Αφήγηση και πολιτική θεολογία

 

[...] Η πολιτική θεολογία εστιάζει στην αφηγηματική λειτουργία της θεολογίας, γιατί η αφήγηση είναι επιτελεστική, δηλαδή κοινοποιώντας την εμπειρία της Εκκλησίας προκαλεί νέες εμπειρίες. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί θεολόγοι που σχετίζονται άμεσα με την πολιτική θεολογία, όπως ο Karl Barth (1886-1968) και ο Dietrich Bohnhoeffer (1906-1945), θεολογούν ασκώντας και το λογοτεχνικό είδος της αφήγησης, καθώς τόσο η επιχειρηματολογία όσο και η αφήγηση αποτελούν λειτουργίες του κριτικού λόγου. [...]

Σπυριδούλα Αθανασοπούλου - Κυπρίου, Όχι εγώ - Κείμενα πολιτικής θεολογίας με αναφορές σε θέματα φύλου, θρησκείας και ιδεολογίας, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2011, σελ. 18.

***

Δείτε και: 

π. Ευάγγελος Γκανάς, Αφήγηση και θεολογία (απόσπασμα)

Προφήτης Ιερεμίας

Γράφει ο Παναγιώτης Μυργιώτης*

Προφήτες είναι μια κατηγορία ανθρώπων, ανδρών και γυναικών, οι οποίοι απεσταλμένοι από τον Θεό στον λαό του Ισραήλ, είχαν ως αποστολή την προετοιμασία του κόσμου για την έλευση στη γη του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Με την χάρη του Παναγίου Πνεύματος προφήτευσαν την έλευση του Χριστού και γεγονότα της επίγειας ζωής Του ως ανθρώπου. Προφήτευαν και γεγονότα σχετικά με την πορεία των Ισραηλιτών και κήρυτταν τον νόμο του Θεού. Ένας από τους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης είναι ο Ιερεμίας στον οποίο θα αφιερώσουμε το παρόν κείμενο.

Ο Ιερεμίας γεννήθηκε 650 χρόνια πριν από την γέννηση του Χριστού, στην μικρή πόλη Αναθώθ της φυλής Βενιαμίν. Ο πατέρας του ήταν ιερέας και ονομαζόταν Χελκίας . Η ανατροφή που έλαβε από την ιερατική οικογένεια ήταν αυστηρή. Από μικρός μελετούσε τις προφητείες των Ησαΐα και Ωσηέ. Σε ηλικία 25 έως 27 χρόνων δέχθηκε το κάλεσμα του Θεού να γίνει Προφήτης. Ο νεαρός Ιερεμίας αισθανόμενος το βάρος της υψηλής αποστολής και το νεαρό της ηλικίας, αρνήθηκε. Ποιος, από μας τους σύγχρονους θα απέρριπτε μια τόσο υψηλή και τιμητική πρόταση; Ο Ιερεμίας, όμως, την αρνήθηκε. Ο Θεός του υπόσχεται την βοήθειά Του και όχι τιμές κοσμικές και υλικά αγαθά. Τότε ο Ιερεμίας υπακούει στο Θεϊκό θέλημα.

Ο Άγιος Ιερώνυμος γράφει για τον Προφήτη Ιερεμία ότι καθηγιάστηκε πριν γεννηθεί. Στον πρόλογο του προφητικού του βιβλίου γράφει ότι ο Θεός του είπε: «Προ του με πλάσαι σε εν κοιλία επίσταμαί σε και προ του σε εξελθείν εκ μήτρας ηγίακά σε, προφήτην εις έθνη τέθεικά σε».

Οι μελετητές του βίου του Προφήτου έχουν χωρίσει την δημόσια δράση του σε τέσσερεις περιόδους: πρώτη, επί του βασιλέως Ιωσίου προ της μεταρρυθμίσεως (627 - 621 π.Χ.), δεύτερη, επί του βασιλέως Ιωακείμ μέχρι του Σεδεκίου (609 - 598 π.Χ.), τρίτη, επί Σεδεκίου (598 - 586 π.Χ.) και τέταρτη, μετά την άλωση της Ιερουσαλήμ και την αιχμαλωσία του Σεδεκίου.

Πρώτη περίοδος. Ο Προφήτης ζούσε στο βασίλειο του Ιούδα, το οποίο ήταν υπό την επίδραση των Ασσυρίων πολιτικά και θρησκευτικά. Επικρατούσε ειδωλολατρία, κάθε πόλις είχε ένα θεό και κάθε δρόμος ένα βωμό. Υπήρχε και η ειδωλολατρία του Μολώχ με τα ανθρώπινα θύματα. Ο Ιερεμίας επί της βασιλείας Ιωσίου το 627 π.Χ. αρχίζει τον αγώνα εναντίον της ειδωλολατρίας κηρύσσοντας τον Ένα και μόνο Αληθινό Θεό. Στηλιτεύει τη διαφθορά και την ανηθικότητα. Ακόμη στηλιτεύει τους ψευδοπροφήτες που είχαν εμφανιστεί και με τις ψευδείς προφητείες παραπλανούσαν τον λαό. Ο Ιερεμίας διαισθάνεται μια βελτίωση του λαού. Αποδείχτηκε πολύ προσωρινή. Ο Προφήτης πονάει και υποφέρει. Ο Θεός τον λέγει να ψάξει να βρει άνθρωπο αμόλυντο από την αμαρτία. Ο Προφήτης δεν βρίσκει και ο Θεός του λέει να συνεχίσει να ψάχνει. Συνέχισε, δεν βρήκε και πείστηκε για το αδιόρθωτο του λαού του και την δίκαιη παιδαγωγία.

Περίοδος δεύτερη. Το Ασσυριακό κράτος καταλύεται με την πτώση το 621 πΧ της Νινευή και ο ευσεβής βασιλιάς Ιώσιος για να ανορθώσει την πίστη του λαού προς τον Θεό προχώρησε σε εσωτερικές μεταρρυθμίσεις. Ο Προφήτης για το διάστημα 621- 608 αποσύρθηκε στην έρημο. Χαρακτηριστικό της ασκητικής του ζωής ήταν ότι αυτός «λινοῦν περίζωμα εἶχε μόνον».

