Old Irish - Asréracht Críst! Asréracht Hé-som co dearb!
Irish - Tá Críost éirithe! Go deimhin, tá sé éirithe!
Manx - Taw Creest Ereen! Taw Shay Ereen Guhdyne!
Scots Gaelic - Tha Crìosd air èiridh! Gu dearbh, tha e air èiridh!
Brythonic languages
Breton - Dassoret eo Krist! E wirionez dassoret eo!
Welsh - Atgyfododd Crist! Yn wir atgyfododd!
Indo-Iranian languages
Indic languages
Sanskrit - (Kristo’pastitaha! Satvam Upastitaha!)
Southern Zone
Marathi - (Yeshu Khrist uthla ahe! Kharokhar uthla ahe!)
Albanian (Tosk) - Krishti u ngjall! Vërtet u ngjall!
Armenian - Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց՜ Օրհնեալ է յայտնութիւնն Քրիստոսի՜ (Christos harjav i merelotz! Orhniale harutjun Christosi! — Christ is risen! Blessed is the resurrection of Christ!)
Στο ερώτημα γιατί σταυρώθηκε ο Χριστός προσπάθησαν να απαντήσουν τόσο θεολόγοι και φιλόσοφοι όσο και απλοί πιστοί ή μη. Άλλοι λοιπόν μίλησαν για ανάγκη ικανοποίησης της θείας Δικαιοσύνης, η οποία προσβλήθηκε από τους πρωτόπλαστους. Άλλοι πάλι ότι διά της σταύρωσης άνοιξε ο δρόμος της λύτρωσης και της επανόρθωσης ένεκα του αμαρτήματος του Αδάμ και της Εύας. Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς πρόκειται για προοπτικές οι οποίες εστιάζουν στην προπατορική αμαρτία και εκ των πραγμάτων καταλήγουν σε ενοχικές και δικανικές προτάσεις.
Υπάρχει, όμως, και μία άλλη προοπτική, αυτή του θείου Έρωτα για τον άνθρωπο και την κτίση. Ο Χριστός σταυρώνεται επειδή η αγάπη είναι πάντα θυσιαστική, με το έσχατο σημείο της να είναι ο θάνατος. Ο Χριστός δε σταυρώνεται και ανασταίνεται για να δείξει τη δύναμή Του, αλλά για να φανερώσει ότι Αυτός είναι ο δρόμος της αγάπης: η συνύπαρξη του Σταυρού και της Ανάστασης. Ακόμη και στη Δεύτερη Παρουσία Του θα προηγηθεί το τρόπαιο του Σταυρού (Κύριλλος Ιεροσολύμων) και θα ακολουθήσει ο Βασιλιάς με τα σημάδια των καρφιών πάνω Του. Για βασιλικό στέμμα θα έχει το ακάνθινο στεφάνι Του και αντί για δαχτυλίδια τις πληγές Του. Παράδοξο θέαμα. Γι’ αυτό θα το ζήσουν μόνο οι τρελοί (άγιοι και μη), όπως και οι αμαρτωλοί («πόρνες και τελώνες»).
Οι υποκριτές θα μείνουν έξω του νυμφώνος (νυφικό δωμάτιο) Χριστού, ως μη γνωρίζοντες από έρωτα επειδή οι ίδιοι δε θέλησαν να Τον γνωρίσουν.
Η παράδοση του Χριστού πάνω στον Σταυρό είναι η έσχατη ελεύθερη ερωτική Του πράξη για τον Θεό, τον άνθρωπο και ολάκερη την κτίση. Ενώθηκε («προσηλώθη») ως ερωτευμένος («Νυμφίος») με τον Σταυρό Του. Γυμνός πάνω στον σταυρό, όπως στον έρωτα («Ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωται…», Ιγνάτιος ο Θεοφόρος). Χωρίς Θεό («ἵνα τί με ἐγκατέλειπες;»), χωρίς ανθρώπους, χωρίς είδωλα και ψευδαισθήσεις, χωρίς εαυτό, χωρίς θέλημα («να γίνει όπως Εσύ θέλεις»), χωρίς ρούχα… Κρέμεται από τον σταυρό… Ερωτευμένος με τον Σταυρό Του παραδίνεται και χάνεται κυριολεκτικά στην αγκαλιά Του.
