"Θεολογικές προσωπογραφίες του 20ου αιώνα": Το νέο βιβλίο του Σταύρου Γιαγκάζογλου

Σταύρος Γιαγκάζογλου, Θεολογικές προσωπογραφίες του 20ου αιώνα - Μελέτες και δοκίμια για την ανανέωση της ορθόδοξης θεολογίας, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2026, ISΒΝ: 978-960-615-863-6.

Το βιβλίο αυτό αφηγείται τη λαμπρή πορεία της Ορθόδοξης θεολογίας κατά τον 20ο αιώνα μέσα από το έργο και τη συμβολή δέκα επτά θεολόγων οι οποίοι επιχείρησαν να συμβάλουν γόνιμα και δημιουργικά, αφ’ ενός στην ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της και, αφ’ ετέρου, στην ανανέωση της σχέσης της με τον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό.

Οι θεολογικές αυτές προσωπογραφίες εκφράζουν τα κύρια ρεύματα που διαμόρφωσαν τη θεολογία του 20ου αιώνα. Ωστόσο, δεν πρόκειται απλώς για καταγραφή και αποτύπωση της ιστορίας της θεολογίας του 20ου αιώνα, αλλά κυρίως για μία προσπάθεια να ερμηνεύσουμε από τη σκοπιά της συστηματικής θεολογίας την πορεία και τα προβλήματα της θεολογίας του 20ου αιώνα, προκειμένου να την συνδέσουμε άμεσα με τη δική μας εποχή.

Οι θεολογικές προσωπογραφίες του 20ου αιώνα δεν είναι ένα ιστορικό καταφύγιο ή μια μορφή απόδρασης από τη δική μας πραγματικότητα. Αντίθετα, αφού διαγνώσουμε τα επιτεύγματα, τα κενά, τις ρήξεις και τις ασυνέχειες της θεολογίας του 20ου αιώνα, χρειάζεται να εντοπίσουμε τις ανάγκες και να χαράξουμε τις προτεραιότητες της δικής μας εποχής.

Το βιβλίο αυτό απευθύνεται κυρίως στους θεολόγους του 21ου αιώνα που θέλουν να μαθητεύσουν δημιουργικά στις επιτυχίες και στις αποτυχίες της Ορθόδοξης θεολογίας του 20ου αιώνα για να συνεχίσουν το γόνιμο και δημιουργικό έργο της και να οικοδομήσουν κριτικά τη δική τους έκφραση και μαρτυρία. Σε μία τέτοια προοπτική, πράγματι, αληθεύει ότι «η ιστορία της θεολογίας τρέφει τη θεολογία» και κάθε θεολογική γενιά πασχίζει να σαρκώσει το δικό της ιδιαίτερο αποτύπωμα.

Οι προσωπογραφίες:

• Αμίλκας Αλιβιζάτος
• Παναγιώτης Τρεμπέλας
• Ιωάννης Καρμίρης
• Γεώργιος Φλωρόφσκυ
• Βλαδίμηρος Λόσκυ
• Νικόλαος Αφανάσιεφ
• Ιουστίνος Πόποβιτς
• Παναγιώτης Χρήστου
• Σάββας Αγουρίδης
• Νίκος Νησιώτης
• Ιωάννης Ρωμανίδης
• Ιωάννης Zηζιούλας
• Στυλιανός Χαρκιανάκης
• Δαμασκηνός Παπανδρέου
• Νίκος Ματσούκας
• Χρήστος Γιανναράς
• Παναγιώτης Νέλλας

Από τον Πρόλογο του βιβλίου: 

