Εσπερίδα στη μνήμη του Αντώνη Βαλεργάκη την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026 στις 19:00 στο 3ο Γενικό Λύκειο Ηρακλείου Κρήτης

 

Ανθολόγιον 370: Κώστας Μαυρουδής

 

[...] Η απόκλιση είναι το αντίδοτο στην απροσωπία. [...]


Κώστας Μαυρουδής, Ο Χ. είπε - Πεζά κείμενα, εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2026, σελ. 56.

Χρήστος Μαρκίδης (1954 – 2026) - Του Γιώργου Χωματηνού

 

φωτογραφία: Γιώργος Χωματηνός

Αντικρίζω τα πρόσωπα που ζωγράφισε ο Χρήστος Μαρκίδης ως τόπους θεοπτίας, σημεία συνάντησης του ανθρώπινου και του άρρητου. Γύρω τους, η σιωπή των σβησμένων σωμάτων και του άπειρου φόντου δεν κενώνει τον χώρο, μα τον ανοίγει. Εκεί, στο βάθος του σκότους, κάτι αρχίζει να γεννιέται.

Το μαύρο ως θείος γνόφος: τόπος μυστικής παρουσίας, μήτρα που κυοφορεί το φως.

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει.

Γιώργος Χωματηνός

φωτογραφία: Γ.Μ.Βαρδαβάς

Ευδία αναγνωστική

(Για το βιβλίο του Αντώνη Ν. Παπαβασιλείου Λόγια ριζωμένα, εκδόσεις manifesto, Αθήνα 2017)

Αντώνης Ν. Παπαβασιλείου, Λόγια ριζωμένα, εκδόσεις manifesto, Αθήνα 2017, ISBN: 978-960-9570-55-8.

Eίναι πολλές οι φορές και διάφορες οι αιτίες που οδηγείται κανείς σε αναγνωστική αγρανάπαυση. Αποτελεί βασική αρχή μου, τα καλοκαίρια ειδικά, να αποφεύγω το διεκπεραιωτικό διάβασμα, δοθέντος του γεγονότος ότι ένας τέτοιος κίνδυνος είναι, τω όντι, υπαρκτός. Ωστόσο, παρόλα αυτά, κάθε χρόνο σχεδόν το ξεχνάω και επαναλαμβάνω τα ίδια λάθη. Την ώρα ακριβώς που φτάνω στο τέλμα θυμάμαι ως deus ex machina τη λογοτεχνία. Είναι αυτό που πολύ ωραία λέει ο Αντώνης Ν. Παπαβασιλείου στο εξαιρετικό βιβλίο του Λόγια ριζωμένα (εκδόσεις manifesto, Αθήνα 2017): «Η λιακάδα κέρδισε 1-0» (σελ. 85). Αναγνωστική ευδία λοιπόν για μένα και πύρρειος νίκη! Αλλά νομίζω περιττεύουν οι αυτοαναφορικές προσεγγίσεις. Το βιβλίο του Αντώνη N. Παπαβασιλείου κερδίζει τον αναγνώστη όχι μόνο λόγω της περιγραφικής δεινότητας και της ιδιαίτερης μαστορικής του συγγραφέα αλλά κυρίως για έναν άλλο λόγο: διαθέτει και κομίζει ταυτότητα. Κι αυτό είναι ιδιαίτατα σημαντικό στους πονηρούς και λίαν μεταμοντέρνους καιρούς μας, όπου ο άκρατος σχετικισμός κυριαρχεί. Μικρά κείμενα γεμάτα ενέργεια, ζωντάνια, ζείδωρα και αγαπητικά. Οι οφειλές του συγγραφέα πολλές αλλά καμία δεν ξεχνά και όλες τις τιμά. Λέει κάπου πολύ χαρακτηριστικά: «Νέα βιβλία (…) πιάσαν τη γωνιά τους, απαιτητικοί δανειστές χαράς. Τέτοια χρέη μάλιστα(…)» (σελ. 52). Η μαθητεία στον κυρ-Αλέξανδρο ανεξάλειπτα απτή σε κάθε σελίδα. Η ορθοδοξία παρούσα φανερώς αλλά και ιεροκρυφίως. Ο χρόνος, η αλήθεια, η νήψη, το όμορφο περιβάλλον της μακεδονικής επαρχίας, τα βιβλία, η ανάγνωση, η ιδιαίτερα αγαπητή στον συγγραφέα αγγλική λογοτεχνία, η ποίηση και ο στοχασμός παρελαύνουν αρμονικά. Ο συγγραφέας προφανώς δεν ξεχνά την περίφημη ρήση του Σεφέρη πως «(…)ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν(…)» (Δοκιμές, τόμος Β’, 8η έκδοση, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2003, σελ. 176). Νομίζω ότι και η σεφερική επιλογή του τίτλου του βιβλίου διόλου δεν είναι τυχαία. Ή, για να κλείσω αυτό το σύντομο σημείωμα, με τα λόγια του συγγραφέα: «Σχίστηκε το λιθάρι του χρόνου, του άτιμου, και φάνηκε η ψίχα της αλήθειας» (σελ. 67).

