ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΑ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ: ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ ΤΕΛΙΚΑ;

[πηγή: Athanasios Moustakis' blog]

Με την αφορμή της έκδοσης από την Karen King του γνωστικού παπύρου του 4^ου αιώνα στον οποίο ο Ιησούς παρουσιάζεται να λέει τη φράση «η σύζυγός μου . . . » επανήλθε στο προσκήνιο η αγ. Μαρία η Μαγδαληνή, η οποία από τη δυτική παράδοση συγχέεται με τη μετανοημένη αμαρτωλή που με πολύ ταπείνωση και αγάπη άλειψε τα πόδια του Χριστού με μύρο και τα σκούπισε με τα μαλλιά της.

Σε κάποια δημοσιεύματα, μάλιστα, τονίζεται ότι είναι μία παραμελημένη μορφή, την οποία η Εκκλησία παραγκώνισε προς χάριν των ανδρών αποστόλων και αφήνεται να εννοηθεί ότι κάποτε πρέπει, επιτέλους, να αποκατασταθεί.

Τι από όλα αυτά είναι αλήθεια;

Σε αυτή την ανάρτηση θα θέλαμε να επαναλάβουμε σύντομα αυτό που εύκολα διαπιστώνει κάποιος διαβάζοντας τις σχετικές ευαγγελικές διηγήσεις:

1) Ήταν ασθενής, δαιμονισμένη, και ο Χριστός την θεράπευσε. Το ευαγγέλιο του Λουκά κάνει τη σχετική αναφορά στο κεφ. 8 και στους στίχους 1-3. Λίγο πριν (Λουκά 7:36-50) έχει αναφερθεί στο περιστατικό που συνέβη στο σπίτι του Φαρισαίου Σίμωνα, όπου, μία γυναίκα, της οποίας δεν γνωρίζουμε το όνομα, του άλειψε τα πόδια με μύρο και τα σκούπισε με τα μαλλιά της κλαίγοντας. Τα δύο περιστατικά δεν συνδέονται.

Η αναφορά στην κατοχή της αγ. Μαρίας από δαιμόνια δεν την μειώνει δεν την αδικεί, δεν την παραμερίζει, αντιθέτως, η θεραπεία της από το Χριστό την παρουσιάζει να έχει δεχθεί την χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Πώς το γνωρίζουμε αυτό;

Στην Ορθόδοξη παράδοση η Μαρία από την πόλη Μάγδαλα είναι αγία, δηλαδή έχει πετύχει την κατά χάρη ένωσή της με το Θεό. Μεγαλύτερη τιμή από αυτή δεν υπάρχει.

Στην υμνογραφία της Εκκλησίας παρουσιάζεται ως απόστολος, όπως ακριβώς γίνεται και στα ευαγγέλια. Μάλιστα στη συνάντησή της με τον αναστημένο Χριστό αναφέρεται ένα από τα γνωστότερα τροπάρια της Εκκλησίας το αναστάσιμο απολυτίκιο του ήχου πλαγίου του δευτέρου.

2) Ήταν μία από τις πιστότερες ακολούθους του Χριστού. Σε όλες τις βιβλικές αναφορές τοποθετείται πρώτη από όλες τις γυναίκες. Μόνο σε μία τοποθετείται δεύτερη, στο ευαγγέλιο του ευαγγ. Ιωάννη κεφ. 19 στ. 25. Σε αυτή την αναφορά πρώτη είναι η Παναγία και η εξαδέλφη της Μαρία του Κλωπά και έπειτα η αγ. Μαρία η Μαγδαληνή («εἰστήκεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Μαρία ἡ τοῦ Κλωπᾶ καὶ Μαρία ἡ Μαγδαληνή»).