Ἡ συνάντηση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μὲ τὴ Νεωτερικότητα ὑπῆρξε καταλυτικὴ γιὰ τὴ διαμόρφωση καὶ ἀνάπτυξη τῆς θεολογίας της. Ἡ Ὀρθόδοξη θεολογία ἐντάχθηκε σταδιακὰ στὸ νεωτερικὸ πανεπιστήμιο καὶ ἀναπτύχθηκε κυρίως ὡς μία ἱστορικοφιλολογικὴ ἐπιστήμη μὲ ὁμολογιακὰ χαρακτηριστικά. Σχεδὸν ὅλες οἱ Ὀρθόδοξες θεολογικὲς σχολὲς υἱοθέτησαν ἠθελημένα ἢ ἀνεπίγνωστα τὰ γνωστικὰ ἀντικείμενα τῶν θεολογικῶν σχολῶν τῆς Εὐρώπης. Ἔκτοτε οἱ Ὀρθόδοξες θεολογικὲς σχολὲς στὰ ἐκπαιδευτικὰ προγράμματά τους ἀκολουθοῦν τὰ γνωστικὰ αὐτὰ θεολογικὰ πεδία ἐνίοτε μὲ σημαντικὲς ἀλλαγὲς ἢ καὶ ἀνανεώσεις στὴν ἐξέλιξη καὶ ἀναπροσαρμογή τους κατὰ τὰ εὐρωπαϊκὰ πρότυπα. Στὸ Βυζάντιο, τὸ ὁποῖο καλλιέργησε ἀδιάκοπα τὰ ἑλληνικὰ γράμματα, τὴ φιλοσοφία καὶ τὶς ἐπιστῆμες, ἡ θεολογία δὲν ἀποτέλεσε ἰδιαίτερη καὶ αὐτόνομη «ἐπιστήμη» μεταξὺ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ ὑπῆρχε κυρίως ὡς χαρισματικὴ ἐμπειρία, ἡ ὁποία σαρκωνόταν σὲ ἕναν ὁλόκληρο πολιτισμό, στὰ ποικίλα μνημεῖα λόγου καὶ τέχνης τῆς Ὀρθόδοξης Παράδοσης, καὶ ἐκφραζόταν στὴν πίστη καὶ στὴ διδασκαλία, στὴ λειτουργικὴ ζωὴ καὶ στὸ εὐχαριστιακὸ καὶ ἀσκητικὸ ἦθος τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ λόγια ἔκφραση καὶ σπουδὴ τῆς θεολογίας ἀποτυπωνόταν στὰ ἔργα τῶν Πατέρων καὶ στὶς συνοδικὲς ἀποφάσεις τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἔνταξη τῆς Ὀρθόδοξης θεολογίας στὸ νεωτερικὸ πανεπιστήμιο ὑπῆρξε σημαντικὸ γεγονὸς καὶ σηματοδότησε μία νέα καὶ ἐνδιαφέρουσα ἐξέλιξη. Ἡ Ὀρθόδοξη θεολογία ὡς ἰδιαίτερη ἐπιστήμη ἐπιχείρησε νὰ ἀναπτύξει τὸ ἐπιστητό της σὲ διάλογο μὲ τὶς ἄλλες ἐπιστῆμες ὡς ἱστορικὴ καὶ ἑρμηνευτικὴ σπουδὴ τῶν ποικίλων μνημείων τῆς Ὀρθόδοξης πίστης, τῆς διδασκαλίας, τῆς λατρείας καὶ τοῦ τρόπου ζωῆς, δηλαδὴ μὲ ὅλα ὅσα συγκροτοῦν ἕναν ζωντανὸ πολιτισμὸ μὲ διαρκεῖς προεκτάσεις καὶ ἐφαρμογὲς στὸ κοινωνικὸ καὶ λαϊκὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, στὴ ζωὴ καὶ εὐσέβεια τῶν Ὀρθοδόξων. Τὸ νεωτερικὸ αὐτὸ ἐγχείρημα δὲν ἦταν οὔτε εὔκολο οὔτε αὐτονόητο. Ἀναφομοίωτες ἐπιδράσεις καὶ κακέκτυπες ἀγκυλώσεις ἤδη ἀπὸ τὴ μακρὰ περίοδο τῆς «βαβυλώνειας αἰχμαλωσίας» στὴ δυτικὴ θεολογία διαμόρφωσαν μία νέα ἀντίληψη στὴν πανεπιστημιακὴ θεολογία, ἡ ὁποία συχνὰ ἔτεινε νὰ κλείνεται ἐννοιολογικὰ καὶ ἀκαδημαϊκὰ στὸ θεωρητικὸ ἐπιστητό της καὶ νὰ λαμβάνει ἀποστάσεις ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ πραγματικότητα, νὰ διαχωρίζεται ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὰ προβλήματά της, νὰ ἀμβλύνει τὰ ἱστορικὰ καὶ κοινωνικὰ αἰσθητήριά της καὶ κυρίως νὰ μὴ διαλέγεται γόνιμα καὶ δημιουργικὰ μὲ τὴν ἐποχή, τὴν περιρρέουσα ἀτμόσφαιρα καὶ τὸν ζωντανὸ πολιτισμό της.

https://armosbooks.gr/shop/%CE%BD%CE%AD%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CF%8C%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/%CE%BD%CE%B5%CE%B5%CF%83-%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%83-ad/theologikes-prosopografies-tou-20-aiwna/

Μουσικόραμα 112: Bryan Ferry

Bryan Ferry - The Right Stuff

https://www.youtube.com/watch?v=gw4AursTeIo

 

ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ

 

[Θερμές ευχαριστίες από καρδιάς οφείλουμε στον εκλεκτό συνάδελφο Γιώργο Διαλυνά, Φυσικό του 3ου Γενικού Λυκείου Ηρακλείου, για την αφόρμηση και την γόνιμη συνεργασία]

