Το περί Μαργαρίτας ερώτημα

[Για το βιβλίο του Μιχάλη Μακρόπουλου, Μαργαρίτα Ιορδανίδη, εκδόσεις Κίχλη]

Μιχάλης Μακρόπουλος, Μαργαρίτα Ιορδανίδη, εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2024, ISBN: 978-618-5461-76-8.

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 22/5/2024]

Του Γ. Μ. Βαρδαβά

Ποτέ δεν είμαστε τόσο ευτυχισμένοι όσο φανταζόμαστε∙

ποτέ δεν είμαστε τόσο δυστυχισμένοι όσο νομίζουμε.

Λα Ροσφουκώ, Αξιώματα [1]

Στο νέο του βιβλίο Μαργαρίτα Ιορδανίδη (εκδόσεις Κίχλη) ο Μιχάλης Μακρόπουλος καταπιάνεται με το ακανθώδες και διαχρονικά προκλητικό ζήτημα της προσωπικής ταυτότητας. Ως γνωστόν η ταυτότητα δεν είναι ένα μέγεθος στιλπνό και συμπαγές∙ μεταμορφώνεται εξαιτίας πολυποίκιλων παραγόντων (αστάθμητων ή μη, αδιάφορον) και είναι «η συναγωγός εκφορά της ελευθερίας» [2].

Δεν είναι στις προθέσεις μας να υπεισέλθουμε σε πραγματολογικές λεπτομέρειες ή σε «αποκαλύψεις» για την πλοκή του έργου («spoiler» νομίζω πως το αποκαλούν οι νεώτεροι). Αφήνουμε στη διακριτική ευχέρεια του αναγνώστη τον τρόπο «ανάγνωσης» της ιστορίας της Μαργαρίτας. Σημειώνουμε, ωστόσο, ότι ο Μακρόπουλος δεν γράφει τίποτα τυχαία. Τίποτα δεν είναι περιττό: κάθε λέξη, κάθε περιγραφή, κάθε στιγμιότυπο, κάθε λεπτομέρεια, κάθε θραύσμα, κάθε συμβολισμός εξυπηρετεί την οικονομία του έργου. Αυτό, εντούτοις, δεν διαφαίνεται εξαρχής. Χρειάζεται δεύτερη και ίσως τρίτη ανάγνωση για του λόγου το ασφαλές.

Η νέα νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου διακρίνεται για τη λιτότητα, τη λακωνικότητα και την υπαινικτικότητα στο ύφος της. Με απλότητα και χωρίς φιοριτούρες ο συγγραφέας ικανοποιεί και τις πλέον «αδηφάγες» απαιτήσεις και προσδοκίες του αναγνώστη. Πέραν του ιδιαίτερα αμφίσημου και αλλόκοτου χαρακτήρα της, η Μαργαρίτα Ιορδανίδου είναι και αναγνώστρια. Αυτό, νομίζω, έχει ιδιαίτερη σημασία. Ας μας επιτραπεί λοιπόν μια αναγνωστική παρέκβαση, που αθέλητα ίσως, δίδει κάποιες απαντήσεις στο αίνιγμα της ταυτότητας της: «Αναγνωρίζουμε μονάχα όψεις του εαυτού μας – και ακόμα περισσότερο των άλλων: κανένα δεν γνωρίζουμε σε βάθος, ούτε τον εαυτό μας ούτε τους άλλους. Είναι αστόχαστο όταν λέμε ότι γνωρίζουμε τον άλφα ή το βήτα. Είναι καλύτερα να πούμε ότι γνωρίζουμε τον άλφα ή το βήτα μέχρις ενός σημείου, κι ας έχουμε ίσως περάσει μαζί τους μια ζωή» [3].

Εν συνεχεία, δίνουμε για λίγο τον λόγο στον συγγραφέα: «Ένιωθε πιο κοντά της τους ανθρώπους στο ράδιο, που είχαν μονάχα φωνή, ενώ με το που αποχτούσαν και εικόνα στην τηλεόραση σαν ν’ απομακρύνονταν από τη Μαργαρίτα –εκείνοι στον κόσμο τους, αυτή στον δικό της. Στο ραδιόφωνο, όπως και στα βιβλία, οι άνθρωποι ήταν οι λέξεις τους» (Μαργαρίτα Ιορδανίδη, σελ. 104). Σε άλλο σημείο του βιβλίου ο Μακρόπουλος σκιαγραφεί με υπαρξιακή ένταση τον σύζυγο της Μαργαρίτας: «Τώρα που και η μάνα του δεν ζούσε πια, είχε ολότελα χάσει εκείνο το κομμάτι του εαυτού του που υπήρχε μέσ’ απ’ τους άλλους – τόσο αυθύπαρκτος, που έφτανε να’ ναι ανύπαρκτος» (ό.π., σελ. 42-43). Επισημάναμε παραπάνω ότι η ταυτότητα συνδέεται άμεσα με την ελευθερία. Διόλου τυχαία λοιπόν η επιλογή του ονόματος Ελευθερία από το συγγραφέα: «“Στους Αγίους Σαράντα μ’ έλεγαν Ματζλίντα. Τέτοια ονόματα είχαμε μέσα. Όμως είμαι Ελληνίδα και χριστιανή, βαφτισμένη. Εγώ διάλεξα το όνομα Ελευθερία”» (ό.π., σελ. 46). Το ίδιο ισχύει και για την Ευτυχία: «Παραδόξως, η αρνητική κρίση της Ευτυχίας για τον Κώστα έδωσε στη Μαργαρίτα μιαν ώθηση, όπως δεν θα της την έδινε ίσως καμία θετική γνώμη» (ό.π., σελ. 60).

Η Μαργαρίτα Ιορδανίδη του Μιχάλη Μακρόπουλου είναι ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα, μια κατάδυση στην πολυπλοκότητα και την αινιγματικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Μια ύπαρξη που, ειρήσθω εν παρόδω, απαιτεί διαρκή σπουδή. Δικαίως λοιπόν ο Λα Ροσφουκώ αποφαίνεται ότι «είναι πιο απαραίτητο ανθρώπους να μελετάμε παρά βιβλία» [4].

Ηράκλειο Κρήτης, 19-20 Μαΐου 2024

Σημειώσεις

1. Βλ. Λα Ροσφουκώ, Αξιώματα ή αφορισμοί και αξιώματα ηθικής, μετάφραση-σημειώσεις: Γιώργος- Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδόσεις Ερατώ, Αθήνα 2002, σελ. 27.

2. Βλ. Γιώργος Κοντογιώργης, Κομματοκρατία και δυναστικό κράτος – Μια ερμηνεία του ελληνικού αδιεξόδου, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2012, σελ. 343.

3. Βλ. Θάνος Σταθόπουλος, Η διασκευή του εαυτού μου στις 06:30, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2023, σελ. 224. Πρβλ. και ό.π., σελ. 104.

4. Βλ. Λα Ροσφουκώ, Αξιώματα, ό.π., σελ. 171.

https://frear.gr/?p=35938

Ατημέλητες σκέψεις

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός

Η πλησμονή της αυτοδικαίωσης, που δίκην φίλαυτου γούστου κυριαρχεί ένθεν και ένθεν, απολήγει στο απόλυτο υπαρξιακό κενό. Πρόκειται για το διαβόητο «σημείο μηδέν».

Είναι ανάγκη επιτακτική η εκ βάθρων αναπλαισίωση της ταυτότητας (ατομικής και συλλογικής) με την αρωγή της παράδοσης (όπου χρειάζεται), την αξιοποίηση των θετικών ελκυστών και προταγμάτων του παρόντος και εκ παραλλήλου την καταπολέμηση του αδιεξόδου παροντισμού. Tertium non datur.-

Ηράκλειο, 17 Μαΐου 2024

Γ. Μ. Βαρδαβάς

[πηγή]

Οι ταυτότητες, οι φόβοι και η απάντηση

πηγή: LIFO

του Νικόλα Σεβαστάκη*

O κόσμος που κινητοποιείται κατά των καινούργιων ταυτοτήτων φέρνει στη μνήμη όντως τους ανθρώπους και των προηγουμένων κυμάτων φόβου και οργής: λόγου χάρη τους αμφισβητίες του Covid και τους αντιεμβολιαστές, τα μέλη του υπερπατριωτικού χώρου και τα δίκτυα επιρροής ζηλωτών και φονταμενταλιστών της Ορθοδοξίας. Είναι έτσι όλο και πιθανότερο πως καθώς θα προχωρούμε προς την ημερομηνία για την έκδοση των νέων ταυτοτήτων, πράξεις και λόγια από αυτή την πλευρά θα τραβήξουν την προσοχή της δημοσιότητας: ο κήπος, ιδίως, των social media προσφέρεται για επίδειξη ανυπότακτων φρονημάτων, το χτίσιμο διαχωριστικών νησίδων και τη διασπορά «τρελών» πεποιθήσεων.

Βάσιμα μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι πολίτες που θεωρούν τη νέα ταυτότητα ως κρυφό πρόγραμμα υποταγής σε σατανικές δυνάμεις θα έχουν την τιμητική τους. Και το ενδιαφέρον των μίντια θα απογειωθεί αν πολιτικές δυνάμεις και δημόσια πρόσωπα (ας πούμε γνωστοί καλλιτέχνες ή άλλοι) βρεθούν κι αυτοί στο κίνημα. Ήδη, η κρίση στους «Σπαρτιάτες», η ρευστότητα στην άκρα δεξιά και η γενικότερη κατάσταση του χώρου επηρεάζουν το τοπίο, αφού οι ινφλουένσερ των μέχρι τώρα κινητοποιήσεων για τις ταυτότητες κινούνται εντός ή γύρω από μια παρδαλή εθνικιστική δεξιά.

Πώς, όμως, στεκόμαστε εμείς οι άλλοι απέναντι σε αυτό; Τώρα, και σε αντίθεση με προηγούμενα κύματα ανορθολογισμού, διακρίνω μια παγίδα: να «διαβάσουμε» τις προσεχείς διαμάχες ιδεών και αξιών στη χώρα ξαναπιάνοντας την κλασική αντίθεση μεταξύ ορθολογιστών και «ψεκασμένων», φαντασμένων και ρεαλιστών. Αυτό σημαίνει πως θα πάμε να αναγορεύσουμε πρακτικά κάποιες περιθωριακές αντιδράσεις (έστω και αν κατορθώσουν να κάνουν επικοινωνιακό θόρυβο) σε κυρίαρχο θέμα της κριτικής μας.

