Αγία Νόννα: παράδειγμα μητέρας και συζύγου

 

Γράφει ο Παναγιώτης Μυργιώτης*

Δυο δρόμοι υπάρχουν στην πορεία του ανθρώπου προς την κατά χάρη θέωση. Είναι ο δρόμος του μοναχισμού, της εγκατάλειψης του κόσμου τούτου και η αφιέρωση εις τον Θεόν. Μακριά από τις μέριμνες της καθημερινότητας αφοσιώνεσαι στη δοξολογία του Σωτήρα μας Χριστού με κόπους, με νηστεία και προσευχές. Είτε σε μοναστήρι, είτε σε σκήτη, είτε σε καλύβη. Μοναδική μέριμνα η ευαρέστηση του Κυρίου με κάθε τρόπο. O άλλος δρόμος είναι ο έγγαμος βίος, η δημιουργία οικογένειας και γεννήσεως παιδιών, αν ο Θεός ευδοκήσει. Βεβαίως η εργασία για να αποκτήσομε τα απαραίτητα για να ζήσουμε, η φροντίδα για τα υπόλοιπα μέλη της οικογενείας αποτελούν καθημερινό μέλημα. Πολεμά και αυτούς ο αντίδικος, προσπαθεί να διαλύσει την οικογένεια. Είναι παραδεκτό ότι βασικός πυλώνας μιας σωστής οικογένειας είναι η γυναίκα ως σύζυγος και ως μάνα.

Θα γίνει αντιληπτό αυτό αν θυμηθούμε αυτό που ο θυμόσοφος λαός μας λέγει: πίσω από ένα πετυχημένο άνδρα κρύβεται μια γυναίκα. Ο ρόλος της γυναίκας μέσα στην οικογένεια είναι ιερός. Συμβάλλει τα μέγιστα για να στηθεί και να μεγαλουργήσει η οικογένεια. Εφ’ όσον η κάθε οικογένεια είναι το κύτταρο της κοινωνίας αυτό σημαίνει ότι η κοινωνία θα είναι σωστή, δεν θα έχουμε προβλήματα.

Θα ρίξουμε σήμερα μια ματιά για να γνωρίσουμε μια γυναίκα της οποίας η συμβολή στην δημιουργία σωστής οικογένειας ήταν πάρα πολύ σημαντική. Δημιούργησε πραγματικά, μια άγια οικογένεια. Αναφερόμαστε στην Αγία Νόννα. Θα προσπαθήσουμε να γνωρίζουμε την αγία βιωτή της. Στην Καππαδοκία του Πόντου, σε ένα μικρό χωριό ονομαζόμενο Αριανζό κοντά στη πόλη Ναζιανζό το 304 μ.Χ. γεννήθηκε η Αγία Νόννα. Οι γονείς της Φιλτάτιος και Γοργονία ήταν απόγονοι ευγενών και εύπορων οικογενειών της περιοχής. Ήταν θεοσεβείς και ενάρετοι. Φοβόντουσαν τον Θεό, δηλαδή τον σέβονταν, και ήθελαν να τον ευαρεστούν. Ο Θεός στο ευσεβές αυτό ανδρόγυνο χάρισε δυο παιδιά. Τον Αμφιλόχιο και την Νόννα. Ναι, τα παιδιά είναι δώρο του Θεού ανεκτίμητης αξίας. Οι γονείς γίνονται συνδημιουργοί του Θεού στην γέννηση ενός παιδιού. Η Νόννα η ταπεινή χριστιανή νέα ήταν η χαρά της οικογένειας και ήθελε να ευαρεστεί σε καθημερινή βάση τον Θεό. Ο Άγιος Γρηγόριος ο θεολόγος λέγει για την μητέρα του Νόννα: «Βλαστὸς εκ ρίζης ιερής και ευσεβούς».

Όταν έφθασε η ώρα του γάμου της νυμφεύτηκε τον συμπατριώτη της Γρηγόριο. Ο Γρηγόριος ήταν νέος, γνωστός νομικός και σώφρων. Θα λέγαμε τυχερή η Νόννα. Υπήρχε ένα πρόβλημα‧ ο Γρηγόριος ήταν χριστιανός, αλλά αιρετικός. Τώρα θα λέγαμε άτυχη η Νόννα. Ο Γρηγόριος πίστευε στην αίρεση των Υψισταρίων, δηλαδή δεχόταν τον Ύψιστο μονοπρόσωπο και δεν πίστευε στην Τριαδικότητά του. Δέχτηκε η Νόννα ως ευλογία το πρόβλημα. Γνωρίζουμε ότι ο Θεός στέλνει πειρασμούς ή επιτρέπει για την δική μας ψυχική ωφέλεια και τέτοιους που μπορούμε να αντέξουμε. Ποτέ δεν θα μας φορτώσει ο Θεός ένα σταυρό βαρύ που να μη μπορούμε να σηκώσουμε. Τα πάντα γίνονται για το δικό μας καλό αν και πολλές φορές το αμφισβητούμε.

Η Νόννα σήκωσε τον σταυρό της με συνεχή προσευχή και δάκρυα για τον πλανηθέντα σύζυγο. Σιγά σιγά με συζήτηση, νουθεσία, προσευχή δακρύβρεκτη ο σύζυγός της Γρηγόριος επανήλθε στον σωστό δρόμο. Αντιλήφθηκε το λάθος του, το διόρθωσε και έγινε πιστός Ορθόδοξος Χριστιανός. Προχώρησε πνευματικά και έγινε κληρικός. Έφθασε στον βαθμό του επισκόπου και μάλιστα η Αγία μας Εκκλησία τον κατέταξε στην χορεία των Αγίων. Η μνήμη του τιμάται την πρωτοχρονιά.

Το αντρόγυνο Γρηγόριος -Νόννα είχε και άλλο σταυρό να κουβαλήσει. Ο Θεός δεν τους χάριζε παιδιά, παρά το ότι ζητούσαν να τους χαρίσει. Πράγματι, η Νόννα σε προχωρημένη ηλικία γέννησε τρία παιδιά. Τον Γρηγόριο, «που τον προσφέρει δώρο στον Θεό, αυτόν που γύρευε να λάβει», τη Γοργονία και τον Καισάριο. Μεγάλη η χαρά του Γρηγορίου και της Νόννας και η δοξολογία προς τον Θεό που άκουσε τις προσευχές τους και τους δώρισε τρία παιδιά, μεγάλος και ο πόθος τους να δώσουν το παιδί τους ζωντανή προσφορά στον Θεό.

Η Αγία Νόννα γίνεται η παιδαγωγός για τα τρία παιδιά. Με την Αγία Γραφή στα χέρια, με την προσευχή, τη διδασκαλία και προπάντων με το ενάρετο παράδειγμα και με την αγάπη της. Θα έλεγε κανείς ότι μέσα σε αυτή την οικογένεια επικρατούσε «παροξυσμός αγάπης». Η αγάπη, ξέρουμε, είναι πηγή χαράς και ευτυχίας στην οικογένεια. Για τα παιδιά της αφιέρωνε ολονύχτιες προσευχές για να τα αναδείξει ανθρώπους του Θεού, «χριστοφόρους ναούς», «αθλητάς επουρανίους».

Γράφει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος για τη μητέρα του: «Άλλη φημίζεται για κόπους της μέσα στο σπίτι, άλλη για ομορφιά και φρονιμάδα της, άλλη για έργα ευσεβείας ή γι’ ασθένειες στο σώμα, ή για δάκρυα, για προσευχές, για περίθαλψη πτωχών. Η Νόννα καλοτυχίζεται για όλα.»

Η Αγία Νόννα ήταν φιλόπτωχος και ελεήμων όπως και ο σύζυγός της. Για τις ελεημοσύνες και τις φιλανθρωπίες είχαν κοινό ταμείο. Επιθυμούσαν με τα αγαθά έργα τους να κληρονομήσουν την Βασιλεία των Ουρανών. Ήθελαν το σπίτι τους να είναι το απάνεμο λιμάνι,. Να βασιλεύει η άγια και ειρηνική ατμόσφαιρα. Προσπαθούσαν να τους κυβερνά το Άγιο Πνεύμα και όχι ο κόσμος της αμαρτίας.

Μιλούσε η Αγία στους οικείους της για «τον απύθμενον ωκεανόν της θείας ωραιότητος»! Άναβε τον πόθο για την αιωνιότητα!

Η μνήμη της Αγίας τιμάται την 5η Αυγούστου και των τέκνων της Αγίου Γρηγορίου Ναζιανζού ή Θεολόγου στις 25 Ιανουαρίου, του Αγίου Καισάριου στις 9 Μαρτίου και της Αγίας Γοργονίας στις 23 Φεβρουαρίου.

* Ο κ. Π. Μυργιώτης είναι μαθηματικός

Αγία Μαργαρίτα η Νέα Οσιομάρτυς (+25 Ιανουαρίου)

 

πηγή: saint.gr

Η μοναχή Μαργαρίτα, ηγουμένη της Ι. Μονής Αγίου Ιωάννου Προδρόμου στην πόλη Μενζελίνσκ, είχε ελληνική καταγωγή. Διακρινόταν για την εξαίρετη μόρφωσή της, τη σύνεση, αλλά και την αυστηρή ασκητική ζωή της. Οργάνωσε το μοναστήρι της κατά τα πρότυπα των παλιών μοναστηριών της Ελλάδος. Μια από τις μοναχές που επέζησε ως τις μέρες μας, η μοναχή Αλεφτίνα, τυφλή στα τελευταία της χρόνια, διέσωσε τις πληροφορίες που καταγράφουμε. Οι μοναχές, με την έμπνευση και καθοδήγηση της ηγουμένης Μαργαρίτας, ζούσαν αυστηρή μοναχική ζωή, τελώντας ανελλιπώς τις ακολουθίες και το μοναχικό τους κανόνα. Όλες εργάζονταν με πνεύμα θυσίας και πολύ φιλότιμο στα διακονήματά τους. Το μοναστήρι είχε πολλούς κήπους με οπωροφόρα δέντρα, λαχανόκηπους, χωράφια, μελίσσια κ.λπ.

Όπως θυμόταν η μοναχή Αλεφτίνα, όταν το Σεπτέμβριο του 1918 μ.Χ. έφυγαν τα στρατεύματα των «λευκών» από το Καζάν και τις γύρω πόλεις, η ηγουμένη Μαργαρίτα, φοβούμενη τους μπολσεβίκους, αποφάσισε να φύγει προσωρινά μαζί με τους άλλους πρόσφυγες. Έφτασε μέχρι το λιμάνι του ποταμού, όπου οι πρόσφυγες επιβιβάζονταν στα ποταμόπλοια. Εκεί όμως εμφανίστηκε ο άγιος Νικόλαος και της είπε: «Γιατί φεύγεις από το στεφάνι που σε περιμένει»;

Η ηγουμένη Μαργαρίτα συγκλονίστηκε. Αμέσως πήρε το δρόμο της επιστροφής. Γύρισε στο μοναστήρι και αμέσως κάλεσε έναν ιερέα. Πεπεισμένη πλέον ότι την περιμένει το μαρτύριο, παρακάλεσε τον ιερέα να ετοιμάσει το φέρετρο και τον τάφο της και αν μπορέσει να τη θάψει την ίδια μέρα. Ο ιερέας την άκουσε απορημένος.

Την επόμενη μέρα κατά τη διάρκεια της θείας Λειτουργίας, ομάδα επαναστατών μπήκαν στο καθολικό του μοναστηριού και τη συνέλαβαν. Η γερόντισσα Μαργαρίτα παρακάλεσε να την αφήσουν να κοινωνήσει. Οι επαναστάτες όμως δεν γνώριζαν τέτοιες ευγένειες. Την έσυραν στον έξω νάρθηκα και χωρίς άλλες εξηγήσεις την εκτέλεσαν ως αντεπαναστάτρια.

Οι μοναχές λυπημένες παρέλαβαν το σκήνωμά της, τέλεσαν τη νεκρώσιμη ακολουθία και την έθαψαν πίσω από το ιερό του καθολικού.

Την επόμενη ο ιερέας κατάλαβε τι σήμαινε αυτή η παράξενη παράκληση και επιμονή της ηγουμένης να τη θάψουν την ίδια μέρα. Οι μπολσεβίκοι έφεραν ένα μουσουλμάνο χότζα και τον εκτέλεσαν στο μοναστήρι. Ήθελαν, λοιπόν να τον θάψουν στον ίδιο τάφο με την ορθόδοξη μοναχή. Όμως δεν μπόρεσαν.

Αργότερα το μοναστήρι έκλεισε και ερήμωσε. Στη δεκαετία του '70 συνέβη ένα θαυμαστό γεγονός. Όπως διηγείται η Μαρίνα Μιχαήλοβνα, η οποία ήταν κόρη ιερέα, οι αρχές αποφάσισαν τότε να σκάψουν κοντά στο ιερό. Δεν γνώριζαν τίποτα για τον τάφο της ηγουμένης Μαργαρίτας. Καθώς έσκαβαν, ξαφνικά βρήκαν άφθαρτο το σώμα μιας μοναχής ντυμένης με το ράσο, το μοναχικό σχήμα και το σταυρό στο στήθος. Φαινόταν ολοζώντανη σαν να κοιμόταν. Το σώμα της δεν έφερε σημάδια φθοράς. Οι εργάτες τρόμαξαν. Δεν πείραξαν το λείψανο. Έκλεισαν γρήγορα τον τάφο και άρχισαν να σκάβουν σε άλλο σημείο.

Τον ΙΘ' αιώνα, ο μεγάλος στάρετς της Ρωσίας, άγιος Αμβρόσιος της Όπτινα, ο οποίος μεταξύ των άλλων διακρινόταν για το προορατικό του χάρισμα, είχε πει τα εξής:

«Στην πόλη Μενζελίνσκ θα λειτουργήσει ένα μοναστήρι. Θα αποκτήσει φήμη και δόξα. Όταν θα προΐσταται η πρώτη ηγουμένη θα κτιστεί νέος ναός. Η δεύτερη ηγουμένη θα γίνει μάρτυρας. Και όταν θα έρθει η τρίτη ηγουμένη τότε θα πέσουν οι καμπάνες του μοναστηριού».

Πράγματι η πρόρρηση του αγίου Αμβροσίου εκπληρώθηκε. Το καθολικό του μοναστηριού κτίσθηκε κατά τη διάρκεια της ηγουμενίας της πρώτης ηγουμένης. Η δεύτερη ηγουμένη ήταν η γερόντισσα Μαργαρίτα, η νεομάρτυς. Κατά την διάρκεια της ηγουμενίας της διαδόχου της, το μοναστήρι έκλεισε βίαια, οι μοναχές διώχθηκαν και οι επαναστάτες έριξαν κάτω κι έσπασαν τις καμπάνες του μοναστηριού.

https://www.saint.gr/4269/saint.aspx

***

Δείτε και: 

Ἡ Ἁγία Μαργαρίτα ἡ Ὁσιομάρτυς (+25 Ιανουαρίου)

Η ταξινόμηση των αγίων σε ιδιαίτερες ομάδες

Γράφει ο Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

Πολλοί άγιοι εντάσσονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες (δηλαδή ομάδες, είδη), ανάλογα με τη ζωή και την ιστορία τους, γι’ αυτό και δίπλα στον χαρακτηρισμό «άγιοι» λαμβάνουν και κάποιον ιδιαίτερο τίτλο. Έτσι, μπορεί να τους διακρίνουμε σε ομάδες όπως οι παρακάτω:

Δίκαιοι: έτσι χαρακτηρίζονται οι άγιοι που έζησαν στα χρόνια της Παλαιάς Διαθήκης, δηλαδή μέχρι τη σταύρωση και την ανάσταση του Ιησού Χριστού. Πολλές φορές χαρακτηρίζονται «άγιοι και δίκαιοι». Λέγονται έτσι, επειδή θεωρούμε ότι οι άνθρωποι έχουμε τη δυνατότητα να ενωθούμε με τον Θεό (δηλ. να γίνουμε άγιοι) μόνο από τη στιγμή που ο Θεός έγινε άνθρωπος, δηλ. μετά την ενανθρώπηση του Ιησού Χριστού· μπορούμε να ενωθούμε με τον Θεό μέσω της ένωσής μας με τον Χριστό, με τη βάπτισή μας και την ένταξή μας στο διαχρονικό «σώμα του Χριστού», την Εκκλησία, που έχει κεφαλή τον Χριστό και μέλη όλους εμάς – αυτό φυσικά είναι το πρώτο βήμα, που ακολουθείται από τον προσωπικό και συλλογικό αγώνα μας για να ζήσουμε σύμφωνα με την εντολή του Χριστού, την εντολή της αγάπης (Ματθ. 22, 35-40). Οι ενάρετοι και πιστοί άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης, όσο ζούσαν σε αυτό τον κόσμο, δεν έγιναν χριστιανοί, συνεπώς τότε δεν ενώθηκαν με τον Χριστό.