Η σχέση φυσικών επιστημών και θεολογίας διαχρονικά έχει περάσει “από σαράντα κύματα”. Μετά από ένα μακρύ διάστημα αμοιβαίας καχυποψίας βρισκόμαστε πλέον στη φάση του διαλόγου και των διακριτών ρόλων[1]. Φυσικώ τω λόγω, δεν έχει διαμορφωθεί ένα consensus ως προς το εν λόγω ζήτημα ούτε καν μεταξύ των θεολόγων. Υπάρχει μια μεγάλη μερίδα θεολόγων που θεωρεί ότι δεν μπορεί να γίνει οποιοδήποτε είδος διαλόγου με τους φορείς των φυσικών επιστημών, ενώ μια άλλη μερίδα θεωρεί θεμιτή την εν λόγω διαδικασία διαλόγου. Όπως είχαμε υποστηρίξει και παλιότερα, όσο κι αν μοιάζει οξύμωρο, η επίκληση στην αυθεντία (γνωσιολογική ή θεολογική, αδιάφορον) δεν αφορά την θεολογία[2]. Αυτή ακριβώς η παραδοχή αφήνει πάντα ανοικτό το περιθώριο διαλόγου θεολογίας και φυσικών επιστημών.

Με δεδομένη την ενδεχομενικότητα και την πιθανοκρατία που κυριαρχεί στους φυσικούς νόμους και την έλλειψη, οντολογικώς και όχι οντικώς, απόλυτου εμμένειας καθίσταται σαφές ότι ο διάλογος αυτός οφείλει να συνεχιστεί. Ο Paul Davies συναφώς τονίζει ότι “η συμπεριφορά των υποατομικών σωματιδίων είναι γενικά απρόβλεπτη”[3].  Από την άλλη πλευρά, η περίπτωση του Paul Dirac είναι ίσως η πλέον χαρακτηριστική: o Dirac προσπάθησε με μαθηματικό τρόπο να συνθέσει τη θεωρία της σχετικότητας του Einstein με την κβαντική θεωρία. Ο Dirac απέδειξε ότι τα ηλεκτρόνια περιστρέφονται με τρόπο das ganz Andere προς την κοινή λογική και τη γεωμετρία[4]. Ωστόσο, όπως έχει επισημάνει ο Davies “η εξίσωση του Dirac είχε μια μυστηριώδη πλευρά. Οι λύσεις της περιέγραφαν σωστά τη συμπεριφορά των κανονικών ηλεκτρονίων, αλλά για κάθε τέτοια λύση υπήρχε και μια άλλη που δεν φαινόταν να αντιστοιχεί σε οτιδήποτε μέσα στο γνωστό φυσικό Σύμπαν”[5]!

Είναι γνωστό, εξάλλου, ότι οι φυσικοί έχουν προ πολλού εγκαταλείψει τον αναγωγισμό στη μελέτη του φυσικού κόσμου[6]. Αυτό διαφαίνεται ιδιαίτερα στην κβαντική θεωρία, στον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής (εντροπία) και στην αρχή της απροσδιοριστίας του Heisenberg. Ορθώς λοιπόν έχει χαρακτηριστεί αυτή ακριβώς η απροσδιοριστία ως “οντολογία του απρόβλεπτου”[7]. Σε αυτό συνηγορεί η γνωστή θέση του Davies ότι “το κβαντικό κύμα είναι κύμα πιθανότητας”[8]. Μόλις που χρειάζεται να επισημανθεί ότι άλλο είναι η πιθανότητα που εκπορεύεται από την αρχή της απροσδιοριστίας και άλλο η τυχαιότητα. Η πρώτη είναι, τουλάχιστον με βάση τα τελευταία δεδομένα της φυσικής επιστήμης, ρεαλιστική και οιονεί ολιστική. Η δεύτερη είναι εν πολλοίς αντιφατική, αναγώγιμη και οιονεί ισοδύναμη με τη μυθική προσέγγιση[9]: προτείνει ως ερμηνεία το τυχαίο και “εκδέχεται το μη νόημα ως νόημα”[10].

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οπωσδήποτε υπάρχει έρμα στον διάλογο θεολογίας και φυσικών επιστημών, που προϋποθέτει τη διαμόρφωση μιας πολυπρισματικής μετα-γνωσιολογίας, την αναζήτηση της κατάλληλης μεθοδολογίας, την κριτική στη μονοδιάστατη πρόσληψη είτε της επιστημονικής είτε της θεολογικής γνώσης προκειμένου να αμβλυνθούν οι αμοιβαίες αντιθέσεις και να φθάσουμε στη δημιουργική σύνθεση. Σε τελική ανάλυση “το επιστημονικό ερώτημα αποτελεί αντικείμενο της θεολογικής σκέψης, διότι συνδέεται με την εσχατολογική προοπτική της ανθρώπινης ζωής”[11].