Ο παραλληλισμός μάλιστα με την πρώτη διαμάχη για το θρήσκευμα στις ταυτότητες (την εποχή του Χριστόδουλου και του Σημίτη) δημιουργεί σύγχυση και είναι λάθος. Σε εκείνη τη διαμάχη υπήρχε μια πραγματικά μαζική αντίδραση με επίσημη ενθάρρυνση και συμπόρευση της θεσμικής Εκκλησίας. Εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια πολίτες είχαν (και παρά τη συμμόρφωση, συνεχίζουν να διατηρούν) την πεποίθηση ότι το νομικό και διοικητικό τους πρόσωπο δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη θρησκευτική τους πίστη και το χριστιανικό τους βίωμα. Οι πιστοί αποδέχονται μια «κοινοτική» φιλοσοφία ζωής που αντιστέκεται στη φιλελεύθερη ιδέα για το άτομο αλλά και στη ρεπουμπλικανική αντίληψη για την ουδετερόθρησκη, κοσμική πολιτεία.

Στην τωρινή περίπτωση, όμως, των κινήσεων κατά των νέων αστυνομικών ταυτοτήτων, βλέπει κανείς κυρίως ή μόνο ζηλωτές, ακροδεξιούς και γνωστούς «ακτιβιστές» των συνωμοσιολογικών αφηγημάτων. Έχουμε μια περιορισμένη λαϊκή βάση που αγγίζει την ελληνική θρησκευτική (ακρο)δεξιά, ενώ δεν φαίνεται να περιλαμβάνει την ευρύτερη κοινωνία των πιστών και τους θεσμούς της.

Μια δεύτερη όμως διάσταση μου φαίνεται ακόμα πιο καθοριστική: πίσω από κάποιους φόβους για τα βιομετρικά δεδομένα και το «τσιπάκι» δεν υπάρχουν μόνο παραλογισμοί των φανατικών και ακροδεξιές ονειροφαντασίες. Πολλά πολιτικά και ηθικά ερωτήματα για τα προσωπικά δεδομένα, τις τεχνολογίες επιτήρησης των προσώπων και ιδίως την πρόσβαση που έχουν αποκτήσει σε ευαίσθητες πληροφορίες ιδιωτικές εταιρίες και κρατικές υπηρεσίες είναι ερωτήματα εύλογα και απαραίτητα για κάθε δημοκρατικό άνθρωπο. Από κριτική πολιτική άποψη αυτά τα ζητήματα έχουν απασχολήσει μια τελείως διαφορετική δημόσια σφαίρα από αυτήν της ακροδεξιάς φούσκας. Μια ορθολογική προσέγγιση σε δημόσιες και προσωπικές αγωνίες δεν μπορεί έτσι να είναι η κληρονομημένη από παλιότερες εποχές αισιόδοξη πίστη στην αέναη πρόοδο. Δεν μπορεί να είναι δηλαδή ένας τεχνολογικός μεσσιανισμός που διακινεί σε συνέδρια τεχνητής νοημοσύνης και podcast την αστεία πεποίθηση ότι όλα τα προβλήματα (από τις κοινωνικές ανισότητες ως τις κλιματικές καταστροφές) θα τα λύσει η νέα τεχνολογία. Αυτή η ιδεολογία διευθύνοντος συμβούλου start-up, αντί να μειώνει τους φόβους των ανθρώπων, τους κάνει ακόμα πιο έντονους.

Προφανώς, το μέτωπο κατά της συνωμοσιολογικής αντίδρασης είναι σημαντικό και πολιτικά και επιστημονικά. Συντονίζεται, άλλωστε, με μια ηθική και πολιτική αφύπνιση για τις νέες μορφές «τραμπισμού» που ξεπερνούν τις ΗΠΑ ‒ και σ’ εμάς εμφανίζονται με ψευτο-ορθόδοξους ζηλωτές που αντιγράφουν τους ακροδεξιούς ευαγγελιστές της Αμερικής. Το συγκεκριμένο μέτωπο, ωστόσο, δεν σημαίνει πως πρέπει συνεχώς να επιστρέφουμε στη διαίρεση μεταξύ ορθολογιστών και ανορθολογικών λες και αυτό θα μας λύσει όλα τα προβλήματα κοινωνικής ανάλυσης και πολιτικού προσανατολισμού. Ούτε είναι δυνατό να βλέπουμε τον ρεαλισμό ως μοναδικό αντίδοτο για την αντιμετώπιση φαινομένων σαν τις αντιδράσεις για τις ταυτότητες. Ο ρεαλισμός δεν είναι μια ενιαία υπόσταση, μια αδιαμφισβήτητη τοποθέτηση ή ένα έγκυρο πρόγραμμα που περιμένει απλώς να συμφωνήσομε όλοι στα σκληρά δεδομένα του. Όταν, ας πούμε, το θέμα της διαμάχης ήταν ο Covid-19 και η δημόσια αναγνώριση κάποιων πολύ βασικών κανόνων προστασίας για τον έλεγχο της πανδημίας, η κριτική στον ανορθολογισμό των αρνητών είχε πραγματικά κεντρική σημασία.

Τώρα όμως η χώρα βρίσκεται σε άλλη φάση, όπου απελευθερώνεται μια διαφορετική αντίθεση: η αντίθεση μεταξύ ενός πενιχρού ρεαλισμού και εκείνου του ρεαλισμού που ανοίγεται σε αιτήματα ποιοτικής ανασυγκρότησης της ζωής. Ένας ορθολογισμός ο οποίος απαιτεί απλώς εμπιστοσύνη στην πολιτική εξουσία ή στις αγορές είναι αδύναμος απέναντι στην πολύχρωμη θρησκευτική και πολιτιστική ακροδεξιά. Γιατί είναι ένας ρεαλισμός μειωμένων προσδοκιών που αποδέχεται με μεγάλη ευκολία κυβερνητικές αυθαιρεσίες, σπεύδοντας να βρει ελαφρυντικά για παραβιάσεις του κράτους δικαίου, μέχρι και για την περιβαλλοντική καταστροφή πολλών περιοχών της χώρας. Πώς μπορεί, όμως, να απαντήσει σε ζητήματα ταυτότητας και κοινωνικού νοήματος ένας ορθολογισμός που δεν έχει κριτικές αιχμές και ποιοτικούς στόχους;

Εκτός, λοιπόν, από το να μας συνεπαίρνουν οι ζηλωτές που φωνάζουν για το 666 και το Θηρίο της Αποκάλυψης, χρειαζόμαστε και κριτική σε όσους επιμένουν σε έναν πενιχρό ορθολογισμό και ρεαλισμό. Σπεύδοντας στον πόλεμο με διάφορες «διαταραγμένες» ταυτότητες (ακραίες, γραφικές και αλλοπρόσαλλες), απολαμβάνουμε την καλή μας συνείδηση ως κοσμική και προοδευτική διανόηση. Σε αυτή όμως την ιστορική και πολιτική συγκυρία χρειαζόμαστε περισσότερα από την αυτοκολακεία των διανοουμένων και την αυταρέσκεια του ορθολογισμού.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

https://www.lifo.gr/stiles/optiki-gonia/oi-taytotites-oi-foboi-kai-i-apantisi

* Ο κ. Νικόλας Σεβαστάκης είναι Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο ΑΠΘ. 

Ο ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΣ, ΤΟ 666, ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ - ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΕΝΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ "ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ" ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ

πηγή: ΒΗΜΑΤΑ

& 

ΑΝΤΙΦΩΝΟ

Πανικό σε πολλούς χριστιανούς προκάλεσε η είδηση ότι στην Ελλάδα πρόκειται να κυκλοφορηθούν νέες ταυτότητες, οι οποίες από το 2026 θα αντικαταστήσουν υποχρεωτικά (?) τις αστυνομικές (αυτές για τις οποίες πάλι πολλοί χριστιανοί δεν έπαιρναν διότι δεν ανέγραφε το θρήσκευμα και τις θεωρούσαν προπομπό του σφραγίσματος του Αντιχρίστου), καθώς υπάρχει σχετική ευρωπαϊκή εντολή και οδηγία. Στην Κέρκυρα, μάλιστα, πρωί του Δεκαπενταυγούστου, στα καντούνια της παλιάς πόλης, πετάχτηκαν φέιγ βολάν, με τα οποία τονίζονταν ότι όποιος πάρει την νέα ταυτότητα θα πάει στην κόλαση (!!!), ότι βρισκόμαστε στα έσχατα χρόνια, ότι πρέπει να εορτάζουμε τους αγίους με το πάτριο εορτολόγιο (το παλαιό ημερολόγιο) και ότι το σφράγισμα με το 666 είναι δεδομένο. Ωραίος τρόπος, στ' αλήθεια, να τιμηθεί η Παναγία μας! Αντί να έχουμε την χαρά της ζωής που δίνει η μετάσταση της Παναγίας, να πανηγυρίσουμε διότι δεν είμαστε μόνοι στον κόσμο, αλλά η Παναγία μας προσεύχεται για όλους μας, μεσιτεύει, μας αγαπά, μας στηρίζει και είναι για όλους μας, κάποιοι που θεωρούν τους εαυτούς τους χριστιανούς και, μάλιστα, αυθεντικούς, δηλητηριάζουν τις καρδιές των πολλών με το λιγότερο ανόητες ερμηνείες του 27ου βιβλίου της Καινής Διαθήκης, της "Αποκαλύψεως" του Ιωάννη.