Πιστεύουμε βέβαια ότι Τον γνώρισαν, πίστεψαν σ’ αυτόν και ενώθηκαν μαζί του (όπως και πολλοί άλλοι – αν όχι όλοι – από τους προ Χριστού νεκρούς όλων των λαών), όταν κι εκείνος προσήλθε στον «κόσμο των ψυχών», μετά τον σταυρικό του θάνατο – αναφορές γίνονται στην Α΄ επιστολή του αποστόλου Πέτρου, μέσα στην Καινή Διαθήκη: «ἐν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι πορευθεὶς ἐκήρυξεν», «εἰς τοῦτο γὰρ καὶ νεκροῖς εὐηγγελίσθη, ἵνα κριθῶσι μὲν κατὰ ἀνθρώπους σαρκὶ, ζῶσι δὲ κατὰ Θεὸν πνεύματι» (Α΄ Πέτρου, κεφ. 3, στίχ. 19, και κεφ. 4, στ. 6). Γι’ αυτό, κι εκείνοι είναι άγιοι· όμως χαρακτηρίζονται «δίκαιοι», ώστε να διαφοροποιούνται από τους αγίους της μετά Χριστόν εποχής, για να δηλώνεται αυτή η διαφορά. Έτσι λέμε «ο δίκαιος Ιώβ», μνημονεύουμε «των αγίων και δικαίων θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννας» (των γονιών της Θεοτόκου), «του δικαίου Συμεών» (που πήρε στην αγκαλιά του τον Ιησού ως βρέφος, σαράντα ημέρες μετά τη γέννησή του) κ.τ.λ.

Ο χαρακτηρισμός αυτός προέρχεται από την Αγία Γραφή, όπου διαβάζουμε π.χ.: «μνήμη δικαίων μετ᾿ ἐγκωμίων» (η ανάμνηση των δικαίων επαινείται), «ἔργα δικαίων ζωὴν ποιεῖ» (Παλαιά Διαθήκη, βιβλίο Παροιμίαι, 10, στίχοι 7 και 16), «Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν» (Ματθ. 1, 19), «πᾶν αἷμα δίκαιον ἐκχυνόμενον ἐπὶ τῆς γῆς ἀπὸ τοῦ αἵματος Ἄβελ τοῦ δικαίου…» (Ματθ. 23, 35), «Καὶ ἰδοὺ ἦν ἄνθρωπος ἐν Ἰερουσολύμοις ᾧ ὄνομα Συμεών, καὶ ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος καὶ εὐλαβής» (Λουκ. 2, 25) κ.λ.π.

Συγκεκριμένα οι άγιοι που προέρχονται από την εποχή της Παλαιάς Διαθήκης ταξινομούνται και σε μερικές επιμέρους κατηγορίες:

Πρωτόπλαστοι χαρακτηρίζονται ο Αδάμ και η Εύα, δηλαδή οι πρώτοι άνθρωποι σύμφωνα με τη διήγηση της Γενέσεως. Οι δύο αυτοί, μαζί με τους απογόνους τους των πρώτων γενεών (μέχρι τον Νώε), που κατονομάζονται στο κεφάλαιο 5 της Γένεσης και από τη γενιά τους αργότερα γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός, χαρακτηρίζονται «προπάτορες», οι δε γυναίκες «προμήτορες» (ο προπάτωρ Αδάμ και η προμήτωρ Εύα).

Προχωρώντας στο βιβλίο της Γένεσης, από το κεφ. 12 και μετά, οι γενάρχες του εβραϊκού έθνους χαρακτηρίζονται «πατριάρχες», δηλαδή αρχηγοί μιας πατριάς (μεγάλης οικογένειας με ηγετική φιγούρα τον πατέρα και παππού). Είναι ο πατριάρχης Αβραάμ, ο γιος του ο Ισαάκ, ο γιος εκείνου, ο Ιακώβ, και οι 12 γιοι του Ιακώβ, από τους οποίους κατάγονται οι 12 φυλές του Ισραήλ. Στην περίπτωση αυτή, ο χαρακτηρισμός «πατριάρχης» δεν έχει την ίδια έννοια με αυτήν που έχει στην Ορθόδοξη Εκκλησία, όπου πατριάρχης τιτλοφορείται ο αρχιεπίσκοπος που προΐσταται ως πνευματικός πατέρας των χριστιανών ενός έθνους ή μιας μεγάλης βυζαντινής πόλης, με δικαιοδοσία σε μια ευρεία γεωγραφική περιοχή (π.χ. ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο πατριάρχης Αλεξανδρείας, ο πατριάρχης Σερβίας κ.λ.π.).

Στην Παλαιά Διαθήκη συναντούμε επίσης τους προφήτες, οι οποίοι καλούνταν από τον Θεό σε μια συγκεκριμένη αποστολή για την αποκάλυψη του λόγου Του στον ιουδαϊκό λαό, που περιελάμβανε και προφητείες για μελλοντικά γεγονότα, αλλά και διδασκαλία του λαού, καθώς και αυστηρό έλεγχο της αδικίας και της ανηθικότητας. Τελευταίος προφήτης της Παλαιάς Διαθήκης θεωρείται ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, παρόλο που η ζωή του εξιστορείται στο βιβλίο που ονομάζουμε Καινή Διαθήκη.

Προχωρώντας στα χρόνια της Καινής Διαθήκης, βλέπουμε εκεί τους αποστόλους, δηλαδή τους μαθητές του Χριστού – όχι μόνο τους 12, αλλά και μία ομάδα εβδομήντα αποστόλων, καθώς και τον απόστολο Παύλο, που κλήθηκε από τον Ιησού Χριστό στην αποστολή του μετά την ανάληψή Του. Χαρακτηρίζονται «απόστολοι», επειδή ο Χριστός τους απέστειλε να διαδώσουν το μήνυμά του σε όλα τα έθνη, βαπτίζοντας τους ανθρώπους που θα το αποδέχονταν. Τον τίτλο αυτόν επίσης τον συναντούμε στην Καινή Διαθήκη: «Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων» (Ματθ. 10, 16) «καὶ ὅτε ἐγένετο ἡμέρα, προσεφώνησε τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, καὶ ἐκλεξάμενος ἀπ' αὐτῶν δώδεκα, οὓς καὶ ἀποστόλους ὠνόμασε» (Λουκ. 6, 13), «ἀποστελῶ εἰς αὐτοὺς προφήτας καὶ ἀποστόλους, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀποκτενοῦσι καὶ ἐκδιώξουσιν» (δηλ. πολλούς από αυτούς θα θανατώσουν και θα καταδιώξουν, Λουκ. 11, 49).

Εκτός από τους αποστόλους, έχουμε τους λεγόμενους «ισαποστόλους», δηλ. αγίους, που δεν ανήκουν στις δύο αυτές ομάδες των μαθητών του Χριστού (τους 12 και τους 70), αλλά επιτέλεσαν έργο ισοδύναμο με τους αποστόλους, είναι δηλαδή ισάξιοί τους. Έτσι, ισαπόστολοι χαρακτηρίζονται π.χ. τρεις μαθήτριες του Κυρίου, οι αγίες Μαρία η Μαγδαληνή, Φωτεινή η Σαμαρείτισσα και Μαριάμνη, ενώ από τους επόμενους αιώνες χαρακτηρίζονται έτσι άγιοι όπως ο άγιος Κωνσταντίνος ο Μέγας και η μητέρα του, η αγία Ελένη, η αγία Νίνα, που έφερε τον χριστιανισμό στη χώρα της Γεωργίας, οι άγιοι του 9ου αιώνα Κύριλλος και Μεθόδιος (που έφεραν τον χριστιανισμό στα σλαβικά έθνη δημιουργώντας και το πρώτο σλαβικό αλφάβητο, το γλαγολιτικό, που αργότερα το διαδέχτηκε το κυριλλικό αλφάβητο) κ.ά.

Τέλος, οι τέσσερις συγγραφείς του Ευαγγελίου, οι οποίοι προέρχονται από τους αποστόλους, χαρακτηρίζονται «ευαγγελιστές»: ο ευαγγελιστής Ματθαίος, ο ευαγγελιστής Μάρκος, ο ευαγγελιστής Λουκάς και ο ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος. Ο τελευταίος χαρακτηρίζεται «θεολόγος» λόγω της ιδιαίτερης θεολογικής ποιότητας του ευαγγελίου που συνέγραψε, το οποίο έρχεται σε διάλογο με τα φιλοσοφικά ρεύματα της εποχής του, και όχι μόνον. Ο χαρακτηρισμός ευαγγελιστής σημαίνει εκείνον που «ευαγγελίζεται», δηλαδή φέρνει στους ανθρώπους ένα «ευαγγέλιο», λέξη που σημαίνει το ευχάριστο, αισιόδοξο και θετικό μήνυμα, τα καλά νέα.

Προφητείες σχετικές με τον άγιο Κωνσταντίνο

Γράφει ο Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

Στον εσπερινό της εορτής των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης διαβάζονται τρία προφητικά αναγνώσματα. Αυτό σημαίνει τρία αποσπάσματα από την Παλαιά Διαθήκη, που έχουν σχέση με το περιεχόμενο της εορτής.

Να διευκρινίσουμε εδώ ότι ο εσπερινός είναι μια εκκλησιαστική τελετή (μια «ακολουθία», όπως λέμε), που γίνεται το απόγευμα («εσπέρα» = δύση, δηλ. η δύση του ηλίου). Προπαντός γίνεται οπωσδήποτε της παραμονής μιας εορτής, όπως και κάθε Σάββατο απόγευμα, που είναι η παραμονή της Κυριακής, δηλαδή της εβδομαδιαίας μας εορτής (κάθε Κυριακή είναι ένα «μικρό Πάσχα», επειδή αυτή είναι η μέρα της ανάστασης του Χριστού, γι’ αυτό και ονομάστηκε Κυριακή, δηλ. ημέρα του Κυρίου). Όπως ο εσπερινός είναι η προετοιμασία για τη θεία λειτουργία που πρόκειται να πραγματοποιηθεί την επόμενη μέρα, κατά τη διάρκειά του διαβάζονται αποσπάσματα από την Παλαιά Διαθήκη, που είναι η προετοιμασία για τον ερχομό του Χριστού στη γη. Στη λειτουργία δεν διαβάζουμε Παλαιά Διαθήκη, αλλά μόνο την Καινή Διαθήκη (το ευαγγέλιο και κάποιο απόσπασμα από άλλο βιβλίο της Καινής Διαθήκης), διότι η θεία λειτουργία είναι ο ίδιος ο ερχομός του Χριστού στη γη, που κορυφώνεται με το μυστήριο της θείας κοινωνίας.

Λοιπόν, την παραμονή της εορτής των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, στον εσπερινό που τελείται το απόγευμα της 20ής Μαΐου, διαβάζονται, όπως συνήθως, τρία προφητικά αναγνώσματα. Το ένα είναι από το βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης «Γ΄ Βασιλειών» (κεφάλαιο 8, στίχοι 22-30) και μιλάει για την προσευχή του βασιλιά Σολομώντα προς τον Θεό, αφού είχε χτίσει στα Ιεροσόλυμα τον περίφημο ναό του. Ο ναός αυτός καταστράφηκε μερικούς αιώνες αργότερα, στη συνέχεια ξαναχτίστηκε και τελικά καταστράφηκε το 70 μ.Χ. από τους Ρωμαίους. Όμως ο Μέγας Κωνσταντίνος οικοδόμησε στην Ιερουσαλήμ έναν νέο ναό, τον Ναό της Αναστάσεως του Ιησού Χριστού, στον οποίο περιέκλεισε τον βράχο του Γολγοθά και τον πανάγιο Τάφο. Έτσι, σύμφωνα με εμάς τους χριστιανούς, εκπληρώθηκαν οι προφητείες που έλεγαν ότι, όταν θα έρθει ο Μεσσίας (ο θεόσταλτος βασιλιάς που περίμεναν οι Εβραίοι, δηλαδή ο Χριστός), τα διάφορα έθνη του θα λατρεύουν τον αληθινό Θεό στον ναό Του στην Ιερουσαλήμ.

Οι Εβραίοι (Ιουδαίοι), οι οποίοι, στη συντριπτική τους πλειοψηφία δεν παραδέχονται ότι ο «Χριστός» (δηλ. ο αναμενόμενος βασιλιάς τους) ήταν ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ, αλλά περιμένουν ακόμη και σήμερα έναν άλλο «βασιλιά», πιστεύουν πως όταν θα έρθει εκείνος που υποτίθεται ότι θα είναι ο «αληθινός Μεσσίας», θα χτίσει ξανά τον Ναό του Σολομώντα και θα εκπληρωθούν οι προφητείες. Οι χριστιανοί όμως είμαστε βέβαιοι ότι οι προφητείες εκπληρώθηκαν ήδη και εκπληρώνονται διαρκώς, διότι στα Ιεροσόλυμα όντως έχει χτιστεί ο σπουδαίος και ιστορικός ναός του αληθινού Θεού, εκείνος που έχτισε τον 4ο αιώνα μ.Χ. εξ ονόματος του Χριστού ο άγιος Κωνσταντίνος, στον τόπο όπου ο Χριστός σταυρώθηκε, ετάφη και αναστήθηκε.

Πράγματι, στον ναό αυτόν έρχονται και λατρεύουν τον αληθινό Θεό άνθρωποι από όλη τη γη, από πολλά έθνη, και μάλιστα – ακριβώς όπως έλεγαν οι προφητείς – αυτά τα έθνη και οι βασιλείς τους έφεραν στην Ιερουσαλήμ κατά καιρούς πολλά από τα πλούτη τους, ενώ τα γκρεμισμένα από τους Ρωμαίους τείχη της τα έχτισαν «αλλογενείς» (ξένοι), οι οποίοι λατρεύουν εκεί τον αληθινό Θεό, και η Ιερουσαλήμ έγινε το πνευματικό κέντρο του κόσμου και δοξάστηκε (πνευματικά) όσο ποτέ άλλοτε.