Στην εποχή της βασιλείας του Ιωακείμ ο Προφήτης στρέφεται και καταδικάζει τα άτοπα της Ισραηλιτικής θρησκείας. Έλεγε δε, ότι «ο ναός, ο οποίος χρησιμεύει να καλύπτει τα κακουργήματα, είναι όχι ναός Θεού, αλλά σπήλαιο ληστών». Σε μια μεγάλη γιορτή εμφανίζεται ο Ιερεμίας στην αυλή του ναού. Μέσα στο πλήθος μιλάει και προλέγει την καταστροφή του ναού. Το πλήθος εξοργίζεται και κινείται απειλητικά εναντίον του. Ο Προφήτης σώζεται από τον Αχικάμ. Κουρασμένος από τους αγώνες του επιλέγει την μόνωση και προλέγει την καταστροφή του λαού. Σώζεται με θαυμαστό τρόπο από απόπειρα δηλητηριάσεως. Παραπονείται για εγκατάλειψη από τον Θεό. Συνέρχεται και συνεχίζει τον αγώνα. Η προφητεία του για καταστροφή του ναού εξοργίζει τον κόσμο και οδηγείται στη φυλακή. Δεν εγκαταλείπει την προσπάθεια. Στέλνει τον μαθητή του Βαρούχ στον ναό και προφητεύει και πάλι την καταστροφή του ναού. Ο λαός ξεσηκώνεται, ο Ιερεμίας και ο Βαρούχ κρύφτηκαν και σώθηκαν

Περίοδος τρίτη. Το 594 π.Χ., απεσταλμένοι των Ιδουμαίων, Αμμωνιτών, και των κατοίκων Τύρου και Σιδώνος, παρακάλεσαν τον Σεδεκία να συμμαχήσουν κατά των Βαβυλωνίων. Οι ψευδοπροφήτες κηρύσσουν ότι τα ιερά σκεύη του ναού που είχαν κλαπεί θα επιστραφούν. Ο Ιερεμίας αντιτίθεται. Ο Σεδεκίας ενέκρινε την γνώμη του Προφήτη.

Ο Ιερεμίας τους αποτρέπει από το να συμμαχήσουν με τους Αιγυπτίους κατά των Βαβυλωνίων. Οι Ιουδαίοι δεν υπακούν και επαναστατούν. Ο Ιερεμίας επιμένει ότι η πόλη των Ιεροσολύμων θα καταστραφεί. Οι άρχοντες τον ρίχνουν σε βορβορώδη λάκκο. Η πόλη της Ιερουσαλήμ καταλαμβάνεται και παραδίδεται στις φλόγες.

Περίοδος τέταρτη. Μετά την άλωση της Ιερουσαλήμ ο προφήτης αποφάσισε να μείνει κοντά στον Γοδολία, ο οποίος είχε οριστεί από τον Ναβουχοδονόσουρα ως βασιλιάς της Ιουδαίας. Μετά από λίγο ο Γοδολίας δολοφονήθηκε και οι Ιουδαίοι φοβούμενοι τον Ναβουχοδονόσορα αποφασίζουν να απέλθουν στην Αίγυπτο παρά την αντίθετη συμβολή του Ιερεμία, τον οποίο παρά την θέλησή του παίρνουν μαζί τους. Προλέγει την εισβολή του Ναβουχοδονόσωρ, η οποία και έγινε. Εκεί οι Ιουδαίοι περιπίπτουν σε ειδωλολατρία. Ο Προφήτης επέρχεται και πάλι εναντίον αυτών. Εκείνοι όμως δεν υπακούουν και ο Προφήτης προλέγει την καταστροφή τους.

Ο Προφήτης Ιερεμίας λιθοβολήθηκε από τους συμπατριώτες του στην πόλη Τάφνα της Αιγύπτου. Η μνήμη του τιμάται από την Αγία μας Εκκλησία κάθε έτος την 1η Μαΐου.

* Ο κ. Π. Μυργιώτης είναι μαθηματικός

Ο Χρυσόστομος Σταμούλης για τον παροντισμό στη θεολογία

 

[...] [Ό]σο αμαρτία θεωρείται η λήθη του παρόντος, άλλο τόσο αμαρτία είναι και η λήθη του παρελθόντος. Το παρόν στην Ορθόδοξη παράδοση κατανοείται μόνο εάν προσθέσει κανείς την εμπειρία του παρελθόντος και την όραση του μέλλοντος.[...]

Χρυσόστομου Σταμούλη, Η γυναίκα του Λωτ και η σύγχρονη θεολογία, εκδόσεις Ίνδικτος, Αθήναι 2008, σελ. 69.

Ο Χρυσόστομος Σταμούλης (1964-2025) για τη θεολογία τάσεων

Είχε απόλυτο δίκιο ο αείμνηστος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης όταν από πολύ νωρίς επισήμανε ότι στη χώρα μας δεν μπορούμε να αποφύγουμε μια θεολογία τάσεων. Ο σοφός δάσκαλος αναζητούσε διαρκώς μέσα από το πολύπλευρο έργο του, αλλά φευ επί ματαίω, τη χρυσή τομή, τη δημιουργική σύνθεση. Είναι αναντίλεκτο ότι άφησε σπουδαία παρακαταθήκη υψηλού θεολογικού στοχασμού.

Αιωνία του η μνήμη.

Ηράκλειο Κρήτης, 18 Απριλίου 2026

Γ.Μ.Β.

Θεολογική επισήμανση

Ἄλλο εἶναι τὸ "κοινὸς" καὶ άλλο τὸ "ἴδιος". Τὸ "ἴδιος" ἐμφαίνει τὸ "ὅμοιο", ἐνῶ τὸ "κοινὸς" τὸ "ὁμοῦ". Στὴ θεολογία εἶναι ἀπαραίτητη ἡ ἀκρίβεια.

Ἡράκλειο Κρήτης, 16 Ἀπριλίου 2026

Γ.Μ.Βαρδαβᾶς

ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗ

Αναφέρει σε ένα βιβλίο του ο αείμνηστος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτης Ανδριόπουλος την ακόλουθη ρήση του Heinrich Schlier: χωρίς Ανάσταση οι πιστοί θα ήταν «τραγικοί απατημένοι απατεώνες».

10/4/2026

Γ.Μ.Β.

Έρως Θεού άχρι θανάτου

Γράφει ο Χρήστος Γκουνέλας*

Πηγή: "Ελευθερία" Λάρισας, 8/4/2026

Στο ερώτημα γιατί σταυρώθηκε ο Χριστός προσπάθησαν να απαντήσουν τόσο θεολόγοι και φιλόσοφοι όσο και απλοί πιστοί ή μη. Άλλοι λοιπόν μίλησαν για ανάγκη ικανοποίησης της θείας Δικαιοσύνης, η οποία προσβλήθηκε από τους πρωτόπλαστους. Άλλοι πάλι ότι διά της σταύρωσης άνοιξε ο δρόμος της λύτρωσης και της επανόρθωσης ένεκα του αμαρτήματος του Αδάμ και της Εύας. Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς πρόκειται για προοπτικές οι οποίες εστιάζουν στην προπατορική αμαρτία και εκ των πραγμάτων καταλήγουν σε ενοχικές και δικανικές προτάσεις.