3) Και οι τέσσερις ευαγγελιστές την αναφέρουν ως μάρτυρα της αναστάσεως (στα χωρία Ματθαίου 28:1-10, Μάρκου 16:1-8, Λουκά 23:55-24:11, Ιωάννη 20:1-18) και οι δύο (Μάρκος και Ιωάννης) ως απόστολο των αποστόλων, οι οποίοι μάλιστα, δεν την εμπιστεύονται αμέσως αλλά είναι δύσπιστοι, μέχρι που η επίσκεψη στο -κενό πλέον- μνήμα τους πείθει.

4) Δεν έχουμε πληροφορίες για την ηλικία της ή τη ζωή της μέχρι τη στιγμή της θεραπείας της από το Χριστό. Μόνο ότι καταγόταν από μία πόλη της Γαλιλαίας, η οποία βρισκόταν δυτικά από τη Γενισαρέτ και ονομαζόταν Μάγδαλα (στα ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί ως «Πύργος»). Ίσως το ότι αναφέρεται πάντα πρώτη στο όμιλο των γυναικών μαθητών να σημαίνει ότι ήταν η πιο ηλικιωμένη από αυτές και απολάμβανε κάποια τιμή για αυτό το λόγο.

Από το τέλος του 6^ου μ.Χ. αιώνα ο πάπας Γρηγόριος Αʹ ο Διάλογος σε ένα ποιμαντικό κείμενο που απευθύνεται προς τους ιερείς του (το κείμενο υπάρχει στα λατινικά στη Λατινική Πατρολογία του J.-P. Migne, τόμος 76 στήλη 1239)φαίνεται να συγχέει τρεις γυναίκες (την αμαρτωλή που άλειψε τα πόδια του Χριστού με μύρο, την αδελφή του Λαζάρου Μαρία που, ως έκφραση της ευγνωμοσύνης της προς τον Κύριο έκανε το ίδιο και την θεραπευμένη δαιμονισμένη Μαρία (Μαγδαληνή) του ευαγγ. Λουκά). Από το σημείο αυτό και έπειτα η παρανόηση καθιερώθηκε στο δυτικό κόσμο και διαιωνίσθηκε μέχρι τις μέρες μας, χωρίς όμως να γίνει αποδεκτή από την ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία τιμούσε και τιμά την Μαρία Μαγδαληνή ως Αγία, Ισαπόστολο και μαθήτρια του Χριστού.

Αν η Εκκλησία ήθελε να αλλοιώσει τη μορφή της Μαρίας από τα Μάγδαλα δεν θα την παρουσίαζε ως Απόστολο και Αγία. Δεν θα την τιμούσε με κάθε τρόπο και ιδιαίτερα την ημέρα της μνήμης της στις 22 Ιουλίου. Δεν θα προσέφερε το λείψανό της, το οποίο βρίσκεται στην Ιερά Μονή Σίμωνος Πέτρας θερμό και ευωδιάζον, για προσκύνηση. Δεν θα αναφερόταν σε αυτή μέσα από τα ευαγγέλια.Από τα πρώτα χρόνια του χριστιανισμού η Αγία Μαρία έγινε αποδεκτή ως μαθήτρια και ακόλουθος του Χριστού. Ως μάρτυρας της αναστάσεως, ως η πρώτη που είδε τον αναστημένο Χριστό. Ως αυτή που έφερε το αναστάσιμο μήνυμα τους απιστούντες αποστόλους.

Τι άλλο χρειάζεται για να την τιμήσουμε και εμείς και να της αποδώσουμε το σεβασμό που της αξίζει;

http://amoustakis.wordpress.com/2012/09/23/magdalini_poia_itan/

ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΠΥΡΟΥ ΤΗΣ KAREN KING ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΑΞΙΟΠΙΣΤΕΣ;

 [πηγή:Athanasios Moustakis' blog ]

Προκαλεί εντύπωση το ότι η ίδια η καθηγήτρια του Harvard κ. Karen King, η οποία εκδίδει τον πάπυρο για τον οποίο γίνεται πολύς λόγος στις μέρες μας δηλώνει ότι «το υλικό που έχουμε μας παρέχει μη αξιόπιστες ιστορικά πληροφορίες για να συζητήσουμε θέματα που σχετίζονται με το αν ο Χριστός ήταν έγγαμος ή όχι. Η σχετική φράση της Karen King είναι η ακόλουθη: «The material discussed below [στο άρθρο] provides no reliable historical information for that discussion».

Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό;

Οι λόγοι που εκμηδενίζουν την ιστορική αξιοπιστία της πληροφορίας του συγκεκριμένου παπύρου για τη σύζυγο του Ιησού είναι πολλοί. Ας δούμε με κάθε συντομία κάποιους από αυτούς.

1) Το μέγεθος του σπαράγματος δεν μας επιτρέπει να είμαστε σίγουροι για το τι ακριβώς λέει. Οι λέξεις που σώζονται είναι τόσο λίγες που μόνο αποσπασματική εικόνα έχουμε σχετικά με τα λόγια του Ιησού. Παραδείγματος χάριν η φράση «Ο Ιησούς είπε: «Η γυναίκα μου . . .»» θα μπορούσε να αποτελεί μέρος ενός παραδείγματος εκ μέρος του ομιλητή προς την ομήγυρη και να μην αναφέρεται στο πρόσωπό του. Για να το καταλάβουμε αρκεί να σκεφθούμε πόσες φορές κάθε μέρα βάζουμε τον εαυτό μας στη θέση κάποιου άλλου για να εξηγήσουμε ή να παρουσιάσουμε κάτι. Ίσως κάτι τέτοιο να καταγράφουν και οι γνωστικοί συγγραφείς του κειμένου.

2) Η προέλευση του κειμένου, από κάποια γνωστική ομάδα, δεν υποδηλώνει επαφή με τη γνήσια αποστολική παράδοση της Εκκλησίας. Κατά την εποχή που εξετάζουμε κυκλοφορούσαν πάρα πολλά κείμενα που αναφέρονταν σε πρόσωπα και πράγματα του χριστιανικού χώρου χωρίς στην πραγματικότητα να έχουν κάποια σχέση με αυτόν. Στην Αίγυπτο, παραδείγματος χάριν, είχαν πλησιάσει το χριστιανισμό διάφορες γνωστικές ομάδες, οι οποίες προσπαθούσαν να συνδυάσουν τη «γνώση» με τη χριστιανική διδασκαλία. Το αποτέλεσμα ήταν μία παρεφθαρμένη μορφή του χριστιανισμού, η οποία όχι μόνο ήταν άσχετη με την πραγματικότητα, αλλά τον παρουσίαζε αντεστραμμένο και πλήρως αλλοιωμένο.

3) Η χρονική απόσταση του κειμένου που εξετάζουμε από την εποχή του Χριστού είναι πολύ μεγάλη. Πρώτα πρώτα ο συγκεκριμένος πάπυρος τοποθετείται στον τέταρτο αιώνα απέχοντας από τα γεγονότα 250 με 350 χρόνια. Ακόμη και αν δεχθούμε ότι έχει αντιγραφεί από παλαιότερο κείμενο του τέλους του δευτέρου αιώνα, όπως υποστηρίζει η συγγραφέας, η χρονική απόσταση και αυτού του κειμένου από τα γεγονότα πλησιάζει, αν δεν ξεπερνά, τα 150 χρόνια. Για να καταλάβουμε τη δυσκολία να χρησιμοποιήσουμε το συγκεκριμένο κείμενο ως ιστορική πηγή για το Χριστό αρκεί να σκεφτούμε ότι είναι σαν να προσπαθούμε να γράψουμε την ιστορία κάποιου ήρωα της Ελληνικής Επανάστασης χωρίς να έχουμε κάποια πηγή, αλλά βασισμένοι σε κάτι που κάπου, κάποτε ακούσαμε. Αν βάλουμε στο στόμα κάποιου ήρωα μία φράση, η οποία δεν έχει καταγραφεί κάπου αλλά προέρχεται από εμάς αυτό δεν αποτελεί πηγή ή ιστορική μαρτυρία αλλά προϊόν της φαντασίας μας και, όπως πολύ σωστα δηλώνει η κ. King, δείχνει τι πιστεύουμε εμείς για κάποιο πρόσωπο ή γεγονός και όχι την ιστορική αλήθεια για αυτό το πρόσωπο ή το γεγονός.

