Μητρ.Ναυπάκτου π. Ιεροθέου, Η «εικαζομένη συναίνεση»

πηγή: Εκκλησιαστική  Παρέμβασις(τεύχος 148, Νοέμβριος 2008)

αναδ. ΟΟΔΕ

Οι μεταμοσχεύσεις είναι μιά σύγχρονη τακτική πού προωθείται από τό Κράτος καί από τούς ειδικούς ιατρούς γιά νά αντικατασταθούν διάφορα προβληματικά όργανα τού ανθρωπίνου σώματος, προκειμένου νά επιβιώση ο άνθρωπος περισσότερο χρόνο πάνω στήν γή.

Η Ιερά Σύνοδος τής Εκκλησίας τής Ελλάδος, ως πρός τίς μεταμοσχεύσεις από φερομένους ως νεκρούς δότες, έθεσε τρείς απαραίτητες προϋποθέσεις, ήτοι τήν πιστοποίηση τού θανάτου, τήν ελεύθερη συγκατάθεση τών δοτών ή τών συγγενών καί τήν μή εμπορευματοποίηση τών μοσχευμάτων. Βέβαια καί οι τρείς αυτές προϋποθέσεις στήν πράξη υπονομεύονται, αφού υπάρχει μεγάλος προβληματισμός γιά τήν ταύτιση τού εγκεφαλικού θανάτου μέ τόν βιολογικό θάνατο, γιά τόν όλο καί περισσότερο περιορισμό τής ελευθερίας τών δοτών καί γιά διάφορες άλλες πρακτικές, όπως τά μεγάλα χρηματικά ποσά πού απαιτούνται γιά τίς μεταμοσχεύσεις, οπότε οι «έχοντες καί κατέχοντες» ωφελούνται κυρίως από τίς μεταμοσχεύσεις.

Πάντως, όταν γιά τήν λήψη τών οργάνων τού ανθρωπίνου σώματος ετέθη ως κριτήριο ο βιολογικός θάνατος πού τόν συνέδεσαν μέ τήν νέκρωση τού εγκεφαλικού στελέχους, ήταν επόμενο νά εγερθούν πολλά ερωτήματα γιά τό μυστήριο τού θανάτου, από πλευράς ψυχολογικής, φιλοσοφικής καί κυρίως θεολογικής. Η επιστήμη δέν μπορεί νά επιλύση ζητήματα πού άπτονται άλλων παραμέτρων καί γιά τά οποία ασχολείται η θεολογία, όπως είναι τό μυστήριο τού θανάτου.

Η απροθυμία τών ανθρώπων στήν Ελλάδα νά γίνουν δότες οργάνων, όταν βρεθούν σέ κατάσταση «εγκεφαλικού θανάτου», οδήγησε τό Κράτος νά εξετάση τό ενδεχόμενο νά προβή στήν θέσπιση τής λεγόμενης «εικαζομένης συναίνεσης», πού παραβιάζει τήν ελευθερία τού ανθρώπου.

Σέ νομοσχέδιο πού ετοιμάζεται περιλαμβάνεται καί τό άρθρο: «Κάθε πολίτης θεωρείται δυνητικός δότης ιστών ή οργάνων, σύμφωνα μέ τούς όρους τής κειμένης νομοθεσίας, εκτός εάν έχει δηλώσει ο ίδιος ή οι ασκούντες τήν επιμέλειά του ή οι νόμιμοι συμπαραστάτες του τήν σχετική άρνησή του».

Αυτό μέ απλά λόγια σημαίνει ότι εάν ένας πολίτης ή εκείνοι πού ασκούν τήν επιμέλεια ενός ανηλίκου δέν έχουν δηλώσει ότι δέν επιθυμούν νά γίνουν δότες οργάνων, τότε αυτός θεωρείται ότι συναινεί, εάν βρεθή στήν κατάσταση τού «εγκεφαλικά νεκρού» καί έτσι μπορούν οι ιατροί τών μεταμοσχευτικών ομάδων νά λαμβάνουν τά όργανα καί στήν συνέχεια νά τόν αποσωληνώνουν, οπότε επέρχεται ο θάνατος.

Μέ τήν εισαγωγή τέτοιου νόμου υπονομεύεται πλήρως η ελευθερία τού ανθρώπου. Άν αυτή η «εικαζομένη συναίνεση» εφαρμοσθή καί σέ άλλα θέματα, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι θά ζήσουμε σέ μιά κοινωνία ανευλευθερίας καί υποδούλωσης τού ανθρώπου. Όποιος δέν έχει εκφρασθή αρνητικά γιά κάτι δημοσίως, θά σημαίνη ότι συγκατατίθεται, μέ αποτέλεσμα νά δημιουργούνται πολλά προβλήματα γιά τήν ζωή του καί τήν συμπεριφορά του στήν κοινωνία.