Ο ένας αγκαλιάζει τον άλλο: Χριστός και Σταυρός. Το όλα αγκαλιάζει το τίποτα και το τίποτα το όλα. Στην αγκαλιά του τίποτα που τα έχει όλα. Στην αγκαλιά του όλα που δεν έχει τίποτα. Ο Χριστός συναντά το τίποτα και ο Σταυρός το όλα. Χριστός και Σταυρός έγιναν ένα και ετέχθη η Ανάσταση.
Η κατάφαση του θανάτου είναι κατάφαση της ζωής. Η άρνηση της ζωής είναι άρνηση του θανάτου. Στον Σταυρό του Χριστού ο έρωτας και ο θάνατος διασταυρώνονται. Ο Χριστός πάνω στον σταυρό μας λυτρώνει επειδή μας δείχνει τον δρόμο της ελευθερίας.
Της ελευθερίας που προηγείται της αθανασίας. Είναι ελεύθερος, γι’ αυτό δεν τον κρατάει ούτε η ζωή ούτε ο θάνατος. Πεθαίνει ολόκληρος και πεθαίνει για όλους. Ζει ολόκληρος και ζει για όλους. Στον Σταυρό του Χριστού σταυρώνονται και πεθαίνουν περιληπτικά τόσο ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα όσο και ο άνθρωπος και η κτίση ολόκληρη. Στη δε Ανάστασή Του ανασταίνονται όλοι και όλα. Τίποτα και κανένας δε μένει έξω από αυτόν τον έρωτα με τη ζωή και τον θάνατο.
* Ο Χρήστος Γκουνέλας είναι Δρ. Συστηματικής Θεολογίας
Μητροπολίτου Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνατίου, Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως
Επάνω στο Σταυρό η Αγάπη νίκησε θάνατο, νίκησε το κακό. Ο Χριστός άνθρωπος σαν κι εμάς και Θεός ανέβηκε επάνω στον Σταυρό φθάνοντας στην έσχατη ανθρώπινη ταπείνωση. Κι ο Σταυρός από τότε είναι για τον κάθε χριστιανό το σύμβολο της θυσίας. Είναι ταυτόχρονα η βεβαιότητα της Αναστάσεως, είναι η βοήθεια και η απαντοχή. Είναι η βεβαιότητα ότι ο καθένας μας, μπορούμε να φέρουμε στους ώμους τον Σταυρό της προσωπικής μας ζωής, μπορούμε να σταυρώσουμε τον εγωισμό μας. Μπορούμε να σταθούμε συνοδοιπόροι κάθε ανθρώπου που έχει και τον δικό του σταυρό. Τούτη την Κυριακή αντλούμε βοήθεια για να φτάσουμε στο τέλος. Ο Σταυρός του Χριστού οδηγεί αποφασιστικά στην Ανάσταση, Αμήν!