Ηράκλειο Κρήτης, 4 Μαΐου 2026

Γ. Μ. Βαρδαβάς

_______________________________

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1]. Βλ. Γ. Μ. Βαρδαβά, “Θεολογία και φυσικές επιστήμες: από την καχυποψία στη συνύπαρξη”, στο Χριστόφορου Ελ. Αρβανίτη, Θρησκεία και Πολιτικός Φιλελευθερισμός, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2019, σελ. 243-249 (εδώ: σελ. 243)

[2]. Βλ. Γ. Μ. Βαρδαβά, “Κβαντομηχανική και Θεολογία (Εισαγωγικές σκέψεις)”, https://gmvardavas.wordpress.com/2025/06/14/quan-th/ (Τελευταία πρόσβαση: 4/5/2026)

[3]. Paul Davies, Θεός και μοντέρνα φυσική, εκδόσεις Κάτοπτρον, β’ έκδοση, Αθήνα 2009, σελ. 67.

[4]. Paul Davies, ό.π., σελ. 55-56.

[5]. ό.π., σελ. 56.

[6]. ό.π., σελ. 110.

[7]. Βλ. Χρήστου Γιανναρά, Μετα-νεωτερική μετα-φυσική, εκδόσεις Δόμος, β’ έκδοση, Αθήνα 2005, σελ. 138.

[8]. Βλ. Paul Davies, ό.π., σελ. 176.

[9]. Βλ. Χρήστου Γιανναρά, ό.π.,σελ. 110.

[10]. ό.π., σελ. 108.

[11]. Βλ. Χριστόφορου Ελ. Αρβανίτη, ό.π., σελ. 257.

Πολλαπλό βιβλίο: Στη "Μελίσπη" διαθέσιμα τα εγχειρίδια των Θρησκευτικών του Γυμνασίου και της Α' Λυκείου [LINKS]

Στη "Μελίσπη" είναι διαθέσιμα τα εγχειρίδια των Θρησκευτικών του Δημοτικού, του Γυμνασίου και της Α' Λυκείου.

Για μετάβαση στη "Μελίσπη" κάντε κλικ εδώ: https://ebooksdl.cti.gr/home.jsp

Για τα βιβλία των Θρησκευτικών της Α' Λυκείου κάντε κλικ εδώ.

Για τα βιβλία των Θρησκευτικών του Γυμνασίου κάντε κλικ εδώ.

Για τα βιβλία των Θρησκευτικών του Δημοτικού κάντε κλικ εδώ.

Ανθολόγιον 365: Μάριος Μπέγζος

[...] Ο λαϊκισμός αναιρεί το λαό: όλα γίνονται για το λαό, αλλά χ ω ρ ί ς το λαό. Μια μερίδα διανοουμένων άσχετων με το λαό σφετερίζεται το όνομα "λαός" για να αυθαιρετήσει. [...]

Μάριος Μπέγζος, Το μέλλον του παρελθόντος, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 1993, σελ. 118.

Μισθολογικά - Του Αντώνη Παπαγιάννη

πηγή: ΓΟΡΓΑ ΠΑΡΕΣΤΙΓΜΕΝΑ

Γενικά αποφεύγω να σχολιάζω εκκλησιαστικά θέματα. Το κάνουν τόσοι άλλοι, και αν αρχίσει κανείς είναι δύσκολο να βάλει μια ‘κόκκινη γραμμή’ ανάμεσα στον καλοπροαίρετο σχολιασμό και την κρίση και κατάκριση. Ωστόσο, οι γενναίες αυξήσεις στους μισθούς των μητροπολιτών και λοιπών αρχιερέων που ανακοινώθηκαν τελευταία είναι κυρίως οικονομικό θέμα, για το οποίο έγιναν ποικίλα σχόλια, όπως θα αναμενόταν. Για παράδειγμα, κάποιοι έγραψαν (και συμφωνώ μαζί τους) ότι θα ήταν πιο ουσιαστικό να δοθούν αυξήσεις στους ιερείς, και μάλιστα τους πολυτέκνους, αντί για τους επισκόπους. Η επίσημη απάντηση ήταν ότι ‘δεν υπήρχε ο απαραίτητος δημοσιονομικός χώρος’. Δική μου εντύπωση είναι ότι ο χώρος αυτός έχει ιδιαίτερες ιδιότητες: στενεύει και ξεχειλώνει κατά την βούληση των ‘ἐχόντων τὸ γλωσσόκομον’ (κατά την βιβλική έκφραση, κοινώς το πορτοφόλι), άλλοτε δεν φτάνει και άλλοτε περισσεύει.