Αυτά τα τελευταία λόγια βρίσκονται στις δύο άλλες προφητείες του εσπερινού της συγκεκριμένης εορτής, που προέρχονται από το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, κεφάλαιο 61, στίχος 11, μέχρι τον στίχο 5 του κεφ. 62 το ένα ανάγνωσμα, και από το κεφάλαιο 60, στίχοι 1-16, το δεύτερο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι εκεί αναφέρεται ότι η Ιερουσαλήμ δεν θα χαρακτηρίζεται πια «Εγκαταλελειμένη» και «Έρημος» (όπως την κατάντησαν οι Ρωμαίοι το 70 μ.Χ.), αλλά «Θέλημα εμόν» (θέλημα του Θεού δηλαδή) και «Οικουμένη». Φυσικά τα ονόματα αυτά έχουν συμβολικό χαρακτήρα και δεν είναι απαραίτητο να χρησιμοποιούνταν από τους ανθρώπους ως ονόματα του τόπου, αλλά η λέξη «Οικουμένη» (δηλ. κατοικημένη) χρησιμοποιήθηκε στη βυζαντινή αυτοκρατορία για ολόκληρη την επικράτειά της και γενικά για όπου κατοικούσαν τουλάχιστον χριστιανοί. Είναι λοιπόν ένας όρος που συναντούμε τις ρίζες του στην Αγία Γραφή. Εξάλλου, η προφητεία λέει ότι οι βασιλείς της γης θα χρησιμοποιούν «το όνομα της Ιερουσαλήμ το καινούργιο», το οποίο θα της έχει δώσει ο Κύριος, και όντως ο Μέγας Κωνσταντίνος της άλλαξε όνομα: της αποκατέστησε το αρχαίο και ιερό της όνομα (Ιερουσαλήμ), ενώ ο αυτοκράτορας Αδριανός το 134 μ.Χ. την είχε ονομάσει Αιλία Καπιτωλίνα.

Λοιπόν, ας διαβάσουμε τα αναγνώσματα, όπως ακριβώς περιλαμβάνονται στο Μηναίο του Μαΐου, δηλαδή στο εκκλησιαστικό βιβλίο, από το οποίο λαμβάνονται οι ύμνοι και τα αναγνώσματα των εορτών του Μαΐου (υπάρχουν 12 Μηναία, ένα για κάθε μήνα, όπως λέει και το όνομά τους).

Το άρθρο μας θα ολοκληρωθεί μετά τα τρία κείμενα.

Βασιλειῶν Γ’ τὸ Ἀνάγνωσμα

Ἔστη Σολομῶν κατὰ πρόσωπον τοῦ θυσιαστηρίου Κυρίου, ἐνώπιον πάσης ἐκκλησίας Ἰσραήλ, καὶ διεπέτασε τὰς χεῖρας αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ εἶπε· Κύριε ὁ Θεός Ἰσραήλ, οὐκ ἔστιν ὡς σὺ Θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω. Εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσουσί σοι, πῶς ὁ οἶκος οὗτος, ὃν ᾠκοδόμησα τῷ ὀνόματί σου; Πλὴν καὶ ἐπιβλέψεις ἐπὶ τὴν δέησιν μου, Κύριε ὁ Θεός, Ἰσραήλ, ἀκούειν τῆς δεήσεως καὶ τῆς προσευχῆς, ἧς ὁ δοῦλός σου προσεύχεται ἐνώπιόν σου σήμερον πρὸς σέ, τοῦ εἶναι τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀνεῳγμένους εἰς τὸν οἶκον τοῦτον, ἡμέρας καὶ νυκτός, εἰς τὸν τόπον, ὃν εἶπας, ἔσται τὸ ὄνομά μου ἐκεῖ, τοῦ εἰσακούειν τῆς προσευχῆς, ἧς προσεύχεται ὁ δοῦλός σου εἰς τὸν τόπον τοῦτον. Καὶ εἰσακούσῃ τῆς δεήσεως τοῦ δούλου σου καὶ τοῦ λαοῦ σου, Ἰσραήλ, ὅσα ἂν προσεύξωνται εἰς τὸν τόπον τοῦτον καὶ σὺ εἰσακούσῃ ἐν τῷ τόπῳ τῆς κατοικήσεώς σου ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ποιήσεις, καὶ ἵλεως ἔσῃ.

Προφητείας Ἡσαΐου τὸ Ἀνάγνωσμα

Ἀγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης. Ὡς νυμφίῳ περιέθηκέ μοι μίτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆ αὔξουσα τὸ ἄνθος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἐκφύει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. Διὰ Σιὼν οὐ σιωπήσομαι, καὶ διὰ Ἱερουσαλὴμ οὐκ ἀνήσω, ἕως ἂν ἐξέλθῃ ὡς φῶς ἡ δικαιοσύνη μου, τὸ δὲ σωτήριόν μου ὡς λαμπὰς καυθήσεται. Καὶ ὄψονται τὰ ἔθνη τὴν δικαιοσύνην σου, καὶ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τὴν δόξαν σου, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομά σου τὸ καινόν, ὃ ὁ Κύριος ὀνομάσει αὐτό, καὶ ἔσῃ στέφανος κάλλους ἐν χειρὶ Κυρίου, καὶ διάδημα βασιλείας ἐν χειρὶ Θεοῦ σου. Καὶ οὐκ ἔτι κληθήσῃ Καταλελειμμένη, καὶ ἡ γῆ σου οὐκ ἔτι κληθήσεται, Ἔρημος· σοὶ γὰρ κληθήσεται, Θέλημα ἐμόν, καὶ τῇ γῇ σου, Οἰκουμένη, ὅτι εὐδοκήσει Κύριος ἐν σοί, καὶ ἡ γῆ σου συνοικισθήσεται. Καὶ ὡς συνοικῶν νεανίσκος παρθένῳ, οὕτω κατοικήσουσιν οἱ υἱοί σου, καὶ ἔσται ὃν τρόπον εὐφρανθήσεται νυμφίος ἐπὶ νύμφῃ, οὕτως εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπὶ σοί.

Προφητείας Ἡσαΐου τὸ Ἀνάγνωσμα

Φωτίζου, φωτίζου, Ἱερουσαλήμ· ἥκει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνατέταλκεν. Ἰδοὺ σκότος καλύψει γῆν, καὶ γνόφος ἐπὶ ἔθνη, ἐπὶ σὲ δὲ φανήσεται Κύριος, καὶ ἡ δόξα αὐτοῦ ἐπὶ σὲ ὀφθήσεται. Καὶ πορεύσονται βασιλεῖς τῷ φωτί σου, καὶ ἔθνη τῇ λαμπρότητί σου. Ἆρον κύκλῳ τοὺς ὀφθαλμούς σου, καὶ ἴδε συνηγμένα τὰ τέκνα σου, ἥκασι πάντες οἱ υἱοί σου μακρόθεν, καὶ αἱ θυγατέρες σου ἐπ’ ὤμων ἀρθήσονται. Τότε ὄψει, καὶ χαρήσῃ καὶ φοβηθήσῃ, καὶ ἐκστήσῃ τῇ καρδίᾳ ὅτι μεταβαλεῖ εἰς σὲ πλοῦτος θαλάσσης, καὶ ἐθνῶν καὶ λαῶν. Καὶ ἥξουσί σοι ἀγέλαι καμήλων, καὶ καλύψουσί σε κάμηλοι Μαδιὰμ καὶ Γεφάρ. Πάντες ἐκ Σαβᾶ ἥξουσι, φέροντες χρυσίον, καὶ λίβανον οἴσουσί σοι, καὶ λίθον τίμιον καὶ τὸ σωτήριον Κυρίου εὐαγγελιοῦνται. Καὶ πάντα τὰ πρόβατα Κηδὰρ συναχθήσονται, καὶ κριοὶ Ναβαιώθ ἥξουσί σοι, καὶ ἀνενεχθήσονται δεκτὰ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν μου, καὶ ὁ οἶκος τῆς προσευχῆς μου δοξασθήσεται. Τῖνες οἵ δε ὡς νεφέλαι πέτανται, καὶ ὡσεὶ περιστεραὶ σὺν νεοσσοῖς; Ἐμὲ νῆσοι ὑπέμειναν καὶ πλοῖα Θαρσεῖς ἐν πρώτοις ἀγαγεῖν τὰ τέκνα σου μακρόθεν καὶ τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον αὐτῶν μέτ’ αὐτῶν, διὰ τὸ ὄνομα Κυρίου τὸ ἅγιον, καὶ διὰ τὸ τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραὴλ ἔνδοξον εἶναι. Καὶ οἰκοδομήσουσιν ἀλλογενεῖς τὰ τείχη σου, καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτῶν παραστήσονταί σοι· διὰ γὰρ ὀργήν μου ἐπάταξά σε, καὶ διὰ ἔλεός μου ἠγάπησά σε. Καὶ ἀνοιχθήσονται αἱ πύλαι σου διὰ παντός, ἡμέρας καὶ νυκτὸς οὐ κλεισθήσονται, εἰσαγαγεῖν πρὸς σὲ δύναμιν ἐθνῶν, καὶ βασιλεῖς αὐτῶν ἀγομένους. Τὰ γὰρ ἔθνη καὶ οἱ βασιλεῖς, οἵ τινες οὐ δουλεύσουσί σοι, ἀπολοῦνται, καὶ τὰ ἔθνη ἐρημίᾳ ἐρημωθήσονται. Καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου πρὸς σὲ ἥξει ἐν κυπαρίσσῳ καὶ πεύκῃ καὶ κέδρῳ ἅμα, δοξάσαι τὸν τόπον τὸν ἅγιόν μου, καὶ τὸν τόπον τῶν ποδῶν μου δοξάσω. Καὶ πορεύσονται πρὸς σὲ δεδοικότες υἱοὶ τῶν ταπεινωσάντων σε καὶ παροξυνάντων σε, καὶ προσκυνήσουσιν ἐπὶ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν σου πάντες οἱ παροξύναντές σε, καὶ κληθήσῃ Πόλις Κυρίου Σιών, τοῦ Ἁγίου Ἰσραήλ, διὰ τὸ γεγενῆσθαί σε ἐγκαταλελειμμένην καὶ μεμισημένην, καὶ οὐκ ἦν ὁ βοηθῶν σοι. Καὶ θήσω σε ἀγαλλίαμα αἰώνιον, εὐφροσύνην γενεαῖς γενεῶν. Καὶ θηλάσεις γάλα ἐθνῶν, καὶ πλοῦτον βασιλέων φάγεσαι, καὶ γνώσῃ, ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ σῴζων σε, καὶ ἐξαιρούμενός σε ὁ Θεὸς Ἰσραήλ.

Μερικά τελευταία σχόλια

Από τις παραπάνω προφητείες του προφήτη Ησαΐα είναι εμπνευσμένα και κάποια τροπάρια (ύμνοι) του «κανόνα της Αναστάσεως», του σπουδαίου υμνογραφικού έργου του αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού που ψάλλεται στις εκκλησίες μας ανελλιπώς από τον 8οο αιώνα μ.Χ. μέχρι σήμερα. Για παράδειγμα, τα τροπάρια:

«Άρον κύκλω τους οφθαλμούς σου Σιών και ίδε· ιδού γαρ ήκασί σοι, θεοφεγγείς ως φωστήρες, εκ δυσμών και βορρά, και θαλάσσης, και εώας τα τέκνα σου εν σοι ευλογούντα, Χριστόν εις τους αιώνας» (ωδή η΄, δηλ. 8).

«Φωτίζου, φωτίζου, η νέα Ιερουσαλήμ· η γαρ δόξα Κυρίου επί σε ανέτειλε. Χορευε νυν, και αγάλλου Σιών, συ δε αγνή, τέρπου Θεοτόκε, εν τη εγέρσει του τόκου σου» (ωδή θ΄, δηλ. 9 – ένα από τα διασημότερα και πιο αγαπητά στον λαό μας πασχαλινά τροπάρια).

Ολόκληρος ο κανόνας της Αναστάσεως δημοσιεύεται εδώ.

Νομίζω ότι έχει σημασία να παραθέσουμε και ένα απόσπασμα από τη μελέτη μας «Γιατί οι Εβραίοι δεν πιστεύουν ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Μεσσίας». Πρόκειται για σχολιασμό μιας αντίρρησης του Ιουδαίων εναντίον της πεποίθησής μας ότι ο Μεσσίας που περιμένουν ήδη ήρθε και είναι ο Ιησούς Χριστός. Η αντίρρηση αυτή είναι ότι «ο αληθινός Μεσσίας θα ανοικοδομήσει το Ναό στην Ιερουσαλήμ, αλλά ο Ιησούς έζησε, ενώ ο ναός ήταν ακόμα όρθιος». Η χριστιανική απάντηση στον προβληματισμό αυτό είναι η ακόλουθη:

«Ο Ναός της Ιερουσαλήμ υπάρχει: είναι ο Ναός της Αναστάσεως. Δεν τον έχτισε ο ίδιος ο Ιησούς αυτοπροσώπως, αλλά οι πιστοί του – αλλά και ο Μεσσίας, όπως τον φαντάζονται οι Εβραίοι, ασφαλώς δε θα χτίσει το Ναό με τα χέρια του, αλλά θα χρησιμοποιήσει αρχιτέκτονες, μηχανικούς και οικοδόμους (όπως έκαναν και ο Σολομών και ο Ζοροβάβελ). Ο Ιησούς δεν είναι κάποιος που έζησε και πέθανε στο παρελθόν, αλλά βρίσκεται διαρκώς σε επικοινωνία με τους αγίους Του. Γι’ αυτό ο Ναός της Ιερουσαλήμ είναι δικό Του έργο. Εκεί λατρεύεται ο μόνος αληθινός Θεός, εκεί τελείται η θεία λειτουργία (η τελειοποίηση της λατρείας του Θεού, όπως γινόταν στα χρόνια της Παλ. Διαθήκης – πρέπει βέβαια να μελετήσουν οι Ιουδαίοι τη σημασία της θείας λειτουργίας για να το κατανοήσουν αυτό) και εκεί προσφέρεται από το Θεό στους ανθρώπους το Άγιο Φως, ο θαυματουργικός χαρακτήρας του οποίου είναι τεκμηριωμένος πέρα από κάθε σοβαρή αμφισβήτηση (ένα δείγμα εδώ).

Υπενθυμίζω και την προφητεία που δόθηκε διά του προφήτη Ησαΐα, κεφ. 60, 10-11, και η οποία φαίνεται να συνδέεται με τα παραπάνω, αν και ασφαλώς θα ολοκληρωθεί στα έσχατα: “και οικοδομήσουσιν αλλογενείς τα τείχη σου, και οι βασιλείς αυτών παραστήσονταί σοι· διά γαρ οργήν μου επάταξά σε και διά έλεον ηγάπησά σε. και ανοιχθήσονται αι πύλαι σου διαπαντός, ημέρας και νυκτός ου κλεισθήσονται, εισαγαγείν προς σε δύναμιν εθνών και βασιλείς αυτών αγομένους” (Ησ. 60, 10-11) κ.λ.π. Η προφητεία έχει εσχατολογική προέκταση: βλ. και στίχ. 19: “και ουκ έσται σοι έτι ο ήλιος εις φως ημέρας, ουδέ ανατολή σελήνης φωτιεί σου την νύκτα, αλλ’ έσται σοι Κύριος φως αιώνιον και ο Θεός δόξα σου”· ο Κύριος εδώ είναι ο Μεσσίας· πρβ. Αποκάλυψις 21, 23-26: “και η πόλις ου χρείαν έχει του ηλίου ουδέ της σελήνης ίνα φαίνωσιν αυτή· η γαρ δόξα του Θεού εφώτισεν αυτήν, και ο λύχνος αυτής το αρνίον [=ο Χριστός]. και περιπατήσουσι τα έθνη διά του φωτός αυτής, και οι βασιλείς της γης φέρουσι την δόξαν και την τιμήν αυτών εις αυτήν, και οι πυλώνες αυτής ου μη κλεισθώσιν ημέρας· νύξ γαρ ουκ έσται εκεί· και οίσουσι την δόξαν και την τιμήν των εθνών εις αυτήν”.