Γεμάτη η Ιστορία του κόσμου από τέτοιες αφελείς και ανόητες ερμηνείες. Με αφορμή το 13ο κεφάλαιο της "Αποκαλύψεως", στο οποίο προλέγεται η εμφάνιση του Αντίχριστου στο τέλος της Ιστορίας, ο οποίος θα χαρακτηρίζεται από έναν αριθμό, που θα είναι αριθμός ανθρώπου, ο αρχαιοελληνικός "χξστ" (προσοχή, όχι ο αραβικός που χρησιμοποιούμε εμείς, αλλά ο αρχαιοελληνικός), "υπήρξε από πολύ νωρίς ο πειρασμός (τέλη 2ου αι.) να ψηφαριθμηθεί ο αριθμός 666, είτε ακολουθώντας το ελληνικό αλφάβητο, είτε το λατινικό, είτε ακόμη και το εβραϊκό, για να προσδιορισθεί ένα όνομα που έπραξε κακουργήματα εναντίον ανθρώπων, ιδιαίτερα εναντίον της Εκκλησίας. Πέραν του ότι οι περισσότεροι πρώιμοι εκκλησιαστικοί ερμηνευτές αντιλαμβάνονται τον αριθμό ότι αναφέρεται στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, είτε ως σύνολο είτε υπό το όνομα Ρωμαίων αυτοκρατόρων, υπάρχουν και ερμηνείες που αναφέρουν τα ονόματα Λατείνος (με ει), Τειτάν (προσωνύμιο του Απόλλωνα), Νέρων, Διοκλητιανός, Τίτος, Μωάμεθ, ή, σε νεώτερους χρόνους, τα ονόματα κάποιου πάπα (εκ μέρους προτεσταντών) ή του Λούθηρου (εκ μέρους ρωμαιοκαθολικών). Σε ακόμη νεώτερους χρόνους επιχειρήθηκε να αναγνωρισθεί πίσω από τον αριθμό το όνομα του Ναπολέοντα, ή του κάιζερ Γουλιέλμου Β', ή του Χίτλερ ή του Στάλιν. Χώρια η ανόητη ή αφελής ταύτιση του αριθμού με το bar code που αναγράφεται στα προϊόντα, ή τον αριθμό του ΑΜΚΑ ή του ΕΚΑΜ, ή με τις ταυτότητες. Το 1981 μια προτεστάντισσα της Αμερικής, η Mary Stewart Relfe, ισχυρίστηκε, κατά αποκάλυψη που της έγινε δήθεν άνωθεν, ότι το bar code που αποτυπώνεται στα προϊόντα κρύβει τον αριθμό του θηρίου της Αποκαλύψεως. Έγραψε λοιπόν ένα βιβλίο, που έγινε best seller στον προτεσταντικό χώρο της Αμερικής, και φούντωσε μια συζήτηση για τους αριθμούς του θηρίου και για τα σφραγίσματα [Mary Stewart Relfe, When your money fails (the 666 System is here), 1981]. Το 1983 ένας ζηλωτής μοναχός του Αγίου Όρους, ο Ιερομόναχος Παρθένιος, διάβασε το βιβλίο αυτό, και έγραψε ένα φυλλάδιο καταγγέλλοντας τους έσχατους καιρούς που ήρθαν και τον αριθμό του θηρίου που υπάρχει στο bar code ή τους κινδύνους που θα προέλθουν από τις ταυτότητες, και όλα αυτά (Μοναχός Παρθένιος, Ανησυχητικά σημεία των καιρών, Το χάραγμα της Αποκαλύψεως, Άγιον Όρος 1983)".

Τα παραπάνω περιλαμβάνονται (σ. 253) σε ένα εξαιρετικό βιβλίο, υπό τύπον υπομνήματος στην "Αποκάλυψη του Ιωάννη", που έχει γράψει ένας σπουδαίος θεολόγος, εκδότης του Παπαδιαμάντη, και άλλων συγγραφέων που έφεραν την θεολογία μας από την μια σε επαφή με την αυθεντική μας πνευματική παράδοση, την οποία είχαμε λησμονήσει σε ένα πνεύμα αλλοτρίωσης, εκδυτικισμού και συνήθειας, και από την άλλη σε επαφή με την σύγχρονη πραγματικότητα. Πρόκειται για τον Δημήτρη Μαυρόπουλο, που έγινε γνωστός σε μας και στους μεγαλύτερους από εμάς μέσω της εκπομπής "Σήμερα είναι Κυριακή", που μας συντρόφευε με εξαίρετους θεολογικούς διαλόγους μέχρι τα μέσα τις δεκαετίας του 1980 από την τότε ΕΡΤ. Το βιβλίο επιγράφεται "Σχόλια στην Αποκάλυψη του Ιωάννη" (εκδόσεις ΔΟΜΟΣ) και είναι καταγραφή σειράς διαλέξεων που ο συγγραφέας έδωσε πάνω σ' αυτό το κομβικής σημασίας μοναδικό προφητικό βιβλίο της Καινής Διαθήκης.

Το βιβλίο εντρυφά στο περιεχόμενο της "Αποκαλύψεως" και επισημαίνει μερικές σπουδαίες αλήθειες, τις οποίες οι συνωμοσιολόγοι, τερατολόγοι και "αυθεντικοί" χριστιανοί δεν μπαίνουν καν στον κόπο να διαβάσουν:

α. Ότι "για να κατανοηθεί το περιεχόμενο της Αποκάλυψης, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας τις ιδιοτυπίες της γλώσσας της, την οποία ονομάζουμε αποκαλυπτική. Πρόκειται για γλώσσα που ήταν οικεία στους ανθρώπους της ελληνιστικής περιόδου. Χρησιμοποιώντας εικόνες με υπερβολή, προσπαθεί να περιγράψει καταστάσεις εσωτερικές του ανθρώπου τις οποίες είναι δύσκολο ή αδύνατο να αναλύσει λογικά ένας συγγραφέας. Εάν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας ότι το βιβλίο της Αποκάλυψης είναι γραμμένο σε ποιητικό μέτρο (εβραϊκό ποιητικό μέτρο, γι' αυτό και είναι δύσκολο να το αντιληφθούμε στα ελληνικά), καταλαβαίνετε ότι η αποκαλυπτική γλώσσα βγαίνει μέσα από την ποιητική γλώσσα, τον πρώτο πυρήνα και την πρώτη μάνα που γεννάει την εικόνα για να περιγράψει μια κατάσταση, μια πραγματικότητα, την ίδια την ιστορία, κυρίως όμως τις ενδιάθετες καταστάσεις του ανθρώπου" (σσ. 363-364)

β. 'Όσα περιγράφονται στην Αποκάλυψη δεν είναι μόνο πράγματα που θα συμβούν κάποτε, αλλά επίσης είναι πράγματα που συμβαίνουν συνεχώς. Ο πόλεμος, ο διαρκής πόλεμος των εχθρών του Χριστού εναντίον του, συμβαίνει διαρκώς. Ο Πόλεμος αυτός ξεκινάει και πριν την ενανθρώπηση του Κυρίου. Είναι ο διαρκής πόλεμος ανάμεσα σ' αυτά που ονομάζει ο απόστολος Παύλος "ο κόσμος τούτος" και "ο κόσμος του Θεού" (σ. 364).

γ. "Ο καιρός των εσχάτων δεν μετράει με τους χρονικούς προσδιορισμούς που μετράμε εμείς τη φθορά μας και τον θάνατό μας. Δεν είναι ο καιρός του κόσμου τούτου. Το μέρος, ή μάλλον ο τόπος στον οποίο ψηλαφούμε αυτή την πραγματικότητα της Εκκλησίας είναι η θεία Λειτουργία. Η θεία Λειτουργία μας βοηθάει, όπως μας την εκτυλίσσουν οι πατέρες μας, να καταλάβουμε τι συμβαίνει αυτό το "εδώ και τώρα και όχι ακόμα". Αυτή η Β' Παρουσία του Κυρίου συμβαίνει τώρα, αλλά επίσης δεν έχει συμβεί ακόμα. Αυτό ψηλαφούμε σε κάθε θεία Λειτουργία" (σ. 364)

Αν σταθούμε εδώ, θα διαπιστώσουμε τις πολλές λειτουργικές εικόνες από την ουράνια λειτουργία που εκτυλίσσονται μπροστά μας στο όραμα του ευαγγελιστή Ιωάννη. Τα έσχατα βιώνονται στην λειτουργική ζωή της Εκκλησίας, από την οποία συχνά οι ανησυχούντες απουσιάζουν ή δεν βιώνουν την χάρη και τη χαρά της. Έτσι, ασχολούνται με τα ελάσσονα που είναι και ο Αντίχριστος. Ελάσσονα διότι πρόκειται για καταστάσεις που μένουν στο εδώ και τώρα, δεν αναφέρονται στην συνάντηση της Εκκλησίας, έχουν να κάνουν μόνο με την επιβίωση στο παρόν και την λατρεία του διαβόλου ως θεού, που κανείς αληθινά πιστός δεν θα αποδεχτεί ποτέ. Το όποιο σφράγισμα δεν θα είναι εξαπάτηση των πιστών, αλλά ομολογία πίστης των ανθρώπων στον άνθρωπο του διαβόλου. Όποιος το αποδεχτεί θα γνωρίζει πολύ καλά τι κάνει και δεν θα έχει καμία δικαιολογία.

δ. "Ο πόλεμος των ουράνιων δυνάμεων του φωτός, με επικεφαλής τον Ιησού Χριστό, εναντίον των δυνάμεων του σκότους, του κακού και της αδικίας που εκπροσωπούν ο Σατανάς, ο Αντίχριστος και ο ψευδοπροφήτης νοείται ότι συμβαίνει στο έσχατο μέλλον, κατ' ουσίαν όμως περιγράφει έναν διαρκή πόλεμο που συμβαίνει εντός της ιστορίας, και μάλιστα λογίζεται ως ενδιάθετος πόλεμος εντός εκάστου πιστού, που προεκτείνεται στο σώμα της Εκκλησίας… Ο διαρκής αυτός πόλεμος έχει δύο σκέλη: είναι ιστορικός, αλλά είναι και πνευματικός. Έχει εξωτερικά στοιχεία, αλλά έχει και εσωτερικά. Τα εξωτερικά στοιχεία ήδη τα ζουν οι πρώτοι χριστιανοί. Οι συνέπειες αυτού του πολέμου, που περιγράφει η Αποκάλυψη, είναι η θλίψη, το μαρτύριο, ο θάνατος. Έχει συνέπειες αυτός ο πόλεμος. Αλλά επειδή έχει συνέπειες, ο Ιωάννης σπεύδει να καταθέσει τη μαρτυρία που ονομάζεται "στέφανος δόξης". Όπου περιγράφει μαρτύριο, θλίψη, θάνατο, έρχεται να συμπληρώσει με την παρουσία του "στεφάνου δόξης" (σσ. 365-366).

