητες, οι φόβοι και η απάντηση

πηγή: LIFO

του Νικόλα Σεβαστάκη*

O κόσμος που κινητοποιείται κατά των καινούργιων ταυτοτήτων φέρνει στη μνήμη όντως τους ανθρώπους και των προηγουμένων κυμάτων φόβου και οργής: λόγου χάρη τους αμφισβητίες του Covid και τους αντιεμβολιαστές, τα μέλη του υπερπατριωτικού χώρου και τα δίκτυα επιρροής ζηλωτών και φονταμενταλιστών της Ορθοδοξίας. Είναι έτσι όλο και πιθανότερο πως καθώς θα προχωρούμε προς την ημερομηνία για την έκδοση των νέων ταυτοτήτων, πράξεις και λόγια από αυτή την πλευρά θα τραβήξουν την προσοχή της δημοσιότητας: ο κήπος, ιδίως, των social media προσφέρεται για επίδειξη ανυπότακτων φρονημάτων, το χτίσιμο διαχωριστικών νησίδων και τη διασπορά «τρελών» πεποιθήσεων.

Βάσιμα μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι πολίτες που θεωρούν τη νέα ταυτότητα ως κρυφό πρόγραμμα υποταγής σε σατανικές δυνάμεις θα έχουν την τιμητική τους. Και το ενδιαφέρον των μίντια θα απογειωθεί αν πολιτικές δυνάμεις και δημόσια πρόσωπα (ας πούμε γνωστοί καλλιτέχνες ή άλλοι) βρεθούν κι αυτοί στο κίνημα. Ήδη, η κρίση στους «Σπαρτιάτες», η ρευστότητα στην άκρα δεξιά και η γενικότερη κατάσταση του χώρου επηρεάζουν το τοπίο, αφού οι ινφλουένσερ των μέχρι τώρα κινητοποιήσεων για τις ταυτότητες κινούνται εντός ή γύρω από μια παρδαλή εθνικιστική δεξιά.

Πώς, όμως, στεκόμαστε εμείς οι άλλοι απέναντι σε αυτό; Τώρα, και σε αντίθεση με προηγούμενα κύματα ανορθολογισμού, διακρίνω μια παγίδα: να «διαβάσουμε» τις προσεχείς διαμάχες ιδεών και αξιών στη χώρα ξαναπιάνοντας την κλασική αντίθεση μεταξύ ορθολογιστών και «ψεκασμένων», φαντασμένων και ρεαλιστών. Αυτό σημαίνει πως θα πάμε να αναγορεύσουμε πρακτικά κάποιες περιθωριακές αντιδράσεις (έστω και αν κατορθώσουν να κάνουν επικοινωνιακό θόρυβο) σε κυρίαρχο θέμα της κριτικής μας.

Ο παραλληλισμός μάλιστα με την πρώτη διαμάχη για το θρήσκευμα στις ταυτότητες (την εποχή του Χριστόδουλου και του Σημίτη) δημιουργεί σύγχυση και είναι λάθος. Σε εκείνη τη διαμάχη υπήρχε μια πραγματικά μαζική αντίδραση με επίσημη ενθάρρυνση και συμπόρευση της θεσμικής Εκκλησίας. Εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια πολίτες είχαν (και παρά τη συμμόρφωση, συνεχίζουν να διατηρούν) την πεποίθηση ότι το νομικό και διοικητικό τους πρόσωπο δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη θρησκευτική τους πίστη και το χριστιανικό τους βίωμα. Οι πιστοί αποδέχονται μια «κοινοτική» φιλοσοφία ζωής που αντιστέκεται στη φιλελεύθερη ιδέα για το άτομο αλλά και στη ρεπουμπλικανική αντίληψη για την ουδετερόθρησκη, κοσμική πολιτεία.

Στην τωρινή περίπτωση, όμως, των κινήσεων κατά των νέων αστυνομικών ταυτοτήτων, βλέπει κανείς κυρίως ή μόνο ζηλωτές, ακροδεξιούς και γνωστούς «ακτιβιστές» των συνωμοσιολογικών αφηγημάτων. Έχουμε μια περιορισμένη λαϊκή βάση που αγγίζει την ελληνική θρησκευτική (ακρο)δεξιά, ενώ δεν φαίνεται να περιλαμβάνει την ευρύτερη κοινωνία των πιστών και τους θεσμούς της.