Απείρανθος Νάξου, 7 Αυγούστου 2026

Γ. Μ. Βαρδαβάς

https://vardavas.wordpress.com/2026/08/07/evdia-ant-pap/

διαΚρητικά 67: Ειρήνη Δερέμπεη - Κάρολος Κουκλάκης / Θ. Ι. Ρηγινιώτης

https://www.youtube.com/watch?v=8APoBviF9hM&list=RD8APoBviF9hM&start_radio=1

Διαμαντόπετρες - Ειρήνη Δερέμπεη, Κάρολος Κουκλάκης

 

Διαμαντόπετρες 

Μουσική: Ειρήνη Δερέμπεη – Κάρολος Κουκλάκης 

Στίχοι: Θ. Ι. Ρηγινώτης 

Σαράντα διαμαντόπετρες σε μια κλωστή δεμένες, 

τρεις αδερφοί γυρεύγου' τζι και τρεις αναζητού' τζι. 

Κι απ' τον πολύ το γυρεμό νεράιδα τσι λυπήθη

 και χτίζει γυάλινο καστρί και κρουσταλένιο πύργο,

 να γείρου' να αποκοιμηθού'...

"Βρίκελοι": το νέο βιβλίο του Γιώργου Χωματηνού

 

Γιώργος Χωματηνός, Βρίκελοι, εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2026, ISBN: 978-618-5976-12-5.

Σ’ ένα μικρό κι αχαρτογράφητο χωριό, που το εξουσιάζει ένας αιμοσταγής δεκατριάχρονος τύραννος, καταφθάνει στην καρδιά της Σαρακοστής μια βοϊδάμαξα χωρίς οδηγό, φορτωμένη μ’ ένα μαρμάρινο φέρετρο. Την ακολουθεί ένα σαραβαλιασμένο καμιόνι που μεταφέρει έναν αλλόκοτο θίασο. Για τους χωρικούς η έλευση της άμαξας μοιάζει να εκπληρώνει μια παλιά προφητεία· κανείς, όμως, δεν γνωρίζει –ούτε μπορεί να φανταστεί– το περιεχόμενο του φορτίου της.

Ένα σκοτεινό μυθιστόρημα, στη μεθόριο μοντέρνου και μεταμοντέρνου, που εκκινεί από έναν μυθικό μικρόκοσμο για να φτάσει στους δρόμους της Κυψέλης του σήμερα· μια ιδιότυπη τραγωδία, στην οποία θρύλοι και τελετουργίες της λαϊκής παράδοσης συνυφαίνονται με μοτίβα και αντηχήσεις της ελληνικής λογοτεχνίας, φωτίζοντας τις αντιφάσεις, τα αδιέξοδα και τις εκκρεμότητες της σύγχρονης νεοελληνικής εμπειρίας.