Τα λεγόμενα αυτά μάς δείχνουν ότι δεν πρέπει να πιστέψουμε πως ο πόλεμος εναντίον του διαβόλου είναι πόλεμος εσχατολογικός μόνο. Είναι πόλεμος κάθε στιγμής. Έχει να κάνει με την ελευθερία μας. Το κακό δεν θα εγκατασταθεί στον κόσμο στο τέλος της ιστορίας και θα θελήσει να μας πλανήσει ή να μας υποτάξει. Υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει, μέχρις ότου καταργηθεί ο πνευματικός θάνατος, ο δεύτερος θάνατος, μαζί με τον σωματικό, κάτι που θα γίνει με την ανάσταση των νεκρών. Αντί λοιπόν να τρομοκρατούμαστε με το τέλος του κόσμου, ας γυρίσουμε εντός μας, στις σχέσεις μας με τους άλλους, ας δούμε το ευαγγέλιο και τις εντολές του, την ζωή μας ή την απουσία της ζωής μας εντός της Εκκλησίας, την άρνηση ή την αδιαφορία ή το έλλειμμα να αγαπούμε και ας κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας εν μετανοία γι' αυτά που έχουμε μπροστά μας και μέσα μας.

ε. Όλη η Αποκάλυψη στην πραγματικότητα είναι μια υπενθύμιση της σχέσης μας με τον Χριστό. "Στο πρώτο μέρος της (κεφάλαια 1-6) είναι ολοφάνερο ότι "η Αποκάλυψη αποτελεί έναν υπομνηματισμό της εμπειρίας της πρώτης Εκκλησίας που ζει το πλήρωμά της στην τέλεση της θείας Ευχαριστίας… Ένα σημαντικό μέρος του βιβλίου κατέχουν οι επτά επιστολές προς ισάριθμες τοπικές εκκλησίες της Μικράς Ασίας, που το περιεχόμενό τους διαμορφώνεται κατ' εντολήν του Χριστού και ως εκ μέρους του. Περιγράφουν, άλλοτε αμέσως και άλλοτε εμμέσως, την κατάσταση της Εκκλησίας στα τέλη του 1ου αι. Επισημαίνουν τον κίνδυνο αλλοιώσεων της πίστεως από την παρείσφρηση αιρέσεων, αλλά επίσης προειδοποιούν για τα δεινά που θα αντιμετωπίσουν οι πιστοί από τους διωγμούς της ρωμαϊκής εξουσίας, οι οποίοι έχουν ήδη αρχίσει. Ελέγχουν, επικρίνουν, επιβραβεύουν το ήθος και τη διαγωγή των πιστών, αποδίδοντας ευθύνες στους επικεφαλής επισκόπους. Συγχρόνως, καταθέτουν τη μεγάλη ελπίδα για τελικά δικαίωση όσων εξέρχονται νικητές εναντίον των πειρασμών και του κακού… Το τρίτο μάλιστα μέρος της Αποκάλυψης (κεφάλαια 21 και 22) προβάλλει και περιγράφει την ένωση του Χριστού και Εκκλησίας που περιγράφεται ως γάμος, ιερός γάμος, όχι με την έννοια τη θρησκειολογική που έχουμε στις μυστικές θρησκείες, αλλά εικονολογική, ένωση φύσεων. Η ανθρώπινη φύση του Χριστού ενώνεται με την ανθρώπινη φύση του ανθρώπου στην ενανθρώπηση…Έτσι τελειώνει η Αποκάλυψη: με την τέλεση του μυστικού γάμου μεταξύ της γυναίκας- Εκκλησίας και του Νυμφίου- Χριστού, ο οποίος μάλιστα χαρακτηρίζεται "εσφαγμένον Αρνίον", δηλαδή εκείνον τον Νυμφίο που μαρτύρησε για την Νύμφη.. Γι' αυτό γράφτηκε η Αποκάλυψη, για να μας πει ότι ταχύτατα, εν τάχει, μπορούμε όλοι να πραγματοποιήσουμε αυτή την ένωση Χριστού και Εκκλησίας, ο καθένας ως μέλος του σώματος του Χριστού, ως μέλος της Εκκλησίας του, η οποία δεν είναι αφηρημένη κατάσταση αλλά σύνολο προσώπων, εξαιτίας ακριβώς της σχέσης αγάπης που τα χαρακτηρίζει" (σσ. 365-366).

Αυτά τα στοιχεία κάνουν την Αποκάλυψη ένα βιβλίο αισιόδοξο, ένα βιβλίο προσδοκίας. Δεν είναι βιβλίο φόβου για όποιον πιστεύει, για όποιον μετέχει στη ζωή της Εκκλησίας, για όποιον κάνει αγώνα μετανοίας. Τώρα, γιατί στα καθ' ημάς μεταφέρονται οι εκ του προτεσταντισμού και της δυτικής παράδοσης "τρομοκρατικές" αντιλήψεις, αυτό ας το εξετάσουν όλοι εκείνοι οι οποίοι ομνύουν στην "ορθοδοξότατη" ταυτότητά τους, καταδικάζουν την δυτική παράδοση μεθ' όρκου και εισάγουν, εντούτοις, τα πιο φοβικά της στοιχεία , τρομοκρατώντας τους χριστιανούς που δεν μπορούν εύκολα να κρίνουν και να γνωρίζουν.

Και κάτι τελευταίο για τον αριθμό του θηρίου. Ο αριθμός αυτός υπάρχει στην Παλαιά Διαθήκη, στο βιβλίο "Γ' Βασιλειών". Ο βασιλιάς Σολομώντας, από άνθρωπος αγάπης για τον Θεό, δίκαιος, πιστός και ευσεβής, γίνεται ειδωλολάτρης εξαιτίας του πλούτου και της ματαιοδοξίας του. "Ἦν ὁ σταθμός τοῦ χρυσίου τοῦ ἐληληθότος τῷ Σαλωμών ἐν ἐνιαυτῷ ἑνί ἑξακόσια και ἑξηκονταέξ τάλαντα χρυσίου" (Βασιλειών Γ', 10,14). Όπως ο Σολομώντας προτίμησε τον πλούτο και την απομάκρυνση από τον Θεό χάριν της ιδιοτέλειας και της αυτοθέωσης, έτσι και όσοι διαλέξουν να ακολουθήσουν τον Αντίχριστο, θα το πράξουν εν πλήρει επιγνώσει, ότι ακολουθούν την οδό της δικής τους επιβίωσης, του πλούτου τους, της απουσίας του θεού και της θεοποίησης εκείνου που τους υπόσχεται ή θα τους δώσει τα αγαθά. Ας κρίνουμε αν υπάρχει κάτι τέτοιο σε συνολικό βαθμό στους καιρούς μας. Πτώσεις ανθρώπων έχουμε. Οράματα πλουτισμού έχουμε. Συνολική κατάσταση όμως, που να προέρχεται από την εμφάνιση του προσώπου εκείνου που θα θέσει ένα τέτοιο δίλημμα δεν έχουμε. Αντί λοιπόν να ελέγξουμε τους εαυτούς μας κατά τον λόγο του Χριστού "ὅπου ὁ θησαυρός ὑμῶν ἐκεῖ ἔσται καί ἡ καρδία ὑμῶν" (Ματθ. 6, 21), δηλαδή να δούμε που είναι δοσμένη η καρδιά μας, εμείς παρασυρόμαστε από σαλπίσματα αγώνα εναντίον ενός Αντιχρίστου και ενός σφραγίσματος που δεν έχει έρθει και που δεν πρέπει να μας αφορά.

Ας αναρωτηθούμε βέβαια αν τεχνικά με τον πολιτισμό και τους υπολογιστές μία τέτοια σφράγιση είναι εφικτή. Το τσιπάκι λένε πολλοί. Θα είναι στις ταυτότητες. Θα είμαστε σφραγισμένοι. Χωρίς να το ξέρουμε; Χωρίς να έχουμε αρνηθεί τον Χριστό; Και το τσιπάκι της κάρτας συναλλαγών; Το τσιπάκι του κινητού τηλεφώνου; Η καταγραφή στους υπολογιστές της υγείας μας, της εργασιακής μας κατάστασης, των παρουσιών των παιδιών μας στα σχολεία κ.ο.κ.; Αν επιχειρήσουμε να συζητήσουμε συνολικά, θα παρανοήσουμε. Η τεχνολογία δεν είναι το πρόβλημα. Η χρήση της είναι. Κανένα προσωπικό μας δεδομένο στην πραγματικότητα δεν είναι προσωπικό μας. Μόνο οι λογισμοί μας και ό,τι αφορά στον ιδιωτικό μας βίο και εκεί σχετικά είναι αυτά. Έχει ο χριστιανός να φοβηθεί κάτι; Αυτός που πιστεύει και παλεύει, απολύτως τίποτα. Είμαστε πλειονοψηφία οι χριστιανοί στην κοινωνία; Ας ξυπνήσουμε από τον ύπνο μας. Ας διαβάσουμε πάλι κείμενα της πρώτης Εκκλησίας, όπως η "Προς Διόγνητον" επιστολή και ας θυμηθούμε γιατί υπάρχουμε. Θέλουμε να διαμαρτυρηθούμε πολιτικά για αποφάσεις των κυβερνήσεων; Έχουμε τις εκλογές. Μόνο που λησμονούμε ότι ούτε ήμασταν ούτε θα είμαστε πλειονοψηφία. Δεν θέλουμε να ταξιδέψουμε στο εξωτερικό ποτέ; Κανένα πρόβλημα. Ας ρωτήσουμε τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας αν συμφωνούνε μαζί μας. Αν θέλουμε να γίνουμε παρίες μιας κοινωνίας, στην οποία κληθήκαμε να είμαστε το άλας της γης, σιωπηλά, υπομονετικά, με αγάπη και συγχωρητικότητα όποτε και όπως κληθούμε να δώσουμε την μαρτυρία μας. Ας μη γινόμαστε υποχείρια θρησκειοποιημένων και στη πράξη εκπροτεσταντισμένων προσώπων και ομάδων, τα οποία επικαλούνται ακόμη και αγίους (σαν να είναι οι άγιοι αλάθητοι ή παντογνώστες των κοσμικών πραγμάτων, ενώ οι ίδιοι είτε δεν έγραψαν βιβλία είτε στα βιβλία που έγραψαν δεν κάνουν τις αναφορές που οι πιθανώς διαστρεβλωτές των απόψεών τους ή οι κάπηλοί τους, αυτοί που παραθεωρούν συνειδητά το πλήθος των πνευματικών διδασκαλιών των αγίων για να κάνουν χρήση όσων τους βολεύουν, επικαλούνται). Ας θυμηθούμε ότι οι μεγάλοι Πατέρες και άγιοι της Εκκλησίας μας (Μέγας Βασίλειος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Μάξιμος Ομολογητής, Γρηγόριος Παλαμάς) δεν έγραψαν υπομνήματα ούτε μίλησαν για την Αποκάλυψη, διότι ήξεραν καλά ότι δεν ήταν καιρός ούτε χρειαζόταν κάτι τέτοιο, καθώς μόνο αποπροσανατολισμός των πιστών θα επέρχετο. Ήδη από την αρχή της ιεραποστολής της Εκκλησίας ο μαραναθανισμός (η προσδοκία της Δευτέρας Παρουσίας) έκανε χριστιανούς να εγκαταλείπουν τον κόσμο και την ζωή, σαν τις σημερινές προτεσταντικές σέκτες, από φόβο για το τέλος του κόσμου. Ας διαβάσουμε τις επιστολές προς Θεσσαλονικείς του αποστόλου Παύλου, για να δούμε ότι η Εκκλησία μας διδάσκει να παλεύουμε μέσα στην ζωή να γίνουμε καλύτεροι χριστιανοί, ενώ ο μοναχισμός είναι αγώνας αγάπης και προσευχής και αυταπάρνησης εν Χριστώ, όχι τρομοκράτησης των ανθρώπων.