Γιορτάζουμε σήμερα, όπως κάθε χρόνο στο τέλος της πρώτης εβδομάδας της Σαρακοστής, την Πανήγυρη και τον Θρίαμβο της Ορθοδοξίας. Και πρέπει, κάθε χρόνο, να θυμόμαστε τι σημαίνει αυτή η ημέρα, όχι μοναχά ως ένα γεγονός ιστορικό, αλλά επίσης και για την προσωπική μας ζωή. Πρώτα απ’ όλα να θυμηθούμε ότι ο θρίαμβος της Ορθοδοξίας δεν σημαίνει τον θρίαμβό της στους άλλους ανθρώπους. Αποτελεί τον θρίαμβο της Θείας Αλήθειας στις καρδιές εκείνων που ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία και που διακηρύττουν την αποκεκαλυμμένη από τον Θεό αλήθεια, στην ακεραιότητα και στην ευθύτητά της. Πρέπει σήμερα να ευχαριστήσουμε τον Θεό ολόψυχα που μας αποκάλυψε τον εαυτό Του, που εξοβέλισε το σκοτάδι από τον νου και την καρδιά εκατοντάδων ανθρώπων, που Αυτός που είναι η Αλήθεια μοιράστηκε με εμάς την γνώση της τέλειας Θεϊκής Αλήθειας.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι δεν πρόκειται εδώ για εικόνες από ξύλο και χρώμα, αλλά για τον Θεό που φανερώνεται στον κόσμο. Ο καθένας μας, δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα του Θεού. Είμαστε όλοι ζωντανές εικόνες του Θεού και αυτό το γεγονός αποτελεί για μας μία τεράστια ευθύνη, γιατί μία εικόνα ίσως να μοιάσει με παρωδία και να γίνει μέσο βλασφημίας του Θεού. Πρέπει να σκεφτούμε και να αναρωτηθούμε: αξίζουμε, είμαστε ικανοί να καλούμαστε εικόνα του Θεού; Ένας συγγραφέας της Δύσης είπε, ότι οι άνθρωποι που συναντούν ένα Χριστιανό, θα έπρεπε να τον βλέπουν όπως ένα όραμα, σαν μία αποκάλυψη που ποτέ πριν δεν είχαν, ότι η διαφορά ανάμεσα σε ένα Χριστιανό και σε έναν μη Χριστιανό, είναι το ίδιο σπουδαία, ριζοσπαστική και εντυπωσιακή, όσο διαφέρει ένα άγαλμα από έναν ζωντανό άνθρωπο. Ένα άγαλμα ίσως να είναι όμορφο, αλλά είναι φτιαγμένο από πέτρα ή από ξύλο και είναι άψυχο. Ένας άνθρωπος, ίσως με την πρώτη εντύπωση να μην φανερώνει ότι ζει μία τέτοια ομορφιά, αλλά όσοι τον συναντούν, θα πρέπει να μπορούν να διακρίνουν σ’ εκείνον τη λάμψη της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος, να αναγνωρίζουν τον ίδιο τον Θεό που αποκαλύπτει τον εαυτό Του, μέσα από την ταπεινή μορφή μιας ανθρώπινης ύπαρξης, όπως αυτοί που προσκυνούν ευλαβικά μια εικόνα, μια εικόνα ιερή και ευλογημένη από την Εκκλησία.
Όσο δεν είμαστε για τους γύρω μας μια τέτοια εικόνα, έχουμε αποτύχει στην αποστολή μας, δεν διακηρύττουμε με τη ζωή μας, τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας, δίνουμε ψευδή μαρτυρία για όσα κηρύττουμε. Και για τούτο, ο καθένας από εμάς και όλοι μαζί συνολικά φέρουμε την ευθύνη, επειδή ο κόσμος που συναντά χιλιάδες χριστιανών, δεν μεταστρέφεται από το όραμα της παρουσίας του Θεού, ανάμεσά τους, που με τα χοϊκά, αλλά δοξασμένα, άγια σώματά τους μεταμορφώνουν τον κόσμο.
Ό,τι είναι απλά αληθινό για μας, είναι αληθινό για τις εκκλησίες μας. Ο Χριστός ονόμασε τις εκκλησίες μας οικογένεια, μια κοινότητα Χριστιανών που θα γίνει ένα ανθρώπινο σώμα, όπου οι άνθρωποι είναι ενωμένοι μέσα από την ολοκληρωτική αγάπη, την αυτοθυσία, που είναι η ίδια η αγάπη του Θεού προς εμάς. Η Εκκλησία κλήθηκε και καλείται ακόμα να αποτελέσει ένα σώμα ανθρώπων που το χαρακτηρίζει η σαρκωμένη αγάπη του Θεού. Αλίμονο, αυτό που συναντούμε σε όλες τις εκκλησίες μας, δεν είναι το θαύμα της Θείας Αγάπης.