Στο σημείο αυτό δεν είναι άκαιρο να διευκρινίσουμε ότι πρωταρχικό ρόλο στην ιστορική έρευνα παίζουν οι πηγές και όχι τα βοηθήματα, στα οποία έχουμε επεξεργασία των πηγών. Τι είναι όμως πηγή; Πηγή είναι κάθε άμεση μαρτυρία για μία ιστορική μορφή, ένα γεγονός, μία απόφαση, μία συνθήκη. Πηγή μπορεί να είναι ένα κείμενο, μία επιγραφή, ένα αρχαιολογικό εύρημα, ένα αντικείμενο, το οποίο συνεισφέρει στην ανακάλυψη, στην αποκατάσταση και αποσαφήνιση της ιστορικής αλήθειας. Η πηγή πρέπει να είναι σύγχρονη των γεγονότων και να σχετίζεται με τα πρόσωπα. Σε διαφορετική περίπτωση ή έχει μειωμένη αξία ή δεν θεωρείται πηγή.

Ο πάπυρος της Karen King έχει μηδενική αξία ως μαρτυρία για το Χριστό, καθώς δεν πληρεί καμία από τις αναγκαίες προύποθέσεις για να θεωρηθεί ιστορική πηγή. Αντιθέτως, η μαρτυρία των τεσσάρων κανονικών ευαγγελίων, τα οποία έχουν γραφεί από αυτόπτες μάρτυρες του Χριστού ή από μαθητές των αποστόλων και σχετίζονται στενά χρονικά με την εποχή που έζησε επάνω στη γη είναι ισχυρότατη και πλήρως αξιόπιστη ως ιστορική μαρτυρία.

4) Σύμφωνα με την καθηγ. Karen King και τους άλλους επιστήμονες που το εξέτασαν το πρωτότυπο του κειμένου που σώζεται στον συγκεκριμένο πάπυρο ήταν γραμμένο στην ελληνική γλώσσα και μετά από περίπου 150 με 200 χρόνια μεταφράστηκε στα κοπτικά. Η διαφορά της αρχικής γλώσσας του κειμένου από την γλώσσα στην οποία το έχουμε σήμερα μειώνει και άλλο την ιστορική του αξιοπιστία. Είναι πολύ πιθανό είτε κατά την αντιγραφή είτε κατά τη μετάφραση να παρεισέφρυσε κάποιο λάθος, το οποίο να οδηγεί στη φράση που συζητούμε και η οποία δεν μαρτυρείται σε καμία πηγή.

 http://amoustakis.wordpress.com/2012/09/22/axiopistia_papirou_king/

ΤΙ ΝΕΟ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Ο ΠΑΠΥΡΟΣ ΠΟΥ ΕΞΕΔΩΣΕ Η KAREN KING;

[πηγή-φωτό: Athanasios Moustakis' blog]

Παραμερίζοντας το δημοσιογραφικό θόρυβο που ξέσπασε με αφορμή την ανακοίνωση της έκδοσης του παπύρου από την Karen King θα πρέπει να εντοπίσουμε τι προσφέρει στην επιστημονική έρευνα.
Αναπόφευκτα πρέπει να αναρωτηθούμε αν η συγκεκριμένη ανακοίνωση αφορά όλους μας ή μόνο τους ειδικούς επιστήμονες που ασχολούνται με την μελέτη της πρώιμης εκκλησιαστικής ιστορίας και πιο συγκεκριμένα της ιστορίας των γνωστικών ομάδων της Αιγύπτου.
Ο τρόπος με τον οποίο προβλήθηκε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης το περιεχόμενό του και ιδιαίτερα η αναφορά στη σύζυγο του Ιησού οδηγεί σε συγχύσεις και ανακριβείς συνειρμούς.

