Ο Χρυσόστομος Σταμούλης για τον παροντισμό στη θεολογία

 

[...] [Ό]σο αμαρτία θεωρείται η λήθη του παρόντος, άλλο τόσο αμαρτία είναι και η λήθη του παρελθόντος. Το παρόν στην Ορθόδοξη παράδοση κατανοείται μόνο εάν προσθέσει κανείς την εμπειρία του παρελθόντος και την όραση του μέλλοντος.[...]

Χρυσόστομου Σταμούλη, Η γυναίκα του Λωτ και η σύγχρονη θεολογία, εκδόσεις Ίνδικτος, Αθήναι 2008, σελ. 69.

Ανθολόγιον 354: Τίτος Πατρίκιος

[...] Σήμερα πιὰ νομίζω ὅτι βγαίνουμε ἀπὸ ἐκείνη τὴ μακάρια καὶ χαρούμενη πεποίθηση πὼς ἀπὸ τὴν ὥρα ποὺ θὰ δηλώσουμε ὅτι ἐκφράζουμε τὸ παρὸν κάνουμε καὶ μεγάλη ποίηση καὶ σημαντικὴ ἱστορικὴ πράξη. [...]

 

Τίτος Πατρίκιος, Διαδρομὲς καὶ διασταυρώσεις - Μελέτες καὶ δοκίμια 1977-2023, ἐκδόσεις Κίχλη, Ἀθήνα 2025, σελ. 30.

Θεολογία και παροντισμός

 

Ι

Άλλο θεολογία και άλλο παροντισμός. Η θεολογία είναι ιδιαίτατα απαιτητική. Έχει λεπτές αλλά ξεκάθαρες μεθοδολογικές προϋποθέσεις. Δεν συνηγορεί σε κανένα πρόσκαιρο zeitgeist ούτε επιδιώκει να γίνει αρεστή δια του παροντισμού και του λαϊκισμού.

ΙΙ

Παροντισμός και θεολογία (είτε ως εσχατολογία είτε ως οντολογία) δεν δύνανται να συνυπάρχουν. Είναι μεγέθη αλληλοσυγκρουόμενα και αλληλοαποκλειόμενα. Καλή και αγία η αγαπολογία αλλά μεγίστη η θεολογία.

15-16/1/2026

Γ.Μ.Β.

Εφιάλτης

 

Κυνισμός, κομφορμισμός, αμετροέπεια, χυδαιότητα. Ο εφιάλτης ενός perpetuum mobile παροντισμού.

15/11/2025

Γ.Μ.Β.

Περί παροντισμού

Τα κοινώς λεγόμενα αυτονόητα δεν είναι και τόσο αυτονόητα εν τέλει. Εξηγούμαι: άλλο είναι ο παροντισμός[1] και άλλο το παροντικό. Με άλλα λόγια άλλο είναι η αναγωγή του παρελθόντος σε παρόν και δη με όρους απόλυτης εμμένειας και άλλο είναι το παρόν καθεαυτό.

4/7/2025

Γ. Μ. Βαρδαβάς

___________________________________

[1]. Ο όρος "παροντισμός" είναι κατά βάση κοινωνιολογικός. Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει στα έργα του Πέτρου Θεοδωρίδη, του Νικόλα Σεβαστάκη, του Παναγή Παναγιωτόπουλου κ.α. Ενδεικτικά ο Πέτρος Θεοδωρίδης αναφέρει: «Στις μέρες μας, η αίσθηση ότι βουλιάζουμε στο παρόν φτάνει στην κορύφωσή της. Από τη μία, ο χρόνος της κυκλοφορίας του κεφαλαίου: στεγανοποιημένος, μονοδιάστατος, ο χρόνος μιας ανακυκλούμενης αμνησίας. Από την άλλη, ο χρόνος της εργασίας ως ένα διαρκές άγχος για το μέλλον. Ζώνες ανεργίας, ζώνες εργασίας, η επισφάλεια γενικεύεται μαζί με την αίσθηση ενός χρόνου-ποντικοπαγίδας, χρόνου όλο και πιο λεπτού, σαν τσιγαρόχαρτο. Μια εποχή σαν τους πάγους της λίμνης έτοιμους να σπάσουν την άνοιξη. Γιατί μόνον στην εποχή μας παραμένει ως μόνη διάσταση του χρόνου, για όλους μας, η πιο λεπτή, η πιο εύθραυστη, η πιο ανύπαρκτη: το παρόν» (Βλ. Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις - Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα, εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ, Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 32)