Η Αποκάλυψη μάς κάνει να χαιρόμαστε γιατί ο Χριστός ήταν, είναι και θα είναι για πάντα κοντά μας. Όταν είναι να έρθει το τέλος του κόσμου, καλώς να έλθει. Μέχρι τότε, ας ισχύει για όλους μας ο υπέροχος λόγος του μαθητής της αγάπης: "ὁ ἀδικῶν ἀδικησάτω ἔτι, καί ὁ ῥυπαρός ῥυπαρευθήτω ἔτι, καί ὁ δίκαιος δικαιοσύνην ποιησάτω ἔτι, καί ὁ ἅγιος ἁγιασθήτω ἔτι" (Αποκ. 22,11). Και ας έχουμε εμπιστοσύνη στην Εκκλησία. Όταν θα είναι τα έσχατα, θα μας προφυλάξει. Η Εκκλησία όμως, όχι οι αυτόκλητοι σωτήρες.

Σας συστήνουμε ανεπιφύλακτα το βιβλίο αυτό.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

16 Αυγούστου 2023

https://themistoklismourtzanos.blogspot.com/2023/08/666.html

Οι νέες ταυτότητες και ο Μεγάλος Αδελφός

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Γράφει ο Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

Για τις νέες ταυτότητες που όλοι θα κληθούμε να παραλάβουμε, οικειοθελώς ή με άνωθεν πολιτική επιβολή, η συζήτηση που γίνεται προέρχεται από ομάδες που έχουν δύο χαρακτηριστικά. Η μία είναι η γνωστή κατά καιρούς ομάδα που κινείται στα όρια του φονταμενταλισμού και της συνωμοσιολογίας. Αυτή, ως συνήθως, θεριεύει και κυριαρχεί στο Διαδίκτυο, με δημοσιεύματα περί «αντίχριστου» και «666» και που, βέβαια, με αριστοτεχνικό τρόπο σπέρνει τον πανικό, με «προφητείες» προερχόμενες κυρίως από τον παρεκκλησιαστικό χώρο, προμηνύοντας το τέλος του κόσμου ετούτου. Η άλλη ομάδα θα ’λεγα ότι είναι σοβαρή. Τα επιχειρήματα που καταθέτει στη δημόσια συζήτηση γεννούν γόνιμο προβληματισμό: ο αντίλογος όσων με πολύ καλά άρθρα τους αντιστέκονται στις νέες ταυτότητες έχει άμεση σχέση με την αξία γύρω από την αλήθεια του ανθρώπινου προσώπου. Στο χώρο μάλιστα της θεολογίας αυτή η αλήθεια αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία της διδασκαλίας της. Δεν γνωρίζω τι τελικά θα πράξει η Πολιτεία και η Εκκλησία έναντι μιας κοινωνίας, που από τη μια πλευρά βρίσκεται αντιμέτωπη με τον πανικό και από την άλλη αγωνιά για την αναγκαιότητα να εκδοθούν οι νέες ταυτότητες.

Έχω τη γνώμη ότι, η αφετηρία του προβλήματος γύρω από το ηλεκτρονικό φακέλωμα, που σίγουρο είναι πως είναι υπαρκτό και που, με τις νέες ταυτότητες θα προχωρήσει περαιτέρω, μπορεί να αναζητηθεί και αλλού, πιο πέρα από τις ήδη υπάρχουσες οπτικές και πτυχές των μέχρι τώρα αντιδράσεων· να αναζητηθεί, δηλαδή, στη χρήση της Τεχνολογίας από τον άνθρωπο του 21ου αιώνα. Το λέγω αυτό γιατί στη χρήση της Τεχνολογίας βλέπουμε τη θετική και την αρνητική της όψη. Η πρώτη αναφέρεται στην a priori λυτρωτική ωφέλειά της προς τον άνθρωπο. Τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά, δεν χρειάζεται να τα απαριθμήσουμε. Η δεύτερη, η πιο σοβαρή -στην προκειμένη περίπτωση και για τις νέες ταυτότητες- είναι ο έλεγχος της συμπεριφοράς και του τρόπου ζωής κάθε ανθρώπου. Λέγεται πως οι νέες ταυτότητες θα φέρουν τα γνωστά microchip, τα οποία θα περιέχουν πολλές πληροφορίες του κατόχου τους. Σαφέστατα, εδώ, πρόκειται για πλήρη έλεγχο του σύγχρονου αυτονομημένου ανθρώπου.

Το κριτήριο αυτό, του ελέγχου της ζωής του ανθρώπου -όμως όχι και του θανάτου του- κατά τη γνώμη μου είναι καίριο και φέρνει στο προσκήνιο το ερώτημα που θέτει η Ανιές, η ηρωίδα στο έργου του Μίλαν Κούντερα: Η Αθανασία. Με λογοτεχνικό και φιλοσοφικοθεολογικό θα ’λεγα τρόπο, ο Κούντερα θέτει ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα για τον άνθρωπο της Τεχνολογίας στον 21ου αιώνα. Όπως θα διαπιστώσετε ευθύς αμέσως, η σκέψη μας μπορεί να πάει πάρα πολύ παρακάτω: «Ένα ερώτημα χοροπηδούσε στο μυαλό-της: μετά το θάνατο, ποιόν τρόπο ύπαρξης έχει προγραμματίσει ο υπολογιστής;» ρωτά η Ανιές. Δύο είναι οι πιθανές περιπτώσεις. Η πρώτη: «Αν ο υπολογιστής του Δημιουργού έχει ως μοναδικό πεδίο δράσης τον πλανήτης μας, κι αν εξαρτιόμαστε από αυτόν και μόνο από αυτόν, δεν μπορούμε να περιμένουμε μετά θάνατον παρά μια παραλλαγή αυτού που γνωρίσαμε στη ζωή· δεν θα συναντούμε παρά τοπία παρόμοια, παρόμοια πλάσματα. Θα είμαστε μόνοι στο πλήθος; Α, η μοναξιά είναι τόσο λίγο πιθανή, ήδη στη ζωή ήταν σπάνια, τι να πει λοιπόν κανείς μετά θάνατον! Υπάρχουν τόσοι περισσότεροι νεκροί από ζωντανοί!»

Η δεύτερη πιθανή περίπτωση (κατά Κούντερα) είναι: «πάνω από τον γήινο υπολογιστή υπάρχουν άλλοι που ιεραρχικώς είναι ανώτεροί του. Στην περίπτωση αυτή, το ον μετά θάνατον δεν θα έπρεπε αναγκαστικά να μοιάζει μ’ αυτό που έχουμε ήδη ζήσει, και ο άνθρωπος θα μπορούσε να πεθαίνει με μια αόριστη, αλλά δικαιολογημένη, ελπίδα».

Τι δέον γενέσθαι, θα ρωτήσουν πολλοί που, υπό το άγχος της επικράτησης του Μεγάλου Αδελφού (κατά Τζωρτζ Όργουελ), θα ελέγχει τα πάντα και θα ασκεί απόλυτο έλεγχο στις ανθρώπινες πράξεις και συνειδήσεις; Νομίζω πως πρέπει σοβαρά να προβάλουμε και πολύ προσεκτικά να ακολουθήσουμε βασικά προτάγματα της μη παρέμβασης κανενός πάνω στην ελευθερία της βούλησης του ανθρώπου. Πέραν των εξαιρετικά σημαντικών παραμέτρων που παραπάνω θέτει η γραφίδα του Κούντερα, να σημειώσουμε ακόμα εδώ ότι, οποιαδήποτε κατάχρηση της ελευθερίας του ανθρώπου θα τον χρεώσει με ένα πλήθος από δεινά, τόσο στη σχέση του με τους συνανθρώπους του, όσο και στη σχέση του με την υπόλοιπη κτίση αλλά και τον Δημιουργό του. Συνιστώ υπομονή κι όχι πανικό!

https://endotopos.blogspot.com/2023/08/blog-post_30.html

Νέες ταυτότητες: Γεγονότα και προβληματισμοί

πηγή: ΑΚΤΙΝΕΣ

&

ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΛΙΘΟΠΟΛΙΣ

Γράφει ο Δημήτριος Β. Λάσκος, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός & Μηχανικός Η/Υ ΕΜΠ - Γραμματέας του Συλλόγου για την Διαφύλαξη και Ανάδειξη της Αγιομετεωρίτικης Κληρονομιάς “Μετεώρων Λιθόπολις”

Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για τις νέες ηλεκτρονικές ταυτότητες. Η όλη συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά την από του βήματος της Βουλής σχετική ανακοίνωση του (πρώην, πλέον) Υπουργού Προστασίας του Πολίτη προ ολίγων εβδομάδων για την κυκλοφορία των νέων ταυτοτήτων από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο. Βέβαια, η συζήτηση για την μορφή, τις τεχνικές προδιαγραφές και τα ψηφιακά δεδομένα που η νέα ταυτότητα θα περιέχει δεν ξεκίνησε χθες και μάλλον δεν θα ολοκληρωθεί σύντομα.