Η θέση της Karen King, όπως προκύπτει από το προσχέδιο του κειμένου της που πρόκειται να δημοσιευθεί στο τεύχος του Ιανουαρίου 2013 στο επιστημονικό περιοδικό Harvard Theological Review (106:1), είναι σαφής και ξεκάθαρη: «το υλικό που έχουμε παρέχει μη αξιόπιστες πληροφορίες» για τη συζήτηση σχετικά με το αν ο Χριστός ήταν έγγαμος.
Σε άλλο σημείο, η συγγραφέας υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει ούτε μία μαρτυρίαπου να δηλώνει ότι ο Χριστός ήταν έγγαμος ή ότι σε αυτή την περίπτωση σύζυγός του ήταν η αγ. Μαρία Μαγδαληνή. Μάλιστα, τονίζει ότι στις πλέον αξιόπιστες μαρτυρίες, η Μαρία από την πόλη Μάγδαλα (=Πύργος), παρουσιάζεται ως μία από τις στενές μαθήτριες του Κυρίου.

Τι προσφέρει, λοιπόν, το καινούριο κείμενο; είναι σημαντικό ή όχι; [...]
http://amoustakis.wordpress.com/2012/09/22/prosphora_papirou_karen_king/
 
Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΚΟΠΤΙΚΟΥ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΥ

[πηγή-φωτό: Athanasios Moustakis' blog ]

Απόσπασμα από την λίαν ενδιαφέρουσα ανάρτηση του Athanasios Moustakis' blog:

[...]Η γλώσσα του κειμένου είναι η κοπτική και πιο συγκεκριμένα μία διάλεκτός της η σαχιδική. Η διαπίστωση αυτή μας δίνει μία γεωγραφική ένδειξη για την περιοχή προέλευσης του κειμένου, καθώς η σαχιδική ομιλούνταν στις νότιες περιοχές της Αιγύπτου και μάλιστα θεωρείται η πρώτη αιγυπτιακή διάλεκτος στην οποία μεταφράστηκαν τα ελληνικά κείμενα.

Συνεκτιμώντας άλλα γνωστικά κείμενα που σώζονται η Karen King υποθέτει ότι το πρωτότυπο ήταν ελληνικό και είχε γραφεί κατά το δεύτερο μισό του 2^ου μ.Χ. αιώνα στην Αίγυπτο, τη Συρία ή ακόμη και τη Ρώμη, καθώς στην τελευταία είχαν βρεθεί οπαδοί του Βαλεντίνου και ο Τατιανός, ο οποίος είναι γνωστός από την προσπάθειά του να συρράψει τα τέσσερα ευαγγελικά κείμενα σε ένα, το Διατεσσάρων.[...]

http://amoustakis.wordpress.com/2012/09/21/keimeno_papirou/

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ  ΕΔΩ.

Με αφορμή το κοπτικό χειρόγραφο που εξέδωσε η καθηγήτρια του πανεπιστημίου Harvard κ. Karen King

[πηγή: Athananasios Moustakis' blog  & Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΕΣΟΠΕΛΑΓΑ]

Στο τεύχος του Ιανουαρίου 2013 του έγκριτου θεολογικού περιοδικού «Harvard Theological Review» (τεύχος 106:1) πρόκειται να δημοσιευθεί η μελέτη της καθηγήτριας της πρώιμης Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Harvard, Karen King. Αναζητώντας στο διαδίκτυο εντοπίσαμε μία προδημοσίευση του προαναφερθέντος άρθρου με τίτλο «“Jesus said to them, ‘My wife . . .’” A New Coptic Gospel Papyrus».

Ήδη στα ηλεκτρονικά και τα έντυπα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν εμφανιστεί πολλές αναφορές σε αυτό, καθώς το θέμα του προκαλεί το ένδιαφέρον του κοινού.

