Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, «Αρλεκίνοι της ζωής π’ ασωτεύετε κάθε αξία, μην ειρωνεύεστε ό,τι δεν γινήκατ’ ακόμα» - Μνήμη Ν.Γ.Πεντζίκη (1908-1993)

 πηγή: ΑΝΤΙΔΟΣΙΣ

[Χαιρετισμός του Χρ. Α. Σταμούλη στην εκδήλωση "Υπάρχω εις ό,τι με περιέχει - Μνήμη Ν. Γ. Πεντζίκη", Θεσσαλονίκη, 14 Μαΐου 2024]

Παναγιώτατε,

Σεβαστοί πατέρες,

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Φίλε Γαβριήλ,

Αγαπητές φοιτήτριες και αγαπητοί φοιτητές,

Φίλες και φίλοι.

Χριστός Ανέστη!

Στις 13 Ιανουαρίου του 2023 συμπληρώθηκαν τριάντα χρόνια από την κοίμηση του κυρ Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη. Τριγυρνούσε πάντα στο μυαλό μου η σκέψη να οργανώσουμε μια εκδήλωση στη μνήμη του. Την «ερώσα μνήμη», όπως λέγει ο ίδιος. Τη μνήμη που ποιεί το μαζί επί το αυτό εν αμερίστω καρδία και για την οποία ο μακαριστός π. Αλέξανδρος Σμέμαν, γράφει: «Κατά τη διάρκεια των Eιρηνικών, σήμερα, θυμήθηκα έντονα –και κατά κάποιο τρόπο όλους ταυτόχρονα– τους τόσους ανθρώπους πού μ’ έχουν “συνοδέψει” στη ζωή μου: τον πατέρα Kυπριανό, φίλο και εξομολόγο (κάτω από μια ελαφρά Παρισινή ψιχάλα, καθ’ οδόν προς το μετρό)· τον B.A., νεωκόρο στον καθεδρικό ναό της οδού Nταρού, κι άλλους. Και τούς θυμήθηκα όχι αφηρημένα, αλλά τον καθένα από αυτούς στο πλαίσιο μιας πραγματικής στιγμής, μιας πραγματικής μέρας. H ανάμνηση αυτών των περιστάσεων, η επανενσάρκωσή τους, η επαναβίωσή τους μπορεί να γίνει επειδή είναι πραγματικές, επειδή υπάρχουν, κι όλες αυτές οι περιπτώσεις μαζί, αν όντως τίς θυμάμαι και τις ξαναζώ, συνθέτουν το “αναστημένο σώμα” μου. H Εκκλησία είναι η μνήμη και η ανάμνηση, αλλά στο φως της Ανάστασης».

Την Κυριακή 26 Νοεμβρίου του 2023, έβγαινα από την Εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, του και πολιούχου της πόλης μας, μετά το τέλος της πρώτης Θείας Λειτουργίας του νέου Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου. Στην πόρτα συνάντησα τον καλό φίλο Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκη. Χαιρετηθήκαμε με χαρά. Γαβριήλ, του λέω, κοίτα που φτάσαμε. Ένας Μητροπολίτης στον ενθρονιστήριο λόγο του να κάνει αναφορά στον Ν. Γ. Πεντζίκη. Με κοίταξε, χαμογέλασε και είπε, αφού το κάνουν πανεπιστημιακοί καθηγητές θεολογίας, γιατί να μην το κάνει και ο δεσπότης. Ξέρεις, συνέχισα, γυρνάει στο μυαλό μου η ιδέα να κάνουμε κάτι για τη συμπλήρωση τριάντα χρόνων από την κοίμησή του πατέρα σου, πως θα το έβλεπες-είχε προηγηθεί η «Σύναξη Μνήμης του Ν.Γ. Πεντζίκη», στο Βυζαντινό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, την Τετάρτη 18 Μαΐου του 2018, όπου ο Γαβριήλ με τίμησε με τιμή μεγάλη· με είχε καλέσει να μιλήσω για τον πατέρα και το έργο του. Να το δούμε μου είπε και μείναμε εκεί. Το είπα στον Δεσπότη, το συζήτησα και με τους ανθρώπους του Ιδρύματος της Ορμύλιας και τον γέροντα Ελισαίο. Άρεσε σε όλους η ιδέα και έτσι ξεκινήσαμε τη διοργάνωση με ευθύνη και προσοχή πολλή, αφού πρώτα η κοσμητεία της Σχολής μας, οι εκλεκτοί πρόεδροι και οι διευθυντές των Τομέων των δύο Τμημάτων, έδωσαν με μεγάλη χαρά την έγκρισή τους. Και ιδού, στεκόμαστε απόψε ενώπιόν σας. Μουσικοί σπουδαίοι -οικουμενικοί, ποιητές ήθους -ηθοποιοί, τραγουδιστής παρακαταθήκη των μεγάλων Μάνου Χατζιδάκι και Απόστολου Καλδάρα, Χορωδίες που τραγούδησαν τον Ν.Γ. Πεντζίκη μόλις από το 1998 και τόσοι άλλοι, για να κλίνουμε γόνυ αγάπης και μανικού έρωτος στον τρελό της ευθύνης, στον κυρ Νίκο της Μητέρας Θεσσαλονίκης. Στον άνθρωπο που αγαπήθηκε πολύ, αλλά και λοιδορήθηκε από αμαθείς και πονηρούς, υποκριτές και επαρκείς. Και προς τους οποίους, τους δεύτερους εννοώ, ο ίδιος, με ένταση φώναξε στο ποίημά του, Πάνω στα βάσανα που επιβάλλει ο άνθρωπος στον άνθρωπο:

