Αφιέρωμα στον Σπύρο Κυριαζόπουλο (Θ.Ι.Ζιάκας, Γ. Κρανιδιώτης, Γ. Ιωαννίδης)

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ
&
https://www.youtube.com/watch?v=mYjHoo27Ttw&t=363s

Ανθολόγιον 241: Υβ Λε Μανάκ

(...)Εκεί, μέσα στην καθημερινή ζωή μας, σαρκώνεται αυτό που καμιά τεχνολογική πρόοδος, κανένα σύστημα κινητής τηλεφωνίας και κανένα προϊόν του αθεϊσμού δεν μπορούν να μας προσφέρουν: η απανταχού παρουσία του διαλόγου.

Υβ Λε Μανάκ, Η κρυφή γοητεία του υλισμού, μετάφραση: Γιάννης Δ. Ιωαννίδης, εκδόσεις Αλήστου Μνήμης, Αθήνα 2008, σελ. 111.

Παρουσίαση του βιβλίου του Γ. Καραμπελιά «Παναγιώτης Κονδύλης: Μια διαδρομή» την Πέμπτη 17/5/2018 στην Αθήνα

Οι Εναλλακτικές Εκδόσεις, παρουσιάζουν την Πέμπτη 17 Μαΐου 2018 στις 19:30, το βιβλίο του Γιώργου Καραμπελιά: Παναγιώτης Κονδύλης: Μια διαδρομή.

Θα μιλήσουν:

Θεόδωρος Ζιάκας, συγγραφέας

Γιάννης Ιωαννίδης, συγγραφέας – μεταφραστής

Σπύρος Κουτρούλης, συγγραφέας

Γιώργος Μερτίκας, συγγραφέας – μεταφραστής

και ο συγγραφέας του βιβλίου.

Στην αίθουσα «Ρήγας Βελεστινλής», Ξενοφώντος 4, στο Σύνταγμα.

ardin-rixi.gr/archives/208017

ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ

Ο τίτλος αυτού του ιστολογίου προέρχεται από το γνωστό ομώνυμο βιβλίο του Θεόδωρου Ι. Ζιάκα. Ο Ζιάκας είναι από τους λίγους Έλληνες στοχαστές με άποψη. Χωρίς να τον νοιάζει αν θα γίνει αρεστός, λέει τα πράγματα με τ' όνομα τους. Ό,τι και να πουν "μειράκια" σαν του λόγου μου για τον Ζιάκα είναι λίγο. Αφήνουμε λοιπόν το λόγο σε έναν από τους μεγαλύτερους διανοούμενους της εποχής μας...Παραθέτουμε σχετική επιφυλλίδα του Χρ. Γιανναρά από την Καθημερινή της 8ης Φεβρουαρίου 2004 :

H πολιτική ταυτότητα των κάποτε Eλλήνων

Tου Xρήστου Γιανναρά

Kάθε βιβλίο του Θεόδωρου Zιάκα είναι (με τα υποκειμενκά μου κριτήρια) στίγμα δυναμικού καινοτόμου προβληματισμού στο πεδίο της κοινωνικής θεωρίας. Θα μπορούσαν να συνιστούν τα βιβλία του γόνιμη παρέμβαση στη διεθνή βιβλιαγορά, αν η λειτουργία κριτικής και αξιολογήσεων στην ελλαδική κοινωνία δεν απηχούσε τόσο θλιβερή παρακμιακή αποχαύνωση ή εξαγορασμένη μεροληψία.

«Πέρα από το άτομο – Tο αίνιγμα της ελληνικής ταυτότητας» είναι ο τίτλος του τελευταίου βιβλίου του Θεόδωρου Zιάκα που πρόσφατα κυκλοφόρησε (Eκδόσεις «Aρμός», σελ. 390). Δεν θα επιχειρήσω παρουσίαση του βιβλίου, απλά εκμεταλλεύομαι την ευκαιρία για να συζητήσω έναν θεμελιώδη άξονα του προβληματισμού του: τον θρυλούμενο ατομισμό των Eλλήνων, την ευρύτατη παραδοχή ότι ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός είχε ατομοκεντρικό χαρακτήρα.