Ανθολόγιον 298: Κώστας Αγόρας [Περί πιστών και θεολόγων]

Όποια αντίληψη και να έχουμε για τα πράγματα, πιστοί και θεολόγοι, είναι προληπτική, εσχατολογικά προληπτική. Και συνεπώς ισχύει μόνο άχρι καιρού (παρουσίας εσχάτων). Εκεί μόνο θα ξεχωρίσουν τα στάχυα από τα ζιζάνια.

Κώστας Αγόρας

Ανθολόγιον 289: Κώστας Αγόρας [Περί Ιστορίας]

Άλλο "Ιστορία" που σημαίνει Ελευθερία, Ενδεχομενικότητα, Ιστορικότητα και άλλο απλή "Χρονική Διάρκεια" που σημαίνει Χρονικότητα.

Κώστας Αγόρας

[πηγή]

***

[update: 19/8/2023]

Η "χρονικότητα" (χρόνος) αναφέρεται στην κτιστότητα (=κτιστός) του ανθρώπου. Αλλά η "ιστορικότητα" (ιστορία) αναφέρεται στην προσωπότητα (=πρόσωπο) του ανθρώπου.

Ο άνθρωπος έχει το παράδοξο να είναι φύσει κτιστός (έγχρονος) αλλά και κλήσει προσωπικός (ιστορικός).

Επειδή είμαστε φύσει  κτιστοί, πεπερασμένοι (=χρονικότητα) αλλά κλήσει προσωπικοί (=ιστορικότητα) γι'  αυτό κουτσαίνουμε.

Κώστας Αγόρας

***

Δείτε και το βιβλίο του Κώστα Αγόρα, Ο διανοιγμένος άνθρωπος, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2017.

Ανθολόγιον 264: π. Νικόλαος Λουδοβίκος

[...] Η πίστη στο παρόν υπήρξε πάντοτε ο αυτοθέλητος Καιάδας των μικρών πνευμάτων και ο πυρήνας της, κατά Νίτσε, κοσμοθεωρητικής αδιαφορίας τους. [...]

π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Η ανοικτή ιστορία και οι εχθροί της: Η άνοδος του Βελούδινου Ολοκληρωτισμού, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2020, σελ. 11.

Το ιδεολόγημα της ευθύνης και ο προτεσταντισμός του Ράμφου

[Σημείωση του ιστολογίου μας: Ο Μανώλης Γ. Βαρδής σταχυολογεί αποσπάσματα από την πρόσφατη συνέντευξη του Στέλιου Ράμφου στην Κατερίνα Ι. Ανέστη για λογαριασμό του iefimerida.gr. 

Οι αντιρρήσεις μας στη σκέψη του Ράμφου είναι γνωστές και έχουν εκφραστεί πολλές φορές σ' αυτό το ιστολόγιο. Παρόλα αυτά ο Ράμφος είναι σημαντικός γραφιάς. Έχει εμμονές, αναγωγισμούς, ψυχολογισμούς, κοινοτοπίες αλλά γράμματα ξέρει. Η σκέψη του είναι επαμφοτερίζουσα και διαμορφώνει στον αναγνώστη ένα σχήμα "έλξης-άπωσης". Ενδεικτικά παραθέτουμε μερικά κείμενα που έχουν παλιότερα δημοσιευθεί στο ιστολόγιο μας και ασκούν κριτική στον Ράμφο: 