 

https://kichli.com/book/brikeloi/

φωτογραφήματα 435

 

Φασμπίντερ και ξερό ψωμί (σχόλιο στην επικαιρότητα)

 Ο Τζίμης Πανούσης, πολύ μπροστά από την εποχή του, σχολιάζει την επικαιρότητα.

Τζίμης Πανούσης - Φασμπίντερ και ξερό ψωμί

https://www.youtube.com/watch?v=5W8U-HWQ9Hg&list=RD5W8U-HWQ9Hg&start_radio=1

Ανθολόγιον 366: Θάνος Σταθόπουλος

 

[...] Το να γράφεις ισοδυναμεί συχνά με εγγραφή στο ταμείο ανεργίας. [...]

Θάνος Σταθόπουλος, Η πρόσληψη τροφής, Εκδόσεις τεχνοδρόμιον, Λεμεσός 2026, σελ. 35.

"Θεολογικές προσωπογραφίες του 20ου αιώνα": Το νέο βιβλίο του Σταύρου Γιαγκάζογλου

Σταύρος Γιαγκάζογλου, Θεολογικές προσωπογραφίες του 20ου αιώνα - Μελέτες και δοκίμια για την ανανέωση της ορθόδοξης θεολογίας, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2026, ISΒΝ: 978-960-615-863-6.

Το βιβλίο αυτό αφηγείται τη λαμπρή πορεία της Ορθόδοξης θεολογίας κατά τον 20ο αιώνα μέσα από το έργο και τη συμβολή δέκα επτά θεολόγων οι οποίοι επιχείρησαν να συμβάλουν γόνιμα και δημιουργικά, αφ’ ενός στην ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της και, αφ’ ετέρου, στην ανανέωση της σχέσης της με τον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό.

Οι θεολογικές αυτές προσωπογραφίες εκφράζουν τα κύρια ρεύματα που διαμόρφωσαν τη θεολογία του 20ου αιώνα. Ωστόσο, δεν πρόκειται απλώς για καταγραφή και αποτύπωση της ιστορίας της θεολογίας του 20ου αιώνα, αλλά κυρίως για μία προσπάθεια να ερμηνεύσουμε από τη σκοπιά της συστηματικής θεολογίας την πορεία και τα προβλήματα της θεολογίας του 20ου αιώνα, προκειμένου να την συνδέσουμε άμεσα με τη δική μας εποχή.

Οι θεολογικές προσωπογραφίες του 20ου αιώνα δεν είναι ένα ιστορικό καταφύγιο ή μια μορφή απόδρασης από τη δική μας πραγματικότητα. Αντίθετα, αφού διαγνώσουμε τα επιτεύγματα, τα κενά, τις ρήξεις και τις ασυνέχειες της θεολογίας του 20ου αιώνα, χρειάζεται να εντοπίσουμε τις ανάγκες και να χαράξουμε τις προτεραιότητες της δικής μας εποχής.

Το βιβλίο αυτό απευθύνεται κυρίως στους θεολόγους του 21ου αιώνα που θέλουν να μαθητεύσουν δημιουργικά στις επιτυχίες και στις αποτυχίες της Ορθόδοξης θεολογίας του 20ου αιώνα για να συνεχίσουν το γόνιμο και δημιουργικό έργο της και να οικοδομήσουν κριτικά τη δική τους έκφραση και μαρτυρία. Σε μία τέτοια προοπτική, πράγματι, αληθεύει ότι «η ιστορία της θεολογίας τρέφει τη θεολογία» και κάθε θεολογική γενιά πασχίζει να σαρκώσει το δικό της ιδιαίτερο αποτύπωμα.