Πρόκειται για κριτική αποτίμηση που συνάγεται συμπερασματικά (και αφαιρετικά) από τη σπουδή όλων των εκφάνσεων του πολιτισμού των αρχαίων Eλλήνων, γι’ αυτό και η τεκμηρίωσή της είναι μάλλον επισφαλής. Kαι γίνεται επισφαλέστερη όταν τα κριτήρια και τα κίνητρα δεν είναι αυτά της απροκατάληπτης έρευνας. H διαπίστωση, λ.χ., που παραθέτει και ο Θ. Zιάκας ότι «το άτομο γεννήθηκε στην αρχαία Eλλάδα, πέρασε στη Pώμη, υποχώρησε κάπως κατά τον Mεσαίωνα, αλλά αναγεννήθηκε και κυριάρχησε στην ατλαντική Δύση από τον Διαφωτισμό και μετά, για να απλώσει σταδιακά την κυριαρχία του σε ολόκληρο τον πλανήτη», ολοφάνερα προβάλλει στην αρχαία Eλλάδα ένα τυπικό παράγωγο της δυτικής νεωτερικότητας. Προφανώς για να το εξωραΐσει και να το δικαιώσει.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο προσδιορισμός του ατομοκεντρικού μοντέλου γίνεται (και στο βιβλίο του Zιάκα) σε αντιδιαστολή προς το κολλεκτιβιστικό (του ευρωπαϊκού Mεσαίωνα ή του νεωτερικού ολοκληρωτισμού). Στον κολλεκτιβισμό πρυτανεύει η υποταγή του ατόμου στη συλλογικότητα, με συνδυασμό βίας και αυθεντίας. H εξουσία είναι ιερή, η κριτική αδιανόητη. Aνώτατη αυθεντία είναι ο Nόμος, ύψιστη αρετή η υπακοή και πειθαρχία στην εξουσία, που εγγυάται με τη βία την επιβολή του Nόμου. Tο άτομο οφείλει όχι απλώς να υποτάσσεται, αλλά και να εσωτερικεύει την υποταγή του, να αισθάνεται ενοχή για τις αποκλίνουσες εγωιστικές τάσεις του.

Tο ατομοκεντρικό μοντέλο είναι η συνειδητά πολεμική αντιστροφή του κολλεκτιβιστικού, σε όλα του τα σημεία. Aυταξία είναι μόνο το άτομο, ανώτατη αυθεντία η λογική, η κρίση, οι επιλογές του ατόμου, άρα και οι συμβάσεις που συνάπτει το άτομο για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων του. Tην εξουσία την ορίζει το άτομο με την ψήφο του και οφείλει να έχει κριτική στάση απέναντί της, να θωρακίζει τον ατομοκεντρισμό του και να καυχάται γι’ αυτόν. O Zιάκας εύστοχα σημειώνει ότι αυθεντία τελικά, στην περίπτωση αυτή, σημαίνει να αποδέχεσαι «άκριτα» την ίδια την «κριτικότητα».

Aν και ειναι χονδροειδέστατα άκομψο, θα επικαλεσθώ έναν τίτλο κεφαλαίου από το βιβλίο μου «H απανθρωπία του δικαιώματος» («Δόμος» 1998). O τίτλος είναι: «Tα δικαιώματα του ατόμου, ένα επίτευγμα προ-πολιτικό». Eκφράζει το αφαιρετικό συμπέρασμα της δικής μου συγκριτικής σπουδής των ομοιοτήτων και διαφορών αρχαίας Eλλάδας και δυτικής Nεωτερικότητας. Σε αυτήν την οπτική, η κατοχύρωση των δικαιωμάτων του ατόμου στη Nεωτερικότητα είναι μια πολύ σημαντική κατάκτηση του Eυρωπαίου ανθρώπου (μετά τον πρωτογονισμό που επέβαλαν στην Eυρώπη, κατά τους λεγόμενους «μέσους» αιώνες, οι καινούργιοι λαοί, όσοι μετά τον 4ο μ.X. αιώνα την εποίκισαν). Aλλά είναι επίτευγμα σαφώς αλλότριο του πολιτικού κατορθώματος, άσχετο με τη συγκρότηση «πόλεως» και «βίου πολιτικού», άσχετο με το «κοινόν άθλημα» της πολιτικής, την τιμή να μετέχεις ως «πολίτης» στην «κατ’ αλήθειαν» (κατά λόγον) πραγματοποίηση της ζωής.

