Θεολογία και αλήθεια

 

Η διάκριση, στην οποία προέβη ο Άγιος Σωφρόνιος του Essex, ανάμεσα στο "τι" και το "Τις" της αλήθειας είναι κεφαλαιώδης για τη θεολογία. Στην πρώτη περίπτωση η αλήθεια είναι άδηλη και άρρητη. Πρόκειται για ένα κατ' επίνοιαν ζητούμενο διαρκείας. Στη δεύτερη περίπτωση, η αλήθεια αποκτά το πραγματικό της νόημα και προϋποθέτει κοινωνία, προσευχή, πίστη, μετοχή.

25/5/2025

Γ.Μ.Β.

Ανθολόγιον 300: Κώστας Αγόρας [Περί αλήθειας]

Είναι επίπονο αλλά τιμημένο να αγωνίζεσαι για όλο και μεγαλύτερη αλήθεια.

Κώστας Αγόρας

***

Δεν λέω να αγωνίζεσαι για την "αλήθεια" έτσι απλά. Διότι η αλήθεια για μας, ιστορικά όντα, είναι "ορίζοντας", εσχατολογικός μάλιστα. Προτιμώ λοιπόν να λέω να αγωνίζεσαι για "όλο και μεγαλύτερη αλήθεια". Ο αγώνας αυτός είναι μια "δυναμική" στην Ιστορία (μια δυναμική ζωής κατά τη γνώμη μου).

Κώστας Αγόρας

[πηγή]

Ανθολόγιον 258: Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

 

Ἡ ἀλήθεια δέν εἶναι σκέψη, δέν εἶναι λέξη, δέν εἶναι σχέση τῶν ἀντικειμένων, δέν εἶναι νόμος. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὄν.

Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἡ ζωοδόχος δύναμη, πού δίνει ζωή σ' ὅλα, ἡ ἀλήθεια εἶναι ὄν, πού διαπερνάει ὅλα τά ὄντα. (...)

(...) Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἐκεῖνο, πού πάντα εἶναι ἴδιο. Τίποτα δέν εἶναι πάντα ἴδιο καί ἀμετάλλακτο καί ἐφάμιλλο τοῦ ἑαυτοῦ του, πλήν τῆς ἀλήθειας.

Ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, Στοχασμοί περί καλοῦ καί κακοῦ, ἐκδόσεις Ἐν πλῶ, γ' ἔκδοση, Ἀθήνα 2009, σελ. 31-32 (ἀπόσπασμα).

Ανθολόγιον 211: Αρχιμανδρίτης Βασίλειος (Γοντικάκης)

[...] Δὲν πρέπει νὰ τανύζωμε κάτι μικρὸ καὶ ἀνθρώπινο μέχρι νὰ τὸ ἐξαρθώσωμε. Οὔτε νὰ καταπιέζωμε κάτι μεγάλο καὶ θεϊκὸ μέχρι νὰ τὸ ἐξουθενώσωμε, γιὰ νὰ τὸ φέρωμε στὰ μέτρα μας.

Πρέπει νὰ ἐναποθέτωμε τὰ πάντα στὴ θέλησι τοῦ Θεοῦ καὶ Ἐκεῖνος νὰ ἀποφασίζη.

Ἄλλο εἶναι τὸ άνθρώπινο καὶ φτιαχτὸ ποὺ ρυθμίζεται ἀπὸ δικές μας σκέψεις καὶ ἐπιδιώξεις. Καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ἀληθινὸ καὶ θεοκίνητο ποὺ δὲν ἐλέγχεται ἀπὸ ἀνθρώπινες ἐπεμβάσεις.

Τὸ πρῶτο θὰ προδοθῆ ἀργὰ ἤ γρήγορα· καὶ θὰ φθαρῆ, ὡς κτιστὸ καὶ ἀνθρώπινο, ὅσο κι ἄν τὸ στολίσωμε μὲ θαύματα καὶ προφητεῖες.

Το δεύτερο καὶ ἀληθινὸ θὰ μείνη ὡς εύλογία θεία καὶ ἀειλαμπής, παρ' ὅλες τὶς προσπάθειες νὰ περιφρονηθῆ καὶ νὰ ταφῆ. [...]