Από την αρχή, αλίμονο, η Εκκλησία οικοδομήθηκε με αυστηρό και επίσημο τρόπο, σύμφωνα με την ιεραρχία του Κράτους. Σε αυτό το σημείο, αποτύχαμε στο να μοιάσουμε στ’ αλήθεια στην πρώτη κοινότητα των Χριστιανών. Ο Τερτυλλιανός στα κείμενά του υπέρ των Χριστιανών, λέει στον Ρωμαίο Αυτοκράτορα: «Όταν οι άνθρωποι μας συναντούν, στέκονται και λένε: Πόσο αγαπιούνται αυτοί οι άνθρωποι!» Δεν αποτελούμε στο σύνολο ένα σώμα ανθρώπων, για το οποίο κάποιος θα μπορούσε να μιλήσει έτσι. Και πρέπει να μάθουμε αυτό που θέλει ο Θεός από εμάς, αυτό που ήταν μια φορά η Εκκλησία: να ξαναφτιάξουμε τις κοινότητες, τις εκκλησίες, τις ενορίες, τις επισκοπές, τα πατριαρχεία, ολόκληρη την Εκκλησία, έτσι που ολόκληρη η ζωή, η πραγματικότητα της ζωής θα είναι η πραγματικότητα της αγάπης. Αλίμονο, ακόμα δεν το έχουμε μάθει αυτό.
Και έτσι, όταν εορτάζουμε τη γιορτή του θριάμβου της Ορθοδοξίας, ας θυμόμαστε το ότι ο Θεός είναι ο νικητής, το ότι εμείς διακηρύττουμε την αλήθεια, την αλήθεια του Θεού, ενσαρκωμένη και αποκεκαλυμμένη από τον ίδιο, και το ότι είναι μία τεράστια ευθύνη για όλους μαζί και για τον καθένα χωριστά το ότι δεν πρέπει να δίνουμε ψευδή μαρτυρία για όσα κηρύττουμε, με τον τρόπο της ζωής μας. Ένας δυτικός θεολόγος είχε πει ότι πιθανόν να κηρύττουμε όλη την αλήθεια της Ορθοδόξου πίστεως, και ταυτόχρονα να την ακυρώνουμε, να τη διαψεύδουμε με τη ζωή μας, αποδεικνύοντας ότι πρόκειται για λόγια, και όχι για πραγματικότητα. Πρέπει να μετανοήσουμε γι’ αυτήν την κατάσταση και να αλλάξουμε. Πρέπει να γίνουμε τέτοιοι που οι άνθρωποι που μας συναντούν, θα βλέπουν σε μας την αλήθεια, το φως του Θεού, την αγάπη Του για τον καθένα χώρια και για όλους μαζί. Όσο δεν το κάνουμε, όσο δεν μετανοούμε, δεν μετέχουμε στον Θρίαμβο της Ορθοδοξίας. Ο Θεός θριάμβευσε, όμως έβαλε εμάς υπεύθυνους για να θριαμβεύσει η ζωή μέσα από τη δική Του δόξα για το καλό όλου του κόσμου.
Γι’ αυτό, ας μάθουμε να ζούμε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, που είναι η Αλήθεια και η Ζωή, όχι μόνο προσωπικά, αλλά συνολικά και να οικοδομήσουμε κοινωνίες Χριστιανών που αποκαλύπτουν τον Θεό στον κόσμο, έτσι που ο κόσμος βλέποντάς μας, να πει: «Ας αναμορφώσουμε τους θεσμούς, τις σχέσεις μας, ας ανανεώσουμε ό,τι έχει γεράσει και παραμένει παλιό και ας γίνουμε μια νέα κοινωνία, όπου ο Νόμος του Θεού, η Ζωή του Θεού να μπορεί να θριαμβεύσει και να ευημερήσει.» Αμήν.
Η απελπισία είναι η απώλεια της συνειδήσεως ότι ο Θεός θέλει να μας δώσει την αιώνια ζωή. Ο κόσμος ζει στην απελπισία. Οι άνθρωποι έχουν καταδικάσει οι ίδιοι τον εαυτό τους στο θάνατο. Πρέπει να παλέψουμε σώμα προς σώμα με την ακηδία.