Θα πρέπει να προσέχουν οι Ιουδαίοι αδελφοί μας, γιατί υπάρχει και μια προφητεία για κάποιον που θα “καθίσει στο ναό του Θεού τον άγιο” αλλά δεν θα είναι ο Μεσσίας, αλλά ο “άνομος”, ο “άνθρωπος της αμαρτίας” (απόστολος Παύλος, Β΄ Θεσσαλονικείς, κεφ. 2), για τον οποίο μιλάει και η Αποκάλυψις Ιωάννου αρχίζοντας από το κεφ. 11 (το Θηρίον). Οι άγιοι διδάσκαλοι του χριστιανισμού προειδοποιούν ότι ο ψευδομεσσίας αυτός θα οικοδομήσει το Ναό, για να ξεγελάσει τους Ιουδαίους και να γίνει δεκτός ως Μεσσίας».

Το ήθος του αγίου Κωνσταντίνου

Η βεβαιότητα των χριστιανών για την αγιότητα του Μεγάλου Κωνσταντίνου φανερώνεται από το πλήθος των χριστιανών που φέρουν το όνομά του. Ο ιστορικός της εποχής Ευσέβιος καταγράφει ότι, αμέσως μετά τον θάνατό του, ο στρατός ξέσπασε σε θρήνους, από τον τελευταίο οπλίτη μέχρι τους ανώτερους αξιωματικούς, για «το σωτήρα, το φύλακα, τον ευεργέτη… τον αγαθό ποιμένα», ενώ παρόμοιες ήταν οι αντιδράσεις του λαού, όταν το σκήνωμά του μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη (P.G. 20, 1220-1224).

Ας δώσω τώρα το λόγο σε μια σύγχρονη καθηγήτρια Ιστορίας, που θα μας εξηγήσει γιατί μπορεί να θρήνησαν τόσο οι άνθρωποι για τον θάνατο του βασιλιά τους: «Βαθύς ανθρωπισμός και μέριμνα διά την δικαιοσύνην χαρακτηρίζουν τα νομοθετικά κοινωνικά μέτρα, άτινα έλαβεν ο Κωνσταντίνος μετά την σύνοδον της Νικαίας. Διάκειται δυσμενώς προς την παλλακείαν και απηγόρευσε το βάρβαρον έθιμον των αγώνων των μονομάχων. Δεν επιτρέπει να χωρίζουν τας οικογενείας των δούλων, όταν τα πωληθέντα κρατικά κτήματα, εις ά μέχρι τότε διεβίουν, διενέμοντο μεταξύ των νέων δικαιούχων. Κατήργησε τον διά σταυρού θάνατον, απηγόρευσε τον στιγματισμόν εις το πρόσωπον και εθέσπισεν, όπως οι κρατούμενοι εις τας φυλακάς δικαιούνται καθ’ εκάστην να βλέπουν το φως του ηλίου. Χαρακτηριστικός της ενδελεχούς φροντίδος του αυτοκράτορος διά την επιβολήν της ηθικής τάξεως είναι ο νόμος ο κολάζων την απαγωγήν παρθένου και ο νόμος ο αξιών παρά του επιτρόπου, όπως σεβασθή την παρθενίαν της υπ’ αυτού επιτροπευομένης νεάνιδος» (Αικατερίνης Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινή Ιστορία, Α΄, 324-610, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1996, σελ. 135).

Η απαγόρευση του στιγματισμού των καταδίκων στο πρόσωπο (με πυρακτωμένο σίδερο!), μέτρο ευνοϊκό κυρίως για τους δούλους, από επίδραση της χριστιανικής ιδέας για τον άνθρωπο ως πλασμένο κατ’ εικόνα Θεού, καθώς και η μέριμνα για τις οικογένειες των δούλων, σημαίνουν ότι ο δούλος αντιμετωπίζεται πλέον ως άνθρωπος, όχι ως αντικείμενο, πράγμα που ανατρέπει εντελώς της καθιερωμένη οπτική της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, για να φτάσουμε στο Χρυσόστομο, σχεδόν ένα αιώνα μετά, που θα επιχειρηματολογήσει υπέρ της αδελφότητας κυρίων και δούλων (P.G. 62, 711). Ο Κωνσταντίνος εξαγόραζε ο ίδιος και απελευθέρωνε αιχμάλωτους στρατιώτες του εχθρού, τους οποίους είχαν συλλάβει οι στρατιώτες του! (Ευσεβίου, Εις τον βίον του μακαρίου Κωνσταντίνου του βασιλέως, Λόγος Β΄, ΙΓ΄, P.G. 20, 992). Προσθέτω σ’ αυτά την απαγόρευση της παλλακείας για τους έγγαμους (δηλ. της συνύπαρξης συζύγου και παλλακίδας – οι παλλακίδες ήταν ) και το εξαιρετικά φιλολαϊκό μέτρο της καθιέρωσης της Κυριακής ως αργίας «διά τον αστικόν πληθυσμόν», ενώ «οι κάτοικοι της υπαίθρου αφίενται ελεύθεροι να ρυθμίζουν τας αγροτικάς ασχολίας των αναλόγως των καιρικών συνθηκών» (Αικατερίνης Χριστοφιλοπούλου, στο ίδιο, σημείωση 1).

Θα ήθελα να κλείσω αυτό το άρθρο παραπέμποντας στη μελέτη του Κώστα Β. Καραστάθη Ο Άγιος Κωνσταντίνος ο Μέγας και η εναντίον του πολεμική, εκδ. Μπαρτζουλιάνος, Αθήνα Μάιος 2006, όπου μελετώνται με προσοχή όλες οι κατηγορίες για υποτιθέμενα «εγκλήματα» του Μ. Κωνσταντίνου, καθώς και στο άρθρο του καθηγητή Ιστορίας π. Γεωργίου Μεταλληνού «Κωνσταντίνος ο Μέγας και η ιστορική αλήθεια», που δημοσιεύεται στο Διαδίκτυο, π.χ. εδώ.

Διαβάστε επίσης και το άρθρο του π. Βασιλείου Μπακογιάννη "Μέγας Κωνσταντίνος", εδώ.

Τα ιερά κειμήλια των Τεσσάρων Μαρτύρων στην ενορία Επισκοπής Ρεθύμνης

πηγή: Rethemnos.gr

Το 1824, όταν ανακοινώθηκε η εκτέλεση των αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων στο Ρέθυμνο, ο ιερέας Ευστάθιος Τσουράκης από το χωριό Μαρουλού Ρεθύμνης ήρθε στην πόλη και έγινε αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων. Μετά την εκτέλεση, κατάφερε να πάρει το ακόνι, δηλαδή τη μικρή πέτρα, στην οποία ο δήμιος ακόνισε το σπαθί του, καθώς και λίγο από το αίμα των αγίων σε ένα κομμάτι βαμβάκι. Αργότερα, παρευρέθηκε και στην ανακομιδή (εκταφή) των λειψάνων τους από τον επίσκοπο Ρεθύμνης Ιωαννίκιο και έλαβε και ένα τεμάχιο του αγίου λειψάνου.

Σχεδόν 180 χρόνια αργότερα, το 2002, οι απόγονοι του π. Ευστάθιου παραχώρησαν τα ιερά αυτά κειμήλια στην ενορία του χωριού Επισκοπή Ρεθύμνης, όπου πλέον διέμεναν. Εκεί φυλάσσονται μέχρι σήμερα, στον καθεδρικό ναό του Προφήτη Ηλία, και τιμώνται ιδιαίτερα την ημέρα μνήμης των αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων (28 Οκτωβρίου) και την Κυριακή των Μυροφόρων (δύο Κυριακές μετά το Πάσχα), επέτειο της παράδοσής τους στην ενορία.

Φέτος, τον Οκτώβριο 2021, η ενορία της Επισκοπής εξέδωσε ένα καλαίσθητο βιβλιαράκι 40 σελίδων με το ιστορικό των ιερών κειμηλίων, έγχρωμες φωτογραφίες τους, καθώς και ιστορικά στοιχεία για τους αγίους Τέσσερις Μάρτυρες και ορισμένες γενικότερες πληροφορίες για τους μάρτυρες και το μαρτύριο στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση. Το βιβλίο πλαισιώνεται με προλογικό σημείωμα του Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Ευγενίου και με περιεκτικό κείμενο του κ. Μιχάλη Τρούλη για την ιστορία της Επισκοπής.

***

Μετά από παραχώρηση της ενορίας, δημοσιεύεται ολόκληρο εδώ: ΤΑ ΙΕΡΑ ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

Ιστορικά στοιχεία για τον άγιο Δημήτριο

 

Γράφει ο Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

Παρακάτω δημοσιεύουμε ένα απόσπασμα από τη μελέτη του γράφοντος Αρχαίοι διωγμοί και Μάρτυρες – Ιστορικά στοιχεία για τους αρχαίους διωγμούς κατά των χριστιανών και τους μάρτυρες της Εκκλησίας. Η εικόνα με τον άγιο που ραίνει με το μύρο του τη Θεσσαλονίκη προέρχεται από το άρθρο της Σβετλάνας Ντιμιτρόβα Άγιος Δημήτριος, ο προστάτης των Βαλκανίων.

Στο βιβλίο του The Warrior Saints in Byzantine Artand Tradition, published by Ashgate, England 2003, και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο «Theoriginal Demetrius» (που δημοσιεύεται εδώ), ο συγγραφέας Christopher Walter θέτει τα ιστορικά ζητήματα που αφορούν στην αυθεντική προσωπικότητα και βιογραφία του αγίου Δημητρίου. Σημειώνει ότι στις πρώιμες βυζαντινές πηγές για τη ζωή, το μαρτύριο, αλλά και τα θαύματά του, αναφέρονται ελάχιστες πληροφορίες γι’ αυτόν: ότι ήταν μέλος αριστοκρατικής οικογένειας με υψηλή διοικητική θέση στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος παράλληλα δίδασκε κρυφά το χριστιανισμό, γι’ αυτό και συνελήφθη, φυλακίστηκε στο χώρο των ρωμαϊκών λουτρών και τελικά θανατώθηκε με αφορμή το γνωστό περιστατικό της μονομαχίας του νεαρού Νέστορα με το Λυαίο. Η ιδιότητά του ως ανώτερου αξιωματικού του ρωμαϊκού στρατού δεν αναφέρεται, τουλάχιστον ρητά (ίσως υπονοείται σε κάποια θαύματα σχετικά με την υπεράσπιση της Θεσσαλονίκης από επιδρομείς), παρά σε κείμενα που εντοπίζονται μερικούς αιώνες αργότερα.

Αναφέρει όμως επίσης ότι ο έπαρχος του Ιλλυρικού Λεόντιος (που, κατά τις πηγές, οικοδόμησε τον πρώτο ναό (βασιλική) προς τιμήν του αγίου Δημητρίου, αφού η ασθένεια, από την οποία έπασχε, θεραπεύτηκε από τον άγιο), είναι μια επιβεβαιωμένη ιστορική προσωπικότητα, που πιστοποιείται από μια αναφορά με χρονολογία 412-13 στον Θεοδοσιανό Κώδικα. Ο Λεόντιος επιχείρησε να πάρει λείψανα του αγίου και να τα μεταφέρει στο Σίρμιο, με το οποίο συνδεόταν, αλλά ο άγιος του εμφανίστηκε και τον απέτρεψε, αφήνοντάς τον να λάβει μόνον ελάχιστα δείγματα, και έτσι μεταφέρθηκε η τιμή του αγίου Δημητρίου στο Σίρμιο, που σήμερα είναι η Σρέμσκα Μιτροβίτσα (δηλ. «Πόλη του αγίου Δημητρίου») της Σερβίας. Συνεπώς – συμπεραίνει ο συγγραφέας – υπήρχαν και τα λείψανα του μάρτυρα.

Κατά τον Walter, η τιμή του αγίου Δημητρίου καθιερώθηκε μετά από ενέργειες του Λεόντιου, γιατί στα αρχαία εορτολόγια δεν βλέπουμε να εορτάζεται στη Θεσσαλονίκη ο γνωστός σ’ εμάς άγιος Δημήτριος, παρά μόνον ένας άγιος διάκονος Δημήτριος, που αναφέρεται στο Ιερωνυμιανό Μαρτυρολόγιο (Martyrologium Hieronymianum), χρονολογούμενο στο α΄ μισό του 5ου αιώνα, όπως έχουμε ήδη αναφέρει. Όμως πρέπει να πούμε ότι (α) ο άγιος μεγαλομάρτυρας Δημήτριος δεν αποκλείεται να είχε χειροτονηθεί στο βαθμό του διακόνου, και σε αυτή την περίπτωση να ταυτίζεται με τον προαναφερόμενο, (β) εφόσον προσευχήθηκε ο Λεόντιος στον άγιο Δημήτριο, προφανώς ο άγιος ήταν γνωστός από πριν στη Θεσσαλονίκη και (γ), όπως επισημαίνει και ο ίδιος ο Walter, έχει ανακαλυφθεί η κρύπτη που αποτέλεσε το αρχικό ιερό προς τιμήν του αγίου Δημητρίου στο χώρο των ρωμαϊκών λουτρών, όπου, κατά το μαρτυρολόγιό του, ο άγιος φυλακίστηκε και θανατώθηκε (δεν υπάρχει άλλος λόγος να μετατραπεί ο χώρος των λουτρών σε χριστιανικό ιερό), ενώ γνωρίζουμε από τα τέλη του 6ου αιώνα την πρώτη εκτεταμένη καταγραφή, από τον επίσκοπο Θεσσαλονίκης Ιωάννη, θαυμάτων του αγίου που συνέβησαν στα προηγούμενα χρόνια. Στην καταγραφή αυτή κέντρο της απόδοσης τιμής προς τον άγιο είναι το ασημένιο κιβώριο των λειψάνων του.

Το συμπέρασμα των ανωτέρω είναι ότι ο άγιος Δημήτριος ως ιστορικό πρόσωπο δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, ασχέτως από το βαθμό αποδοχής ή αμφισβήτησης που θα δείξει κάποιος για τις λεπτομέρειες της παραδεδομένης βιογραφίας του ή τις διηγήσεις των θαυμάτων του.

Εκτός όμως των παραπάνω, τα λείψανα του αγίου, τα οποία για αιώνες αγνοούνταν, ανακαλύφθηκαν στην Ιταλία και μάλιστα μελετήθηκαν ανθρωπολογικά με ενδιαφέροντα συμπεράσματα (και το μεγαλύτερο μέρος τους επιστράφηκε στη Θεσσαλονίκη τα έτη 1978-1980). Για το θέμα αναδημοσιεύουμε μερικά αποσπάσματα από το άρθρο της βυζαντινολόγου και αρχαιολόγου κυρίας Μαρίας Θεοχάρη «Ανακάλυψη των λειψάνων του αγίου Δημητρίου στο Σαν Λορέντζο της Ιταλίας», που δημοσιεύεται εδώ:

«Είναι γνωστό από τους “Βίους” και τα “Θαύματα” του Μυροβλύτη, που αποτελούν μεγάλης σημασίας ιστορικές πηγές για το μεσαιωνικό βίο της Θεσσαλονίκης, ότι ο άγιος “λόγχαις κατεσφάγη” στο δημόσιο λουτρώνα της πόλεως, στις αρχές του 4ου αι., κατά τη διάρκεια των μεγάλων διωγμών των Χριστιανών, επί Διοκλητιανού. Την ίδια νύχτα, κρυφά, οι Χριστιανοί έσκαψαν τάφο στον τόπο του μαρτυρίου του και έθαψαν το εγκαταλειμμένο σώμα του μάρτυρα. Το 313, μετά το διάταγμα περί ανεξιθρησκίας, χτίζεται ένας μικρός “οικίσκος” πάνω από τον τάφο του. Στα μέσα του 5ου αι., ο έπαρχος του Ιλλυρικού Λεόντιος, που γιατρεύεται με θαύμα του αγίου από βαριά αρρώστια, χτίζει μία μεγάλη βασιλική στα ερείπια του ρωμαϊκού λουτρού. Τότε μεταφέρεται κι ο τάφος από το μικρό “οικίσκο” μέσα στην εκκλησία. “Κατά μέσον του ναού, προς τοις λαιoίς πλευροίς”, ιδρύθηκε το περίφημο ασημένιο Κιβώριο που περιείχε τη λάρνακα του αγίου.