Η «εικαζομένη συναίνεση» βεβαιώνει τήν υποδούλωση τού ανθρώπου σέ ιδεολογίες, συστήματα, ασφαλιστικές εταιρείες, ποικίλες εκμεταλλεύσεις, εγκλήματα καί όλες τίς εκδηλώσεις μιάς απάνθρωπης κοινωνίας. Γι’ αυτό καί δέν μπορούμε νά δεχθούμε τήν πρακτική τής «εικαζομένης συναίνεσης», πού δίδει τό δικαίωμα σέ μερικούς νά λαμβάνουν όργανα από τό ανθρώπινο σώμα, χωρίς τήν συγκατάθεση τού ανθρώπου, πρίν εξέλθη η ψυχή από τό σώμα. Άλλωστε, θεολογικά δέν μπορούμε νά αποδεχθούμε ύπαρξη ζωής στόν άνθρωπο, έστω καί υποτυπώδους, χωρίς ψυχή.

Βάσω Κιντή, Η σιωπή δεν συνιστά συναίνεση

πηγή: Το Βήμα 7-4-2011, αναδημ. Ανανεωτική

Το προσχέδιο νόμου που παρουσίασε η κυβέρνηση σχετικά με τη δωρεά και τη μεταμόσχευση οργάνων, και το οποίο προβλέπει ότι όλοι οι πολίτες είναι δυνάμει δότες, εκτός εάν έχουν ρητώς εκφράσει τη βούλησή τους ότι δεν επιθυμούν να χρησιμοποιηθούν τα όργανά τους για μεταμόσχευση, προσπαθεί να αντιμετωπίσει την αυξημένη ζήτηση μοσχευμάτων. (Ενας άλλος τρόπος που έχει υιοθετηθεί στο παρελθόν και ο οποίος προτείνεται από ορισμένους και για το μέλλον είναι να αλλάξει ο ορισμός του θανάτου και να μετατεθεί π.χ. νωρίτερα ώστε να μεγαλώσει ο αριθμός των δυνάμει δοτών.)

Η ρύθμιση της κυβέρνησης προϋποθέτει τη λεγόμενη εικαζόμενη συναίνεση των δυνάμει δοτών. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτεία υποθέτει ότι οι πολίτες επιθυμούν να είναι δότες αλλά, για συγκυριακούς λόγους, παρέλειψαν να το δηλώσουν. Εικάζει, επομένως, ότι η σιωπή τους συνιστά έκφραση της συναίνεσής τους. Με ποια έννοια όμως μπορεί να εκλαμβάνεται η σιωπή ως συναίνεση ειδικά μάλιστα όταν στη μη εικαζόμενη αλλά πραγματική συναίνεση απαιτούμε τεκμήρια που να δείχνουν ότι η συναίνεση δίδεται ελεύθερα και μετά την κατάλληλη ενημέρωση; Επιπλέον, πώς τεκμαίρεται ότι οι πολίτες θα ήθελαν πράγματι να είναι δότες ώστε να εικάζεται η συναίνεσή τους;

Συνήθως γίνεται αναφορά σε έρευνες γνώμης όπου οι πολίτες εκφράζονται θετικά γενικά για τη μεταμόσχευση οργάνων. Ωστόσο αυτή η αφηρημένη επιδοκιμασία δεν σημαίνει κατ΄ ανάγκην ότι επιθυμούν να γίνουν και οι ίδιοι δότες οργάνων. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ τα ποσοστά όσων διάκεινται θετικά προς τις μεταμοσχεύσεις οργάνων είναι πολύ υψηλά, πολύ λίγοι καταγράφουν τη βούλησή τους να γίνουν οι ίδιοι δωρητές σώματος. Εχουν μάλιστα παρατηρηθεί σημαντικές διαφορές ανάμεσα στο ποσοστό που δηλώνει στις έρευνες ότι είναι οι ίδιοι δότες και στα επίσημα στοιχεία. Αυτό δεν οφείλεται σε λάθος ή αμέλεια. Αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος έχει ακόμη, για διάφορους λόγους, δικαιολογημένους ή όχι, πολλούς δισταγμούς να δωρίσει τα όργανά του ενώ αναγνωρίζει την ευρύτερη σημασία μιας τέτοιας δωρεάς. Αλλωστε, αυτή η ερμηνεία είναι και ο λόγος που, κατά τη γνώμη μου, αντιστρέφεται η ως τώρα πρακτική.

Στόχος της νέας ρύθμισης δεν είναι η ικανοποίηση της εικαζόμενης επιθυμίας των πολιτών αλλά η μεγιστοποίηση της γενικής ωφέλειας. Ομως η πολιτεία εκτός από τη μέριμνα που πρέπει να επιδεικνύει για τη γενική ωφέλεια, οφείλει να σέβεται την αυτονομία των πολιτών και το δικαίωμα να ορίζουν το σώμα τους έστω και όταν η συμπεριφορά τους δεν συνάδει με μια ορισμένη έννοια ηθικής. Δεν είναι απαραίτητο δηλαδή να φέρονται ηθικά ώστε να δικαιούνται να ορίζουν το σώμα τους. Βεβαίως υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτό το δικαίωμα περιορίζεται (π.χ., η πολιτεία δεν επιτρέπει να μεταχειριζόμαστε το σώμα μας ως εμπόρευμα), και θα πρέπει να εκτιμηθεί κατά πόσον, και σε αυτή την περίπτωση, είναι δικαιολογημένη, και με ποιους όρους, η παρέμβαση της πολιτείας. Δεν πρέπει πάντως να αντικατασταθεί η έννοια της ατομικής δωρεάς από την έννοια του κοινού πλουτοπαραγωγικού πόρου προς διάθεση.