«Αρλεκίνοι της ζωής π’ ασωτεύετε κάθε αξία,

μην ειρωνεύεστε ό,τι δεν γενήκατ’ ακόμα».

Φίλες και φίλοι,

«Υπάρχουμε εις ό,τι μας περιέχει».

Σας ευχαριστούμε από καρδιάς όλους για την αποψινή παράδεισο. Τη γιορτή.

Θ.Ι.Ζιάκας, Ο μηδενισμός ως ασθένεια της εποχής μας

 πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

&

https://www.youtube.com/watch?v=XFus9177w_Q&t=2096s

π. Ευάγγελος Παπανικολάου, Πλουτάρχου: Περί δανεισμού - σχέση με το σήμερα [Επιμελητήριο Ηρακλείου (16/1/2024)]

 https://www.youtube.com/watch?v=SfxgrQhF2kQ

Ομιλία του π. Ευάγγελου Παπανικολάου στο Επιμελητήριο Ηρακλείου (16/1/2024)

Ομιλία του π. Ευάγγελου Παπανικολάου με θέμα «Οι σύγχρονες εξαρτήσεις και η πνευματική αντιμετώπισή τους» την Παρασκευή 19/1/2024 στο Σπήλι

 

Ομιλία του π. Ευάγγελου Παπανικολάου με θέμα «Οι σύγχρονες εξαρτήσεις και η πνευματική αντιμετώπισή τους», θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 19 Ιανουαρίου 2024 στις 6.00 μμ στο Σπήλι, στο Πνευματικό Κέντρο της Ιεράς Μητρόπολης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ.

π. Ευάγγελος Παπανικολάου, "Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι"

πηγή: Ι. Ν. Αναλήψεως του Κυρίου, Διασταύρωση Ραφήνας

π. Ευάγγελος Παπανικολάου, "Ανέβη ο Θεός εν αλλαλαγμώ, Κύριος εν φωνή σάλπιγγος"

πηγή: Ι. Ν. Αναλήψεως του Κυρίου, Διασταύρωση Ραφήνας

Χρ. Γιανναρᾶς, Λόγος στήν ἡμέρα μνήμης τῆς Γενοκτονίας τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

[Ομιλία του Χρ. Γιανναρά την 19η Μαΐου 2006, την ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, στην πλατεία της Αγίας Σοφίας, στη Θεσσαλονίκη]

Συναχθήκαμε σήμερα ἐδῶ νά διαδηλώσουμε πιστότητα στή μνήμη τῆς Γενοκτονίας τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου.

Ἐπιτρέψτε μου νά ὑπογραμμίσω: Ἡμέρα μνήμης δέν σημαίνει ἡμέρα συναισθηματικῆς ἁπλῶς ἐκτόνωσης. Θρηνοῦμε τή δολοφονία 353.000 Ἑλλήνων ἀπό τίς στρατιωτικές καί παραστρατιωτικές δυνάμεις τοῦ τουρκικοῦ κράτους, στά πλαίσια κεντρικῆς πολιτικῆς ἀπόφασης καί μεθοδικά σχεδιασμένης στρατηγικῆς. Ἡ ὀδύνη εἶναι ἀνεξάλειπτη καί ἀφόρητη, ἀλλά μόνη ἡ ὀδύνη μένει πάντοτε ἄγονη.