Υπάρχει, όμως, και μία άλλη προοπτική, αυτή του θείου Έρωτα για τον άνθρωπο και την κτίση. Ο Χριστός σταυρώνεται επειδή η αγάπη είναι πάντα θυσιαστική, με το έσχατο σημείο της να είναι ο θάνατος. Ο Χριστός δε σταυρώνεται και ανασταίνεται για να δείξει τη δύναμή Του, αλλά για να φανερώσει ότι Αυτός είναι ο δρόμος της αγάπης: η συνύπαρξη του Σταυρού και της Ανάστασης. Ακόμη και στη Δεύτερη Παρουσία Του θα προηγηθεί το τρόπαιο του Σταυρού (Κύριλλος Ιεροσολύμων) και θα ακολουθήσει ο Βασιλιάς με τα σημάδια των καρφιών πάνω Του. Για βασιλικό στέμμα θα έχει το ακάνθινο στεφάνι Του και αντί για δαχτυλίδια τις πληγές Του. Παράδοξο θέαμα. Γι’ αυτό θα το ζήσουν μόνο οι τρελοί (άγιοι και μη), όπως και οι αμαρτωλοί («πόρνες και τελώνες»).

Οι υποκριτές θα μείνουν έξω του νυμφώνος (νυφικό δωμάτιο) Χριστού, ως μη γνωρίζοντες από έρωτα επειδή οι ίδιοι δε θέλησαν να Τον γνωρίσουν.

Η παράδοση του Χριστού πάνω στον Σταυρό είναι η έσχατη ελεύθερη ερωτική Του πράξη για τον Θεό, τον άνθρωπο και ολάκερη την κτίση. Ενώθηκε («προσηλώθη») ως ερωτευμένος («Νυμφίος») με τον Σταυρό Του. Γυμνός πάνω στον σταυρό, όπως στον έρωτα («Ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωται…», Ιγνάτιος ο Θεοφόρος). Χωρίς Θεό («ἵνα τί με ἐγκατέλειπες;»), χωρίς ανθρώπους, χωρίς είδωλα και ψευδαισθήσεις, χωρίς εαυτό, χωρίς θέλημα («να γίνει όπως Εσύ θέλεις»), χωρίς ρούχα… Κρέμεται από τον σταυρό… Ερωτευμένος με τον Σταυρό Του παραδίνεται και χάνεται κυριολεκτικά στην αγκαλιά Του.

Ο ένας αγκαλιάζει τον άλλο: Χριστός και Σταυρός. Το όλα αγκαλιάζει το τίποτα και το τίποτα το όλα. Στην αγκαλιά του τίποτα που τα έχει όλα. Στην αγκαλιά του όλα που δεν έχει τίποτα. Ο Χριστός συναντά το τίποτα και ο Σταυρός το όλα. Χριστός και Σταυρός έγιναν ένα και ετέχθη η Ανάσταση.

Η κατάφαση του θανάτου είναι κατάφαση της ζωής. Η άρνηση της ζωής είναι άρνηση του θανάτου. Στον Σταυρό του Χριστού ο έρωτας και ο θάνατος διασταυρώνονται. Ο Χριστός πάνω στον σταυρό μας λυτρώνει επειδή μας δείχνει τον δρόμο της ελευθερίας.

Της ελευθερίας που προηγείται της αθανασίας. Είναι ελεύθερος, γι’ αυτό δεν τον κρατάει ούτε η ζωή ούτε ο θάνατος. Πεθαίνει ολόκληρος και πεθαίνει για όλους. Ζει ολόκληρος και ζει για όλους. Στον Σταυρό του Χριστού σταυρώνονται και πεθαίνουν περιληπτικά τόσο ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα όσο και ο άνθρωπος και η κτίση ολόκληρη. Στη δε Ανάστασή Του ανασταίνονται όλοι και όλα. Τίποτα και κανένας δε μένει έξω από αυτόν τον έρωτα με τη ζωή και τον θάνατο.

* Ο Χρήστος Γκουνέλας είναι Δρ. Συστηματικής Θεολογίας

ΠΩΣ ΠΡΟΣΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

 https://www.youtube.com/live/P0RvwEzx0_I

Ο Παντελής Σαββίδης φιλοξενεί στην εκπομπή του την Εύη Βουλγαράκη - Πισίνα, τον Βασίλη Ξυδιά και τον Δημήτρη Αδραχτά (TV 100, 8/4/2026)

Η συνέντευξη του π. Νικόλαου Λουδοβίκου στον Γ. Σαχίνη (Κρήτη TV, 27-3-2026)

 https://www.youtube.com/watch?v=sk7UAHh2IaI&t=192s

Ανθολὀγιον 359: Άγιος Σωφρόνιος του Essex

[...] Ὁ Ἄνθρωπος - Ὑπόστασις ἐκδηλοῦται διὰ τῆς λειτουργίας τῆς αὐτοσυνειδησίας, τοῦ αὐτοπροσδιορισμοῦ, ὡς καὶ διὰ τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ νὰ γνωρίζῃ οὐχὶ μόνον τὸν κόσμον τῶν κτιστῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ τὸ Θεῖον Εἶναι, τουτέστι τὸν Ἴδιον τὸν Δημιουργόν. Ἐπιγινώσκει ἑαυτὸν ἐναργέστερον ἐν τῇ φλογί τῆς ἀγάπης τῆς ἑνούσης αὐτὸν μετὰ τοῦ ἠγαπημένου Θεοῦ. Ἡ ἀγάπη, δι’ ἰδιαιτέρου τρόπου ἑνοῦσα τὸν ἄνθρωπον μετὰ τοῦ Θεοῦ, χαρίζεται εἰς αὐτὸν καὶ τὴν Θεογνωσίαν. Εἰς τὴν ἐν ἡμῖν ὑποστατικὴν ἀρχὴν ἀποκαλύπτεται ὁ Θεός ἐν τῷ φωτὶ καὶ ὡς Φῶς, ἐν τῇ ζέσει τῆς ἀγάπης καὶ ὡς Ἀγάπη. [...]

Ἁγίου Σωφρονίου τοῦ Essex, Ὀψόμεθα τὸν Θεὸν καθῶς ἐστι, ἔκδοσις Ἱερᾶς Μονῆς Τιμίου Προδρόμου Essex, Essex 1996, σελ. 321.

Ανθολόγιον 358: Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς

Κατηγορείτωσαν οὐκοῦν οἱ λέγοντες, «μή κεχωρισμένον, ἀλλ᾿ ἐνόντα τῇ ψυχῇ, πῶς ἄν αὖθις εἴσω πέμποι τις τόν νοῦν;». Ἀγνοοῦσι γάρ, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἄλλο μέν οὐσία νοῦ, ἄλλο δέ ἐνέργεια, μᾶλλον δέ εἰδότες τοῖς ἀπατεῶσιν ἑαυτούς συνέταξαν ἑκόντες, διά τῆς ὁμωνυμίας σοφιζόμενοι. «Μή καταδεχόμενοι γάρ τό τῆς πνευματικῆς διδασκαλίας ἁπλοῦν, οἱ ἐκ τῆς διαλεκτικῆς πρός τάς ἀντιλογίας ἠκονημένοι», κατά τόν μέγαν Βασίλειον, «περιτρέπουσι τήν ἰσχύν τῆς ἀληθείας ἐκ τῶν ἀντιθέσεων τῆς ψευδωνύμου γνώσεως τῇ πιθανολογίᾳ τῶν σοφισμάτων». Τοιούτους γάρ δεῖ εἶναι τούς μή πνευματικούς καί τά πνευματικά κρίνειν καί διδάσκειν ἀξιοῦντας ἑαυτούς.

Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Λόγος ὑπὲρ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων, 1,2,5, στο: Ρωμαῖοι ἤ Ρωμηοί Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἐπιμ. ἔκδ. π. Ἰ. Ρωμανίδης, β' ἔκδοση, ἐκδόσεις Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 292.

Κυκλοφόρησε το βιβλίο του Β.Π.Γούλα "Περί πτώσεως του ανθρώπου και αινίγματος του κακού - Ιχνηλατήσεις της ερμηνευτικής θεολογικής πρότασης του Χρήστου Γιανναρά"

 

Βασίλειος Π. Γούλας, Περί πτώσεως του άνθρώπου και αινίγματος του κακού - Ιχνηλατήσεις της ερμηνευτικής θεολογικής πρότασης του Χρήστου Γιανναρά, εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 2026, ISBN: 978-960-612-632-1.

Στὴν ἐργογραφία του ὁ Χρῆστος Γιανναρᾶς ὑφαίνει μιὰ θεολογικο–φιλοσοφικὴ θέση σχετικὰ μὲ τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ στὸ ἑξῆς ἔμελλε νὰ συνιστᾶ, ἂν μᾶς ἐπιτρέπεται, ἕνα ρηξικέλευθο θεολογικὸ στοχασμὸ πάνω στὸ «μύθο» τῆς πτώσης τοῦ ἀνθρώπου, προσδίδοντας εἰκονολογικὰ — ἀλληγορικὰ στοιχεῖα. Πιστώνεται στὸν ἴδιο ὅτι τὰ ἐρωτήματα ποὺ θέτει ἀναφορικὰ μὲ τὴν πτώση καὶ τὸ αἴνιγμα τοῦ κακοῦ διερμηνεύονται μόνο μὲ τὸ νὰ εἴμαστε ἀνοιχτοὶ σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ στὴν ἔννοια τῆς κτιστότητας. Τὸ κλειδὶ τῆς ἀλληγορικῆς ἐκδοχῆς τῆς πτώσης, στὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ, βρίσκεται στὴν ὀντολογικὴ διαφορὰ κτιστοῦ καὶ ἀκτίστου.

Ἂς προσέξουμε καταρχὰς ὅτι ἡ ἀφετηρία τῆς σκέψης τοῦ Γιανναρᾶ συνάδει τόσο μὲ τὰ πορίσματα τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν ὅσο καὶ μὲ τὴ γλώσσα τῆς ἀλληγορίας, προκειμένου νὰ φωτιστεῖ αὐτὴ ἡ ἀγνωσία τῆς ἱστορικῆς ἐκδοχῆς τῆς πτώσης τοῦ ἀνθρώπου. Τοιουτοτρόπως ἡ πρωταρχικὴ του ἀφετηρία εἶναι νὰ ἰχνηλατήσει βῆμα, βῆμα τὴν πορεία τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς κτίσης, ἔτσι ὥστε νὰ θέσει θεμελιώδη ἐρωτήματα γιὰ τὸ «πῶς» καὶ τὸ «γιατὶ» τῆς Δημιουργίας. Ὁπότε ὁ ἐντοπισμὸς τῆς διήγησης τῆς Γένεσης καὶ ὁ συσχετισμός της μὲ ὅ,τι τὴν περιβάλλει εἶναι τὸ πρῶτο καὶ οὐσιαστικὸ γνωστικὸ ἐπίτευγμα τοῦ Γιανναρᾶ.

Ἡ σκιὰ ποὺ ἀφήνει ἡ ἱστορικὴ ἐκδοχὴ τῆς πτώσης δὲ συμπίπτει, ὡς φαίνεται, μὲ τὴν ἀλήθεια τῶν σημαινόντων. Ἡ ἀλήθεια βρίσκεται σὲ ἄλλο πεδίο, ἔξω ἀπὸ τὴν ἐμφάνεια τῆς ἱστορικότητας, βρίσκεται στὴν οὐσία τῆς ἀλληγορίας, στὸ πεδίο ἐκεῖνο τῆς γνώσης ποὺ τὰ σημαίνοντα εἶναι προϊὸν μιᾶς περιρρέουσας πολιτισμικῆς ἀτμόσφαιρας καὶ ἡ ἀλήθεια βρίσκεται στὰ σημαινόμενα.

Αὐτὸ ποὺ κομίζει ἐπὶ τῆς οὐσίας ὁ Γιανναρᾶς εἶναι ὅτι ἡ ἀναφορικότητα τοῦ ἀνθρώπου στὴν ἐξωτερικότητά του, ἐν προκειμένῳ στὴν Αἰτιώδη Ἀρχή του, ἐνέχει ἐγγενῶς φθορά, ἡ ὁποία ὡστόσο δύναται νὰ ὑπερβαθεῖ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ χειραγωγεῖ τὴ σκέψη του, ἐντοπίζοντας στὴν ὑπόσταση τοῦ ἀνθρώπου αὐτὸ ποὺ συνιστᾶ τὸν τρόπο τῆς δημιουργίας του, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλος ἀπὸ τὴν ἐλευθερία.

https://www.grigorisbooks.gr/product/2427/%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AF-%CF%80%CF%84%CF%8E%CF%83%CE%B5%CF%89%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%AF%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CF%8D

Θεολογία και παροντισμός

 

Ι

Άλλο θεολογία και άλλο παροντισμός. Η θεολογία είναι ιδιαίτατα απαιτητική. Έχει λεπτές αλλά ξεκάθαρες μεθοδολογικές προϋποθέσεις. Δεν συνηγορεί σε κανένα πρόσκαιρο zeitgeist ούτε επιδιώκει να γίνει αρεστή δια του παροντισμού και του λαϊκισμού.

ΙΙ

Παροντισμός και θεολογία (είτε ως εσχατολογία είτε ως οντολογία) δεν δύνανται να συνυπάρχουν. Είναι μεγέθη αλληλοσυγκρουόμενα και αλληλοαποκλειόμενα. Καλή και αγία η αγαπολογία αλλά μεγίστη η θεολογία.

15-16/1/2026

Γ.Μ.Β.

Έρχονται Χριστούγεννα!

 

Τα Χριστούγεννα έρχονται και είμαι κατενθουσιασμένος!

Λένε πως τα Χριστούγεννα είναι για τα παιδιά. Σωστά. Επειδή ο Χριστός είπε να μένουμε πάντα παιδιά – δηλαδή αθώοι, ενθουσιασμένοι και γεμάτοι αγάπη. Άρα τα Χριστούγεννα είναι για εμάς!