Οι προσωπογραφίες:

• Αμίλκας Αλιβιζάτος
• Παναγιώτης Τρεμπέλας
• Ιωάννης Καρμίρης
• Γεώργιος Φλωρόφσκυ
• Βλαδίμηρος Λόσκυ
• Νικόλαος Αφανάσιεφ
• Ιουστίνος Πόποβιτς
• Παναγιώτης Χρήστου
• Σάββας Αγουρίδης
• Νίκος Νησιώτης
• Ιωάννης Ρωμανίδης
• Ιωάννης Zηζιούλας
• Στυλιανός Χαρκιανάκης
• Δαμασκηνός Παπανδρέου
• Νίκος Ματσούκας
• Χρήστος Γιανναράς
• Παναγιώτης Νέλλας

Από τον Πρόλογο του βιβλίου: 

Ἡ συνάντηση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μὲ τὴ Νεωτερικότητα ὑπῆρξε καταλυτικὴ γιὰ τὴ διαμόρφωση καὶ ἀνάπτυξη τῆς θεολογίας της. Ἡ Ὀρθόδοξη θεολογία ἐντάχθηκε σταδιακὰ στὸ νεωτερικὸ πανεπιστήμιο καὶ ἀναπτύχθηκε κυρίως ὡς μία ἱστορικοφιλολογικὴ ἐπιστήμη μὲ ὁμολογιακὰ χαρακτηριστικά. Σχεδὸν ὅλες οἱ Ὀρθόδοξες θεολογικὲς σχολὲς υἱοθέτησαν ἠθελημένα ἢ ἀνεπίγνωστα τὰ γνωστικὰ ἀντικείμενα τῶν θεολογικῶν σχολῶν τῆς Εὐρώπης. Ἔκτοτε οἱ Ὀρθόδοξες θεολογικὲς σχολὲς στὰ ἐκπαιδευτικὰ προγράμματά τους ἀκολουθοῦν τὰ γνωστικὰ αὐτὰ θεολογικὰ πεδία ἐνίοτε μὲ σημαντικὲς ἀλλαγὲς ἢ καὶ ἀνανεώσεις στὴν ἐξέλιξη καὶ ἀναπροσαρμογή τους κατὰ τὰ εὐρωπαϊκὰ πρότυπα. Στὸ Βυζάντιο, τὸ ὁποῖο καλλιέργησε ἀδιάκοπα τὰ ἑλληνικὰ γράμματα, τὴ φιλοσοφία καὶ τὶς ἐπιστῆμες, ἡ θεολογία δὲν ἀποτέλεσε ἰδιαίτερη καὶ αὐτόνομη «ἐπιστήμη» μεταξὺ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ ὑπῆρχε κυρίως ὡς χαρισματικὴ ἐμπειρία, ἡ ὁποία σαρκωνόταν σὲ ἕναν ὁλόκληρο πολιτισμό, στὰ ποικίλα μνημεῖα λόγου καὶ τέχνης τῆς Ὀρθόδοξης Παράδοσης, καὶ ἐκφραζόταν στὴν πίστη καὶ στὴ διδασκαλία, στὴ λειτουργικὴ ζωὴ καὶ στὸ εὐχαριστιακὸ καὶ ἀσκητικὸ ἦθος τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ λόγια ἔκφραση καὶ σπουδὴ τῆς θεολογίας ἀποτυπωνόταν στὰ ἔργα τῶν Πατέρων καὶ στὶς συνοδικὲς ἀποφάσεις τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἔνταξη τῆς Ὀρθόδοξης θεολογίας στὸ νεωτερικὸ πανεπιστήμιο ὑπῆρξε σημαντικὸ γεγονὸς καὶ σηματοδότησε μία νέα καὶ ἐνδιαφέρουσα ἐξέλιξη. Ἡ Ὀρθόδοξη θεολογία ὡς ἰδιαίτερη ἐπιστήμη ἐπιχείρησε νὰ ἀναπτύξει τὸ ἐπιστητό της σὲ διάλογο μὲ τὶς ἄλλες ἐπιστῆμες ὡς ἱστορικὴ καὶ ἑρμηνευτικὴ σπουδὴ τῶν ποικίλων μνημείων τῆς Ὀρθόδοξης πίστης, τῆς διδασκαλίας, τῆς λατρείας καὶ τοῦ τρόπου ζωῆς, δηλαδὴ μὲ ὅλα ὅσα συγκροτοῦν ἕναν ζωντανὸ πολιτισμὸ μὲ διαρκεῖς προεκτάσεις καὶ ἐφαρμογὲς στὸ κοινωνικὸ καὶ λαϊκὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, στὴ ζωὴ καὶ εὐσέβεια τῶν Ὀρθοδόξων. Τὸ νεωτερικὸ αὐτὸ ἐγχείρημα δὲν ἦταν οὔτε εὔκολο οὔτε αὐτονόητο. Ἀναφομοίωτες ἐπιδράσεις καὶ κακέκτυπες ἀγκυλώσεις ἤδη ἀπὸ τὴ μακρὰ περίοδο τῆς «βαβυλώνειας αἰχμαλωσίας» στὴ δυτικὴ θεολογία διαμόρφωσαν μία νέα ἀντίληψη στὴν πανεπιστημιακὴ θεολογία, ἡ ὁποία συχνὰ ἔτεινε νὰ κλείνεται ἐννοιολογικὰ καὶ ἀκαδημαϊκὰ στὸ θεωρητικὸ ἐπιστητό της καὶ νὰ λαμβάνει ἀποστάσεις ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ πραγματικότητα, νὰ διαχωρίζεται ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὰ προβλήματά της, νὰ ἀμβλύνει τὰ ἱστορικὰ καὶ κοινωνικὰ αἰσθητήριά της καὶ κυρίως νὰ μὴ διαλέγεται γόνιμα καὶ δημιουργικὰ μὲ τὴν ἐποχή, τὴν περιρρέουσα ἀτμόσφαιρα καὶ τὸν ζωντανὸ πολιτισμό της.