• Θ. Ι. Ζιάκας, Απάντηση στο Στέλιο Ράμφο
• Γ. Κοντογιώργης, Η καθεστωτική διανόηση στην Ελλάδα
• π. Ν. Λουδοβίκος, Από τον καημό του ενός στον διευθυντικό ή συγκρουσιακό εκσυγχρονισμό
• Σωτήρης Γουνελάς (αντίλογος στον Στ. Ράμφο) ]

πηγή: iefimerida.gr & manolisgvardis

Δεν πρέπει να «ξεπερνάμε» εύκολα τον Ράμφο, διότι είναι από τους λίγους, της άλλης όχθης, που στοχάζεται. Τί λοιπόν λέει ο Ράμφος;

Ποιο ήταν για εσάς το μεγαλύτερο πρόβλημα με την αντίδραση της Εκκλησίας;

Ηταν ότι δεν ήθελε να βάλει τον χρόνο στην αναζήτηση του θείου. Ενώ ο χρόνος που ζητούσε η κυβέρνηση στην πραγματικότητα είναι η ευθύνη. Με την ευθύνη εμπλουτίζεται η εμπιστοσύνη στον χρόνο. Για πρώτη φορά στην Ανατολική Εκκλησία θα βάλουν μέσα στο παιχνίδι τον χρόνο με τη μορφή της ευθύνης. Με την έννοια της εσωτερικής στρατεύσεως για το κοινό καλό. Αυτό είναι κάτι εξαιρετικά σημαντικό και στο μέτρο που θα ζυμωθεί μέσα μας και δεν θα το ξεχάσουμε, πάμε για μια μεγάλη αλλαγή σε βάθος. Για πρώτη φορά θα μπει ο χρόνος, δηλαδή η αίσθηση του πραγματικού, μέσα στις πνευματικές ανάγκες. Αυτό ήταν ο λόγος που δεν μπορούσε να εξελιχθεί η κοινωνία μας. Ηταν διαφορετικά πράγματα ο χρόνος και η ανάγκη για το υψηλό και το απόλυτο. Τώρα με τον κορωνοϊό πρέπει να τα αφομοιώσουμε.

Τι είναι οι μεγάλες στιγμές;

Ενεργά παρόντα που διαρκούν. Παλιά οι ασκητές, οι άνθρωποι που προσεύχονταν, εμπλούτιζαν τον χρόνο. Διότι τώρα, ξέρετε, βρισκόμαστε σε κάτι πολύ σημαντικό και θετικό…

Θετικό;

Βέβαια θετικό. Για πρώτη φορά από εκεί που περιφρονούσαμε τον δημόσιο χώρο και ήταν βρώμικος ενώ είχαμε καθαρά τα διαμερίσματά μας, τώρα που αποσυρόμαστε στα διαμερίσματά μας παίρνουμε στα σοβαρά το έξω. Καταλαβαίνουμε ότι αυτά τα πράγματα είναι απολύτως συνδεδεμένα.

Έχετε πίστη στους Ελληνες για το πώς θα το αντιμετωπίσουμε; Είδατε τις μαζικές εξόδους σε παραλίες και καφέ...

Αυτά τα φαινόμενα μαζικών εξόδων είναι αντανακλαστικές φοβικές επιστροφές στην ομαδικότητα. Ενώ στην Εκκλησία σου ζητούν να είσαι ταπεινός, με την επιμονή ακριβώς την ιδεολογική στο μυστήριο γίνεσαι αλαζόνας. Είχαμε μια υπόθαλψη αλαζονείας του πιστού επειδή έπρεπε να μείνει πιστός στην ταυτότητά του ως πιστού και όχι στην εσωτερική του ζωή ως πιστού. Η εμμονή στην ταυτότητα είναι μια μορφή παραμονής αλαζονικής σε έναν εαυτό που δεν καταλαβαίνει άλλο από το δικό του πείσμα. Στο μέτρο που θα αρχίσουμε να τα κατανοούμε αυτά, θα μπορούσε να γίνει μια αρχή για διαφορετική τοποθέτηση απέναντι στο πρόβλημά μας.