Η μοναχή Μαργαρίτα, ηγουμένη της Ι. Μονής Αγίου Ιωάννου Προδρόμου στην πόλη Μενζελίνσκ, είχε ελληνική καταγωγή. Διακρινόταν για την εξαίρετη μόρφωσή της, τη σύνεση, αλλά και την αυστηρή ασκητική ζωή της. Οργάνωσε το μοναστήρι της κατά τα πρότυπα των παλιών μοναστηριών της Ελλάδος. Μια από τις μοναχές που επέζησε ως τις μέρες μας, η μοναχή Αλεφτίνα, τυφλή στα τελευταία της χρόνια, διέσωσε τις πληροφορίες που καταγράφουμε. Οι μοναχές, με την έμπνευση και καθοδήγηση της ηγουμένης Μαργαρίτας, ζούσαν αυστηρή μοναχική ζωή, τελώντας ανελλιπώς τις ακολουθίες και το μοναχικό τους κανόνα. Όλες εργάζονταν με πνεύμα θυσίας και πολύ φιλότιμο στα διακονήματά τους. Το μοναστήρι είχε πολλούς κήπους με οπωροφόρα δέντρα, λαχανόκηπους, χωράφια, μελίσσια κ.λπ.
Όπως θυμόταν η μοναχή Αλεφτίνα, όταν το Σεπτέμβριο του 1918 μ.Χ. έφυγαν τα στρατεύματα των «λευκών» από το Καζάν και τις γύρω πόλεις, η ηγουμένη Μαργαρίτα, φοβούμενη τους μπολσεβίκους, αποφάσισε να φύγει προσωρινά μαζί με τους άλλους πρόσφυγες. Έφτασε μέχρι το λιμάνι του ποταμού, όπου οι πρόσφυγες επιβιβάζονταν στα ποταμόπλοια. Εκεί όμως εμφανίστηκε ο άγιος Νικόλαος και της είπε: «Γιατί φεύγεις από το στεφάνι που σε περιμένει»;
Η ηγουμένη Μαργαρίτα συγκλονίστηκε. Αμέσως πήρε το δρόμο της επιστροφής. Γύρισε στο μοναστήρι και αμέσως κάλεσε έναν ιερέα. Πεπεισμένη πλέον ότι την περιμένει το μαρτύριο, παρακάλεσε τον ιερέα να ετοιμάσει το φέρετρο και τον τάφο της και αν μπορέσει να τη θάψει την ίδια μέρα. Ο ιερέας την άκουσε απορημένος.
Την επόμενη μέρα κατά τη διάρκεια της θείας Λειτουργίας, ομάδα επαναστατών μπήκαν στο καθολικό του μοναστηριού και τη συνέλαβαν. Η γερόντισσα Μαργαρίτα παρακάλεσε να την αφήσουν να κοινωνήσει. Οι επαναστάτες όμως δεν γνώριζαν τέτοιες ευγένειες. Την έσυραν στον έξω νάρθηκα και χωρίς άλλες εξηγήσεις την εκτέλεσαν ως αντεπαναστάτρια.
Οι μοναχές λυπημένες παρέλαβαν το σκήνωμά της, τέλεσαν τη νεκρώσιμη ακολουθία και την έθαψαν πίσω από το ιερό του καθολικού.
Την επόμενη ο ιερέας κατάλαβε τι σήμαινε αυτή η παράξενη παράκληση και επιμονή της ηγουμένης να τη θάψουν την ίδια μέρα. Οι μπολσεβίκοι έφεραν ένα μουσουλμάνο χότζα και τον εκτέλεσαν στο μοναστήρι. Ήθελαν, λοιπόν να τον θάψουν στον ίδιο τάφο με την ορθόδοξη μοναχή. Όμως δεν μπόρεσαν.
Αργότερα το μοναστήρι έκλεισε και ερήμωσε. Στη δεκαετία του '70 συνέβη ένα θαυμαστό γεγονός. Όπως διηγείται η Μαρίνα Μιχαήλοβνα, η οποία ήταν κόρη ιερέα, οι αρχές αποφάσισαν τότε να σκάψουν κοντά στο ιερό. Δεν γνώριζαν τίποτα για τον τάφο της ηγουμένης Μαργαρίτας. Καθώς έσκαβαν, ξαφνικά βρήκαν άφθαρτο το σώμα μιας μοναχής ντυμένης με το ράσο, το μοναχικό σχήμα και το σταυρό στο στήθος. Φαινόταν ολοζώντανη σαν να κοιμόταν. Το σώμα της δεν έφερε σημάδια φθοράς. Οι εργάτες τρόμαξαν. Δεν πείραξαν το λείψανο. Έκλεισαν γρήγορα τον τάφο και άρχισαν να σκάβουν σε άλλο σημείο.