Η Karen King εκδίδει ένα μέχρι σήμερα άγνωστο σπάραγμα παπύρου γραμμένο στα αρχαία κοπτικά και μάλιστα στη σαχιδική διάλεκτο, με διαστάσεις λίγων εκατοστών (4 επί 8 cm), το οποίο σε κάποιο σημείο περιλαμβάνει τη φράση «ο Ιησούς τούς είπε, η γυναίκα μου . . . ». Αυτή και μόνο η φράση, όπως προ ετών είχε συμβεί με την έκδοση του ψευδεπίγραφου κειμένου με τον τίτλο «Το Ευαγγέλιο του Ιούδα», είναι ικανή να προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον ενός κοινού, το οποίο είναι εντελώς άσχετο με έννοιες όπως γνωστικισμός, απόκρυφα, ψευδεπίγραφα, ιστορία πρώιμου χριστιανισμού, έκδοση κειμένων, ανακαλύψεις γνωστικών χειρογράφων, φιλοσοφικά και θεολογικά ρεύματα και τάσεις των πρώτων χριστιανικών αιώνων και ανταποκρίνεται σε μία δημοσιογραφική προσέγγιση του θέματος, η οποία οδηγεί σε επικίνδυνες απλουστεύσεις.

Ο πάπυρος, που χρονολογείται από τον τέταρτο αιώνα μ.Χ., περιλαμβάνει έναν διάλογο στον οποίο ο Ιησούς αναφέρεται στη σύζυγό του και σύμφωνα με την King πρέπει να είναι μετάφραση στα κοπτικά ενός κειμένου που γράφτηκε στα ελληνικά τον δεύτερο μ.Χ. αιώνα.

Για να αντιληφθούμε την έννοια της απλούστευσης και του κινδύνου να ασχοληθεί κάποιος με αντικείμενο που δεν γνωρίζει αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στις δημοσιεύσεις του διεθνούς τύπου, όπου, αν και στο σπάραγμα δεν γίνεται καμία αναφορά, ήδη έχει προστεθεί δίπλα στο κείμενο του παπύρου και το υποτιθέμενο όνομα της συζύγου του Κυρίου, την οποία, πέρα από κάθε επιστημονική δεοντολογία, ταυτίζουν με την Αγία Μαρία τη Μαγδαληνή.

 

Ας δούμε όμως κάποια σημεία από το άρθρο της Karen King:

1) Η συγγραφέας ξεκαθαρίζει ότι πρόκειται για το μοναδικό αρχαίο κείμενο που θεωρεί ότι ο Χριστός ήταν παντρεμένος.

2) Τονίζει ότι δεν μας παρέχει αξιόπιστη μαρτυρία ότι όντως ο Χριστός ήταν έγγαμος λόγῳ της μεγάλης χρονικής απόστασης του σπαράγματος από τα γεγονότα (4^ος αι. μ.Χ.) και της πιθανής σύνθεσης του αρχικού κειμένου μόλις στο δεύτερο μισό του δευτέρου αιώνα.

3) Σημειώνει ότι η μόνη ασφαλής μαρτυρία που μας παρέχει είναι ότι κάποιοι χριστιανοί των πρώτων αιώνων πίστευαν ότι ο Χριστός ήταν παντρεμένος.

4) Ομολογεί ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα για την ιστορία ευρέσεως και την προέλευση του συγκεκριμένου παπύρου.

5) Η γνησιότητά του αμφισβητείται από αρκετούς από τους ειδικούς που το εξέτασαν, ενώ κανείς, ούτε καν η συγγραφέας του άρθρου δεν μπορεί να μας διαβεβαιώσει ότι η αυθεντικότητά του είναι πέρα από κάθε αμφισβήτηση.

Όλες αυτές οι παρατηρήσεις κάνουν πολύ λιγότερο αξιόπιστο το κείμενο που υπάρχει στο απόσπασμα και οδηγούν στο αβίαστο συμπέρασμα ότι το θέμα αφορά κάποιους ειδικούς της ιστορίας του γνωστικισμού.