Αρχιμανδρίτου Βασιλείου (Γοντικάκη), Απολυτίκιον, έκδοση Ίερας Μονής Ιβήρων, Άγιο Όρος 2011, ISBN: 978-960-87537-8-5, σελ. 106(απόσπασμα)

ΠΕΡΙ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

Ἡ ἀλήθεια ἐνίοτε ἔχει κόστος.

Ἡ ἀλήθεια πληγώνει.

Ἡ ἀλήθεια λυτρώνει.

Ἡ ἀλήθεια ἀπελευθερώνει.

Γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς.

[πηγή]

Ανθολόγιον 185: Γ. Μαντζαρίδης ("Ο Χριστιανισμός είναι ριζοσπαστικός. Και όπου δεν είναι ριζοσπαστικός δεν είναι αυθεντικός")

(...) Η αλήθεια του Χριστιανισμού δεν παράγεται συλλογιστικά ούτε ανακρίνεται λογικά, αλλά προσεγγίζεται και γνωρίζεται βιωματικά· είναι αλήθεια προσωπική ή ακριβέστερα υποστατική. Η αλήθεια του Χριστιανισμού συνυπάρχει με τα πρόσωπα και φανερώνεται στα πρόσωπα. Δεν ταυτίζεται με αντικείμενα ούτε βέβαια αντλείται από αυτά. Η αλήθεια κατά τη χριστιανική διδασκαλία βρίσκεται στον Τριαδικό Θεό, φανερώνεται στην ιστορία με το πρόσωπο του Χριστού και βιώνεται ως υπαρκτική κοινωνία μαζί του. Αυτό σημαίνει ότι η αλήθεια του Χριστιανισμού διαφέρει ουσιαστικά από αυτά που ο κόσμος εκλαμβάνει ως αλήθεια. Άλλωστε σήμερα ο κόσμος αδιαφορεί για την καθολική αλήθεια και ενδιαφέρεται σχεδόν αποκλειστικά για επιμέρους συμβατικές αλήθειες χωρίς υπερβατικό κύρος, που εξυπηρετούν πρακτικές ανάγκες. Έτσι συμβαίνει συχνά η χριστιανική αλήθεια να είναι όχι μόνο άσχετη, αλλά και τελείως αντίθετη προς ό,τι προβάλλεται στον κόσμο ως αλήθεια. Γι' αυτό και η θεώρηση των ίδιων πραγμάτων από χριστιανική και από κοσμική άποψη είναι πολλές φορές όχι απλώς διαφορετική αλλά και διαμετρικώς αντίθετη.

Ο Χριστιανισμός είναι ριζοσπαστικός. Και όπου δεν είναι ριζοσπαστικός δεν είναι αυθεντικός. Η ριζοσπαστικότητα του Χριστιανισμού αναφέρεται στο καθετί που τον συνδέει με τον κόσμο. Και αυτό οφείλεται στο ότι οι ρίζες του Χριστιανισμού δεν ανάγονται στον κόσμο ούτε τρέφονται από το πνεύμα του. Ο απόλυτος χαρακτήρας του Χριστιανισμού επιβάλλει την ριζοσπαστικότητα στο επίπεδο του σχετικού. Αλλά και η ριζοσπαστικότητα στο επίπεδο του σχετικού δεν μπορεί να γίνεται χωρίς σχέση με το απόλυτο και χωρίς αναφορά προς αυτό. (...)

Ο Χριστιανισμός δεν εκσυγχρονίζεται όταν συμμορφώνεται με την σχετικότητα του κόσμου και του κοσμικού πνεύματος, αλλά όταν διατηρεί ζωντανή την παράδοση του. Περιεχόμενο της παραδόσεως του Χριστιανισμού είναι ο ίδιος ο Χριστός, που πέθανε και αναστήθηκε  για να παραμείνει στον κόσμο με την Εκκλησία του. (...)

Γ. Μαντζαρίδης, Αλήθεια και Ζωή: Από το δόγμα στο ήθος, εκδ. Ίνδικτος, Αθήναι 2012, σελ. 44-46 (αποσπάσματα)

Ανθολόγιον 181: Σωτήρης Γουνελάς

Η αλήθεια είναι Πρόσωπο, είναι ο Χριστός, είναι δηλαδή μια αλήθεια υποστατική.

Σωτήρης Γουνελάς, Πρόταση λόγου και πολιτισμού, εκδ. Αρμός, Αθήνα 2013, σελ.364.