Ἔχει νόημα νά διασώζουμε τή μνήμη τῆς Γενοκτονίας τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου, ἄν ἡ ἐγρήγορσή μας εἶναι ἱστορικά γόνιμη. Ἄν δηλαδή ἔχει ἔμπρακτες συνέπειες πού ἐγγυῶνται γιά τό μέλλον τόν αὐτοσεβασμό μας καί τή συλλογική μας ἀξιοπρέπεια. Τουλάχιστον, νά μήν συνεργήσουμε νά ἀπαλειφθοῦν ἀπό τήν πανανθρώπινη συνείδηση τά ὅρια ἀνάμεσα στόν πολιτισμό καί στή βαρβαρότητα, στήν ἀνθρωπιά καί στήν κτηνωδία.

Στόν Πόντο ἄνθισε, γιά εἰκοσιοχτώ ὁλόκληρους αἰῶνες, ἕνας πολιτισμός— ὄχι ἡ φυλή ἁπλῶς ἤ τό γένος τῶν Ἑλλήνων. Ὁ ἴδιος ἐκεῖνος πολιτισμός πού κόμισε στήν ἀνθρωπότητα τήν ἔκπληξη, γιά πρώτη φορά, τῆς κριτικῆς σκέψης, δηλαδή τή βάση τῆς ἐπιστήμης καί τῆς ἔρευνας. Κόμισε, γιά πρώτη φορά, τήν ἐκδοχή τῆς συλλογικότητας ὡς κοινοῦ ἀθλήματος προκειμένου νά «ἀληθεύει» ὁ βίος, τοῦ ἀθλήματος τῆς πολιτικῆς. Δίχως αὐτό τόν πολιτισμό ἡ ζωή τῶν ἀνθρώπων σήμερα, σέ καθολική κλίμακα, θά ἦταν ἄλλη. Ἡ Γενοκτονία τοῦ ποντιακοῦ Ἑλληνισμοῦ στοιχειοθετεῖ, πρωταρχικά, ἔγκλημα ἀπέναντι σέ ἕναν πολιτισμό μέ πανανθρώπινη ἐμβέλεια.

Δέν πρόκειται γιά μεγαλόστομη ρητορεία. Ὁ ξεριζωμός τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπό τόν Πόντο, κοιτίδα πανάρχαιη τοῦ ἀνθρώπινου πολιτισμοῦ, θά εἶχε σήμερα τό ἀνάλογό του, ἄν ἐξαλείφονταν οἱ Γάλλοι ἀπό τό Παρίσι, οἱ Βρετανοί ἀπό τήν Ὀξφόρδη, οἱ Γερμανοί ἀπό τή Χαϊδελβέργη —τί θά σήμαινε ἕνα τέτοιο γεγονός γιά τή σύνολη ἀνθρωπότητα, ἔστω καί χωρίς τήν κτηνωδία τῶν ἀπαγχονισμῶν, τῶν βιασμῶν, τῶν ἀνασκολοπισμῶν, τῶν πυρπολήσεων. Πόντος χωρίς Ἑλληνισμό σημαίνει ἐξάλειψη καί διακοπή τῆς συνέχειας μιᾶς πληθυσμικῆς παρουσίας ταυτισμένης μέ πρόταση πολιτισμοῦ πού ἐνδιαφέρει πανανθρώπινα. 