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ

http://amoustakis.wordpress.com/2012/09/19/karen_king_jesus_wife_a/

Θ.Ι.Ζιάκας: ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΣ-Η ΣΧΟΛΗ ΓΚΟΥΡΤΖΙΕΦ

 Θεόδωρος Ι. Ζιάκας

Εισήγηση στην ΙΘ' Πανορθόδοξη Συνδιάσκεψη Εντεταλμένων Ορθοδόξων Εκκλησιών και Ιερών Μητροπόλεων για θέματα αιρέσεων και παραθρησκείας που πραγματοποιήθηκε, υπό την αιγίδα του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Χριστοδούλου, στο Ιερό Προσκύνημα του Οσίου Ιωάννου του Ρώσου στο Προκόπι Ευβοίας, από 29. 10, έως 1. 11. 2007, με την φιλόξενη φροντίδα του Σεβ. Μητροπολίτου Χαλκίδος κ. Χρυσοστόμου και υπό την προεδρία του Σεβ. Μητροπολίτου Νικοπόλεως και Πρεβέζης κ. Μελετίου, με θέμα: «Εσωτερισμός».

[πηγή: "Αντιαιρετικόν Εγκόλπιον"-αναδημοσίευση από το περιοδικό Σύναξη, τχ. 108 (2008), σσ. 5-12]

 

Η σχολή Γκουρτζίεφ, που εμφανίστηκε τον 20ο αιώνα, είναι μάλλον η «επιστημονικότερη» και «αριστοκρατικότερη» μέσα στο πολύχρωμο φάσμα του σύγχρονου γνωστικισμού.
Καθώς ενδιαφέρεται, πριν απ' όλα, για τη διατήρηση της διδασκαλίας της σε ένα υψηλό επίπεδο κατανόησης, ώστε να μην αλλοιωθεί και εκφυλισθεί με την πάροδο του χρόνου, είναι αντίθετη στον προσηλυτισμό.
Οι δυσνόητες ιδέες της και η αναντιστοιχία απαιτητικότητας και πρακτικών αποτελεσμάτων, μάλλον απωθούν παρά ελκύουν. Ο homo hermetikus ζητά εντυπωσιακά αποτελέσματα δίχως καθόλου κόπο.

Ομάδες μελέτης του γκουρτζιεφικού γνωστικισμού υπάρχουν αρκετές στη Δύση. Στην Ελλάδα κινούνται γύρω από δύο κέντρα: το «Ίδρυμα Γκουρτζίεφ» και το «Ινστιτούτο Γκουρτζίεφ». Σχεδόν όλα τα έργα της σχολής έχουν μεταφραστεί.

 

1. Το ιστορικό της σχολής

    