Οι ανασκαφές του αειμνήστου Γ. Σωτηρίου, μετά την πυρκαϊά του 1917, έφεραν στο φως την εξάγωνη βάση του. Εξ άλλου η εξαιρετικής σημασίας μελέτη του καθηγητή κ. Ανδρέα Ξυγγόπουλου μας αποκάλυψε ποιο ήταν το σχήμα του Κιβωρίου και της λάρνακας και έθεσε τα προβλήματα τα σχετικά με το μαρτύριο και την εικονογράφησή του. Επρόκειτο για ένα κενοτάφιο που περιείχε την ασημένια λάρνακα με την ανάγλυφη εικόνα του αγίου, που προσκυνούσαν οι πιστοί ενώ “έκειτο υπό γην το πανάγιον αυτού λείψανον” από το οποίον έρεε το μύρο. Το λείψανο αυτό οι πιστοί το ’βλεπαν στα όνειρά τους. Κι η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης το φρουρούσε άγρυπνα, αφού είχε αρνηθεί σε δύο αυτοκράτορες, τον Ιουστινιανό και τον Μαυρίκιο, να τους δώσει τεμάχιο».

Η συγγραφέας αναφέρει στη συνέχεια την απώλεια του ιερού λειψάνου από τη Θεσσαλονίκη («Στο ναό της Θεσσαλονίκης το λείψανο του αγίου δεν υπάρχει πια. Οι ανασκαφές του Σωτηρίου έφεραν στο φως μόνον ένα φιαλίδιο με το αίμα του μάρτυρα») και εξιστορεί την ανακάλυψή του στη δύση και συγκεκριμένα στο αββαείο του Σαν Λορέντζο της Ιταλίας, το οποίο ιδρύθηκε γύρω στο 1000 μ.Χ. «Στις 20 Ιουνίου του 1520, ενώ γίνονταν εργασίες αναστηλώσεως στο ναό από τον Επίσκοπο Μάρκο Βιγέριο τον Β΄, επίτροπο του αββαείου, βρέθηκε κάτω από το κεντρικό ιερό βήμα του ναού, εντοιχισμένη ξύλινη λάρνακα χρωματισμένη με κόκκινο. Την άνοιξαν και είδαν ότι περιείχε άγια λείψανα καθώς και μία μολύβδινη πλάκα, που διατηρείται μέχρι σήμερα και φέρει σε συντομογραφία μία λατινική επιγραφή. (…) Η επιγραφή πρέπει να διαβαστεί “Ενθάδε αναπαύεται το σώμα του Αγίου Δημητρίου” (Ηic Requiescit Corpus Sancti Demetrii). Οι επιγραφολόγοι την χρονολογούν στο τέλος του 12ου – αρχές 13ου αιώνα».

Αφού αναφέρεται στις γραπτές πηγές, από το 16ο αιώνα, που συμφωνούν ότι η ανακάλυψη θεωρήθηκε πάντοτε ότι αφορά στα λείψανα του αγίου Δημητρίου της Θεσσαλονίκης, καταλήγει: «Το ότι μάλιστα οι Ιταλοί, που δεν έχουν ιδιαίτερη ευλάβεια για τον άγιο Δημήτριο, εξέδωκαν κατά καιρούς θεσπίσματα και Ακολουθίες για τον πανηγυρικό εορτασμό της μνήμης του, δείχνει ότι επρόκειτο για ένα σεβάσμιο λείψανο και τέτοια ήσαν εκείνα που είχαν έρθει από την Ανατολή».

Εκείνο όμως που έχει ιδιαίτερη σημασία για το θέμα του δικού μας άρθρου είναι η επόμενη αναφορά: «Τέλος, η πρόσφατη αναγνώριση των λειψάνων, που έγινε με σύγχρονα επιστημονικά μέσα, απέδειξε, όπως βεβαιώνουν οι μάρτυρες – επίσκοποι και ιερείς, καθώς και τρεις διακεκριμένοι γιατροί – ότι τα οστά ανήκουν σε νεαρό άτομο που υπέστη βίαιο θάνατο, στις αρχές του 4ου αιώνα».

Όσον αφορά στη μυροβλυσία και στα θαύματα, που αποδίδονται στον άγιο Δημήτριο, παραπέμπουμε στα άρθρα:

«Είναι μυροβλύτης ο άγιος Δημήτριος (εδώ), με καταγραφές περιστατικών μυροβλυσίας του στην εποχή μας (γνωρίζω κι άλλο περιστατικό, μη καταγεγραμμένο), Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Θεοδωρή, «Η ιστορία του αγίου μύρου», εδώ. Αρχιμανδρίτου Δοσιθέου Κανέλλου, «Ο άγιος Δημήτριος θαυματουργεί και στους Τούρκους», εδώ, με περιγραφή της τιμής του αγίου Δημητρίου στην Κωνσταντινούπολη από μουσουλμάνους όλης της Τουρκίας, λόγω των εμφανίσεων και θαυμάτων που, κατά τις μαρτυρίες τους, επιτελεί σε αυτούς…

Ακολουθία Αγίας Σοφίας και των θυγατέρων αυτής Πίστεως, Ελπίδος και Αγάπης

Νέα κυκλοφορία βιβλίου & CD

πηγή: rethemnos.gr & ΝΕΚΡΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Το βιβλίο περιέχει ασματική ακολουθία και παρακλητικό κανόνα της αγίας Σοφίας και των θυγατέρων αυτής, αγίων Πίστεως, Ελπίδος και Αγάπης.

Επίσης έχει γίνει η μουσική προσαρμογή και σύνθεση εκλογής ύμνων από τον εσπερινό και τον όρθρο των αγίων και καταγραφή τους σε βυζαντινή σημειογραφία.

Τέλος, έχει γίνει η ηχογράφηση των παραπάνω ύμνων σε ψηφιακό δίσκο.

Η επιμέλεια, σύνθεση - μουσική προσαρμογή και μουσική απόδοση των ψαλμών έγινε από τον Νικόλαο Μιχ. Μυλωνάκη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ.

Τα γενέθλια του Προδρόμου (Κλήδονας) & το θερινό ηλιοστάσιο

Γράφει ο Θ. Ι. Ρηγινιώτης

Στις 24 Ιουνίου ο λαός μας γιορτάζει μία από τις σημαντικότερες, πιο αγαπημένες και πιο πλούσιες σε λαογραφικό περιεχόμενο γιορτές του: την εορτή του «Άη Γιάννη του Κλήδονα», δηλαδή – όπως είναι το ορθό, εκκλησιαστικό όνομα της εορτής, που δηλώνει το περιεχόμενό της – το Γενέσιο του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και Βαπτιστή.

Για τη λαογραφική πλευρά της εορτής, δηλαδή τα λαϊκά έθιμα που συνόδευαν τον εορτασμό της, έχουν γραφτεί πάρα πολλά και κατά κανόνα πραγματοποιούνται και στις ημέρες μας αναπαραστάσεις τους από διάφορους πολιτιστικούς φορείς. Γι’ αυτό, δεν θα αναφέρουμε εδώ λεπτομέρειες. Μια αναζήτηση στο διαδίκτυο στη λέξη Κλήδονας θα προσφέρει σε κάθε ενδιαφερόμενο όλες τις πληροφορίες. Στο άρθρο μας έχουμε την πρόθεση αφενός να μιλήσουμε για το ιστορικό περιεχόμενο της εορτής (ποιο γεγονός δηλαδή εορτάζεται) και αφετέρου να διερευνήσουμε τη σύνδεσή της με το θερινό ηλιοστάσιο, που λαμβάνει χώρα περίπου την ίδια ημέρα και με το οποίο δεν είναι άσχετα φυσικά και τα λαϊκά έθιμα της εορτής, που έλκουν την καταγωγή τους από την αρχαία ελληνική θρησκεία.

Η γέννηση του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου

Η σύλληψη (στη μήτρα της μητέρας του) και η γέννηση του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (ή όπως λέμε στην Εκκλησία «του Τιμίου Προδρόμου», όπου τίμιος = πολύτιμος) είναι δύο γεγονότα που αναφέρονται στο πρώτο κεφάλαιο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου, μαζί με τον ευαγγελισμό της Θεοτόκου, που παρεμβάλλεται ανάμεσα. Σας προτρέπω να τα διαβάσετε εδώ, ή – σε νεοελληνική μετάφραση (απλή καθαρεύουσα, απολύτως κατανοητή όμως) – εδώ. Τα αναφέρουμε σε περίληψη:

Στην ορεινή περιοχή της Ιουδαίας ζούσαν ο ιερέας Ζαχαρίας και η σύζυγός του Ελισάβετ. Και οι δύο ήταν πολύ ευσεβείς, δίκαιοι και γενικά αληθινοί άνθρωποι του Θεού. Όμως είχαν περάσει τα χρόνια και δεν είχαν αποκτήσει παιδί, διότι η Ελισάβετ (όπως αναφέρει το ευαγγέλιο) ήταν στείρα. Κάποτε όμως, που ο Ζαχαρίας υπηρετούσε στο Ναό (δηλαδή το Ναό των Ιεροσολύμων, αυτόν που έμεινε στην ιστορία ως «ο Ναός του Σολομώντα» – αν και ήταν ο τρίτος ναός που είχε οικοδομηθεί στην ίδια θέση – και είναι ο μόνος ναός που αναγνώριζε η ιουδαϊκή θρησκεία της Παλαιάς Διαθήκης), εμφανίστηκε μπροστά του ο αρχάγγελο Γαβριήλ και τον πληροφόρησε ότι οι προσευχές του επιτέλους εισακούστηκαν και η σύζυγός του θα συλλάβει παιδί, αγόρι, που θα πρέπει να ονομαστεί Ιωάννης και το οποίο θα γίνει μεγάλος προφήτης και θα φέρει πάρα πολλούς ανθρώπους κοντά στο Θεό, έχοντας δύναμη αντίστοιχη με τον προφήτη Ηλία.

Ο Ζαχαρίας αρνήθηκε την πληροφορία του αγγέλου και ζήτησε αποδείξεις. Τότε ο άγγελος δήλωσε την ταυτότητα και τη θέση του στην ουράνια ιεραρχία και τον πληροφόρησε ότι θα έχανε τη φωνή του μέχρι να συνέβαιναν όσα του προανήγγειλε – αυτή θα ήταν η απόδειξη που του έδινε.

Η πράξη αυτή του αρχαγγέλου προκαλεί απορία σ’ εμάς, επειδή εκ πρώτης όψεως δεν συνάδει με την εικόνα που έχουμε για το Θεό: για ποιο λόγο να τιμωρήσει έτσι την αμφιβολία του ιερέα, η οποία επιπλέον ήταν απολύτως δικαιολογημένη – όντως οι άγιοι διδάσκαλοι του χριστιανισμού διδάσκουν ότι πρέπει να αμφιβάλλουμε όταν φαίνεται μπροστά μας κάτι υπερφυσικό, για να μην πέσουμε σε παγίδες πλάνης. Μάλιστα, και η ίδια η Παναγία αμφέβαλε όταν, έξι μήνες αργότερα, ο ίδιος άγγελος της ανακοίνωσε την επιλογή της για να γεννήσει το Χριστό, και όμως τότε ο άγγελος της εξήγησε ότι θα παρέμβει σ’ αυτήν η δύναμη του Αγίου Πνεύματος και της έδωσε ως απόδειξη ακριβώς την εγκυμοσύνη της Ελισάβετ, η οποία ήταν συγγενής της Παναγίας. Και η Παναγία, αφού συμφώνησε και δέχτηκε την πρόσκληση του Θεού και έμεινε έγκυος (με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και όχι φυσικά με τον ανύπαρκτο… κρίνο, ο μύθος του οποίου προέρχεται από τους αναγεννησιακούς ζωγραφικούς πίνακες) επισκέφτηκε την Ελισάβετ και είδε με τα μάτια της ότι ο άγγελος της είχε πει την αλήθεια.

Όμως θεωρώ ότι στο συμβάν με το Ζαχαρία σίγουρα υπάρχουν εσωτερικές λεπτομέρειες, τις οποίες δε γνωρίζουμε. Ίσως ο Ζαχαρίας (παρότι άγιος) κινήθηκε με αισθήματα ασέβειας ή και εγωισμού απέναντι στον άγγελο. Ίσως ο άγγελος, από την άλλη, έκανε αυτή την πράξη για να ενισχύσει με μια δοκιμασία την αγιότητα του Ζαχαρία και να αποδειχθεί η θεία ευλογία στη γέννηση του παιδιού, με το γεγονός ότι αργότερα, όταν ήταν η ώρα να δοθεί το όνομά του, οι συγγενείς της οικογένειας επέμεναν να ονομαστεί κι αυτό Ζαχαρίας και όχι Ιωάννης (όπως έλεγε η μητέρα του), αφού δεν υπήρχε κανείς με το όνομα Ιωάννης στην οικογένεια. Τότε ο Ζαχαρίας ζήτησε μια μικρή πλάκα και έγραψε πάνω «Ιωάννης». Αμέσως βρήκε τη φωνή του και όχι μόνο διηγήθηκε όλο το περιστατικό, αλλά έψαλε έναν ύμνο, που καταγράφεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο και έχει παίξει το ρόλο του στην υμνογραφία της Εκκλησίας μας (η «Ωδή του Ζαχαρία»).

Ο ευαγγελιστής Λουκάς καταλήγει γράφοντας ότι το παιδί μεγάλωνε, αύξανε μέσα του η χάρη του Θεού και βρισκόταν στις ερήμους, μέχρι να έλθει η ώρα της ανάδειξής του ενώπιον του ιουδαϊκού λαού.

Να σημειώσουμε εδώ ότι η Εκκλησία γιορτάζει τα γενέθλια τριών μόνο προσώπων: του Ιησού Χριστού (25 Δεκ.), της Παναγίας (8 Σεπτ.) και του Τιμίου Προδρόμου (24 Ιουνίου). Τα τρία αυτά γενέθλια συνδέονται άμεσα με το απολυτρωτικό έργο του Χριστού εναντίον του θανάτου και γι’ αυτό εορτάζονται. Κατά τα άλλα, οι περισσότερες εορτές των αγίων αντιστοιχούν στην ημέρα του επίγειου τέλους τους (του θανάτου τους –αν και στην Εκκλησία δεν μιλάμε για θάνατο, αλλά για κοίμηση, αν ο άνθρωπος τελειώθηκε ειρηνικά, ή για φόνο ή μαρτύριο, αν τελειώθηκε βίαια).

Θερινό ηλιοστάσιο και Κλήδονας

Η ημερομηνία της εορτής του Προδρόμου συμπίπτει περίπου με το θερινό ηλιοστάσιο, κατά το οποίο (λόγω των κινήσεων της Γης) σταματάει να μεγαλώνει η ημέρα και να μικραίνει η νύχτα και αρχίζει η αντίστροφη πορεία: μικραίνει η ημέρα και μεγαλώνει η νύχτα. Επειδή βέβαια η ημέρα είναι ακόμη πολύ μεγάλη και η νύχτα πολύ μικρή, πρέπει να περάσουν αρκετά ημερονύκτια μέχρι να γίνει αντιληπτή η διαφορά.