Τιμοῦμε τή μνήμη τοῦ μαρτυρικοῦ ποντιακοῦ Ἑλληνισμοῦ στό ποσοστό πού διασώζουμε τήν ἐπίγνωση τῆς πρότασης πολιτισμοῦ πού ἐνσάρκωνε. Οἱ Ἕλληνες τοῦ Πόντου ἦταν ζωντανό κατάλοιπο τῆς οἰκουμενικῆς δυναμικῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ προτοῦ αὐτή νά ὑποταχθεῖ στόν ἐθνικιστικό ἐπαρχιωτισμό καί ἀλλοτριωθεῖ σέ βαλκανικό περιθώριο τῆς Εὐρώπης. Τότε, πρίν ἀπό τούς δυό παγκόσμιους πολέμους, ὁ Ἕλληνας, ὅπως ἔγραψε ὁ Ἐλύτης, «ἀνάσαινε ἀκόμα τόν ἀέρα μιᾶς περίπου αὐτοκρατορίας. Οἱ δυνατότητές του νά κινηθεῖ χωρίς διαβατήριο γλώσσας καλύπτανε μεγάλα μέρη τῆς Ἰταλίας καί τῆς Αὐστρίας, ὁλόκληρη τήν Αἴγυπτο, τή νότια Βουλγαρία, τή Ρουμανία, τή Ρωσία τοῦ Καυκάσου καί, φυσικά, τήν Κωνσταντινούπολη μέ τήν ἐνδοχώρα της, ὥς κάτω, κατά μῆκος τοῦ Αἰγαίου, τή λεγόμενη στίς μέρες μας νοτιοδυτική Τουρκία».

Καί προσθέτει ὁ ’Ελύτης: «Εἶναι, τό ξέρω δύσκολο νά ἀξιολογεῖς τό σημερινό μολύβι σάν χθεσινό χρυσάφι». Ὅμως, πρέπει νά προσθέσουμε, ἀλλοίμονο ἄν πάψει τό χρυσάφι νά μετράει τήν ποιότητα τῆς ζωῆς ἀκόμα καί σέ χρόνια μολυβένιου λήθαργου. 

Ἴσως σήμερα ἕνα παιδί πού τελειώνει τό ἑλληνικό σχολειό νά ἀγνοεῖ ἀκόμα καί τό ποῦ βρίσκεται γεωγραφικά ὁ Πόντος, ποῦ ἡ Τραπεζούντα, ποῦ ἡ Σινώπη, ἡ Κερασούντα, ἡ Ἀμισός, ἡ Ἀμασεία, ἡ Ἀργυρούπολη, ἡ Οἰνόη, ἡ Παναγία ἡ Σουμελᾶ. Νά ἀγνοεῖ ὅτι ἐκεῖ ἀνθοῦσε ἐπί αἰῶνες ἕνας γεμάτος σφρίγος Ἑλληνισμός καί ὅτι ἔφτασε κάποια στιγμή πού ἀποτέλεσε αὐτόνομο ἑλληνικό κράτος. Τουλάχιστον ὅμως νά μήν ἀγνοεῖ τό σημερινό Ἑλληνόπουλο ὅτι ἔξω ἀπό τά ὅρια τοῦ ἐπαρχιώτικου ἑλλαδικοῦ κρατισμοῦ, ὁ Ἑλληνισμός τοῦ Πόντου εἶχε κατορθώσει ἐπιτεύγματα πού σήμερα μόνο θαυμάζουμε οἱ κατά ὑπηκοότητα Ἕλληνες, ὄντας ἀνίκανοι νά τά πραγματώσουμε. Ἀνυπέρβλητο ἐπίτευγμα ἡ ἀπό θέσεως ἰσχύος, καί γι’ αὐτό δημιουργική, συνάντηση τοῦ ποντιακοῦ (καί γενικότερα τοῦ μικρασιατικοῦ) Ἑλληνισμοῦ μέ τά ἐπιτεύγματα τῆς εὐρωπαϊκῆς Νεωτερικότητας. Λειτούργησε στίς χαμένες αὐτές κοιτίδες τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἡ πανάρχαιη ἀφοβία τῶν Ἑλλήνων νά προσλαμβάνουν ὁτιδήποτε καί ὁπουδήποτε χωρίς νά ὑποτάσσονται στό πρόσλημμα. Ἀφομοίωναν στίς δικές τους ἀνάγκες καί στούς δικούς τους στόχους θησαυρίσματα ἀλλότριων πολιτισμῶν —δέν ἀλλοτριώθηκε ὅμως τότε ἡ ἑλληνική αὐτοσυνειδησία καί ἑτερότητα ἀπό τέτοιες προσλήψεις. Ἡ ἀλλοτρίωση κυριάρχησε μόνο στό ἑλλαδικό κρατίδιο, ὅπου ἡ ἑλληνικότητα βιώθηκε (και βιώνεται) σάν ἐξουθενωτική μειονεξία, ἀφοῦ μιά ξιπασμένη διανόηση πότισε (καί ποτίζει) αὐτόν τόν λαό, ὥς τό μεδούλι, μέ τή βεβαιότητα ὅτι εἶναι δεύτερος, καθυστερημένος, ὑπανάπτυκτος σέ σύγκριση μέ τά «πεφωτισμένα καί λελαμπρυσμένα τῆς Ἐσπερίας ἔθνη».