Κάποιοι συνέδεσαν τις αυξήσεις με τις επερχόμενες εκλογές, ως μια προσπάθεια της κυβέρνησης να καλοπιάσει την διοικούσα εκκλησία, αν και λέγεται ότι η υπόσχεση για αυξήσεις είχε δοθεί από την εποχή του μακαριστού αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου. Στην εποχή μας η καχυποψία απέναντι στους πολιτικούς είναι δικαιολογημένη, και ο χρόνος τήρησης των υποσχέσεων είναι από τα μέσα που χρησιμοποιούν οι τελευταίοι προς όφελός τους (ενώ άλλοτε, πολύ βολικά, απλώς τις ξεχνούν). Ο σεβαστός μητροπολίτης Κυθήρων κ. Σεραφείμ δήλωσε ότι τα χρήματα θα τα διαθέσει για την στέγαση εκπαιδευτικών και γιατρών που θα πάνε στα Κύθηρα, και είναι γνωστό το πρόβλημα στέγης που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι αυτοί που διορίζονται στα νησιά. Αναμφίβολα υπάρχουν πολλοί αρχιερείς που ανέκαθεν διέθεταν και διαθέτουν τις όποιες οικονομικές απολαβές τους για έργα φιλανθρωπίας, ‘μὴ σαλπίζοντες, μὴ δημοσιεύοντες τὴν ἑαυτῶν εὐποιίαν’ και που θα συνεχίσουν να το κάνουν είτε λάβουν είτε όχι αυξήσεις.

Τέλος, στέκομαι στη δικαιολογία ότι οι αρχιερείς ‘έχουν τυπικά προσόντα που σε οποιαδήποτε θέση θα αμείβονταν με πολλαπλάσιες αμοιβές’. Θέλω να πιστεύω ότι οι περισσότεροι επίσκοποι δεν επεδίωξαν το αξίωμά τους ως μια υψηλόμισθη καριέρα, αλλά εκλέχθηκαν για να διακονήσουν την εκκλησία. Το παραπάνω επιχείρημα είναι μάλλον πολύ φθηνό.

https://antonispapagiannis.blogspot.com/2026/06/blog-post_14.html

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο καταδικάζει την επίθεση στη Λαύρα του Κιέβου

 

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο με βαθύτατη θλίψη και απογοήτευση πληροφορήθηκε την απαράδεκτη και βέβηλη πυραυλική επίθεση της Ρωσσικής Ομοσπονδίας εναντίον της ιστορικής Λαύρας του Κιέβου (Pecerska), την οποία και καταδικάζει, όπως και κάθε άλλη παρόμοια επίθεση εναντίον ιερών και εμβληματικών μνημείων της κοινής θρησκευτικής και πολιτισμικής κληρονομιάς του Χριστιανισμού.

Κανείς λογικός άνθρωπος και κανένα επιχείρημα δεν μπορεί να δικαιολογήσει αυτή τη βάρβαρη καταστροφική επίθεση σε βάρος ιερού προσκυνηματικού χώρου, όπως είναι η περιώνυμος Λαύρα του Κιέβου με τη μακρά ιστορία και παράδοση που αποτελεί μνημείο εθνικής κληρονομιάς της UNESCO.

Η Α.Θ. Παναγιότης ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος επικοινώνησε τηλεφωνικώς με τον Μακ. Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ. Επιφάνιο, στον οποίο εξέφρασε τον αποτροπιασμό του για τη ρωσική επίθεση και την ολόθυμη συμπαράσταση της Μητρός Εκκλησίας και του ιδίου προσωπικώς προς τον πολύπαθο Ουκρανικό λαό. Επίσης, εξέφρασε τη συμπάθειά του προς τους συγγενείς των θυμάτων και τους τραυματίες της επιθέσεως.

https://ec-patr.org/15/06/17/13/to-oikoymeniko-patriarcheio-katadika

ΣΧΟΙΝΟΒΑΣΙΑ

 

Ὁ Θεός, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἄν «εἶναι» ἤ «δὲν εἶναι», ὑπάρχει. Ταυτίζεται ἐξάπαντος μὲ τὴν ὕπαρξη του καὶ ὄχι μὲ τὴν οὐσία του. Ἄλλο εἶναι τὸ κοινόν, ἄλλο τὸ «ἴδιο» καὶ ἄλλο φυσικὰ τὸ ἴδιον. Ὁ Θεὸς εἶναι πληρούμενη καὶ ἀλληλοπεριχωρούμενη ἀγάπη. Εἶναι «ὁ ὤν, ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος». Εἶναι «αὔρα λεπτὴ» ἀλλὰ καὶ ἔκπληξη ἐσχατολογική. Εἶναι τὸ ὄντως Ὄν.

Ἡράκλειο Κρήτης, 13 Ἰουνίου 2026

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

Γραφικότητες μέσω ΑΙ

Κι εμένα με ενόχλησε η υπέρμετρη αύξηση στους μισθούς των Αρχιερέων αλλά δεν προέβην μέσω ΑΙ σε "αντιποίηση αρχής". Μηδέν άγαν!

11/6/2016

Γ.Μ.Β.

Ο… σαμουράι φύλακας της Παναγίας Πορταΐτισσας με το κρητικό… επίθετο!

 

πηγή φωτογραφίας: https://creta24.gr/

Του Κώστα Μπογδανίδη

«Είμαι από την Ιαπωνία, είμαι χριστιανός Ορθόδοξος και το όνομα μου… ακούγεται κρητικό!»