Σημαντική μερίδα συμπολιτών μας φαίνεται να αντιδρά στην υποχρεωτική παραλαβή μιας ηλεκτρονικής ταυτότητας. Κι αυτό γιατί σύμφωνα με όσα έχουν ανακοινωθεί, αυτή η μεγέθους πιστωτικής κάρτας ταυτότητα, εκτός των πληροφοριών που θα τυπώνονται στο κύριο σώμα της (όπως περίπου και στις σημερινές ταυτότητες), θα φέρει microchip τεχνολογίας RFID στο οποίο θα αποθηκεύονται σε ψηφιακή μορφή περισσότερες πληροφορίες σχετικές με τον κάτοχό της. Ακόμη και αν αυτή η “κάρτα” δεν θα περιλαμβάνει -τουλάχιστον σε αυτό το στάδιο- τον πλήρη φάκελο του πολίτη (δηλ. αν δεν πρόκειται για την λεγόμενη και αναμενόμενη Κάρτα του Πολίτη), η κυκλοφορία της προβληματίζει και εγείρει αντιδράσεις.

Η τεχνολογία RFID δεν μας είναι άγνωστη. Αναπτύσσεται αρκετά χρόνια τώρα και το κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι χρησιμοποιεί ραδιοκύματα για την επικοινωνία πομπού και δέκτη (σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ τους). Είναι μάλιστα ευρέως διαδεδομένη η χρήση της σε πολλές περιπτώσεις της καθημερινότητάς μας. Από την είσοδό μας στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου μέχρι την πληρωμή των διοδίων ενώ ταξιδεύουμε. Χρησιμοποιείται επίσης από μεγάλες εταιρείες για τον έλεγχο του αποθέματος εμπορευμάτων ή του στόλου των οχημάτων στις εγκαταστάσεις τους. Το θέμα της υλοποίησης μιας ψηφιακής ταυτότητας, λοιπόν, που χρησιμοποιεί μια τέτοιου είδους τεχνολογία για την πιστοποίηση της ταυτοπροσωπίας των πολιτών, ίσως -εκ πρώτης όψεως, τουλάχιστον- να μην είναι απαραίτητα κάτι κακό. Είναι, όμως, έτσι; Ή, θα μπορούσε κάποιος να μας βεβαιώσει ότι θα είναι πάντα έτσι;

Είναι γεγονός ότι τα δεδομένα μας (το τι τρώμε, τι μας αρέσει να βλέπουμε, πού συχνάζουμε, ποια posts αναδημοσιεύουμε, τι βίντεο παρακολουθούμε, ποιους ακολουθούμε, τι αγοράζουμε κτλ) είναι, για κάποιους, αντικείμενο επεξεργασίας και οικονομικής εκμετάλλευσης. Γνωρίζουμε ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί θησαυρίζουν διερμηνεύοντας τη συμπεριφορά μας, προβλέποντας τις κινήσεις μας ή και χειραγωγώντας μας ακόμη. Και μάλιστα σχεδόν πάντα με τη δική μας συναίνεση εφόσον τις περισσότερες φορές ένα απλό κλικ είναι αρκετό. Άλλωστε, η κατακλυσμιαία διείσδυση των ψηφιακών μέσων στη ζωή μας τα τελευταία 10-15 χρόνια έχει την εξήγησή της, τουλάχιστον για όποιον έχει μια ελάχιστη γνώση του τι κρύβεται πίσω από κοινωνικά δίκτυα, διαδικτυακούς φίλους, likes και φίλτρα. Και είναι επίσης γεγονός αναμφισβήτητο πως οτιδήποτε συμβαίνει στην ψηφιακή μας ζωή καταγράφεται, δεν διαγράφεται ποτέ και χρησιμοποιείται κατάλληλα. Και όχι πάντα για το καλό μας. Η πληροφορία, λοιπόν, τα δεδομένα μας, το ποιοι είμαστε, το που πηγαίνουμε, το τι μας αρέσει να κάνουμε, το “τι καπνό φουμάρουμε”, γίνεται αντικείμενο συλλογής και επεξεργασίας για συγκεκριμένους -και κεκρυμμένους από μας- σκοπούς. Και η επέλαση της AI (Artificial Intelligence: Τεχνητή Νοημοσύνη) προμηνύει περισσότερα προβλήματα για την ανθρωπότητα από όσα ενδεχομένως επιλύσει. Υπάρχει αμφιβολία περί αυτών; Επομένως, για να είμαστε ρεαλιστές, πρέπει να γνωρίζουμε ότι τα προσωπικά μας δεδομένα αποτελούν τον κρυμμένο θησαυρό για όποιον έχει τη δυνατότητα να τα χρησιμοποιήσει. Και, πράγματι, κάποιοι την έχουν.

Κανείς δεν αμφισβητεί τη χρησιμότητα μιας νέας ταυτότητας η οποία θα αντικαταστήσει την παλαιά και παρωχημένη, έντυπη και πλαστικοποιημένη, που εύκολα αντιγράφεται και μπορεί κακόβουλα να χρησιμοποιηθεί. Όμως, όπως είναι εύλογο, κάποιοι ανησυχούν και για την -εν δυνάμει και ίσως εν καιρώ- χρήση και επεξεργασία των κρίσιμων δεδομένων που η νέα ταυτότητα θα περιλαμβάνει, αφού και η σχετική ΚΥΑ αφήνει τέτοια “παραθυράκια” για το τι θα μπορεί να αποθηκεύεται σε αυτή μελλοντικά, “αν αποφασιστεί”, όπως τα απαραίτητα στοιχεία του κατόχου για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση -τις συναλλαγές του με το Κράτος, δηλαδή- και ίσως αργότερα ο ιατρικός του φάκελος ή οτιδήποτε άλλο. Αυτά τα επιπλέον στοιχεία θα αποθηκεύονται σ’ αυτή και θα τροποποιούνται χωρίς την απαραίτητη συναίνεση του κατόχου.

Το ότι για την πιστοποίηση του προσώπου με τη χρήση της νέας ταυτότητας θα απαιτείται η “συνεργασία” πομπού και δέκτη, αυτομάτως οδηγεί σε έναν πολύ απλό συνειρμό. Στο δίκτυο των πομπών, θα μπορεί - εν δυνάμει, έστω και σε μελλοντικό χρόνο- να ελέγχεται η δραστηριότητα του κατόχου; Μπορεί κάποιος και υπεύθυνα να απαντήσει αρνητικά στο ερώτημα; Στην παρούσα φάση, δηλαδή στην ταυτότητα που θα κυκλοφορήσει σύντομα, γνωρίζουμε ότι δεν προβλέπεται αυτή η δυνατότητα. Από την άλλη, γνωρίζουμε ότι ήδη υφίστανται και υλοποιούνται ολοκληρωμένα (υβριδικά, θα έλεγε κάποιος) συστήματα RFID-IoT (ΙοΤ: Internet of Things, Διαδίκτυο των Πραγμάτων) για την εξ αποστάσεως παρακολούθηση εμπορευμάτων και αντικειμένων, όπως και συστήματα RFID - RTLS (Real Time Locating Systems ή Real Time Tracking Systems: Συστήματα Εντοπισμού σε Πραγματικό Χρόνο) για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση ανθρώπων και αντικειμένων -σε πραγματικό χρόνο- εντός κτηρίων, ναυπηγείων, νοσοκομείων, γραφείων εταιρειών και πανεπιστημίων. Οι τεχνολογίες αυτές δεν βρίσκονται απλώς σε φάση ανάπτυξης, έχουν ήδη αναπτυχθεί και εφαρμόζονται. Ο προβληματισμός, λοιπόν, κάποιων συμπολιτών μας για το τι έρχεται με ή μετά την νέα ηλεκτρονική ταυτότητα δεν μπορεί να απαξιώνεται και να παραθεωρείται. Εξάλλου, μια “καλή” σήμερα τεχνολογία γίνεται αυτόχρημα ¨κακή” όταν μια άλλη, “καλύτερη”, μπορεί να την αντικαταστήσει. Με τους ξέφρενους ρυθμούς ανάπτυξης της ψηφιακής τεχνολογίας σήμερα, δεν είναι καθόλου απίθανο σε λίγο καιρό να κληθούμε να προμηθευτούμε μια νέα ταυτότητα, αφού η παλαιά -η σημερινή “νέα”- δεν θα πληρεί τις προδιαγραφές ασφάλειας όπως αυτές θα καθορίζονται σε κυβερνητικά έγγραφα και ευρωπαϊκές οδηγίες.

Είναι επίσης γνωστό ότι κανένα μα κανένα σύστημα καταγραφής και αποθήκευσης ψηφιακών δεδομένων δεν είναι απόλυτα ασφαλές. Με μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο μπορεί ο οποιοσδήποτε να διαπιστώσει ότι υπάρχουν πάμπολλες περιπτώσεις προσβολής και υποκλοπής τέτοιων κρίσιμων δεδομένων. Ευαίσθητες πληροφορίες εκλάπησαν κατά καιρούς ακόμη και από κυβερνητικούς οργανισμούς, Υπουργεία και Τράπεζες. Κι ας μην ξεχνάμε ότι η πατρίδα μας πρόσφατα συγκλονίστηκε από μια άλλη υπόθεση υποκλοπών η οποία βρίσκεται ακόμη(;) υπό διερεύνηση. Η τεχνολογία RFID, όπως είναι γνωστό, δεν είναι και η ασφαλέστερη…

Μπορεί κάποιος επισήμως να μας διαβεβαιώσει για την ασφάλεια των αποθηκευμένων δεδομένων μας; Μπορεί να διασφαλίσει το απόρρητο των στοιχείων μας και ότι αυτά σε καμία περίπτωση και για κανένα λόγο δεν θα αποτελέσουν προϊόν υποκλοπής και παράνομης χρήση από τρίτους;

Ας μην ξεχνούμε ότι ζούμε σε έναν κόσμο που διαρκώς εξελίσσεται. Τα σύγχρονα επιστημονικά (τεχνολογικά και φιλοσοφικά) ρεύματα ευαγγελίζονται μια νέα εποχή για την ανθρωπότητα. Η συνέργεια ανθρώπου - μηχανής και η ψυχική, πνευματική και σωματική - μέσω της τεχνολογίας - αναβάθμιση του ανθρώπου βρίσκεται από καιρό στην ατζέντα των πάσης λογής παγκόσμιων φόρουμ και της κυρίαρχης διανόησης και υλοποιείται ήδη από τους μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους. Είτε μας αρέσει είτε όχι, όμως, η τεχνολογία δεν αποτελεί πανάκεια και δεν μπορεί ή δεν πρέπει να είναι η λύση σε κάθε πρόβλημα ή κατάσταση, πόσω μάλλον όταν τίθενται ζητήματα που αφορούν σε προσωπικές ελευθερίες και ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Την ίδια στιγμή, δεν πρέπει να γινόμαστε “τεχνοφοβικοί”. Άλλωστε όλοι μας είμαστε χρήστες των ευκολιών που η τεχνολογία μας παρέχει σε καθημερινή βάση. Πρέπει όμως να διατηρούμε μια στάση κριτική απέναντι σε όσα συμβαίνουν, ιδιαίτερα στην διαρκώς εξελισσόμενη ψηφιακή πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Η υπερβολική χρήση της τεχνολογίας και η άκριτη και αλόγιστη εισαγωγή της στην καθημερινότητά μας, ιδίως όταν εμείς αγνοούμε ακόμη και τα βασικά του τρόπου λειτουργίας της και το πώς αυτή μπορεί τόσο στο παρόν όσο και στο άμεσο μέλλον να επηρεάσει τη ζωή μας, εξυπηρετεί αλλότρια και συγκεκριμένα αλλά άγνωστα σε μας συμφέροντα. Όποιος δεν το παραδέχεται αυτό, απλώς εθελοτυφλεί.