Ο Γεώργιος Ιβάνοβιτς Γκουρτζίεφ γεννήθηκε το 1869, στην Αλεξανδρούπολη της επαρχίας Καρς της Αρμενίας, από πατέρα Έλληνα και μητέρα Αρμένισα. Φοίτησε στο ελληνικό σχολείο της γενέτειράς του και εν συνεχεία στο ρωσικό κολέγιο του Καρς, υπό την επιμέλεια του στρατιωτικού αρχιμανδρίτη Μπόρις, φίλου του πατέρα του.
Αντί να ακολουθήσει θρησκευτικές και επιστημονικές σπουδές και να γίνει παπάς και γιατρός, όπως θα ήθελε ο δάσκαλός του, αποφάσισε να αφιερώσει τη ζωή του στην αναζήτηση των εξηγήσεων στα μυστήρια που αφήνουν ανεξήγητα η θρησκεία και η επιστήμη: στην αναζήτηση τη Γνώσης με κεφαλαίο γάμα. Για την ανεύρεση της «ανώτερης» αυτής Γνώσης ίδρυσε το 1896 την διεπιστημονική ομάδα «Αναζητητές της Αλήθειας», από γιατρούς, αρχαιολόγους, γεωγράφους, μουσικούς κ.ά. Και εξαφανίστηκε, για πολλά χρόνια, σε ειδικές αποστολές στη Μέση Ανατολή, την Αίγυπτο, την κεντρική Ασία, την Ινδία, το Θιβέτ, την Άπω Ανατολή, την Ινδονησία, μέχρι και την Αυστραλία. Τι απ' αυτά είναι αλήθεια και τι μύθος μόνο ο ίδιος το ξέρει.
Το 1912 εμφανίζεται ξαφνικά στη Μόσχα και αναγγέλλει την ίδρυση του Ινστιτούτου για την αρμονική ανάπτυξη του Ανθρώπου. Υποτίθεται ότι είχε βρει μια «πανάρχαια» Γνώση, την είχε κάνει «Σύστημα» και εργαζόταν για την εφαρμογή της στον σύγχρονο κόσμο. Υιοθετώντας το θεοσοφικό λεξιλόγιο, που ήταν του συρμού στους γνωστικούς κύκλους της εποχής, προσήλκυσε γύρω του έναν αριθμό σημαντικών Ρώσων διανοουμένων. Η προσπάθειά του έμεινε, ωστόσο, στα σκαριά. Η Σοβιετική Επανάσταση του 1917 τον υποχρέωσε να εγκαταλείψει τη Ρωσία. Μετέφερε για λίγο τη σχολή του στον Καύκασο. Και έπειτα στην Κωνσταντινούπολη. Αλλά ούτε εκεί ήταν ευνοϊκές οι συνθήκες. Έτσι κατέληξε στη Δύση.
Το 1922 εγκαθιστά το Ινστιτούτο του στη Γαλλία, στο Πριερέ, κοντά στο Φοντενεμπλώ. Εκεί, στην έδρα της σχολής, έθεσε σε δοκιμασία και προσπαθούσε να τελειοποιήσει, ένα ειδικό σύστημα αισθησιοκινητικών μεθόδων κατανόησης της Γνώσης, τις λεγόμενες «Κινήσεις». Παράλληλα μέσω δημοσίων διαλέξεων κοινοποιούσε προς τα έξω τη βασική ιδέα-σκοπό της σχολής του: την επεξεργασία μιας «επιστημονικής» μεθόδου για την «αρμονική ανάπτυξη του ανθρώπου». Η δουλειά του στο Πριερέ θα του δώσει τη δυνατότητα να ασκήσει επιρροή σε επιλεγμένους ανθρώπους στην Ευρώπη και στην Αμερική.
Από την εποχή των ομάδων της Μόσχας ο Γκουρτζίεφ απέφευγε τη γραπτή διατύπωση των ιδεών του, με το επιχείρημα ότι η κατανόηση είναι συνάρτηση του «είναι» κάθε ανθρώπου. Όταν μια ανώτερη διδασκαλία κοινοποιείται, μέσω ενός βιβλίου, στο δεδομένο υπανάπτυκτο «είναι» του σημερινού ανθρώπου, είναι καταδικασμένη να παρανοηθεί και να διαστρεβλωθεί. Τα Ευαγγέλια π.χ. είναι προσιτά σε όλο τον κόσμο. Το αποτέλεσμα όμως είναι μάλλον απογοητευτικό. Χωρίς τη βίωση της αλήθειας η κατανόησή της είναι αδύνατη. Και ακριβώς γι' αυτό, έλεγε, είχε επεξεργαστεί τις Κινήσεις: ως μέσο για την πρόκληση του αναγκαίου βιώματος. Συνεπής στην «αντισυγγραφική» θέση του δεν επέτρεπε στους ακροατές των διαλέξεών του να κρατούν σημειώσεις. (Μερικοί βέβαια κατέγραφαν έπειτα ό,τι είχαν ακούσει.)

   

Η συνέχεια εδώ.