Διαβάστε ολόκληρο το ρεπορτάζ εδώ:

https://creta24.gr/o-samoyrai-fylakas-tis-panagias-portaitissas-me-to-kritiko-epitheto/

Ανάγκη για τη Διοικούσα Εκκλησία να ξαναβρεί την ταυτότητά της

πηγή: https://www.larissanet.gr/

Του Χρήστου Γκουνέλα, δρ Θεολογίας

Έντονο δημόσιο διάλογο και προβληματισμό προκάλεσε στην κοινωνία η νομική πρόθεση της Πολιτείας να εξισώσει τον μισθό του Αρχιεπισκόπου, των Μητροπολιτών και των Τιτουλάριων Επισκόπων με αυτόν του Γενικού Γραμματέα ενός Υπουργείου. Δεν είναι δυνατόν να μην παρατηρήσει κανείς τη χρονική συγκυρία (προεκλογικά, οικονομική κρίση και ακρίβεια) κατά την οποία έρχεται μία τέτοια πρόθεση και τίθεται σε δημόσια διαβούλευση.

Ωστόσο, πέρα από τον χρόνο κατάθεσης της νομικής πρότασης, μία τέτοια απόφαση έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τον Ευαγγελικό λόγο της Εκκλησίας. Για την Εκκλησία, ο Επίσκοπος είναι Πατέρας και σαφώς όχι ανώτερος κρατικός υπάλληλος, όπως τον βλέπει η Πολιτεία. Πόσο δύσκολο όμως είναι να δει κάποιος τον εαυτό του ως Πατέρα όταν τα πάντα γύρω του συνάδουν με τον τρόπο ζωής ενός ανώτερου κρατικού υπαλλήλου, ο οποίος μένει σε Μητροπολιτικό Μέγαρο (sic), έχει κρατικό αυτοκίνητο και οδηγό, διεκπεραιώνει καθημερινά ένα σωρό διοικητικές και οικονομικές υποθέσεις και έχει δεκάδες συναντήσεις με ως επί το πλείστον ηγεσίες εκκλησιαστικές, πολιτικές, στρατιωτικές, επιχειρηματικές κ.ά.; Αλλά ακόμη και στον ναό κατά τη διάρκεια της λατρείας, η απόσταση από το ποίμνιο είναι πολλές φορές, δυστυχώς, δεδομένη. Ας θυμηθούμε τον μεγαλωμένο μέσα στην Εκκλησία Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη στα «Πτερόεντα Δώρα»: «…Ὑπέφωσκεν ἤδη ἡ πρωία τῆς πρωτοχρονιᾶς, καὶ ὁ Ἄγγελος διὰ νὰ παρηγορηθῇ, εἰσῆλθεν εἰς μίαν ἐκκλησίαν. Ἀμέσως πλησίον τῆς θύρας εἶδεν ἀνθρώπους νὰ μετροῦν νομίσματα, μόνον πὼς δὲν εἶχον παιγνιόχαρτα εἰς τὰς χεῖρας· καὶ εἰς τὸ βάθος, ἀντίκρυσεν ἕνα ἄνθρωπον χρυσοστόλιστον καὶ μιτροφοροῦντα ὡς Μῆδον σατράπην τῆς ἐποχῆς τοῦ Δαρείου, ποιοῦντα διαφόρους ἀκκισμοὺς καὶ ἐπιτηδευμένας κινήσεις. Δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ἄλλοι μερικοὶ ἔψαλλον μὲ πεπλασμένας φωνάς: Τὸν Δεσπότην καὶ ἀρχιερέα! Ὁ Ἄγγελος δὲν εὗρε παρηγορίαν…».

Για να κάνουμε τη σύγκριση με το πρόσωπο του Χριστού, ας φανταστούμε τον Χριστό ως έναν Διευθυντή Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου και τους μαθητές Του ως δημοσίους υπαλλήλους. Ο Χριστός όμως κατηγορήθηκε από το τότε ιερατείο (η πολιτική εξουσία ένιψε τας χείρας της) και σταυρώθηκε ως Αναρχικός, Ανήθικος και Επαναστάτης. Και ήταν όντως έτσι, αλλά και σήμερα έτσι θα ήταν. Για τους ίδιους λόγους μαρτύρησαν και οι μαθητές Του αλλά και πλειάδα αγίων της Εκκλησίας. Εδώ δεν πρόκειται περί εκκλησιαστικού ή θεολογικού λαϊκισμού (ή ρομαντισμού) αλλά αυτής της ίδιας της ουσίας και του ρεαλισμού του εκκλησιαστικού τρόπου ζωής. Άλλωστε, ήδη από το πρώτο έτος στη Θεολογική Σχολή μαθαίνουμε ότι ο Επίσκοπος είναι «εις τύπον και τόπον Χριστού». Η δε Εκκλησία έχει αναδείξει μεγάλες προσωπικότητες τέτοιων Επισκόπων όπως του αγίου Σπυρίδωνα που ήταν παράλληλα και κτηνοτρόφος και με οικογένεια ή όπως του ιερού Χρυσοστόμου ο οποίος μαρτύρησε στην έρημο επειδή κατακεραύνωνε όχι μόνο με τον λόγο του αλλά ακόμη περισσότερο με τον τρόπο ζωής του την αυτοκρατορική αυλή υπέρ των αδύναμων κοινωνικά στρωμάτων. Στα δε σύγχρονα χρόνια στην πατρίδα μας η Εκκλησία, μεταξύ άλλων, έχει το παράδειγμα του μακαριστού Επισκόπου Αντώνιου Σιατίστης, του Επισκόπου των τρόλεϊ, ο οποίος δεν δίσταζε να κάνει ακόμη και ωτοστόπ ως τρόπο ζωής και όχι ως ευκαιριακό πυροτέχνημα για θαυμασμό των ανθρώπων.