http://aktines.blogspot.com/2023/08/blog-post_96

https://meteoronlithopolis.gr/contemporary-concerns/modern-technology/nees-taytotites-gegonota-kai-provlimatismoi/

Περί των νέων ταυτοτήτων

Η παρορμητική αντίδραση ορισμένων συμπολιτών μας, που είναι επιρρεπείς στη συνωμοσιολογία, είναι ένα γεγονός που πρέπει να μας προβληματίσει ιδιαίτερα. Ωστόσο δεν αντιμετωπίζονται τέτοια νοσηρά φαινόμενα με τη λοιδορία, την ειρωνεία και την απαξίωση. Χρειάζεται να εξηγήσει κανείς ψύχραιμα σε αυτούς τους ανθρώπους ότι μιλάμε για ένα έγγραφο ταυτοποίησης και τίποτε παραπάνω. Ακριβώς όπως τα νέα διπλώματα οδήγησης που όλοι τα έχουν πάρει.

(Apropos ένας βουλευτής του ΠΑΣΟΚ σήμερα το πρωί στην τηλοψία αποπειράθηκε να συσχετίσει και να συμψηφίσει τα τωρινά γεγονότα με τα αντίστοιχα "σημιτικά". Μέγα λάθος! Η αντίδραση του κόσμου στη σημιτική αυθαιρεσία ήταν τεράστια. Καμία σχέση με τη σημερινή μειοψηφία μεμονωμένων, που κάνουν ουρές στα αστυνομικά τμήματα για να πάρουν ταυτότητα παλαιού τύπου).

Απείρανθος Νάξου, 21 Αυγούστου 2023

Γ. Μ. Βαρδαβάς

***

Φυσικά υπάρχει σε όλα αυτά και αντίλογος. Δείτε δείγματος χάριν τα ακόλουθα άρθρα: 

• Θ. Ι. Ρηγινιώτης, Χριστιανοί και ηλεκτρονικές ταυτότητες – Η ανησυχία 
• Θ. Ι. Ρηγινιώτης,, Χριστιανοί και ηλεκτρονικές ταυτότητες (β’ μέρος)  
• Σταμέλου Παπαβασιλείου, Το πρόβλημα των ηλεκτρονικών ταυτοτήτων 

Περί ταυτότητας*

Εντάξει, η ελληνική ταυτότητα είναι «μεταπρατική και νόθα» κατά την εύστοχη διατύπωση του Θ. Ι. Ζιάκα. Ωστόσο παντού μπορεί να συναντήσει κανείς τα πάντα. Η μεταμοντερνιστική Βουλγάτα φέρνει μαζί της τον σχετικισμό και τον μηδενισμό. [Πρόσφατο παράδειγμα από την καθημερινότητα: ανάγωγη κυρία εξ Ολλανδίας μετά του συζύγου της απαίτησε να μπει μαζί μας στον ανελκυστήρα (κόντρα στα υγειονομικά πρωτόκολλα) και μάλιστα άνευ μάσκας! Αναγκαστήκαμε να βγούμε από το ασανσέρ. Λεπτομέρεια: πίσω ακριβώς από το ζευγάρι των Ολλανδών περίμεναν υπομονετικά τη σειρά τους δύο συμπολίτες μας τηρώντας όλα τα μέτρα προστασίας].

____________________________

* Σχόλιο σε δημοσίευση του κ. Κ. Αγόρα

Γ.Μ.Β.

14/2/2022

[πηγή]

π. Νικ. Λουδοβίκος, Η ελληνική και η παγκόσμια κρίση: Επιδράσεις στην νεολαία

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ
&
https://www.youtube.com/watch?time_continue=92&v=v32bW7wOkhQ

Ο πρωτοπρεσβύτερος Νικόλαος Λουδοβίκος, ως καλεσμένος εισηγητής στο 8ο Παγκόσμιο Συνέδριο Ποντιακού Ελληνισμού (Θεσσαλονίκη, Αύγουστος 2017) μιλά, με θέμα «Η ελληνική και η παγκόσμια κρίση: Επιδράσεις στην νεολαία», για τις συνειδητοποιήσεις εκείνες που κατ’ εξοχήν αφορούν τους ανθρώπους του σήμερα, από οπουδήποτε στη γη και αν ελαύνεται η καταγωγή τους.

Προτείνει ωστόσο στους Ποντίους να αξιοποιήσουν τις ρίζες τους, για να διακρίνουν με ακόμα αμεσότερο τρόπο τη (θεολογική – δηλαδή συναρπαστική) οδό μιας βαθύτατης κατάφασης στις απαιτητικότερες ανάγκες του εαυτού και του άλλου.

Νεοελληνική ιδεολογία ή νεοελληνικός πολιτισμός;

πηγή: Αντίφωνο
&

https://www.youtube.com/watch?v=C__t1JZkYUk

Οι εκδόσεις Πόλις και οι εκδόσεις Πατάκη διοργάνωσαν στο βιβλιοπωλείο Πατάκη μια συζήτηση με θέμα: «Νεοελληνική ιδεολογία ή νεοελληνικός πολιτισμός;», με αφορμή τα βιβλία : 

«Τρία δοκίμια για την νεοελληνική ιδεολογία» (εκδ. Πόλις) και «Ο νεοελληνικός διχασμός και το μυστήριο της τέχνης: Ξαναβλέποντας δύο ταινίες του Λάκη Παπαστάθη» (εκδ. Πατάκη).

Ομιλητές: Γιώργος Γιαννουλόπουλος, Γιάννης Κιουρτσάκης, Λάκης Παπαστάθης

π.Νικόλαος Λουδοβίκος, Η ψευδής ανθρώπινη ταυτότητα στη Δύση

πηγή: ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ

Γ.Κοντογιώργης,Τα κοινά ως θεμέλιος προϋπόθεση της ελληνικής συνέχειας: Η περίοδος της Τουρκοκρατίας

http://contogeorgis.blogspot.gr/2015/04/2832015_1.html
Ομιλία του Καθηγητού Γ. Κοντογιώργη στο Πνευματικό Κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας (28/3/2015)

Πέτρος Θεοδωρίδης,Η απατηλή υπόσχεση της αγάπης

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Η απατηλή υπόσχεση της αγάπης: Πάθη, εαυτός, έθνος, εκδ. ΕΝΕΚΕΝ, Θεσσαλονίκη 2012, ISBN: 978-960-9708-00-5.

Οκτώ χρόνια μετά τη δημοσίευση του πρώτου του βιβλίου με τίτλο “Οι Μεταμορφώσεις της ταυτότητας”  ο Πέτρος Θεοδωρίδης επανέρχεται  με μια σειρά έντεκα στοχαστικών δοκιμίων υπό το γενικό τίτλο “Η απατηλή υπόσχεση της αγάπης: Πάθη-Εαυτός-Έθνος”. Τα δοκίμια αρχικά φιλοξενήθηκαν στην επιθεώρηση πολιτισμού ΕΝΕΚΕΝ και τώρα κυκλοφορούν σε μια καλαίσθητη έκδοση με φιλολογική επιμέλεια του Κ. Δρουγαλά από τις εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ.

Η γραφή του Θεοδωρίδη ξαφνιάζει ευχάριστα τον αναγνώστη. Ψύχραιμη,  ευαίσθητη, αισθαντική, ώριμη, πολυπρισματική και λίαν απολαυστική ενίοτε, αλλά χωρίς υπερβολές και περιττές φιοριτούρες,  δεν στοχεύει στην κανονιστική επιβολή a priori αποφάνσεων και “θεσφάτων” αλλά αντιθέτως συμβάλλει εποικοδομητικά στον ευρύτερο διάλογο της πολιτικής επιστήμης και της κοινωνικής θεωρίας γύρω από το βασικό τρίπτυχο της προβληματικής που τον απασχολεί στο παρόν βιβλίο (πάθη- εαυτός -έθνος).

Στο πρώτο, ομώνυμο με τον τίτλο του βιβλίου, δοκίμιο (σελ. 13-33) ο συγγραφέας διαπραγματεύεται το πάντοτε ανοικτό θέμα της ταυτότητας στο σύγχρονο μετανεωτερικό περιβάλλον. Η αφήγηση πλαισιώνεται με την προβολή της σκέψης σημαντικών στοχαστών (Ζίζεκ, Αγκάμπεν, Μπάουμαν, Μπεκ, Άντερσον κ.π.α.). Ο συγγραφέας συνδέει την προβληματική για την διυποκειμενικότητα με το ζήτημα του χρόνου αναφερόμενος καταλυτικά στη λατρεία του εφήμερου στις σύγχρονες κοινωνίες (σελ.18). Από την άλλη πλευρά αναφερόμενος στη διττή διάσταση της νεωτερικότητας επισημαίνει, ακολουθώντας τη σκέψη του Μπεκ, ότι “η νεωτερικότητα υφίσταται σήμερα και ως Ιανός, με διπλό πρόσωπο. Το άλλο πρόσωπο της νεωτερικότητας, προϊον της ίδιας της σημερινής έσχατης διεύρυνσης των αρχών της, οδηγεί στην αυτουπονόμευση της” (σελ. 17). Ο συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφερθεί στη ρευστότητα των καιρών μας υποστηρίζοντας πως “ζούμε σήμερα σε μια εποχή εναλλαγής ρόλων και αξιακού σχετικισμού. Την εποχή μας χαρακτηρίζει η γρήγορη αλλαγή και εναλλαγή των ρόλων σε συνθήκες σχεδόν εξάτμισης, εξαΰλωσης” (σελ.22). Και λίγο παρακάτω: “Ό,τι χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή είναι η αδυνατότητα να παραμείνεις στη θέση σου” (σελ.27). Με αυτά τα δεδομένα επιτείνεται η σύγχυση και η απορρύθμιση του σύγχρονου υποκειμένου, που γίνεται όλο και περισσότερο “εικονικό” (κατά τον Ρίφκιν): “Η σύγχρονη ταυτότητα αφορά στον πρωτεϊκό άνθρωπο της νέας εποχής, ο οποίος όλο και περισσότερο ζει σε προσομοιωμένα περιβάλλοντα και αναπτύσσει πολλαπλούς χαρακτήρες-ρόλους, που πορεύεται χωρίς Εγώ και εαυτό αλλά με θρύμματα μιας βραχύβιας αυνείδησης που χρησιμοποιούνται για την εκάστοτε επικοινωνία του με τους εικονικούς του κόσμους” (σελ.25). Η απορρύθμιση αυτή συνδέεται κατά το συγγραφέα με την “τυραννία της ταχύτητας” (σελ. 22-28), που τελικά εκβάλλει στην ακινησία, το φόβο και την Αγωνία (σελ.28-29). Και είναι εν τέλει  αυτή η Αγωνία που “εκκρίνει την απάντηση της αγάπης” (σελ.32-33).