Το σχέδιο αυτό φέρνει στην επιφάνεια και πολλά άλλα φιλοσοφικά ζητήματα: τι είναι θάνατος και τι ζωή, σε τι συνίσταται η προσωπική μας ταυτότητα, σε ποιον ανήκει το σώμα μας και τι σημαίνει ότι ανήκει, έχουμε και τι είδους υποχρεώσεις απέναντι στους νεκρούς, αν μπορούν οι νεκροί να υποστούν βλάβη, πώς σταθμίζεται η γενική ωφέλεια απέναντι στα ατομικά δικαιώματα, κ.λπ.

Η κυρία Βάσω Κιντή είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

αποκόμματα 9: Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος, Εικασία χωρίς ηθική βάση

Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος, Εικασία χωρίς ηθική βάση (Το Βήμα, 7-4-2011)

(γοργά παρεστιγμένα): Η δεοντολογία της ακούσιας δωρεάς

Ενστάσεις  για το νέο σχέδιο νόμου περί μεταμοσχεύσεων από έναν ιατρό.

Κλίκ εδώ:

Γοργά Παρεστιγμένα: Η δεοντολογία της ακούσιας δωρεάς

αποκόμματα 7: Ολοι δωρητές οργάνων με το... ζόρι! (Γ. Δελαστίκ)

Ολοι δωρητές οργάνων με το... ζόρι!(Γ.Δελαστίκ, Έθνος 4-4-2011)

Σχέδιο νόμου για μεταμοσχεύσεις: Φιλανθρωπία ex lege;

Μεγάλο προβληματισμό έχει προκαλέσει στην κοινή γνώμη το νέο σχέδιο νόμου για τις μεταμοσχεύσεις, με δεδομένο ότι:

"Εν δυνάμει δωρητές οργάνων θα γίνονται πλέον όλοι οι θανόντες ενήλικοι πολίτες, με «εικαζόμενη συναίνεση» εφόσον δεν έχουν δηλώσει όσο ζούσαν την αντίθεσή τους"(Ελευθεροτυπία, 31-3-2011).

Ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις, έντονη αντιπαράθεση απόψεων με πολλά σχόλια μπορείτε να δείτε στους παρακάτω συνδέσμους: 

• Μετά το θάνατο, το σώμα μας ανήκει στο κράτος;(E-Lawyer)

• Ελεύθερες μεταμοσχεύσεις ναι, κατασχέσεις οργάνων όχι!(To Μανιτάρι του Βουνού)

• Δωρεάν προσφορά ή …κατάσχεση οργάνων;(Η καλύβα ψηλά στο  βουνό)

•  Ένα εξαιρετικά σημαντικο νομικό ζήτημα: Μετά το θάνατο, το σώμα μας ανήκει στο κράτος;(Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ) 

• Όλοι μας δωρητές οργάνων (update)-ο δείμος του πολίτη

Η δική μας ταπεινή θέση,όπως την καταθέσαμε σε σχόλιο μας στο "Μανιτάρι του Βουνού", είναι η ακόλουθη:

Δεν μπορεί να υπάρξει “ανθρωπιά” ex lege. Όλα αυτά θυμίζουν…βιοπολιτική. Τα’ λεγε ο έρμος ο Agamben στο “Homo Sacer” εδώ και χρόνια:“Το νέο πολιτικό σώμα της Δύσης συγκροτείται από τα απολύτως φονεύσιμα σώματα των υπηκόων”(Homo Sacer,εκδ. Scripta,σελ.199).
Και παρακάτω:”…ζωή και θάνατος δεν αποτελούν κυριολεκτικώς επιστημονικές έννοιες, αλλά πολιτικές έννοιες, που ως τέτοιες,αποκτούν ένα νόημα μόνο διαμέσου μιας απόφασης..”(ό.π.,σελ.253). 
Και κυρίως: “Ως εκ τούτου δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι μεταξύ των ένθερμων υποστηρικτών του εγκεφαλικού θανάτου και της νεωτερικής βιοπολιτικής συγκαταλέγονται και εκείνοι οι οποίοι επικαλούνται την παρέμβαση του κράτους, το οποίο, αποφασίζοντας τη στιγμή του θανάτου, θα επιτρέπει την ακώλυτη παρέμβαση πάνω στον “ψευδοζωντανό”, όταν αυτός βρίσκεται στην αίθουσα ανάνηψης”(ό.π., σελ. 254). 

Συντασσόμαστε με τον τίτλο του πόστ του "Μανιταριού":

Ελεύθερες μεταμοσχεύσεις ναι, κατασχέσεις οργάνων όχι!