https://armosbooks.gr/shop/%CE%BD%CE%AD%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CF%8C%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/%CE%BD%CE%B5%CE%B5%CF%83-%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%83-ad/theologikes-prosopografies-tou-20-aiwna/

Ανθολόγιον 363: Χρυσόστομος Σταμούλης

 

[...] [Ό]σο αμαρτία είναι η "μονοφυσιτική" και γνωστικίζουσα απολυτοποίηση της ιστορίας, του εδώ και τώρα, και η ταυτόχρονη αδυναμία θέασης των εσχάτων (υπεριστορισμός), άλλο τόσο αμαρτία είναι η σχολαστική παραδοχή και αποδοχή θεωριών "νεστοριανής" προέλευσης, που αναφέρονται στο τέλος της ιστορίας ως βασικής προϋπόθεσης για την αρχή της βασιλείας (υπερεσχατολογισμός) [...]

Χρυσόστομος Σταμούλης, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;  Κείμενα για το διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016, σελ. 47-48.

Εκδήλωση της "Σύναξης" για τον "Παγκόσμιο Νότο" την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026 στην Αθήνα

 

Εκδήλωση – αφιέρωμα στον Ε. Χ. Γονατά από τις εκδόσεις Στιγμή την Παρασκευή 29 Μαΐου 2026

 

Κυριάκος Σφέτσας (1945-2026)

Κυριάκος Σφέτσας (1945-2026)

Πέθανε ο Κυριάκος Σφέτσας

Τίτλοι, Θέμα της Σιλένας

OST: Η νύχτα με τη Σιλένα (1986)

https://www.youtube.com/watch?v=SBJwzgTRrMM&list=RDSBJwzgTRrMM&start_radio=1

Ανθολὀγιον 360: Μάρκος Μέσκος

 

Τί τὸ φίλιο καὶ τί τὸ ἀντίπαλο∙ τί γνωρίζεις καὶ τί δὲν γνωρίζεις∙ τί εἶναι Ποίηση καὶ τί δὲν εἶναι - πάλι ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τοῦ πάθους στὴ θνητὴ πορεία.

Μάρκος Μέσκος, Συνηγορία Ποιήσεως, ἐκδόσεις Κίχλη, Ἀθήνα 2015, σελ. 17.

ΜΗ ΜΟΥ ΑΠΤΟΥ

Μιχαήλ Δαμασκηνός, Μη μου άπτου, 16ος αι., Μουσείο Αγίας Αικατερίνης, Ηράκλειο Κρήτης

Μεγάλη Εβδομάδα

 

Δείτε εδώ όλες τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας για την Μεγάλη Εβδομάδα.