Τον ΙΘ' αιώνα, ο μεγάλος στάρετς της Ρωσίας, άγιος Αμβρόσιος της Όπτινα, ο οποίος μεταξύ των άλλων διακρινόταν για το προορατικό του χάρισμα, είχε πει τα εξής:
«Στην πόλη Μενζελίνσκ θα λειτουργήσει ένα μοναστήρι. Θα αποκτήσει φήμη και δόξα. Όταν θα προΐσταται η πρώτη ηγουμένη θα κτιστεί νέος ναός. Η δεύτερη ηγουμένη θα γίνει μάρτυρας. Και όταν θα έρθει η τρίτη ηγουμένη τότε θα πέσουν οι καμπάνες του μοναστηριού».
Πράγματι η πρόρρηση του αγίου Αμβροσίου εκπληρώθηκε. Το καθολικό του μοναστηριού κτίσθηκε κατά τη διάρκεια της ηγουμενίας της πρώτης ηγουμένης. Η δεύτερη ηγουμένη ήταν η γερόντισσα Μαργαρίτα, η νεομάρτυς. Κατά την διάρκεια της ηγουμενίας της διαδόχου της, το μοναστήρι έκλεισε βίαια, οι μοναχές διώχθηκαν και οι επαναστάτες έριξαν κάτω κι έσπασαν τις καμπάνες του μοναστηριού.
Για τον Γέροντα Βασίλειο άλλοι πρέπει να γράψουν. Πως τον έζησαν, πως κάθισαν κοντά του ζωές ολόκληρες και πήραν καρπούς.
Αντίδωρα σμικρά λάβαμε και θαυμάσαμε.
Μια φορά κοντά στην Πορταΐτισσα την ευχή του· και στην 15η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου στην Θεσσαλονίκη ήμασταν μαζί, στους ομιλητές, γιορτάζοντας τον εύχυμο ΔΟΜΟ.
Τον πρωτογνώρισα διαβάζοντας Γιανναρά. Την μεγάλη πηγή. Να ήμασταν τότε είκοσι ετών; Έψαξα τα βιβλία, τις κασετούλες με τις ομιλίες στα αμφιθέατρα των Σχολών. Το ΕΙΣΟΔΙΚΟΝ θυμάμαι το βρήκα σε βιβλιοπωλείο, κάτω από τα Μετέωρα, είχε σταματήσει για λίγο το ΚΤΕΛ Γρεβενών.
Και τα άλλα. Σιγά σιγά.
Να απορείς με τα ελληνικά του, την ορμή του λόγου, το πέταγμα. (Εκείνο το άρθρο πάλι, στο «Πρωτάτον» για την ζωή στην Σκήτη της Ιβήρων, τι φανέρωση! Σαν να φυσά το αεράκι και να σκορπίζει απορίες και θλίψεις).
Πνευματική λεβεντιά, αγέρωχος άνθρωπος, οργωμένος από το Ευαγγέλιο.
Ένα βλέμμα να κουβαλά τον Άθωνα και να διδάσκει όχι με χαρτιά, αλλά ζώντας.
Η διάκριση, στην οποία προέβη ο Άγιος Σωφρόνιος του Essex, ανάμεσα στο "τι" και το "Τις" της αλήθειας είναι κεφαλαιώδης για τη θεολογία. Στην πρώτη περίπτωση η αλήθεια είναι άδηλη και άρρητη. Πρόκειται για ένα κατ' επίνοιαν ζητούμενο διαρκείας. Στη δεύτερη περίπτωση, η αλήθεια αποκτά το πραγματικό της νόημα και προϋποθέτει κοινωνία, προσευχή, πίστη, μετοχή.