Στην εποχή μας, που η λατρεία της Γης σε μεγάλο βαθμό έχει επανέλθει και πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι πρέπει να λατρεύουν σαν θεότητα τη Φύση, για να συνδεθούν ξανά με κάποιον φυσικό τρόπο ζωής, έχει επανέλθει και η λατρεία του ήλιου κατά το θερινό ηλιοστάσιο. Έτσι, κάθε χρόνο αυτές τις μέρες χιλιάδες άνθρωποι κάνουν «γιόγκα του Ήλιου» στην πασίγνωστη «Times Square» της Νέας Υόρκης, ενώ άλλοι πηγαίνουν στο Stonehenge (Στόουνχεντζ), το μεγαλιθικό μνημείο της Αγγλίας, που θεωρείται πανάρχαιος ναός του «θεού Ήλιου», και σε άλλα μέρη που είχαν σημασία για τις αρχαίες θρησκείες, και γιορτάζουν το θερινό ηλιοστάσιο με τελετές λατρείας του Ήλιου.

Αν όλοι αυτοί πιστεύουν όντως ότι η Γη, ο Ήλιος και η Φύση είναι θεοί ή τα κάνουν αυτά για συμβολικούς μόνον λόγους, δεν μπορώ να το γνωρίζω. Αυτό όμως που γνωρίζω με βεβαιότητα είναι ότι οι χριστιανοί δεν ενδιαφέρθηκαν για την αστρολογία και όχι μόνο δεν επηρεάστηκαν από τη λατρεία των ουρανίων σωμάτων και των φυσικών δυνάμεων, αλλά την απέρριπταν ρητά, απαντώντας ότι λατρεύουν το Δημιουργό του κόσμο (τον αληθινό Θεό) και αρνούνται να θεοποιήσουν και να λατρέψουν τα δημιουργήματα, τα οποία είναι απλώς μέρη του κόσμου και όχι θεοί. Αυτό μάλιστα απαντούσαν και όταν τους βασάνιζαν, τους αιώνες των διωγμών, για να τους εξαναγκάσουν να προσφέρουν λατρεία στις θεότητες της αρχαίας θρησκείας. Ο χριστιανισμός δηλαδή αποτελούσε τη φωνή της λογικής – ότι ο Ήλιος, τα άστρα, η Γη, τα ποτάμια, ο θάνατος, ο έρωτας κ.λ.π. δεν είναι θεοί, ότι δεν υπάρχει Μοίρα και πεπρωμένο, ότι η αστρολογία και η μαντεία είναι ανοησίες, ότι η έκσταση και οι αιματηρές θυσίες είναι κάτι επικίνδυνο και απορριπτέο κ.π.ά. – ως απάντηση στην παράλογη θρησκευτικότητα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και όλων των ειδωλολατρικών θρησκειών (που ήταν γεμάτες δεισιδαιμονίες, άσκηση διαφόρων ειδών μαγείας και αιματηρές τελετές), όσο κι αν αυτό φαίνεται παράξενο στις μέρες μας.

Ο λόγος, για τον οποίο κάποιες σημαντικές χριστιανικές γιορτές συμπίπτουν με ημέρες σημαντικών αστρονομικών γεγονότων (ισημερίες και ηλιοστάσια), που αναπόφευκτα ήταν και ημέρες λατρείας για τις αρχαίες θρησκείες, είναι απλώς ότι οι γιορτές τοποθετήθηκαν μέσα στο έτος με βάση το ημερολόγιο που ίσχυε στα αρχαία χρόνια, το οποίο άρχιζε από το Σεπτέμβριο (ως πρώτο μήνα) και μάλιστα, όπως θα αναφερθεί παρακάτω, από τις 23 Σεπτεμβρίου, ημέρα της φθινοπωρινής ισημερίας. Λεπτομέρειες για το θέμα παραθέτουμε από το κείμενο Πώς τοποθετήθηκαν μέσα στο έτος οι εορτές των γεγονότων της Καινής Διαθήκης του καταξιωμένου καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννη Φουντούλη:

«Παίρνοντας ως χρονολογική αφετηρία την αρχή της ινδίκτου, δηλαδή την 1η Σεπτεμβρίου, που ήταν πρωτοχρονιά κατά τους αιώνες της διαμορφώσεως του εορτολογίου μας, διακρίνουμε κάποια προσπάθεια διατηρήσεως της ιστορικής συνέχειας στις βασικές τουλάχιστον εορτές, όπου τούτο ήταν δυνατό.

Έτσι η σύλληψη του Προδρόμου, το πρώτο γεγονός της ευαγγελικής ιστορίας [κατά Λουκάν, κεφ. 1], τοποθετείται στις 23 Σεπτεμβρίου, στην παλαιά πρώτη του έτους, και η γέννηση της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου πιθανόν μετά τη μετάθεση της πρωτοχρονιάς στην 1η του μηνός αυτού.

Έπονται τα εισόδια της Θεοτόκου και η εορτή των Χριστουγέννων, με τις μνήμες των προφητών που ελκύσθηκαν στην προεόρτιο περίοδό της (*), η περιτομή, η υπαπαντή, τα γεγονότα του πάθους και της αναστάσεως και η πεντηκοστή και το έτος κατακλείεται τον Αύγουστο με την κοίμηση της Θεοτόκου και το θάνατο του Βαπτιστού.

Πλήρης ιστορική κατάταξη δεν ήταν εξ υπαρχής δυνατή, αφού, με βάση τον προσδιορισμό των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου, θα έπρεπε ο ευαγγελισμός να τοποθετηθεί εννιά μήνες πριν (25 Μαρτίου (**)), έξι μήνες πριν από αυτόν η σύλληψη του Βαπτιστού (23 Σεπτεμβρίου) [σύμφωνα με το κατά Λουκάν 1, 36] και εννιά μήνες μετά η γέννησή του (24 Ιουνίου), όπως και η σύλληψη της αγίας Άννης εννέα μήνες πριν από το γενέσιον της Θεοτόκου (9 Δεκεμβρίου – 8 Σεπτεμβρίου). Πάντοτε υπήρχε η έννοια της συμβατικότητας του εορτολογικού σχήματος.

[...] Εκτός από τις μνήμες των προφητών και των δικαίων της Παλαιάς Διαθήκης, των κατά σάρκα προπατόρων του Χριστού, που κατέλαβαν [...] την προ των Χριστουγέννων περίοδο, οι μνήμες των αγίων καθορίζονταν κυρίως την ημέρα του θανάτου τους, την γενέθλιο εν Θεώ ημέρα τους. [...]»

Φουντούλης, Ι. (1993). Λειτουργική Α ́. Εισαγωγή στη Θεία Λατρεία. Θεσσαλονίκη, σ. 117-120. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο Θρησκευτικών της Α΄ Λυκείου, σελ. 94.

---------------------------------------

(*) Δηλαδή οι μνήμες πολλών προφητών της Παλαιάς Διαθήκης τοποθετήθηκαν στην προεόρτιο περίοδο των Χριστουγέννων (μέσα στη νηστεία πριν τα Χριστούγεννα) επειδή εκείνοι προφήτευσαν τον ερχομό του Χριστού. Παραδείγματα οι προφήτες Αβδιού (19 Νοεμβρίου), Ναούμ, Αββακούμ και Σοφονίας τις πρώτες μέρες του Δεκέμβρη, Αγγαίος και Δανιήλ μέσα Δεκεμβρίου.

(**) Από εδώ: ...Γιατί, ήδη ο Χριστιανός ιστορικός Sextus Julius Africanus κατόπιν έρευνας, είχε πει πως ο Ευαγγελισμός έγινε στις 25 Μαρτίου, οπότε η γέννηση του Χριστού πρέπει να έγινε στις 25 Δεκεμβρίου.

Ο άγιος Γεώργιος ο Νεομάρτυς εξ Αλικιανού (+7 Φεβρουαρίου)

Ο άγιος Νεομάρτυς Γεώργιος Διβόλης, ο εξ Αλικιανού, Κυδωνίας Κρήτης [7.2. 1867]

πηγή: larissanet.gr/ 7-2-2020

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου

Δασκάλου, συγγραφέα

“Αθλήσει γεώργιον καινόν εδείχθης Κυρίω, Γεώργιε, ώ συναγάλλη.

Εβδομάτη Γεώργιος μελεϊσθείς Κυρίω έστη.”

ΚΑΤΑΓΩΓΗ – ΝΕΟΤΗΣ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ: Ο Άγιος Γεώργιος ο Νεομάρτυς του Χριστού γεννήθηκε στην Κρήτη, χωριό Αλικιανού Κυδωνίας, την 24η Μαΐου του 1846 από ευγενείς γονείς, τον Ιερέα Νικόλαο Διβόλη, που καταγόταν από τη Φολέγανδρο, και την Αικατερίνη Μπουζιανοπούλου, καταγόμενη από την σηματικότερη οικογένεια του Θέρισσου της Κυδωνίας. Στο Θέρισσο μετέβη και ο πατέρας του ως εφημέριος. Εκεί ο Γεώργιος ανετράφη εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου. Ο Γεώργιος έμαθε και λίγα γράμματα, ίσα-ίσα να μπορεί να διαβάζει. Κι όμως εκείνα τα λίγα τον ωφέλησαν ιδιαίτερα. Ο Νεομάρτυς του Χριστού, εργαζόταν ως γεωργός. Μετά τη σκληρή ολοήμερη δουλειά στα αμπέλια και έπειτα από το δείπνο, διάβαζε συναξάρια των Αγίων της Ορθοδοξίας μας, ιδιαιτέρως δε των Μαρτύρων. Αυτό το έκανε κάθε βράδυ, μέχρι τα μεσάνυχτα. Του έλεγαν μάλιστα συχνά οι γονείς του: “Παιδί μου πρέπει να κοιμηθείς, να ξεκουραστείς, αύριο πάλι έχεις εργασία”. Και ο Γεώργιος συνήθιζε να τους απαντά: “Δεν αναπαύομαι ούτε κοιμούμαι ευχάριστα, εάν πρώτα δεν χορτάσω από θεία ανάγνωση”.

Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΤΟΝ ΤΥΦΛΟ ΑΔΕΛΦΟ: Κατά το τέλος του 1865, ένα βράδυ, διάβασε τον βίο ενός Μάρτυρα και γέμισε η καρδιά του από θείο έρωτα. Τότε, στέναξε βαθειά και είπε με κατάνυξη: “Χριστέ μου, αξίωσε κι εμένα να χύσω το αίμα μου για την αγάπη σου”. Ο αδελφός του Ιωάννης, ο οποίος ήταν τυφλός και άκουγε την ανάγνωση, του είπε: “Τι λές εκεί αδελφέ μου; Δεν ξέρεις ότι για να γίνει αυτό που είπες πρέπει να εγερθεί διωγμός κατά των Χριστιανών; Και εσύ μπορεί να υποφέρεις τα μαρτύρια, αλλά πόσοι θα αρνηθούν τον Χριστό μας και θα χαθούν;” Ο Γεώργιος αναστέναξε βαθειά και είπε: “Ναι Χριστέ μου, αν είναι θέλημά σου, αξίωσέ με να χύσω το αίμα μου για την αγάπη σου, όπως κι Εσύ έχυσες το αίμα Σου για τη δική μου αγάπη”. Ο αδελφός του φύλαξε στην καρδιά του τους λόγους του αυτούς, μυστικούς. Και να λοιπόν πως τελικά εκπληρώθηκε η επιθυμία του Αγίου.

ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1866: Όταν στα 1866, ξεκίνησε η γνωστή επανάσταση στην Κρήτη, ο Γεώργιος βοηθούσε τον αγώνα ως αγγελιαφόρος μεταφέροντας επιστολές από τον έναν οπλαρχηγό στον άλλο, ή όπως αλλιώς μπορούσε. Την Κυριακή 5η Φεβρουαρίου του 1867, βρέθηκε στο χωριό Φουρνέ της επαρχίας Κυδωνίας, μαζί με πολλούς επαναστάτες, οι οποίοι όμως επροδόθηκαν από έναν “Χριστιανό”, στον Τούρκο πασά. Ο τελευταίος έστειλε πολυάριθμο στρατό που περιέζωσε το χωριό και συνέλαβε πολλούς, οδηγώντας τους στο στρατόπεδό του. Μάλιστα, δύο επαναστάτες απ’ το Φουρνέ, τους βασάνιζαν ανηλεώς για να μαρτυρήσουν από ποιο χωριό καταγόταν ο καθένας. Έπειτα, φυλάκισε τους κατοίκους των ορεινών χωριών, ενώ τους υπόλοιπους τους έστειλε στα Χανιά στο Μουσταφά πασά, ο οποίος παρακληθείς από τον φίλο του Ιωάννη Τσαπάκη ή Γιάννακα, απέστειλε επιστολή στον πασά που τους συνέλαβε για να απολύσει όσους κρατούσε. Αυτός όμως ο αιμοβόρος, διέταξε τον σκοπό του στρατοπέδου του να κρατήσει τον αγγελιοφόρο του Μουσταφά με διάφορες δικαιολογίες, μέχρι να εκτελέσει την απάνθρωπη απόφασή του, καθώς την νύχτα της Κυριακής προς την Δευτέρα, τους κατέσφαξε όλους! Και δεν τους σκότωνε απλώς, αλλά κατέκοβε πρώτα τα αυτιά, την μύτη, τη γλώσσα, τα χέρια, τα πόδια, τα απόκρυφα μέλη, εξώρυσε τα μάτια και τελευταία έκοβε και την κεφαλή! Αυτό το τέλος έλαβαν όλοι αδιακρίτως οι γενναίοι εκείνοι αγωνιστές της Κρήτης.

ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΕΞΩΜΟΤΗ ΤΟΝ ΓΕΩΡΓΙΟ: Κάποιος Μουλατζιμπαχρής, αξιωματικός από το χωριό Αλικιανού, που γνώριζε από παιδί τον Γεώργιο, πλησίασε και του λέει: “Έλα μωρέ Γιωργάκη, να κάμεις μια δουλειά που θα σου πώ, για να γλυτώσεις τη ζωή σου, εάν θέλεις, διότι σε γνωρίζω από μικρό παιδί, και σε λυπούμαι να αποθάνεις”. Τότε ο Γεώργιος τον ρώτησε: “τι δουλειά είναι αυτή, Μπαχρή Αγά”; Κι εκείνος του αποκρίθηκε: “Να γίνεις Τούρκος. Έτσι θα σωθείς”! Ο Γεώργιος γέλασε και του λέει: “Δεν αλλάξω την Πίστη μου, όχι μόνο αν μου χαρίσετε τη ζωή, αλλά και όλο τον κόσμο”. Τότε ο Αγάς πρόσθεσε: “Εγώ ήθελα να σου κάμω αυτό το καλό, διότι, όταν ήμουν μικρός ακόμη θυμούμαι ότι έσπασε το πόδι του ο αδελφός μου Αρίφ και του το θεράπευσε ο πατέρας σου. Αλλά αφού δεν δέχεσαι τη συμβουλή μου, μ’ άλλον τρόπο δε μπορώ να σε σώσω κι ας είναι η αμαρτία του θανάτου σου δική σου. Όμως, δεν λυπάσαι τουλάχιστον τους γονείς σου ή την αδελφή σου και τον τυφλό αδελφό σου που θα μείνουν απροστάτευτοι; Ο πατέρας σου είναι γέρος κι άμα εσύ πεθάνεις με τέτοιο σκληρό θάνατο, οπωσδήποτε θα πεθάνει κι αυτός απ’ τη λύπη του”. Όμως, ο ευλογημένος Γεώργιος έκλεισε το διάλογο ως εξής: “Αν είναι καλό αυτό που θέλεις να μου κάμεις, έχε το για τον εαυτό σου, κι εγώ Τούρκος δεν γίνομαι. Χριστιανός γεννήθηκα, χριστιανός είμαι και χριστιανός θα αποθάνω! Μάθε δε ότι πρό πολλού επεθύμησα το Μαρτύριο και ζήτησα απ’ τον Χριστό μου να με αξιώσει να απολαύσω το Ματύριο. Και τώρα, ας είναι δοξασμένος που με αξίωσε, να φανώ τόσο άφρων, να καταφρονήσω τη θεία δωρεά; Μάθε μάλιστα πως εσύ έπρεπε να γίνεις Χριστιανός που είσαι γεννημένος από μητέρα Χριστιανή και γνωρίζεις απ’ αυτήν πολύ καλά τα της αγίας μας Πίστεως. Για τους γονείς, τον αδελφό και την αδελφή μου μη σε μέλει, διότι ίσα-ίσα, άμα πεθάνω για τον Χριστό θα εύρω παρρησία προς Αυτόν και τότε θα τους προστατεύω περισσότερο και καλύτερα”! Τότε τον παρέλαβε κατ’ ιδίαν ένας Χριστιανός αξιωματικός, ονομαζόμενος Χατζηεμμανουήλ Φουγλανάκης και του λέει: “Βρε Γιωργάκη, κάνε αυτό που σου λέει ο Μπαχρή Αγάς, έστω για να τον ξεγελάσεις, να γλυτώσεις τη ζωή σου και όταν επιστρέψεις στο σπίτι σου, πάλι Χριστιανός είσαι και ο Θεός σε συγχωρεί, διότι βλέπει την ανάγκη”. Τότε του λέει και ο Γεώργιος: “Δεν φοβάσαι τον Θεό Καπετάν Μανώλη, να μου λες αυτά τα λόγια; Αν και δεν τα λές από κακία αλλά από πλάνη, δεν ξέρεις τι λέει το Ευαγγέλιο για αυτές τις περιστάσεις; Άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Πας ουν όστις ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολογήσω καγώ εν αυτώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν Ουρανοίς. Όστις δ’ αν αρνήσηταί με έμπροσθεν των ανθρώπων, αρνήσομαι αυτόν καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν Ουρανοίς». Λοιπόν, εάν πράξω όπως μου λέγεις, πρέπει ύστερα να χύσω το αίμα μου για τον Χριστό, για να αποπλύνω την άρνηση και μάλιστα εάν πράξω αυτό τώρα, θα οργισθεί ο Χριστός και θα με καταδικάσει ως καταφρονητή της μεγάλης Χάριτός του, την οποία μου έδωσε καθώς του ζήτησα. Λοιπόν ας μην έχει ελπίδα ο Μπαχρής ότι θα γίνει το θέλημά του”.

ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ: Μετά απ΄αυτά, οι στρατιώτες οδήγησαν τον Άγιο στον Αγά, ο οποίος τον ρώτησε τι αποφάσισε. Ο Γεώργιος απάντησε με χαρά και θάρρος: “Ό,τι σου είπα και πρίν, αυτό σου λέω και τώρα και αυτό θα λέω και μέχρι τελευταίας μου αναπνοής. Χριστιανός γεννήθηκα, Χριστιανός είμαι και Χριστιανός θέλω να αποθάνω. Δεν αρνούμαι τον Χριστό μου, δεν γίνομαι Τούρκος, δεν αφήνω την υπέρλαμπρη Πίστη μου για να πιστεύσω στην ζωώδη και σκοτεινή δική σας σατανική πλάνη”. Ο Μπαχρή Αγάς, απελπισμένος, παρέδωσε τον Άγιο στους δημίους, οι οποίοι τον παρακινούσαν να πιεί μια φιάλη ρούμι, ίσως για να μην υποφέρει, αλλά αυτός γέλασε και τους είπε: “σας ευχαριστώ, δεν θέλω ρούμι να πιώ, διότι έχω να βαδίσω μεγάλο δρόμο και πρέπει να έχω σώας τας φρένας μου”. Τότε άρχισαν να τον κακοποιούν μαζί με άλλους αιχμαλώτους. Κι όπως τον βασάνιζαν, οι άλλοι Χριστιανοί έκλαιγαν και θρηνούσαν, ο ένας τη ζωή του, ό άλλος την γυναίκα του και τα παιδιά του, αυτός ο ευλογημένος στεκόταν σαν πέτρα και όχι μόνο δεν εφώναζε αλλά ούτε καθόλου στέναζε ή δάκρυζε. Αντιθέτως, το γενναίο κρητικόπουλο, έχαιρε σαν να στεκόταν γαμπρός στην ώρα της στέψης και δόξαζε τον Θεό και τον ευχαριστούσε διότι τον αξίωσε να φθάσει σ’ αυτή την ώρα και να πάθει για την αγάπη του. Ευχαριστούσε και τους δημίους γιατί με το μαρτύριο του προξενούσαν μεγάλη δόξα και χαρά, μ’ αυτούς τους λίγους πόνους. Τους παρακαλούσε μάλιστα να του αυξήσουν την βάσανο διότι έλεγε, “όσο πιο πολύ υποφέρει για την αγάπη του Χριστού, τόσο περισσότερη τιμή θα λάβει από τον Θεό”. Αφού πρώτα του έκοψαν κι αυτού όλα του τα μέλη, τέλος του έκοψαν και την τιμία του κεφαλή, και έτσι έλαβε ο ανδρείος Γεώργιος, το στέφανο του μαρτυρίου. Ήταν η 7η Φεβρουαρίου του 1867. Το τίμιο και ιερό λείψανό του, το έριξαν οι Αγαρηνοί μαζί με τά άλλα λείψανα των φονευθέντων Χριστιανών, όλα μαζί, σε τόπο άγνωστο, μέχρι σήμερα.

ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ: Το μαρτύριο του Γεωργίου και οι διάλογοι που προηγήθηκαν τα διηγήθηκαν αυτόπτες και αυτήκοοι αξιόπιστοι μάρτυρες. Αυτά κατορθώνει η δυνατή πίστη. Οι πιστοί άγιοι του Κυρίου Μάρτυρες θυσιάζουν ακόμη και αυτή τη ζωή τους, υπέρ της ορθοδόξου ομολογίας του αγαπημένου Νυμφίου της Εκκλησίας, του Κυρίου και Θεού ημών Ιησού Χριστού. Αξίζει να προσθέσουμε, πως οι Μάρτυρες του Κυρίου, μάλιστα οι Νεομάρτυρες, είναι οι πλησιέστεροι σ’ εμάς, μεταξύ όλων των Αγίων. Στην συγκεκριμένη περίπτωση του Αγίου Γεωργίου, χαίρουν μαζί με την Μεγαλόνησο και η Φολέγανδρος και η Σίκινος καθώς υπάρχουν απόγονοι του Αγίου Νεομάρτυρος που φέρουν και το ίδιο επώνυμο. Είθε οι βίοι των Αγίων Μαρτύρων να φαιδρύνουν την ψυχή μας και να φωτίζουν με το παράδειγμά τους τις δύσκολες ατραπούς της ζωής μας γιατί: “Ζήτησε να εύρεις τον εαυτόν σου μέσα εις τους βίους των Αγίων. Θα τον εύρεις οπωσδήποτε μέσα εις αυτούς. Ακόμη θα εύρεις εκεί και τα «φάρμακα», με τα οποία ημπορείς να τον θεραπεύσεις από όλας τας πνευματικάς αρρωστίας και να τον κάνεις υγιή δια παντός. Υγιή και εις τους δύο κόσμους, εις τρόπον ώστε να μην ημπορέσει να σε βλάψει κανένας θάνατος. Θα εύρεις ακόμη μέσα εις τους βίους των Αγίων, όλα όσα χρειάζονται εις σε ώ άνθρωπε, που είσαι μία αθάνατος ύπαρξις, μία αιωνία ύπαρξις, μία θεανθρώπινη ύπαρξις, άνθρωπε! Άνθρωπε! Άνθρωπε!” [π. Ιουστίνος Πόποβιτς, «Άνθρωπος και Θεάνθρωπος»].

https://www.larissanet.gr/2020/02/07/o-agios-neomartys-georgios-divolis-o-ex-alikinou-kydonias-kritis-72-18671/

«Μητερικό της Θράκης – Βίοι και Μαρτύρια Αγίων και Οσίων Γυναικών της Θράκης» του Γιώργου Σ. Γκόζη

 

πηγή: ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ, 9/9/2020

Γράφει ο Νεκτάριος Μουρδικούδης, Φιλόλογος - Μεταπτυχιακός Φοιτητής στο ΤΕΦ/ΔΠΘ

Ο θεολόγος και συγγραφέας Γιώργος Σ. Γκόζης κυκλοφόρησε τον Ιούνιο στις εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης» τον καρπό μιας πολύχρονης αγιολογικής μελέτης με τίτλο «Μητερικό της Θράκης – Βίοι και Μαρτύρια Αγίων και Οσίων Γυναικών της Θράκης» (σ. 272), μία έκδοση στην οποία για πρώτη φορά περιλαμβάνονται οι βίοι και τα μαρτύρια των Αγίων Μητέρων που έζησαν στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της Θράκης κατά τους βυζαντινούς αιώνες, σε εποχές διωγμού και καταδίωξης των χριστιανών μέχρι και την άλωση της Κωνσταντινούπολης∙ Αγίες που, δυστυχώς, σήμερα στην περιοχή μας παραμένουν ως επί το πλείστον στην αφάνεια παρά τη σπουδαία τους προσφορά στη χριστιανοσύνη και τα εκατοντάδες θαύματά τους, ενώ ελάχιστα τιμάται η μνήμη τους στην ελληνική επικράτεια. Από αυτήν την αφάνεια προσπαθεί να τις απεκδύσει ο συγγραφέας του «Μητερικού», ο οποίος μας εισάγει επίσης, εν ολίγοις, στην Αγιολογία, αλλά και στην επιμέρους θεματική της, την Μητρότητα –που περιστρέφεται γύρω από το πρόσωπο της Θεοτόκου και των αγίων γυναικών που αντίστοιχα καθοδήγησαν με τον βίο και τα μαρτύριά τους τα πνευματικά τους τέκνα– με τις Αγίες Μητέρες της μείζονος Θράκης που αξίζουν της προσοχής μας.

Ας μην προτρέχουμε όμως και ας δούμε την πλούσια δομή του «Μητερικού της Θράκης». Το κύριο μέρος του βιβλίου διαρθρώνεται σε τέσσερεις βασικές ενότητες:

• τα «Μαρτύρια» της οσιομάρτυρος Σεβαστιανής, της αγίας Γλυκερίας και των αγίων τεσσαράκοντα παρθενομαρτύρων και του διδασκάλου τους Αμμών
• τους «Βίους» της Αγίας Μαρίας της Νέας της εκ Βιζύης και της Οσίας Παρασκευής της Νέας της εξ Επιβατών
• το «Επίμετρο» για την Οσία Παρασκευή τη Νέα την εξ Επιβατών και τη θέση της στα Βαλκάνια –καθώς το σκήνωμά της σε βάθος αιώνων έχει μεταφερθεί από τους Επιβάτες της Μ. Ασίας στη Βουλγαρία, τη Σερβία αλλά και τη Ρουμανία όπου και βρίσκεται μέχρι σήμερα, και τέλος
• το «Φωτογραφικό παράρτημα» εικόνων και ναών της βυζαντινής Θράκης, αλλά και των αγίων που αποτυπώνονται στις σελίδες του «Μητερικού», από διάφορες περιοχές της σύγχρονης δυτικής Θράκης, όπως Ορεστιάδα, Διδυμότειχο, Αλεξανδρούπολη, Λουτρά Τραϊνούπολης, Κομοτηνή, Ξάνθη, αλλά και από την κεντρική Μακεδονία, και τα Βαλκάνια, μαζί με τον Χάρτη της Βυζαντινής Θράκης, δια χειρός του συγγραφέα.

Ποια η θέση της γυναίκας στην Αγιολογία;

Η θέση της γυναίκας στην Αγιοσύνη και δη ο τρόπος με τον οποίον αποτυπώνεται στους βίους των αγίων γυναικών έχει αποτελέσει μακροχρόνιο αντικείμενο έρευνας της ακαδημαϊκής κοινότητας, καθώς κάθε βίος είναι μοναδικός και ανοίγει νέα ερευνητικά μονοπάτια, αλλά και για τον καθημερινό αναγνώστη κάθε βίος έχει τη δική του αξία, καθώς παραδίδει διαφορετικά πρότυπα και χαρακτηρίζεται από διαφορετική λογοτεχνικότητα. Η θέση της γυναίκας λοιπόν ευρύτερα στη βυζαντινή κοινωνία, όπως αποτυπώνεται και στους βίους και τα μαρτύρια του «Μητερικού της Θράκης», ήταν αρκετά υποβιβασμένη, ζώντας σε μία ανδροκρατούμενη κοινωνία και απομακρυσμένη ως επί το πλείστον ‒τους πρώτες αιώνες τουλάχιστον‒ από τη μόρφωση και τις διοικητικές θέσεις, είχε ως κύριο ρόλο την τεκνοποιία, ενώ έπρεπε παράλληλα να υποτάσσεται στις κοινωνικές επιταγές και να ανταποκρίνεται στο επιβαλλόμενο κοινωνικό φύλο, που υπαγόρευε πάντοτε την εξέτασή της στο πλαίσιο της πατρικής οικογένειας αρχικά (ρόλος της θυγατέρας) και στη συνέχεια της συζυγικής (ρόλος συζύγου και μητέρας). Στην ίδια κατεύθυνση, οι γυναίκες που εντάσσονταν στον κόλπο της Ορθοδοξίας περιορίζονταν αρκετά, έχοντας ως επιλογή τον μοναχισμό και την απομάκρυνση από τα εγκόσμια, ή την επιλογή της εγκόσμιας ζωής με παράλληλη ένδειξη της φιλανθρωπικής τους δράσης, η οποία τουλάχιστον τους πρώτες αιώνες δεν λειτουργούσε ως τεκμήριο αγιοσύνης. Ωστόσο, με το διάβα των αιώνων παρατηρούμε μία αλλαγή στις προϋποθέσεις για την αγιοποίηση κάποιου πιστού, όπως γίνεται αντιληπτή και μέσα από τους δύο βίους που παρατίθενται στο «Μητερικό της Θράκης».

Ο βίος της Αγίας Μαρίας της Νέας

Ας εξετάσουμε όμως ενδεικτικά την πρωτοτυπία των δύο αυτών βίων. Ο βίος της Αγίας Μαρίας της Νέας αποτελεί σταθμό στην Αγιολογία, καθώς η ίδια η Αγία είναι εκπρόσωπος ενός νέου τύπου γυναικείας αγιοσύνης ‒μαζί βέβαια και με τις έγγαμες επίσης Αγίες Θεοφανώ και Θωμαΐδα. Η Αγία Μαρία σε όλη της ζωή παρέμεινε στα εγκόσμια, έλαβε υψηλή μόρφωση, παντρεύτηκε και απέκτησε δύο παιδιά. Μέχρι στιγμής όμως τι το διαφορετικό έχει ο βίος της από οποιονδήποτε άλλου; Η Αγία Μαρία από πολύ μικρή μέχρι και τον θάνατό της υπήρξε εξαιρετικά φιλάνθρωπη, φιλεύσπλαχνη, αλληλέγγυα, συνέδραμε συνεχώς στην εκκλησία, βοηθούσε χρηματικά τους απόρους, παρείχε τροφή και ένδυση σε ανήμπορους, προτιμούσε να μην κρατά τίποτε για ίδιον όφελος ‒πράξη για την οποία μάλιστα «τιμωρήθηκε» από τον σύζυγό της. Ο σύζυγός της, ο οποίος είχε καταληφθεί από δαιμόνιο, παρερμήνευσε τις ενέργειές της, θεώρησε πως τον απατά και δαπανά τα χρήματά τους άσκοπα, οπότε αφού την τιμώρησε, τη χτύπησε άγρια ώσπου η ίδια μετά από λίγο εξέπνευσε. Έτσι, γίνεται αντιληπτό πως η Αγία Μαρία απέκτησε αγιοσύνη λόγω του ευσεβούς τρόπου ζωής της και κατάφερε να φτάσει κοντά στον Θεό μέσα από τα επίγεια. Το πρότυπο αυτό των Αγίων «εν εγγάμω βίω» άρχισε να εγκαταλείπεται σταδιακά, γεγονός που καθιστά τον συγκεκριμένο βίο μοναδικό. Βέβαια, ο συγκεκριμένος βίος χαρακτηρίζεται εξαιρετικός και από λογοτεχνική άποψη, καθώς ο ανώνυμος συγγραφέας του ‒που με βεβαιότητα υπήρξε μορφωμένος κοσμικός‒ χρησιμοποιεί περίτεχνα λεκτικά σχήματα, αναφορές σε αρχαίους συγγραφείς κ.ά., έχοντας ως βασικό του σκοπό να κατακρίνει τον σύγχρονό του μοναχισμό αλλά και την ιδεολογία που επικρατούσε γύρω από την «κατασκευή» της αγιοσύνης, ενώ επιδιώκει παράλληλα να καθιερωθεί το δικό του αξιακό, δικαιότερο για τις αγίες γυναίκες, σύστημα.