Η Εκκλησία στην πόλη: Μαρτυρία ή απομόνωση;

πηγή: https://parallaximag.gr/parallax-view/i-ekklisia-stin-poli-martyria-i-apomonosi

Γράφει ο π. Ιουστίνος – Ιωάννης Κεφαλούρος

[Δημοσιεύθηκε στο διαδικτυακό περιοδικό parallaxi στις 1/4/2026]

Κάθε φορά που η Εκκλησία τολμά να σταθεί με λόγο, παρουσία και ποιμαντική ευθύνη μέσα στη σύγχρονη πόλη, δεν αργούν να εμφανιστούν εκείνοι που καταγγέλλουν «εκκοσμίκευση».

Συχνά, όμως, πίσω από αυτή την εύκολη κατηγορία δεν κρύβεται η αγωνία για την αλήθεια της Εκκλησίας, αλλά ένας φόβος απέναντι σε οτιδήποτε ξεφεύγει από ένα κλειστό, αυτάρεσκο και αμυντικό θρησκευτικό σχήμα. Η Εκκλησία, ωστόσο, δεν υπάρχει για να περιχαρακώνεται, αλλά για να μαρτυρεί. Και η μαρτυρία αυτή δεν μπορεί να ασκείται ερήμην της κοινωνίας, του πολιτισμού και των υπαρξιακών ερωτημάτων του ανθρώπου του σήμερα. Το πραγματικό ζητούμενο, επομένως, δεν είναι αν η Εκκλησία θα συνομιλήσει με την πόλη, αλλά αν θα το κάνει με διάκριση, αλήθεια και επίγνωση της ποιμαντικής της αποστολής. Οι συζητήσεις που ανοίγουν κάθε φορά γύρω από εκδηλώσεις με θρησκευτικό περιεχόμενο σε ιστορικούς ναούς φανερώνουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: ότι συχνά έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε την Εκκλησία είτε ως χώρο αυστηρής εσωστρέφειας είτε ως πεδίο ύποπτης προσαρμογής στον κόσμο. Όμως η Εκκλησία δεν είναι ούτε φρούριο απομονωμένων ούτε θεσμός δημοσίων σχέσεων. Είναι το Σώμα του Χριστού μέσα στην ιστορία, και γι’ αυτό πάντοτε καλείται να συνδυάζει την πιστότητα με την παρουσία, τη διάκριση με το άνοιγμα, τη λατρεία με την ποιμαντική ευθύνη.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται και το ουσιαστικό κριτήριο. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να γίνει μια εκδήλωση σε έναν ναό. Το ερώτημα είναι τι χαρακτήρα έχει αυτή η εκδήλωση, ποιον σκοπό υπηρετεί, ποιο είναι το πνευματικό της ήθος και αν σέβεται τον ιερό χώρο. Δεν είναι όλα ίδια. Δεν είναι κάθε δημόσια πολιτιστική πρωτοβουλία μέσα ή γύρω από την εκκλησιαστική ζωή ένδειξη αλλοίωσης. Εκκοσμίκευση δεν σημαίνει απλώς επαφή με τον κόσμο. Εκκοσμίκευση σημαίνει απώλεια εκκλησιαστικού κριτηρίου, μετατόπιση του κέντρου βάρους από το μυστήριο στην εικόνα, από την ουσία στον εντυπωσιασμό, από την αλήθεια στην ευκολία. Αν, αντίθετα, μια πρωτοβουλία κινείται με σεβασμό προς τον ναό, χωρίς να παραθεωρεί τον λειτουργικό του χαρακτήρα, χωρίς να μετατρέπει τον ιερό χώρο σε σκηνή θεάματος, χωρίς να υποκαθιστά τη λατρεία, αλλά δίνοντας στον σύγχρονο άνθρωπο μια αφορμή να πλησιάσει το μυστήριο του Θείου Πάθους, τότε μια τέτοια προσπάθεια δεν πρέπει να κρίνεται με αντανακλαστικά φοβίας. Πρέπει να εξετάζεται με πνευματική ωριμότητα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ήταν ποτέ εχθρική προς την τέχνη και τον πολιτισμό. Η ίδια η ιστορία της το μαρτυρεί. Η εικονογραφία, η υμνογραφία, η ψαλτική, η αρχιτεκτονική των ναών, η ποιητική γλώσσα των ακολουθιών, η αισθητική της λατρείας, όλα αυτά δεν είναι περιθωριακά στοιχεία, αλλά τρόποι με τους οποίους η Εκκλησία ενσάρκωσε το βίωμά της μέσα στην ιστορία. Δεν εξέφρασε την αλήθεια της μόνο με έννοιες και δόγματα, αλλά και με μορφές, εικόνες, ήχους, ρυθμό, κάλλος και συμβολισμό. Αυτό δεν ήταν ποτέ εκκοσμίκευση. Ήταν και παραμένει τρόπος μαρτυρίας.