Μια δεύτερη όμως διάσταση μου φαίνεται ακόμα πιο καθοριστική: πίσω από κάποιους φόβους για τα βιομετρικά δεδομένα και το «τσιπάκι» δεν υπάρχουν μόνο παραλογισμοί των φανατικών και ακροδεξιές ονειροφαντασίες. Πολλά πολιτικά και ηθικά ερωτήματα για τα προσωπικά δεδομένα, τις τεχνολογίες επιτήρησης των προσώπων και ιδίως την πρόσβαση που έχουν αποκτήσει σε ευαίσθητες πληροφορίες ιδιωτικές εταιρίες και κρατικές υπηρεσίες είναι ερωτήματα εύλογα και απαραίτητα για κάθε δημοκρατικό άνθρωπο. Από κριτική πολιτική άποψη αυτά τα ζητήματα έχουν απασχολήσει μια τελείως διαφορετική δημόσια σφαίρα από αυτήν της ακροδεξιάς φούσκας. Μια ορθολογική προσέγγιση σε δημόσιες και προσωπικές αγωνίες δεν μπορεί έτσι να είναι η κληρονομημένη από παλιότερες εποχές αισιόδοξη πίστη στην αέναη πρόοδο. Δεν μπορεί να είναι δηλαδή ένας τεχνολογικός μεσσιανισμός που διακινεί σε συνέδρια τεχνητής νοημοσύνης και podcast την αστεία πεποίθηση ότι όλα τα προβλήματα (από τις κοινωνικές ανισότητες ως τις κλιματικές καταστροφές) θα τα λύσει η νέα τεχνολογία. Αυτή η ιδεολογία διευθύνοντος συμβούλου start-up, αντί να μειώνει τους φόβους των ανθρώπων, τους κάνει ακόμα πιο έντονους.

Προφανώς, το μέτωπο κατά της συνωμοσιολογικής αντίδρασης είναι σημαντικό και πολιτικά και επιστημονικά. Συντονίζεται, άλλωστε, με μια ηθική και πολιτική αφύπνιση για τις νέες μορφές «τραμπισμού» που ξεπερνούν τις ΗΠΑ ‒ και σ’ εμάς εμφανίζονται με ψευτο-ορθόδοξους ζηλωτές που αντιγράφουν τους ακροδεξιούς ευαγγελιστές της Αμερικής. Το συγκεκριμένο μέτωπο, ωστόσο, δεν σημαίνει πως πρέπει συνεχώς να επιστρέφουμε στη διαίρεση μεταξύ ορθολογιστών και ανορθολογικών λες και αυτό θα μας λύσει όλα τα προβλήματα κοινωνικής ανάλυσης και πολιτικού προσανατολισμού. Ούτε είναι δυνατό να βλέπουμε τον ρεαλισμό ως μοναδικό αντίδοτο για την αντιμετώπιση φαινομένων σαν τις αντιδράσεις για τις ταυτότητες. Ο ρεαλισμός δεν είναι μια ενιαία υπόσταση, μια αδιαμφισβήτητη τοποθέτηση ή ένα έγκυρο πρόγραμμα που περιμένει απλώς να συμφωνήσομε όλοι στα σκληρά δεδομένα του. Όταν, ας πούμε, το θέμα της διαμάχης ήταν ο Covid-19 και η δημόσια αναγνώριση κάποιων πολύ βασικών κανόνων προστασίας για τον έλεγχο της πανδημίας, η κριτική στον ανορθολογισμό των αρνητών είχε πραγματικά κεντρική σημασία.

Τώρα όμως η χώρα βρίσκεται σε άλλη φάση, όπου απελευθερώνεται μια διαφορετική αντίθεση: η αντίθεση μεταξύ ενός πενιχρού ρεαλισμού και εκείνου του ρεαλισμού που ανοίγεται σε αιτήματα ποιοτικής ανασυγκρότησης της ζωής. Ένας ορθολογισμός ο οποίος απαιτεί απλώς εμπιστοσύνη στην πολιτική εξουσία ή στις αγορές είναι αδύναμος απέναντι στην πολύχρωμη θρησκευτική και πολιτιστική ακροδεξιά. Γιατί είναι ένας ρεαλισμός μειωμένων προσδοκιών που αποδέχεται με μεγάλη ευκολία κυβερνητικές αυθαιρεσίες, σπεύδοντας να βρει ελαφρυντικά για παραβιάσεις του κράτους δικαίου, μέχρι και για την περιβαλλοντική καταστροφή πολλών περιοχών της χώρας. Πώς μπορεί, όμως, να απαντήσει σε ζητήματα ταυτότητας και κοινωνικού νοήματος ένας ορθολογισμός που δεν έχει κριτικές αιχμές και ποιοτικούς στόχους;

Εκτός, λοιπόν, από το να μας συνεπαίρνουν οι ζηλωτές που φωνάζουν για το 666 και το Θηρίο της Αποκάλυψης, χρειαζόμαστε και κριτική σε όσους επιμένουν σε έναν πενιχρό ορθολογισμό και ρεαλισμό. Σπεύδοντας στον πόλεμο με διάφορες «διαταραγμένες» ταυτότητες (ακραίες, γραφικές και αλλοπρόσαλλες), απολαμβάνουμε την καλή μας συνείδηση ως κοσμική και προοδευτική διανόηση. Σε αυτή όμως την ιστορική και πολιτική συγκυρία χρειαζόμαστε περισσότερα από την αυτοκολακεία των διανοουμένων και την αυταρέσκεια του ορθολογισμού.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

https://www.lifo.gr/stiles/optiki-gonia/oi-taytotites-oi-foboi-kai-i-apantisi

* Ο κ. Νικόλας Σεβαστάκης είναι Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο ΑΠΘ.