Φορητή εικόνα από τον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής Θεολόγου στη Θάσο, όπου απεικονίζονται αριστερά η Παρασκευή η Ρωμαία και δεξιά η Παρασκευή η Νέα η εξ Επιβατών

Ο βίος της Οσίας Παρασκευής της Νέας της εξ Επιβατών

Από την άλλη, ο βίος της Οσίας Παρασκευής της Νέας της εξ Επιβατών –που δεν θα πρέπει να συγχέεται με την Αγία Παρασκευή τη Ρωμαία, που συνήθως εικονίζεται με κρατήρα που περιέχει ζεύγος ματιών– διαφέρει σε σχέση με αυτόν της Μαρίας της Νέας, καθώς η Οσία Παρασκευή ποτέ δεν οδηγήθηκε στον έγγαμο βίο. Γεννήθηκε στους Επιβάτες της Θράκης σε αριστοκρατική οικογένεια και από πολύ μικρή έτεινε προς τα θεία, απεκδυόμενη τα πλούτη της, γεγονός στο οποίο αντιδρούσαν οι γονείς της χτυπώντας την. Η ίδια, σε μεγαλύτερη ηλικία, αποφάσισε να εγκαταλείψει την πατρική εστία, μοίρασε σε άπορους τα πολυτελή της ρούχα, κατευθύνθηκε στα Ιεροσόλυμα όπου ακολούθησε ασκητική ζωή, την οποία συνέχισε και όταν επέστρεψε αργότερα στην Καλλικράτεια, όπου και απεβίωσε. Η ανατρεπτικότητα και αυτού του βίου δεν έγκειται στις πρακτικές αγιοποίησης, αλλά στο ότι η Οσία Παρασκευή απεκδύθηκε του κοινωνικού της ρόλου, αυτού της μάνας και της συζύγου, ήρθε σε ρήξη με τα κοινωνικά στερεότυπα και την οικογένειά της, υπήρξε ισχυρογνώμων και θαρραλέα, και ακολούθησε τον δρόμο του Θεού μέσω από τι προσωπικές της αναζητήσεις.

Οι θαυματοποιές Θρακιώτισσες Αγίες Μητέρες

Οι Αγίες Μητέρες που αποτυπώνονται στο «Μητερικό της Θράκης» γεννήθηκαν, έζησαν, μαρτύρησαν και ετάφησαν ως επί το πλείστον στην περιοχή της μείζονος Θράκης, π.χ. στην Κωνσταντινούπολη, την Ηράκλεια, τη Ραιδεστό, τη Βιζύη, τους Επιβάτες, την Καλλικράτεια, την Τραϊανούπολη κ.α., διαχέοντας την ευλάβειά τους σε όλη την περιοχή. Ακόμη και αρκετά χρόνια μετά την ταφή τους πραγματοποιούσαν και πραγματοποιούν συνεχώς θαύματα, αναζωπυρώνοντας την πίστη των χριστιανών και προσφέροντάς τους ένα απάγκιο στις δύσκολες στιγμές. Ενδεικτικά, από τα πρώτα θαύματα των Αγίων Μητέρων ήταν αυτά της Αγίας Σεβαστιανής, που με τη δύναμη του Θεού απομάκρυνε τα λιοντάρια που είχαν έρθει να την κατασπαράξουν, της Αγίας Γλυκερίας, που πραγματοποίησε θαύμα με τη μυροφόρο της ερχόμενη στα όνειρα ενός μοναχού και των Τεσσαράκοντα Παρθενομαρτύρων και του διδασκάλου τους Αμμών, που κατέστρεψαν τα είδωλα των Εθνικών. Όσον αφορά πιο «σύγχρονα» θαύματα, το σκήνωμα της Αγίας Μαρίας της Νέας επισκέφθηκαν στη Βιζύη εκατοντάδες πιστοί –και μη– που ήταν δαιμονισμένοι και η αγία κατάφερε να αποβληθεί το δαιμόνιο από μέσα τους, με αποτέλεσμα να ενισχύσουν την πίστη τους ή και να πιστέψουν για πρώτη φορά στην Ορθοδοξία –αυτή ήταν η πλειονότητα των θαυμάτων που πραγματοποιούσε η Αγία–, ασθενείς με παραλυσία στα άκρα κατάφεραν αμέσως να περπατήσουν κ.ά., ενώ χαρακτηριστικά η Αγία δεν λησμονούσε τα άτομα που «διέσωζε», γι’ αυτό και όποτε παραστρατούσαν τους «υπενθύμιζε» την «ασθένειά» τους.

Αλλά και το σκήνωμα της Οσίας Παρασκευής της Νέας της εξ Επιβατών, το οποίο πλέον βρίσκεται στο Ιάσιο της Ρουμανίας, είναι πηγή αγιασμού, φωτισμού και ιαμάτων, κατακλύζοντας πάθη και καταρδεύοντας τις ψυχές των πιστών. Εκεί κάθε χρόνο, στη γιορτή της, στις 14 Οκτωβρίου, συρρέουν εκατοντάδες πιστών για να λάβουν την ευλογία της και να προσκυνήσουν το σκήνωμά της στον υπέρλαμπρο Μητροπολιτικό Ναό της πόλης, που είναι στολισμένος με τοιχογραφίες από τη ζωή και τα θαύματά της. Να σημειωθεί πως η Οσία Παρασκευή η εξ Επιβατών και εν ζωή πραγματοποίησε θαύματα, όπως για παράδειγμα τη νηνεμία που επέφερε σε ταξίδι της κοντά στην Ιόπη (αρχαία πόλη της Παλαιστίνης), καθώς όταν πρόεκυψαν άγρια κύματα στο ταξίδι και όλοι οι συνεπιβάτες της υπέφεραν και ο καπετάνιος ανησυχούσε για την πορεία του πλοίου, τον έπιασε «από το χέρι και τον γέμισε με τις καλύτερες ελπίδες· […]» και τότε η θαλασσοταραχή έπαψε.

Η σύγχρονη παρουσία των Αγίων Μητέρων

Μπορεί οι Αγίες Μητέρες να έζησαν και να έδρασαν δεκάδες αιώνες πριν, ωστόσο η παρουσία τους είναι ακόμη ζωντανή και ο κ. Γκόζης αυτή προσπαθεί να ενισχύσει, διερευνώντας και τη μετακενωμένη παράδοσή τους στην περιοχή, καθώς πολλοί «φιλέρευνοι» θρακιώτες συμπολίτες μας αναζητούν, ερευνούν και προσπαθούν να διατηρήσουν τη μνήμη των Αγίων. Για παράδειγμα, στο βιβλίο αποτυπώνεται η προσπάθεια της Ιεράς Μητροπόλεως Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου να διαφυλάξει τη μνήμη για τους τοπικούς Αγίους με έναν «σύγχρονο» τρόπο, αποτυπώνοντάς τους σε έναν πλήρη κατάλογο στην ιστοσελίδα της, αλλά και αφιερώνοντας ναούς προς τιμήν τους, όπως τον Ιερό Ναό των Αγίων Τεσσαράκοντα Παρθενομαρτύρων και του διδασκάλου τους, διακόνου Αμμών στην Ορεστιάδα, ή δημιουργώντας εξαιρετικής αισθητικής τοιχογραφίες σε ναούς της περιοχής, όπως οι απεικονίσεις μερικών εκ των Τεσσαράκοντα Παρθενομαρτύρων, της Οσίας Παρασκευής της Επιβατηνής αλλά και της Αγίας Γλυκερίας στον Ιερό Ναό Αγίων Θεοδώρων Ορεστιάδας κ.α, ενώ και οι υπόλοιπες Ιερές Μητροπόλεις της Θράκης, όπως της Αλεξανδρούπολης με τον Ιερό Ναό Αγίας Γλυκερίας στα Λουτρά Τραϊανούπολης, της Μαρωνείας και Κομοτηνής με τις αποτυπώσεις Θρακιωτών Αγίων και συγκεκριμένα της Αγίας Παρασκευής της Επιβατηνής στον Ιερό Καθεδρικό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Κομοτηνής κ.ά., αλλά και της Ξάνθης, με το παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής στην Ποταμιά της Ξάνθης, αλλά και τον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής Αβδήρων, με την εξαιρετική εικόνα που φιλοτέχνησε ο Αδριανουπολίτης ζωγράφος Μιχαήλ Δημόπουλος που έχει δημιουργηθεί κατά την τεχνική της Παρασκευής της Επιβατηνής κ.ά. αποτελούν φάροι διαφύλαξης και ενίσχυσης της θρακικής ορθοδοξίας.

Εκτός όμως της «επίσημης» τιμής στις Αγίες Μητέρες, πολλοί αφανείς συμπολίτες μας συνεχίζουν να τις τιμούν και στα του οίκου τους, έχοντάς τες ως «προστάτιδες», φυλάσσουν εικόνες τους πλάι στο αναμμένο καντήλι για να τους δίνουν φώτιση και ελπίδα. Βέβαια, αυτή η «σχέση» τους με τις Θρακιώτισσες Αγίες δεν είναι καρπός τυχαιότητας, καθώς οι περισσότεροι εξ αυτών είναι απόγονοι προσφυγικών οικογενειών από την Ανατολική Ρωμυλία και τη Μ. Ασία, γνωρίζουν δηλαδή τις περιοχές εκείνες ακόμη και από αφηγήσεις, γνωρίζουν τις Αγίες και τα θαύματά τους και τις νιώθουν σαν δικές τους Μητέρες που έχουν απλώσει τις φτερούγες τους και τους προστατεύουν. Υπάρχουν όμως και αυτοί οι πιστοί οι οποίοι έχοντας μεγαλώσει σε περιοχές με μεγάλη ιστορία, όπως η κ. Ουρανία Γκουτσίδου ‒μία εκ των πληροφορητριών του βιβλίου‒, η οποία έχοντας μεγαλώσει και ζώντας στα Πετρωτά Ορεστιάδας αφηγείται θύμησες και παραδόσεις των παλαιότερων του χωριού που τόνιζαν πως η περιοχή, όντας σταυροδρόμι, αποτέλεσε σημείο συγκέντρωσης μοναχών και καλογέρων, οι οποίοι επί Τουρκοκρατίας κατεσφάγησαν αναδύοντας πλέον σε εκείνες τις περιοχές κατά καιρούς ευωδία, αλλά και υποδεικνύει τις διάφορες βραχώδεις σπηλιές στις οποίες φημολογείται πως εκεί παρέμειναν και προστατεύθηκαν από τους διωγμούς, για κάποιο χρονικό διάστημα, οι Τεσσαράκοντα Παρθενομάρτυρες και ο διδάσκαλός τους Αμμών. Η παράδοση αυτή διατηρείται ακόμη ζωντανή, και η ίδια η κ. Γκουτσίδου, έχοντας εξάλλου το όνομα μίας εκ των Παρθενομαρτύρων, αποφάσισε το 1996 να δημιουργήσει ναΐσκο αφιερωμένο στην Παρθενομάρτυρα, αλλά και να μοιράζεται πλέον τις «γνώσεις» της με όποιον πιστό περιδιαβεί το σοκάκι της. Αυτό που γίνεται αντιληπτό με τα παραπάνω και με τον τρόπο με τον οποίο διαπλέκεται η αγιολογία με τις καθημερινές ανθρώπινες πτυχές και αποτυπώνεται στο παρόν σύγγραμμα είναι πως η παράδοση και η αγιότητα ξεπερνούν τα όρια της εκκλησίας ή της επιστήμης της θεολογίας, γίνονται κτήμα όλων, και γι’ αυτό η διαφύλαξη της μνήμης των Αγίων είναι ζήτημα όλων.

«Μητερικό της Θράκης»: Μία πλούσια βιβλιογραφική περιδιάβαση

Ο συγγραφέας του «Μητερικού της Θράκης», έχοντας μελετήσει σε βάθος την Αγία Γραφή, προγενέστερα συγγράμματα για τις Αγίες Μητέρες, τα κείμενα του Ευλόγιου Κουρίλα Λαυριώτη, Μητροπολίτη Κορυτσάς, που φιλοξενούνται στο περιοδικό «Θρακικά» του Θρακικού Κέντρου και που είναι από τους πρώτους που κατέγραψε τους βίους και τα μαρτύρια των Αγίων Μητέρων της Θράκης –αναγνωρίζοντας την αξία και τη σπουδαιότητά τους–, και αξιοποιώντας παράλληλα στοιχεία της ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας, καθώς εξετάζει συγγράμματα σημαντικών διεθνώς βυζαντινολόγων, όπως των: Aggeliki Laiou, Stavroula Constantinou, Raymond Janin, Cyril Mango κ.ά. –σημαντικό είναι πως κάποιοι εξ αυτών περιλαμβάνουν στα κείμενά τους αναφορές σε επιτόπιες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή της μείζονος Θράκης μετά τον 12ο αι. και διασώζονται μόνο στα κείμενά τους–, έχει τα κατάλληλα υλικά στα χέρια του για να δημιουργήσει –και τα κατάφερε– μια Ανθολογία με επιστημονική πληρότητα αλλά και γλωσσική αμεσότητα. Δεν είναι εξάλλου ένα βιβλίο μόνο για τον ακαδημαϊκό αναγνώστη αλλά και για τον καθημερινό περιπατητή στον κόσμο της χριστιανοσύνης, και αυτό αποδεικνύεται και από την προσθήκη της «κατατοπιστικής» εισαγωγής στον κόσμο της Αγιολογίας, αλλά και από την παράλληλη παράθεση του πρωτότυπου κειμένου στα αριστερά και της εύληπτης μετάφρασής του στα δεξιά και με την προσθήκη επεξηγηματικών υποσημειώσεων εκατέρωθεν.

Γνωρίζοντας τον Γιώργο Σ. Γκόζη…

Ο Γιώργος Σ. Γκόζης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1970. Σπούδασε στο τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην ίδια σχολή, στον τομέα Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Χριστιανικής Γραμματείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου ειδίκευσης στην Αγιολογία. Η εργογραφία του στα ελληνικά Γράμματα, ως συγγραφέα έργων πεζού λόγου, περιλαμβάνει δημοσιεύσεις προσωπικών, αλλά και συλλογικών αφηγήσεων. Ενδεικτικά, κυκλοφορούν οι προσωπικές του εργογραφίες: «Θραύση Κρυστάλλων», (Μυθιστόρημα), Ποταμός, Αθήνα 2020· «Γκουανό», (Νουβέλα), Πόλις, Αθήνα 2016 κ.ά. Επίσης, έχει συμμετάσχει σε ανθολογίες και συλλογικά έργα, ενώ από το 2016 είναι τακτικό μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης. Επίσημη ιστοσελίδα του είναι www.georgegozis.gr.

https://www.paratiritis-news.gr/article/229025/Miteriko-tis-Thrakis--Bioi-kai-Marturia-Agion-kai-Osion-Gunaikon-tis-Thrakis-tou-Giorgou-S-Gkozi