Όποιος μιλά σήμερα για απόλυτη απομάκρυνση της Εκκλησίας από κάθε πολιτιστική πρωτοβουλία, στην πραγματικότητα προτείνει μια Εκκλησία χωρίς δημόσιο λόγο, χωρίς ιστορική συνείδηση, χωρίς ποιμαντική ευθύνη για τον άνθρωπο της εποχής της. Μια τέτοια στάση, όσο και αν εμφανίζεται με ζήλο, κινδυνεύει να οδηγήσει όχι στην περιφρούρηση της πίστης αλλά στην απομόνωση. Και η απομόνωση δεν είναι εκκλησιαστικό φρόνημα. Η Εκκλησία δεν ιδρύθηκε για να απευθύνεται μόνο στους ήδη βέβαιους. Καλείται να αναζητεί, να φωτίζει, να στηρίζει, να καλεί, να παρηγορεί και να ερμηνεύει τον πόνο και την ελπίδα του ανθρώπου μέσα στον κόσμο.

Ιδιαίτερα όταν το θέμα είναι το Θείο Πάθος, δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια αφηρημένη καλλιτεχνική επιλογή. Βρισκόμαστε μπροστά στον ίδιο τον πυρήνα της εκκλησιαστικής ζωής. Το Πάθος του Χριστού δεν είναι απλώς ένα θρησκευτικό μοτίβο, αλλά το κέντρο της σωτηριολογικής εμπειρίας της Εκκλησίας. Αν, λοιπόν, υπάρχουν πρωτοβουλίες που επιχειρούν να οδηγήσουν τους ανθρώπους σε μια πιο βαθιά συνάντηση με αυτό το μυστήριο, τότε η πρώτη αντίδραση δεν θα έπρεπε να είναι η καταγγελία, αλλά η εξέταση του τρόπου, του περιεχομένου και του πνεύματος με το οποίο γίνονται. Πολλοί άνθρωποι σήμερα βρίσκονται σε μια παράξενη απόσταση από την Εκκλησία. Δεν είναι πάντοτε εχθρικοί. Συχνά είναι απλώς αποξενωμένοι, διστακτικοί, τραυματισμένοι ή μαθημένοι να τη βλέπουν ως κάτι ξένο προς τη ζωή τους. Σε αυτή την πραγματικότητα, η ποιμαντική ευθύνη της Εκκλησίας δεν μπορεί να εξαντλείται στη διαχείριση των ήδη εκκλησιαζόμενων. Οφείλει να αναζητά γέφυρες. Όχι εκπτώσεις. Γέφυρες. Όχι αλλοίωση του ήθους. Προσέγγιση του ανθρώπου. Όχι εγκατάλειψη της αλήθειας. Μετάδοση της αλήθειας με τρόπο κατανοητό, υπαρξιακά αισθητό και πνευματικά γόνιμο. Ας το πούμε καθαρά: η μεγαλύτερη απειλή για την Εκκλησία σήμερα δεν είναι ότι μιλά στην πόλη. Είναι ότι μερικές φορές κινδυνεύει να μιλά μόνο στον εαυτό της. Και τότε δεν έχουμε διαφύλαξη της παραδόσεως, αλλά παρανόηση της αποστολής. Γιατί η παράδοση της Εκκλησίας δεν είναι μουσειακό απολίθωμα. Είναι ζωή που παραδίδεται, αλήθεια που μαρτυρείται, χάρη που κοινωνείται. Και αυτό προϋποθέτει σχέση με υπαρκτούς ανθρώπους, με το γλωσσικό και πολιτισμικό τους περιβάλλον, με τα