Ανθολόγιον 158: Μητρ. Μεσογαίας π.Νικόλαος

[...] Ο Θεός δεν προσεγγίζεται λογικά. Αν έτσι συνέβαινε, θα Τον ανακάλυπταν οι έξυπνοι, οι μορφωμένοι και οι σοφοί του κόσμου. Συχνά η αλήθεια κρύβεται από τα μάτια "τῶν σοφῶν καὶ συνετῶν καὶ ἀποκαλύπτεται νηπίοις" (Ματθ. ια' 25). Υπάρχω σημαίνει βρίσκομαι κάτω από μια αρχή. Εμείς υπάρχουμε γιατί βρισκόμαστε κάτω από Αυτόν. Θεός που αποδεικνύεται πως υπάρχει ή πως δεν υπάρχει, δεν υπάρχει. Ο Θεός είναι' ονομάζεται στην Παλαιά Διαθήκη με αυτό το όνομα: ο Ών. Από το είναι του Θεού απορρέει η ύπαρξη του κόσμου. 

Στην Ορθόδοξη παράδοση, αντί να ψάχνουμε αποδείξεις για την ύπαρξη και ουσία του Θεού, αγωνιζόμαστε για την αποκάλυψη της παρουσίας Του στη ζωή μας και για την κοινωνία του προσώπου Του.[...]

Μητροπολίτου Μεσογαίας και Λαυρεωτικής π. Νικολάου, Αν υπάρχει ζωή θέλω να ζήσω, εκδ. Ι. Μητρ. Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, Αθήνα 2013, σελ. 39.

Ανθολόγιον 135: Γέρων Σωφρόνιος του Essex

(...) Στο ερώτημα "ΤΙ ἐστιν άλήθεια", αν εννοούμε την έσχατη αλήθεια που αποτελεί το θεμέλιο της όλης υπάρξεως του κόσμου, δεν υπάρχει απάντηση. Αν, όμως, ο Πιλάτος, έχοντας υπόψη την Αρχιαλήθεια ή την Αυτοαλήθεια, έκανε το ερώτημα όπως πρέπει, και ρωτούσε "ΤΙΣ ἐστιν ἡ ἀλήθεια", τότε θα έπαιρνε ως απάντηση εκείνο που λίγο ενωρίτερα στο Μυστικό Δείπνο ο Κύριος προβλέποντας και το ερώτημα του Πιλάτου έλεγε στους αγαπημένους Του μαθητές και με αυτούς σε όλον τον κόσμο: "Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια"(Ιω.14,6).

Η επιστήμη και η φιλοσοφία θέτουν στον εαυτό τους το ερώτημα: ΤΙ είναι η αλήθεια; Αντίθετα η γνήσια χριστιανική συνείδηση πάντοτε στρέφεται πρός την αλήθεια ρωτώντας "ΤΙΣ".

Οι εκπρόσωποι της επιστήμης και της φιλοσοφίας συχνά θεωρούν τους χριστιανούς ανεδαφικούς ονειροπόλους, ενώ για τους εαυτούς τους έχουν  τη γνώμη ότι πατούν σε στέρεη βάση και γι' αυτό αυτοονομάζονται "θετικιστές". Κατά παράδοξο τρόπο δεν αντιλαμβάνονται τον αφηρημένο χαρακτήρα του "ΤΙ" τους. Δεν αντιλαμβάνονται ότι η Αλήθεια, η συγκεκριμένη, η απόλυτη μπορεί να είναι μόνο "ΤΙΣ" και σε καμιά περίπτωση "ΤΙ". Γιατί η αλήθεια δεν είναι κάποιος θεωρητικός τύπος ή κάποια αφηρημένη ιδέα, αλλά η Αυτοζωή, το "Ἐγώ εἰμι"(Ιω.8,58-Εξ.3,14).

Γέροντος Σωφρονίου του Essex, Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης, εκδ. Ι.Μ.Τιμίου Προδρόμου Essex, 10η έκδοση, Essex 2003,σελ. 135-136.

Ανθολόγιον 130: Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Τό ν' ἀναζητᾶς τήν ἀλήθεια, σημαίνει νά ζητᾶς τό ἀντικείμενο τῆς ἀγάπης.

Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, Στοχασμοί περί καλοῦ καί κακοῦ, ἐκδόσεις Ἐν πλῶ, γ' ἔκδοση, Ἀθήνα 2009, σελ. 28.