Τα Χριστούγεννα, όπως όλα τα πράγματα στον κόσμο, έχουν δύο πλευρές. Οι δύο πλευρές των Χριστουγέννων είναι η λαϊκή ή εμπορική και η θρησκευτική – ή, με τα λόγια της παράδοσής μας, η «κοσμική» και η πνευματική. Κοσμική σημαίνει «μη θρησκευτική», ενώ πνευματική σημαίνει αυτό που ο πολύς κόσμος ονομάζει «θρησκευτική».

Η κοσμική ή εμπορική (και λαϊκή) πλευρά των Χριστουγέννων είναι όμορφη και προσφέρει στους ανθρώπους στιγμές χαράς, ξεκούρασης και σύνδεσης μεταξύ τους – είναι η πλευρά με τα χριστουγεννιάτικα έθιμα, τα στολισμένα δέντρα, τα φωτάκια, τους «αγιοβασίληδες», το γιορτινό τραπέζι, τα «χριστουγεννιάτικα τραγούδια» στο ραδιόφωνο και στο διαδίκτυο, τις «χριστουγεννιάτικες ταινίες» στους κινηματογράφους και την τηλεόραση…

Αν όμως μας λείπει η πνευματική πλευρά, τότε νομίζω πως η πραγματική σημασία των Χριστουγέννων φεύγει και απομένει το περιτύλιγμα. Μένουν «διακοπές», «γιορτές» «Ho-Ho-Holidays!» – οι οποίες σύντομα τελειώνουν και απομένει μια μελαγχολία. Ενώ, αν συμπεριλάβουμε την πνευματική πλευρά, δεν έχουμε απλώς γιορτές και διακοπές, αλλά αληθινά Χριστούγεννα, τα οποία δεν τελειώνουν ποτέ, όλο το χρόνο, όπως και το Πάσχα δεν τελειώνει ποτέ όλο το χρόνο (αφού κάθε Κυριακή στην εκκλησία γιορτάζουμε την ανάσταση του Χριστού), καθώς έγραψε πολύ εύστοχα πέρυσι ένας φίλος μου.

Οι πρόγονοί μας συνδύαζαν και τις δύο πλευρές. Νομίζω πως είναι ωραίο να τους μιμηθούμε.

Τι περιλαμβάνει αυτή η πνευματική πλευρά;

Κατ’ αρχάς, τη νηστεία των Χριστουγέννων, η οποία άρχισε στις 15 Νοεμβρίου, αλλά ποτέ δεν είναι αργά. Είναι μια ελαφριά σαρακοστή, όπου, αν θέλουμε, τρώμε ψάρια μέχρι περίπου τις 15 Δεκεμβρίου, επειδή δεν έχει κάτι θλιβερό (όπως η Μεγάλη Σαρακοστή, πριν το Πάσχα, που περνάει από τη Σταύρωση του Χριστού), αλλά μας πηγαίνει κατ’ ευθείαν στο χαρμόσυνο γεγονός της Γιορτής! Περιλαμβάνει επίσης πολλές γιορτές αγίων, γνωστών και αγαπημένων του λαού μας, που οι πρόγονοί μας τις γιόρταζαν με ενθουσιασμό, πήγαιναν στην εκκλησία και, όσοι είχαν τη γιορτή τους, κερνούσαν τους φίλους τους (φυσικά με νηστίσιμα γλυκά και φαγητά, που είναι άφθονα και πολύ νόστιμα). Έχουμε λοιπόν εορτές όπως της αγίας Αικατερίνης, του αγίου Στυλιανού, του αγίου Ανδρέα, της αγίας Βαρβάρας, του αγίου Νικολάου, του αγίου Σπυρίδωνα, του αγίου Ελευθερίου και πολλές άλλες, φτάνοντας μέχρι της αγίας Ευγενίας (παραμονή των Χριστουγέννων), ενώ στην Κρήτη γιορτάζουμε και τους αγίους Δέκα στις 23 Δεκεμβρίου!

Εννοείται πως μέχρι την ημέρα των Χριστουγέννων δεν εμφανίζονταν κουραμπιέδες στο τραπέζι, μόνο μελομακάρονα – επειδή φυσικά τα μελομακάρονα είναι νηστίσιμα, ενώ οι κουραμπιέδες όχι, άρα κουραμπιέδες τρώμε από την ημέρα των Χριστουγέννων και μετά.

Ούτε και «ρεβεγιόν» γινόταν την παραμονή των Χριστουγέννων, γιατί οι χριστιανοί νηστεύουν και το πρωί θα πάνε στην εκκλησία. Το χριστουγεννιάτικο γλέντι ή τραπέζι ή πανηγύρι αρχίζει μετά τη θεία λειτουργία της ημέρας των Χριστουγέννων.

Η πνευματική πλευρά των Χριστουγέννων περιλαμβάνει επίσης υπέροχους ύμνους στην εκκλησία, οι οποίοι τονίζουν ότι ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, για να κάνει τον άνθρωπο υιό του Θεού! Ήδη ψάλλονται στις εκκλησίες μας χριστουγεννιάτικοι ύμνοι (προεόρτιοι), που προετοιμάζουν τις ψυχές μας να υποδεχτεί τη Γέννηση του Χριστού. Τους έχουν γράψει σπουδαίοι ποιητές και μουσικοί, όπως ο άγιος Ρωμανός ο Μελωδός και ο άγιος Κοσμάς ο Μελωδός και Ποιητής!

Περιλαμβάνει επίσης ότι το πρωί των Χριστουγέννων πηγαίνουμε στην εκκλησία και, είτε αυτή την ημέρα (την ημέρα της εορτής) είτε λίγο πιο νωρίς, μεταλαβαίνουμε το σώμα και το αίμα του Χριστού, σύμφωνα με τη δική Του εντολή, που καταγράφεται στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, στο κεφάλαιο 6, και αντίστοιχα στα τρία άλλα ευαγγέλια, στη διήγηση για τον Μυστικό Δείπνο. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Ιησού Χριστό, όποιος μεταλαβαίνει το σώμα και το αίμα Του μένει μέσα Του και ο Χριστός μέσα σ’ αυτόν, και έχει ζωή αιώνια, που δεν τελειώνει ούτε με τον θάνατο.

Αν θέλουμε να συνοψίσουμε το περιεχόμενο των Χριστουγέννων σε μία φράση, είναι αυτό που έχουν γράψει άγιοι του παρελθόντος, όπως ο άγιος Αθανάσιος ο Μέγας: «Ο Θεός έγινε άνθρωπος, για να γίνουμε εμείς θεοί». Και, όταν λέει «να γίνουμε θεοί», εννοεί να γίνουμε άγιοι.

Ο Χριστός, το ένα από τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας (δηλαδή του Τριαδικού Θεού), έγινε άνθρωπος, για να απλώσει μια γέφυρα που ενώνει άνθρωπο και Θεό. Η γέφυρα αυτή είναι ο ίδιος ο Χριστός και, μέσω αυτής της γέφυρας (μέσω της σχέσης με το Χριστό δηλαδή), κάθε άνθρωπος μπορεί να πλησιάσει το Θεό και να ενωθεί μαζί του, είτε λίγο, είτε πολύ ή και πάρα πολύ – εκείνοι που ενώθηκαν με τον Θεό πάρα πολύ είναι αυτοί, τους οποίους ονομάζουμε αγίους.