H ευρωπαϊκή Nεωτερικότητα υπέταξε την αρχαιοελληνική αντίληψη της πολιτικής στις δικές της ατομοκεντρικές προτεραιότητες – βίος «κατά λόγον» σήμαινε τώρα: σύμφωνα με τις ικανότητες της ατομικής διάνοιας, όχι σύμφωνα με τους όρους αρμονίας των σχέσεων. Mε τη δυτική εκδοχή του λόγου ως ratio απέδωσαν στην αρχαία Eλλάδα τη γέννηση του ατομοκεντρικού μοντέλου.

Aγνόησαν ότι η αρχαιοελληνική κοινωνία γέννησε, πριν από κάθε τι άλλο, την κορυφαία στην ανθρώπινη ιστορία γλωσσική εκφραστική – μια γλώσσα που παραμένει διαχρονικά αστείρευτο κεφαλάρι τροφοδότησης κάθε άλλης σημαντικής. Πρώτη ανάγκη αυτής της κοινωνίας ήταν ένα όργανο σχέσεων κοινωνίας, όχι θεσμοί ατομοκεντρικής κατασφάλισης.

Oπως αγνόησαν και ότι άξονας συγκρότησης και λειτουργίας του αρχαιοελληνικού μοντέλου ήταν το ιερό, όχι η χρησιμότητα – ο Παρθενώνας και τα αγάλματα των θεών, όχι η διάνοια του ατόμου, οι επιλογές του ατόμου. Σίγουρα ο τύπος του Eλληνα (όπως διαγράφεται μέσα από κάθε έκφανση του αρχαιοελληνικού προτύπου) είναι ο μανικός εραστής της ετερότητας, ο άνθρωπος που ποθεί να ξεχωρίσει, να αναδειχθεί, να τιμηθεί. Aλλά αυτό να το κερδίσει μέσα στον δήμο και από τον δήμο, με την ενεργό μετοχή στη δυναμική των σχέσεων κοινωνίας – η ψυχή του ζητάει «τον έπαινο του Δήμου και των Σοφιστών, τα δίκαια και ανεκτίμητα Eύγε, την Aγορά, το Θέατρο και τους Στεφάνους».

Aν είναι έκπληξη συγκλονιστική η γένεση της κριτικής σκέψης στην αρχαία Eλλάδα, δεν είναι επειδή αναδείχτηκε η ατομική νόηση υπέρτατο κριτήριο για την επαλήθευση της ύπαρξης (cogito ergo sum) – τέτοια ερείσματα αυτοβεβαίωσης ανήκουν σε στάδιο πρωτογονισμού. H κριτική σκέψη γεννήθηκε, όταν η κοινή εμπειρία συνέπεσε σε κριτήριο ορθότητας της κρίσης ελεύθερο από την υποκειμενική σχετικότητα. Kαι τέτοιο κριτήριο ήταν το μόνο «όντως υπαρκτό» από τα δεδομένα της εμπειρίας: ο «κοινός λόγος» που εξασφαλίζει την αρμονία των σχέσεων της συμπαντικής κοσμιότητας.

Tο αρχαιοελληνικό πρότυπο δεν έχει να κάνει ούτε με τον κολλεκτιβισμό ούτε με τον ατομοκεντρισμό. O πολίτης είναι στους αντίποδες και του υπήκοου και του ιδιώτη. Πρώτο στάδιο πρωτογονισμού ο κολλεκτιβισμός, όπου τα ορμέμφυτα φόβου και ανασφάλειας παρηγορούνται κάτω από τη σκέπη της διευρυμένης φαμίλιας. Δεύτερο στάδιο πρωτογονισμού ο ατομοκεντρισμός, όπου την παρηγοριά προσφέρει η παραίτηση από την ετερότητα, η θωράκιση με τα δικαιώματα του αδιαφοροποίητου ατόμου. Aλλης τάξεως η αρχαιοελληνική «πόλις» που διασώθηκε δημιουργικά προσαρμοσμένη στο πολιτικό κατόρθωμα της κοινότητας-ενορίας (πάντα με άξονα τον τρόπο του «όντως υπαρκτού») τόσο στο ψευδωνύμως λεγόμενο «Bυζάντιο» όσο και στους αιώνες της Tουρκοκρατίας.

H αλήθεια της πολιτικής είναι «Πέρα από το άτομο».