τραύματα και τις αναζητήσεις τους. Βεβαίως, χρειάζεται διάκριση. Πάντοτε χρειάζεται διάκριση. Ο ναός δεν είναι ουδέτερος πολιτιστικός χώρος. Δεν είναι αίθουσα εκδηλώσεων με θρησκευτικό σκηνικό. Είναι τόπος προσευχής, αγιασμού και παρουσίας. Γι’ αυτό και κάθε τέτοια πρωτοβουλία οφείλει να έχει όρια, ήθος και εκκλησιαστικό μέτρο. Αλλά ακριβώς επειδή ο ναός είναι ιερός χώρος, μπορεί να λειτουργήσει και ως τόπος υπενθύμισης ότι ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με πληροφορία, αλλά και με μνήμη, ομορφιά, κατανύξη και εσωτερική αφύπνιση. Εκείνοι που σπεύδουν να μιλήσουν για «εκκοσμίκευση» κάθε φορά που η Εκκλησία ανοίγει έναν τέτοιο διάλογο, ίσως θα έπρεπε να αναρωτηθούν μήπως συγχέουν τη γνησιότητα με τη στενότητα, τη διάκριση με τη φοβία και την πιστότητα με την απομόνωση. Ούτε η επιθετική άρνηση του κόσμου είναι ορθοδοξία, ούτε βέβαια και η άκριτη προσαρμογή σε αυτόν. Η Εκκλησία καλείται να σταθεί μέσα στον κόσμο χωρίς να γίνεται κοσμική, και να μη φοβάται να συνομιλήσει με την κοινωνία χωρίς να χάνει τον προσανατολισμό της. Στο τέλος, το κριτήριο παραμένει απλό αλλά αυστηρό: βοηθείται ο άνθρωπος να πλησιάσει βαθύτερα την αλήθεια του Ευαγγελίου; Γεννάται περισσότερος σεβασμός προς το μυστήριο; Διασώζεται ο ιερός χαρακτήρας του χώρου; Υπηρετείται η ποιμαντική ευθύνη της Εκκλησίας απέναντι στον σημερινό άνθρωπο; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε δεν έχουμε λόγο να μιλούμε με όρους φοβικής καταγγελίας. Η Εκκλησία δεν καλείται να επιλέξει ανάμεσα στη μαρτυρία και στην πιστότητα. Η αληθινή πιστότητα γεννά μαρτυρία. Και η γνήσια μαρτυρία προϋποθέτει παρουσία. Όχι απομόνωση. Όχι εσωστρέφεια. Όχι την ψευδαίσθηση μιας καθαρότητας που διατηρείται μόνο όταν δεν αγγίζει κανείς τον κόσμο. Η Εκκλησία είναι στην πόλη όχι για να της μοιάσει, αλλά για να της θυμίσει ότι ο άνθρωπος δεν εξαντλείται στο πρόσκαιρο, στο θορυβώδες και στο επιφανειακό. Και αυτή η υπενθύμιση, όταν γίνεται με διάκριση, αγάπη και ποιμαντική ευθύνη, δεν είναι εκκοσμίκευση. Είναι αποστολή.

https://parallaximag.gr/parallax-view/i-ekklisia-stin-poli-martyria-i-apomonosi

φωτογραφήματα 434

 

Η συνέντευξη του π. Νικόλαου Λουδοβίκου στον Γ. Σαχίνη (Κρήτη TV, 27-3-2026)

 https://www.youtube.com/watch?v=sk7UAHh2IaI&t=192s