Τη γέφυρα αυτή την περνάμε μέσω της αγάπης. Ο Χριστός, όταν ρωτήθηκε «ποια είναι η μεγαλύτερη εντολή του Θεού», απάντησε: «Να αγαπήσεις τον Κύριο και Θεό σου, με όλη την καρδιά, την ψυχή, τη δύναμη και το νου σου. Και δεύτερη εντολή, όμοια με την πρώτη, να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου» (κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, κεφάλαιο 22, στίχοι 37-40).

Εμείς, πολύ σωστά, έχουμε κρατήσει αυτά τα λόγια για την αγάπη στον πλησίον. Αλλά έχουμε ξεχάσει την αγάπη στο Θεό. Κι όμως, Εκείνος αξίζει αγάπη, επειδή «Αυτός πρώτος μας αγάπησε και πρόσφερε τον Μονογενή Υιό Του για να μη χαθεί όποιος πιστεύει σ’ Αυτόν, αλλά να ζήσει αιώνια» (ευαγγελιστής Ιωάννης, Α΄ Επιστολή Ιωάννου, κεφάλαιο 4). Και παρακάτω γράφει: «Αυτή την εντολή έχουμε, όποιος αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του» (δηλαδή το συνάνθρωπό του).

Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για όλ’ αυτά. Αλλά ας σταματήσουμε εδώ. Ας θυμηθούμε για ποιον λόγο υπάρχει αυτή η γιορτή, για ποιο πρόσωπο της ιστορίας και της παράδοσής μας, και ας Τον βάλουμε λίγο κι Εκείνον στην καρδιά και στη ζωή μας και στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας, με τους φίλους μας, την οικογένειά μας, αλλά και με τους εχθρούς μας, τους οποίους Εκείνος ζήτησε να συγχωρούμε. Και πιστέψτε με, θ’ αλλάξει η ζωή μας και ολόκληρη η κοινωνία, προς το καλύτερο!

Καλά (ευλογημένα) Χριστούγεννα!

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣ, ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΥΛΩΝΕΣ ΤΟΥ "ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΣ ΥΠΑΡΧΕΙΝ"

Την "εκκλησία του Χριστού" πρέπει νομίζω να την χαρακτηρίζουν τρία βασικά πράγματα: α) το κήρυγμα, β) η προφητεία και γ) η διακονία.  

Το κήρυγμα του Ευαγγελίου του Αναστάντος Χριστού, η προφητεία  για την επιστροφή του Κυρίου και για την μέλλουσα Βασιλεία του Θεού και η  διακονία των συνανθρώπων μας, ειδικά των πιο αναγκεμένων.

Κώστας Αγόρας

[πηγή]

ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

Σεβαστή βεβαίως η θεολογική γνώμη αλλά, ως γνωστόν, δεν είναι δεσμευτική για την εκκλησία. Άλλο όμως είναι, σε κάθε περίπτωση, η θεολογική γνώμη και άλλο η ιδιωτική θεολογία ή η θεολογία της “ατάκας” και του “γούστου”. Κάποια στιγμή πρέπει να γίνει κατανοητό ότι στην ορθοδοξία δεν ισχύει ούτε το sola scriptura, ούτε, η κατά το δοκούν, υποκειμενική ερμηνεία των πάντων. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει δογματικό κώλυμα για κάποιο θεολογικό ζήτημα ουδόλως δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να παραθεωρηθεί μια μακρόχρονη παράδοση χάριν ενός κακώς νοούμενου δήθεν “εκσυγχρονισμού” ή για να γίνει μια θεολογική γνώμη “αρεστή” στον κόσμο. Στο σημείο αυτό η σχολή της Φραγκφούρτης και πιο συγκεκριμένα ο Μαρκούζε βάζει σε όλους μας τα γυαλιά: “Έκσυγχρονισμός χωρίς παράδοση συνιστά ολοκληρωτισμό”.

Ηράκλειο, 26 Σεπτεμβρίου 2025

Γ.Μ.Βαρδαβάς

Μάνος Λαμπράκης, [Ταλιμπάν και "Νεοκαθαροί"]

Ο θάνατος του Καθηγητή Χρυσόστομου Σταμούλη δεν αποκάλυψε μόνο την πικρή αλήθεια της φθοράς, αλλά και τη σήψη που υποβόσκει σε ένα τμήμα του εκκλησιαστικού σώματος: εκείνη την άμορφη μάζα, που αυτοπροβάλλεται ως «ορθόδοξη συνείδηση» και όμως δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια επιθετική υποκουλτούρα θρησκευτικού Ταλιμπανισμού. Οι αναρτήσεις μίσους που πλημμύρισαν το διαδίκτυο μετά την κοίμηση του καθηγητή δεν είναι τυχαίες. Μαρτυρούν μια βαθιά μισαλλοδοξία που εδρεύει σε ψυχές κλειστές, σε σώματα που ζουν από την καχυποψία, σε μια πίστη που δεν λειτουργεί ως μυστήριο ζωής αλλά ως ιδεολογία ελέγχου και αποκλεισμού.

Αυτή η ομάδα, που ευδοκιμεί σε διαδικτυακά καταγώγια και ραδιοφωνικά παραληρήματα, δεν είναι Ορθοδοξία, είναι η παραμόρφωση της Ορθοδοξίας, το γκροτέσκο είδωλό της. H βία τους είναι διαφανής: δεν κρύβεται σε επιχειρήματα ή σε στοχασμό, αλλά προβάλλεται γυμνή ως ύβρις. Η «καθαρότητα» που ευαγγελίζονται δεν είναι θεολογική, αλλά βιοπολιτική, δεν προέρχεται από το σώμα του Χριστού, αλλά από τη λογική της αγέλης που καταδιώκει τον διαφορετικό.

Ο Σταμούλης υπήρξε θεολόγος της αγάπης, όχι του φόβου. Γι’ αυτό και η επίθεση εναντίον του συνεχίζεται ακόμη και μετά τον θάνατό του: γιατί ενσάρκωνε την απειλή απέναντι σε μια θρησκεία που κατέστη θρησκοληψία. Δεν του συγχωρείται ότι μίλησε για τον έρωτα ως θεολογικό γεγονός, δεν του συγχωρείται ότι τόλμησε να δει στην Εκκλησία όχι στρατόπεδο ηθικολόγων αλλά σώμα Χριστού, όπου η σάρκα και το πνεύμα συν-υφαίνονται.

Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό βάρος: η Εκκλησία της Ελλάδος, αν παραμένει σιωπηλή απέναντι σε τέτοια φαινόμενα, γίνεται συνένοχη. Όταν το εκκλησιαστικό πεδίο παραδίδεται σε τέτοιους «θεματοφύλακες» της αγνότητας, τότε χάνει το ίδιο το κέντρο της: το άνοιγμα προς τον άλλο, το σκάνδαλο της Χάριτος. Όσο το μίσος εμφανίζεται με εκκλησιαστική επένδυση, τόσο περισσότεροι άνθρωποι αποθαρρύνονται να πλησιάσουν τα Μυστήρια. Το ίδιο το Ευαγγέλιο παραμορφώνεται σε όπλο αποκλεισμού.

Και όμως, «ὁ Θεός ἀγάπη ἐστίν». Η Ορθοδοξία δεν είναι οχυρό, αλλά σταυρός. Δεν είναι φίλτρο καθαρότητας, αλλά τραύμα φιλοξενίας. Η φωνή του Σταμούλη, ακόμη και μετά τον θάνατό του, μας υπενθυμίζει πως χωρίς το άνοιγμα στον Άλλον —τον άνθρωπο, τον Θεό, τον έρωτα, τη ζωή— η Εκκλησία καταρρέει σε μια θεσμική παρωδία. Το πένθος του λοιπόν δεν είναι ιδιωτικό, είναι δημόσιο και πολιτικό, γιατί φανερώνει με τρόπο οξύ το ρήγμα ανάμεσα σε εκείνους που κατανοούν την πίστη ως μυστήριο κοινωνίας και σε εκείνους που την καταναλώνουν ως όπλο μίσους.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη: η Ορθοδοξία οφείλει να αποκηρύξει τους Ταλιμπάν που μιλούν στο όνομά της. Αλλιώς θα τους μοιάσει. Και τότε, η Εκκλησία θα χάσει την ικανότητα να παράγει «θετικότητα σχέσης» και θα καταβροχθιστεί από τη δική της αρνητικότητα. Το μυστήριο θα σιωπήσει. Και θα απομείνει μόνο η ηχώ του μίσους.

Μάνος Λαμπράκης

[πηγή]

Δελτίου Τύπου του "ΚΑΙΡΟΥ" για την εκδημία του Χρυσοστόμου Σταμούλη

«Ύλη αδίδακτη ο θάνατος»

Ο θάνατος απόψε δεν σου μοιάζει

Δεν σου τραβάει μια θάλασσα μπροστά του

Για να τον κυνηγήσεις μες στα σύννεφα

Με τα φτερά του γλάρου να ψηλώσεις

Να τον ακολουθήσεις όταν δύει

Είσαι ο αγέρας και δεν πέφτεις ποτέ

Είσαι ο βράχος που δεν κοιμάται

Και πέρασαν μυριάδες μέλισσες

Είσαι το βλέμμα που δεν παίρνει ύπνο

Και καρτεράει

Κρατώντας ξύπνιο τον ουρανό

Γιώργος Σαραντάρης· από τη συλλογή «Ο θάνατος θα μάθει να πεθαίνει», 

Στο:  Στη δόξα των πουλιών, Ίκαρος: Αθήνα 1997.

Ο θεολογικός κόσμος, μεσούντος του Αυγούστου, με βαθύτατη θλίψη πληροφορήθηκε τον αδόκητο θάνατο του Χρυσόστομου Α. Σταμούλη, διακεκριμένου θεολόγου – καθηγητή της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, μουσικού και Άρχοντος της Μ.τ.Χ.Ε. Ο εκλιπών υπήρξε «οτρηρός θεράπων» της Θεολογίας, ακαταπόνητος ως την τελευταία στιγμή του βίου συγγραφέας, θεολογική προσωπικότητα παγκοσμίως καταξιωμένη, ταλαντούχος μουσικός και ως χαρισματικός πανεπιστημιακός δάσκαλος υπηρέτησε επάξια τη Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης. Το κενό που αφήνει είναι δυσαναπλήρωτο. Η συγγραφική του δραστηριότητα είναι πλουσιότατη και αποτελεί σημαντική παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές θεολόγων.

Ο Θεολογικός Σύνδεσμος «ΚΑΙΡΟΣ» για την αναβάθμιση της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης, βαθύτατα συγκλονισμένος από την απώλεια του εκλεκτού συναδέλφου, ιδρυτικού μέλους και συνεργάτη του, προς τους οικείους του εκφράζει τα θερμά του συλλυπητήρια και με ομόφωνη απόφαση του Δ.Σ. θα αφιερώσει στην ιερή μνήμη του την 8η Πανελλήνια Συνάντηση Θεολόγων η οποία θα γίνει στην Αθήνα (5 έως 7 Σεπτεμβρίου), και θα έχει θέμα: «Ιεραποστολή της Εκκλησίας και αποστολή του σχολείου σε διάλογο. Μαρτυρία χθες και σήμερα».

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                                            Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Πέτρος Α. Παναγιωτόπουλος                                       Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

Καθηγητής ΑΠΘ                                                             Δρ Θεολογίας ΑΠΘ

Το ύστατο χαίρε στον Χρυσόστομο Σταμούλη

Γράφει ο Xάρης Ανδρεόπουλος

[Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Ελευθερία” Λάρισας, 20.08.2025, σελ. 14]

Την περασμένη Δευτέρα το πρωί η πληροφορία ότι «έφυγε ο Μάκης» ήταν ένα ισχυρό σοκ. Αρνήθηκα να την πιστέψω ευχόμενος να πρόκειται για «fake news» καθώς το κακό μαντάτο κυκλοφορούσε “από στόμα σε στόμα” χωρίς να έχει υπάρξει ακόμη κάποια διασταυρωμένη ενημέρωση. Δυστυχώς, όμως, κατά τις 10 π.μ. η πληροφορία έγινε είδηση… «Εφυγε ο καθηγητής του ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης»… Απίστευτο κι όμως αληθινό! Ο γελαστός Χρυσόστομος, ο ανοιχτόμυαλος καθηγητής και τόσο θαυμάσιος άνθρωπος, που μας έκανε περήφανους ως θεολόγους είχε ξεκινήσει το ταξίδι του για την «Άνω Ιερουσαλήμ».

Στα εξήντα ένα του χρόνια, στην ακμή της θεολογικής του ωριμότητας, ο Χρυσόστομος (Mάκης) Σταμούλης έφυγε ξαφνικά από κοντά μας (σε έμφραγμα του μυοκαρδίου, λίγο πριν την έναρξη θεολογικού Συνεδρίου στη Ρόδο, αποδόθηκε ο θάνατός του) αφήνοντας πίσω του όχι κενό αλλά πληρότητα. Πληρότητα λόγου που έγινε σάρκα στα βιβλία του, πληρότητα μουσικής που έγινε προσευχή στις συνθέσεις του, πληρότητα αγάπης που έγινε διδασκαλία στις αίθουσες του Αριστοτελείου. Ένας σπάνιος άνθρωπος, ένας σημαντικός θεολόγος που μπορούσε να διαλεχθεί με την εποχή του μέσα από την μουσική, την ποίηση και την τέχνη, έφυγε ξαφνικά από κοντά μας αφήνοντας πίσω του ένα πολύτιμο αποτύπωμα.

Υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους θεολογικούς στοχαστές της γενιάς μας, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά στην οικουμένη. Μίλησε με θάρρος για την ανθρωπινότητα του Θεού, εναντιώθηκε όσο κανένας στις θρησκευτικές στρεβλώσεις και την εξουσιαστική “θρησκεία” (και πολεμήθηκε λυσσαλέα για αυτό). Ήταν από τους λίγους θεολόγους που ψηλαφούσε ουσιαστικά τη σχέση αισθητικής και θεολογίας, έχοντας κατ᾽ ενώπιον τη φιλοκαλία της Ορθοδοξίας και ως αίτημα να βρει η σύγχρονη Ορθοδοξία τη χαμένη της αυτοσυνειδησία. Για αυτό συναντούμε στις μελέτες του και στη διδασκαλία του, πέρα από κορυφαίους θεολόγους, ασκητές, όπως ο Γέρων Σωφρόνιος του Essex, ο Γέρων Ιωσήφ ο Ησυχαστής, ο Γέρων Πορφύριος και μορφές της τέχνης, της λογοτεχνίας, της ποίησης και της μουσικής, όπως ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, η Κική Δημουλά και ο Νίκος – Γαβριήλ Πεντζίκης.

Δεν ήταν απλώς καθηγητής Θεολογίας – ήταν ένας από εκείνους που έκαναν τη θεολογία να μιλάει άλλη γλώσσα. Μια γλώσσα ανθρώπινη, με πάθος, ομορφιά και αναζήτηση. Έλεγε και έγραφε για τη σεξουαλικότητα, τον φονταμενταλισμό, τον έρωτα και τη θρησκευτική υποκρισία με μια καθαρότητα και τόλμη που σπάνια συναντά κανείς στον θεολογικό και (κυρίως) εκκλησιαστικό λόγο. Ήταν ένας από εκείνους τους ακαδημαϊκούς των οποίων η παρουσία δεν καταλάμβανε απλώς το χώρο – τον μεταμόρφωνε. Κουβαλούσε τις σκέψεις του σαν πετραχήλι: με κομψότητα, σοβαρότητα και μια πινελιά μυστηρίου. Τα λόγια του, πάντα σμιλεμένα, ήξεραν πώς να κάνουν τα δόγματα να χορεύουν χωρίς ποτέ να τα προδίδουν. Αγαπούσε πολύ και τη μουσική. Δεν την έβλεπε σαν κάτι ξεχωριστό από τη θεολογία – ήταν κομμάτι του τρόπου που ένιωθε και καταλάβαινε τον κόσμο. Έγραφε τραγούδια, συνέθετε, διηύθυνε χορωδίες, δούλευε με νέους. Ήταν ένας άνθρωπος που έψαχνε το θείο όχι μόνο μέσα στα βιβλία, αλλά και μέσα στις φωνές και τους ήχους. Δεν φοβόταν να ταράξει τα νερά – δεν φοβόταν να είναι αληθινός.

Συνταίριαξε επιστήμη, τέχνη, διδασκαλία και Εκκλησία, σε μια ολότητα με φορέα την ίδια τη μειλίχια προσωπικότητά του και την καλλιεργημένη κοινωνικότητά του, με τρόπο που εξάπαντος (όπως θα’ λεγε ο δάσκαλός του/μας ο αείμνηστος Νίκος Ματσούκας που τον καμάρωνε ως άξιο διάδοχό του στη Σχολή), έθεσε ιδιαίτερα και καινοφανή κριτήρια για σύγχρονους και επόμενους θεολόγους, όσους αισθάνονται το βάρος των λέξεων και του γεγονότος που ευαγγελίζονται μέσα στον σύγχρονο κόσμο. Αποπειράθηκε να αλλάξει τον τύπο του θεολόγου και του θεολογείν – στο Πανεπιστήμιο, στην Εκκλησία, στην κοινωνία, αδιαιρέτως και ασυγχύτως. Και σ' ένα μεγάλο βαθμό τα κατάφερε! Όταν ερχόταν στη Λάρισα οι ημερίδες που κάναμε για το θρησκευτικό μάθημα άφησαν εποχή. Στο πατάρι του βιβλιοπωλείου το αδιαχώρητο και ο διάλογος των συναδέλφων με το Μάκη χωρίς τέλος. Μας έπαιρνε μεσάνυχτα… Είχε πολλούς φίλους και στη πόλη μας – θεολόγους και όχι μόνο.

Ο πρόωρος θάνατός του Μάκη δεν είναι απλώς μια απουσία. Είναι ένας ίλιγγος. Μια σιωπή απέραντη. Αφήνει πίσω του ένα κενό – αλλά και ένα αποτύπωμα. Απώλεια μεγάλη για το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο (γέννημα θρέμμα του οποίου υπήρξε και στο οποίο πολλά πρόσφερε), για την ορθόδοξη θεολογία και για όσους τον αγάπησαν και εφεξής θα τον έχουν στη καρδιά τους. Θα χρειαστεί να περάσει καιρός για να νιώσει η Θεσσαλονίκη, η πανεπιστημιακή κοινότητα, η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της τι προσέφερε στη θεολογία, ως επιστήμη και, κυρίως, ως στάση ζωής, ο Χρυσόστομος Σταμούλης. Τι κληροδότημα μας αφήνει. Κι αυτό αφορά όλους μας – όχι μόνο τους χιλιάδες φοιτητές του. Καλό ξόδι Μάκη.

* Η εξόδιος ακολουθία για τον καθηγητή Χρυσόστομο Σταμούλη θα ψαλεί αύριο Πέμπτη 21 Αυγούστου 2025, στο καθεδρικό ιερό ναό της Του Θεού Σοφίας (Αγία Σοφία) Θεσσαλονίκης, στις 12:00. Η ταφή θα γίνει στο Κοιμητήριο του Δήμου Θεσσαλονίκης “Αναστάσεως του Κυρίου” (Θέρμη).

https://blogs.sch.gr/xandreo/2025/08/20/to-ystato-chaire-sto-chrysostomo-stamoyli/

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης (Άφυτος Χαλκιδικής 1964 – Θεσσαλονίκη 2025)

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ / 18-8-2025

Αστραπιαία διαδόθηκε η θλιβερή είδηση: πέθανε ο Χρυσόστομος Α. Σταμούλης. Στα χείλη όλων η λέξη: απίστευτο. Πράγματι, αδυνατούμε να το πιστέψουμε. Κι όμως, από σήμερα στην αγκαλιά του Θεού θα βρίσκεται ακόμα ένας άνθρωπος. Φτωχότερη από σήμερα η θεολογική επιστήμη κι ο κόσμος των Γραμμάτων και των Τεχνών. Δυσαναπλήρωτο το κενό. Αιώνια του η μνήμη. Ο Θεός να αναπαύει την ψυχή του. 

A.I.Καλαμάτας