Στο δεύτερο δοκίμιο με τίτλο “Η επινόηση του έρωτα” (σελ.34-54) ο συγγραφέας καταφεύγει στην ψυχανάλυση,την ιστορία, τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο προκειμένου να διαπραγματευθεί τα του έρωτα, της σεξουαλικότητας, της οικειότητας, της μοναξιάς και του ναρκισσισμού.

Στο τρίτο δοκίμιο “Έρωτας θνητός, απωθημένος θάνατος” (σελ. 55-70) ο συγγραφέας διαπραγματεύεται το τρίπτυχο: έρωτας-θάνατος-απώλεια. Αναφέρει χαρακτηριστικά: “Ο έρωτας τείνει πρός το θάνατο και ενέχει μέσα του την αγωνία, δηλαδή μια πρόγευση θανάτου” (σελ.61). Αξίζει νομίζω στο σημείο αυτό να θυμηθούμε την εξαιρετική μαντινάδα του Μήτσου Σταυρακάκη:

Ο έρωτας κι ο θάνατος ίδια σπαθιά βαστούνε
κι οι δυό με τρόπο ξαφνικό και ύπουλο χτυπούνε

Ο συγγραφέας επικαλείται τον Ζ. Μπάουμαν προκειμένου να αναπτύξει τα περί απώθησης του έρωτα και του θανάτου στις μέρες μας (σελ.62). Ακολούθως επικαλείται τη λογοτεχνία , την ποίηση και τη φιλοσοφία για να καταλήξει πως “όταν απωθούμε τον θάνατο, απωθούμε τον έρωτα. Και μαζί του τη ζωή. Και τότε οδηγούμαστε στην πλήξη, δηλαδή μια ελαφρά πρόγευση θανάτου(…)” (σελ.69).

Στο τέταρτο δοκίμιο με τίτλο  “Δειγματολόγιο συναισθημάτων” (σελ. 71- 90) αποτυπώνεται η εργώδης ενασχόληση του συγγραφέα με τα συναισθήματα. Ο συγγραφέας διακρίνει τα συναισθήματα από τις διαθέσεις (σελ. 72-73) και με μαστοριά περιγράφει την οργή (σελ. 73-75), τη ζήλια (σελ.75-78), το φθόνο (σελ.78-80), τη μνησικακία (σελ. 80-81), τη ντροπή και την υπερηφάνεια (σελ. 81-84, πρβλ. και το πέμπτο δοκίμιο “Η ντροπή”, σελ. 91-112), την αγωνία (σελ. 84-86), τη μελαγχολία (σελ.86-88), την πλήξη, την ανία, τη βαρεμάρα (σελ. 88-90).

Μια αναλυτική παρουσίαση όλων των δοκιμίων θα απαιτούσε πάρα πολύ χώρο δεδομένου ότι η προβληματική του συγγραφέα είναι πολυδιάστατη. Κλείνουμε με τους τίτλους των άλλων δοκιμίων του βιβλίου:

Έκτο δοκίμιο: Ο αυθεντικός εαυτός (σελ. 113-132)

Έβδομο δοκίμιο: Ταυτότητες και ξένοι (σελ. 133-154)

Όγδοο δοκίμιο: Οι Βαλκανικοί εθνικισμοί τον 19ο αιώνα (σελ. 155-180)

Ένατο δοκίμιο: Η αισθητική ουτοπία του έθνους (σελ. 181-203)

Δέκατο δοκίμιο: Εθνική ταυτότητα και ρουτίνα (σελ. 204-213)

Ενδέκατο δοκίμιο: Δυσφορία στη δημοκρατία (σελ. 214-230).

Η νέα σειρά δοκιμίων του Πέτρου Θεοδωρίδη, καρπός μακροχρόνιου μόχθου και συστηματικής ενασχόλησης αξίζει την προσοχή του φιλέρευνου αναγνώστη.

20-12-2012

Γ.Μ.Βαρδαβάς

πηγή

Ανθολόγιον 64: Πέτρος Π. Θεοδωρίδης (περί ατόμου και εξατομίκευσης)

Στην προνεωτερική σκέψη, άτομο σήμαινε "αδιαίρετος" και χρησιμοποιείτο, κυρίως, μέσα στα συμφραζόμενα της θεολογικής αντιπαράθεσης για τη φύση της Αγίας Τριάδας. Η ταυτότητα του μεσαιωνικού ανθρώπου δεν ήταν ατομική, καθοριζόταν κυρίως από τη θέση του μέσα στην κοινωνική οργάνωση.

Η ανάπτυξη του καπιταλισμού στη νεωτερικότητα οδήγησε σε επανακαθορισμό της έννοιας του ατόμου: η φράση "αυτό πού είμαι" επεκτάθηκε και έγινε "αυτό πού θέλω να γίνω". Ωστόσο το άτομο στο κοσμοθεωρητικού πλαισίου του 19ου και 20ου αιώνα προσπαθούσε να εναρμονίσει τις αντιφάσεις των επιμέρους στοιχείων της ταυτότητας του, συνθετικά και ιεραρχικά, με μια σειρά πού θύμιζε το αστικό μυθιστόρημα: αρχή, μέση και τέλος.

Η έννοια της σύγχρονης μετανεωτερικής εξατομίκευσης είναι διαφορετική. Ο εξατομικευμένος, μετανεωτερικός άνθρωπος-σε αντίθεση με το νεωτερικό άτομο- καλείται να διαλέξει μέσα από ένα καλειδοσκόπιο άπειρων επιλογών. Αυτή η καθημερινή ανασφάλεια καταργεί τον κανονικό τρόπο ζωής πού γίνεται πια ευέλικτος και κατασκευάσιμος. Έτσι το γεγονός ότι έχουμε νικήσει τη μοίρα καταντά απρόσμενο μειονέκτημα της σύγχρονης ζωής. Από μας περιμένουν να αποφασίζουμε για πολλά, σχεδόν για όλα. Οι κίνδυνοι πού ελλοχεύουν σε τέτοιες αποφάσεις είναι διαρκείς και πάντα παραμονεύει η αποτυχία.
Η διαρκής αναζήτηση της ατομικής εμπειρίας δεν αποτελεί ελεύθερη επιλογή: Αντίθετα, οι άνθρωποι είναι "καταδικασμένοι στην εξατομίκευση" σε μια αναζήτηση "χειροτεχνημένης" βιογραφίας, στην αναζήτηση της ταυτότητας τους και στην ανάγκη να μετατρέψει κανείς τις ξένες –οικείες θρυμματισμένες επιλογές σε μια "ενότητα". "Χειροτεχνημένη βιογραφία" ανάμεσα στα άλλα σημαίνει και καθημερινή, προσωπική επιλογή και ανασκευή του χρόνου μας, όχι μόνο του παροντικού ή μελλοντικού αλλά και του προσωπικού μας παρελθόντος. Ο καθένας καλείται να επιλέξει την προσωπική ιστορία του,με τον αποκλεισμό εικόνων πού ενοχλούν και απωθούνται, να κατασκευάσει ένα παρελθόν αναπλασμένο έτσι ώστε να ταιριάζει στο παρόν ως "ενθυμούμενο παρόν" .
Το άτομο καλείται σήμερα να γίνει "σκηνοθέτης" της βιογραφίας του, της ταυτότητας του, της κοινωνικής του δικτύωσης, των δεσμών, των πεποιθήσεων του.
Εξατομίκευση σήμερα, σημαίνει και την ανάγκη να βρει κανείς και να επινοήσει για τον εαυτό του και για άλλους, νέα αυτονόητα. Σημαίνει και πώς, η διάκριση του φίλου από τον εχθρό μετατρέπεται σε καθημερινό επίπονο εγχείρημα. Και για το λόγο αυτό αναγορεύεται η "προδοσία" ως καθημερινό καθήκον και απόλαυση μαζί,η προδοσία ως "πανταχού παρούσα, προσιτή, επιτρεπτή παράβαση". Προδοσία πού δεν καλύπτεται πια κάτω από το πέπλο της υποκρισίας της πρώτης νεωτερικότητας του καπιταλισμού και του μοντέρνου ατόμου(...)

(...)H σύγχρονη ταυτότητα μοιάζει όλο και περισσότερο με τον χαμαιλέοντα, αφορά στον πρωτεϊκό άνθρωπο της νέας εποχής, ο οποίος όλο και περισσότερο ζει σε προσομοιωμένα περιβάλλοντα και αναπτύσσει πολλαπλούς χαρακτήρες –ρόλους, πού πορεύεται χωρίς Εγώ και Εαυτό αλλά με θρύμματα μιας βραχύβιας συνείδησης, πού χρησιμοποιούνται γα την εκάστοτε επικοινωνία του με τους εικονικούς του κόσμους.(...)

Πέτρος Θεοδωρίδης, Οι μεταμορφώσεις της ταυτότητας, εκδ. Αντιγόνη, Θεσσαλονίκη 2004, σελ. 130-132.

[Το παραπάνω απόσπασμα το πρωτοείδαμε στο ιστολόγιο Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ. Τίτλος ανάρτησης: Για το ατομο, και την συγχρονη Εξατομίκευση].