Η αλήθεια είναι ότι στο σημείο που φτάσαμε (και φτάσαμε εδώ και πολλά χρόνια) είναι αδήριτη ανάγκη η Διοίκηση της Εκκλησίας να πάρει γενναίες αποφάσεις διάκρισης από την Πολιτεία. Θα λέγαμε να προλάβει η ίδια την Πολιτεία και να διακριθεί από αυτήν όχι μόνο νομικά, αλλά ακόμη πιο βαθιά ως προς τον τρόπο βιοτής. Να βρει και πάλι τον τρόπο σχέσης του Πατέρα, όπως θα σημείωνε και ο μακαριστός καθηγητής Χρήστος Γιανναράς. Ή αλλιώς, να σκάψει και να ανασύρει τον Σταυρό από τις επιχωματώσεις της ιστορίας, όπως τόνιζε ο αείμνηστος καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης. Να αφήσει εν τέλει ό,τι την βαραίνει και να απελευθερωθεί στο οξυγόνο της θείας Χάρης. Έτσι, θα την αναγνωρίσει και η κοινωνία ως συνέχεια του Χριστού την οποία είναι ανάγκη να αφουγκραστεί επιτέλους.

https://www.larissanet.gr/2026/06/10/anagki-gia-ti-dioikousa-ekklisia-na-xanavrei-tin-taftotita-tis/

Ανθολόγιον 364: Χρυσόστομος Σταμούλης

 

[...] Την αποκλειστικότητα της ταυτότητας διαρρηγνύει στο χώρο της θεολογίας η αντινομική λειτουργία της αμφισημίας και του παράδοξου. Εκείνο το "ουκ εκ του κόσμου" και μαζί "εν τω κόσμω", που εισάγει στο χώρο της έρευνας νέα δεδομένα και αμφισβητεί εδώ και τώρα την οποιαδήποτε βέβαιη και διαφημισμένη από τη συνήθεια νομιμότητα. [...]

Χρυσόστομος Σταμούλης, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για το διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016, σελ. 63.

Ανθολόγιον 363: Χρυσόστομος Σταμούλης

 

[...] [Ό]σο αμαρτία είναι η "μονοφυσιτική" και γνωστικίζουσα απολυτοποίηση της ιστορίας, του εδώ και τώρα, και η ταυτόχρονη αδυναμία θέασης των εσχάτων (υπεριστορισμός), άλλο τόσο αμαρτία είναι η σχολαστική παραδοχή και αποδοχή θεωριών "νεστοριανής" προέλευσης, που αναφέρονται στο τέλος της ιστορίας ως βασικής προϋπόθεσης για την αρχή της βασιλείας (υπερεσχατολογισμός) [...]

Χρυσόστομος Σταμούλης, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;  Κείμενα για το διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016, σελ. 47-48.

Ο Καιρός για το μάθημα της "Ηθικής"

 

Πέμπτη, 27 Μαΐου 2026

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος ΚΑΙΡΟΣ για την αναβάθμιση της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης λαμβάνοντας υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από το νέο μάθημα της ΗΘΙΚΗΣ, σας ενημερώνει:

• Πρώτον, η πρώτη ανάθεση έχει δοθεί σε Θεολόγους (ΠΕ01), η δεύτερη σε Φιλολόγους (ΠΕ02), η τρίτη σε εκπαιδευτικούς του Τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας (ΠΕ33) και η τέταρτη σε εκπαιδευτικούς Κοινωνικών Επιστημών (ΠΕ78). Η ανάθεση στη δική μας ειδικότητα προέκυψε κατόπιν παρεμβάσεων του Συνδέσμου μας προς την ηγεσία του ΥΠΑΙΘΑ, με κύριο αίτημα ότι αυτό το γνωστικό αντικείμενο αποτελεί οργανικό μέρος των θεολογικών σπουδών (Κοινωνική, Φιλοσοφική και Χριστιανική Ηθική).
• Δεύτερον, οι Φάκελοι του Μαθήματος, τόσο για το Δημοτικό όσο και για το Γυμνάσιο - Λύκειο, σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, αναμένεται να κυκλοφορήσουν εντός της νέας σχολικής χρονιάς.
• Τρίτον, ως προς τη διδασκαλία του νέου μαθήματος, το οποίο πράγματι χαρακτηρίζεται ισότιμο με τα Θρησκευτικά δεν είναι όμως εναλλακτικό, διαπιστώνουμε πως θα υπάρξουν οργανωτικά προβλήματα ως προς την κατάρτιση του Ωρολογίου Προγράμματος σε όποια σχολεία προκύψουν απαλλαγές από το μάθημα των Θρησκευτικών. Επί παραδείγματι, στην περίπτωση που σε κάποια σχολική μονάδα δημιουργηθεί τμήμα δέκα απαλλασσόμενων μαθητών/τριών από τα Θρησκευτικά (όπως ορίζουν οι σχετικές διατάξεις), πώς θα το διδάξει ο θεολόγος του σχολείου όταν την ίδια ώρα θα διδάσκει το μάθημα των Θρησκευτικών; Το ΥΠΑΙΘΑ προτίθεται να προσλάβει θεολόγους για να αποφευχθεί αυτή η δυσλειτουργία στο Ωρολόγιο Πρόγραμμα; Ειδικότερα, για να αποφευχθούν απροϋπόθετες απαλλαγές, οι διευθυντές σχολικών μονάδων οφείλουν απαρέγκλιτα να τηρήσουν τη σχετική νομοθεσία.
• Τέταρτον, για τη διδασκαλία του νέου μαθήματος χρειάζεται άμεση ουσιαστική και εξειδικευμένη επιμόρφωση των θεολόγων καθώς πρόκειται για ένα μάθημα Κανονιστικής Ηθικής. Την επιμόρφωση μπορούν να οργανώσουν οι σχολικοί σύμβουλοι σε συνεργασία με τις Θεολογικές Σχολές και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
• Πέμπτον, είναι απαραίτητο, προς κάθε κατεύθυνση (επόπτες ποιότητας της εκπαίδευσης, σχολικούς συμβούλους, διευθυντές σχολείων, εκπαιδευτικούς) να τονιστεί ότι, το νέο μάθημα δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο προς το μάθημα των Θρησκευτικών, το οποίο επί τη βάσει του Συντάγματος (άρθρο 16, παρ. 2) είναι και παραμένει υποχρεωτικό μάθημα.
•  Έκτον, οι συνάδελφοι θεολόγοι που θα το διδάξουμε, οφείλουμε να «περιφρουρήσουμε» τη δυνατότητα της πρώτης ανάθεσης που διαθέτουμε, ώστε να μη δοθούν αφορμές σε άλλες ειδικότητες να αμφισβητήσουν περαιτέρω τη θέση μας.

Για διευκόλυνσή σας παραθέτουμε τους διαδικτυακούς συνδέσμους των ΦΕΚ όπου θα βρείτε το Πρόγραμμα Σπουδών του νέου μαθήματος για κάθε βαθμίδα:

• https://www.kodiko.gr/nomologia/download_fek?f=fek/2025/b/fek_b_6316_2025.pdf&t=b4e660ed1e0714642b51824cb73c2d76 (για το Δημοτικό).
• https://www.esos.gr/sites/default/files/articles2023/20250206259.pdf (για το Γυμνάσιο)
• https://www.e-nomothesia.gr/kat-ekpaideuse/deuterobathmia-ekpaideuse/ya-149259-gd4-2025.html (για το Λύκειο).

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Πέτρος Παναγιωτόπουλος

Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

Δρ Θεολογίας ΑΠΘ

eduthriskeftika.blogspot.com/2026/06/blog-post.html

Ανθολόγιον 362: Χρήστος Γιανναράς

 

[...] Τόσο το είναι (η ύπαρξη) όσο και το μη είναι (το μηδέν) έπονται του Θεού [...]

Χρήστος Γιανναράς, Ενθάδε - Επέκεινα, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2016, σελ.21.

Εκδήλωση της "Σύναξης" για τον "Παγκόσμιο Νότο" την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026 στην Αθήνα

 

διαΚρητικά 66: Αλέκος Καραβίτης (1904-1975)

ΑΛΕΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΤΗΣ - ΣΥΡΤΟ ΤΣ'ΑΓΑΠΗΣ (ΣΥΡΤΟΣ ΓΑΒΑΛΟΧΩΡΙΑΝΟΣ) 

https://www.youtube.com/watch?v=eemDdYcF2qg

Το να πονείς και να το λες
αυτός δεν είναι πόνος
μα να πονείς και να μην κλαις
και να το ξέρεις μόνος

Ρωτούσι με ποιον αγαπώ

μ' απάντηση δε δίδω

δε μαρτυρώ το θησαυρό

που στην καρδιά μου κρύβω