Στόν ποντιακό καί μικρασιατικό Ἑλληνισμό —τουλάχιστον σέ περιοχές ἀπό τίς ὁποῖες σώζονται τεκμηριωμένες μαρτυρίες— ἦταν ἀδιανόητο στά ἑλληνικά δημοτικά σχολεῖα νά μήν ὑπάρχουν εἰδικοί δάσκαλοι γιά τή μουσική καί τά γαλλικά. Ὑπῆρχαν ἀκόμα καί γαλλόφωνες ἑλληνικές ἐφημερίδες, τό δέ θέατρο τῆς Τραπεζούντας, ὅπως καί αὐτό τῆς Σμύρνης, συναγωνιζόταν σέ ποιότητα καί ἐπίπεδο τά θέατρα τῶν πρωτευουσῶν τῆς Εὐρώπης. Καί ὅμως αὐτός ὁ δημιουργικός ἐξευρωπαϊσμός δέν ἔθιγε στό παραμικρό τήν ἑλληνική πολιτιστική ἰδιαιτερότητα, τήν καύχηση γιά τήν εὐγένεια καί τήν ἀρχοντιά τῆς ἑλληνικῆς καταγωγῆς. Σέ ἐξόφθαλμη ἀντίθεση μέ τόν ἑλλαδικό Ἑλληνισμό, ὅπου, κάθε βῆμα ἐξευρωπαϊσμοῦ σήμαινε, κατά κανόνα, μίμηση καί πιθηκισμό τῆς Ἐσπερίας, ταπεινωτική ἀλλοτρίωση καί ἀνίατη μιζέρια μειονεξίας. 

Θρηνοῦμε γιά τή Γενοκτονία τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου ἀλλά δέν υἱοθετοῦμε τόν ρόλο τοῦ θύματος —θά ἦταν ἡ εὔκολη λύση φυγῆς ἀπό τίς ἱστορικές προκλήσεις. Κάθε ἐτήσια σύναξη στή μνήμη τοῦ ποντιακοῦ ὁλοκαυτώματος ὀφείλει νά διαδηλώνει ἀνυποχώρητη ἐμμονή στήν αὐτοσυνείδητη ἑλληνικότητα πού σάρκωσε ὁ ποντιακός Ἑλληνισμός. Ἑλληνικότητα ὄχι συναισθηματική, ἰδεολογική καί ρητορική, ὄχι φτήνεια δημαγωγίας καί ἐθνικιστικῆς καπηλείας. Ἐμμονή στήν ταυτότητα πολιτισμοῦ τῶν Ἑλλήνων. Δηλαδή, στή διαχρονική ἑνότητα τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας. Στήν πρωτογενή ἑλληνική ταυτότητα τῆς πολιτικῆς ὡς κοινοῦ ἀθλήματος σχέσεων κοινωνίας. Στήν ἑλληνική ἐμμονή σέ μεταφυσικό ἄξονα νοήματος τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης καί συνύπαρξης, στή βεβαιότητα ὅτι τό κατόρθωμα τῆς δημοκρατίας εἶναι ἀνέφικτο χωρίς ἔμπρακτο σέβας τοῦ «ἱεροῦ»: δέν γίνεται δημοκρατία χωρίς Παρθενώνα καί Ἁγιά Σοφιά. 

Ὁ ποντιακός Ἑλληνισμός μᾶς κατέλειπε μέτρα ἀρχοντιᾶς, ἀριστοκρατίας τοῦ ἤθους —τά ψηλαφοῦμε τά μέτρα ἀκόμα καί σέ μόνη τήν αὐτοκυριαρχημένη εὐγένεια τῶν ποντιακῶν χορῶν. Τελώντας ἐτήσια σύναξη στή μνήμη τῆς Γενοκτονίας, αὐτή τήν ἀρχοντιά θέλουμε νά σώζουμε ὡς εὔτολμο πολιτικό αἴτημα. Ἀρκετά πιά γευθήκαμε τήν πίκρα καί τήν ταπείνωση μιᾶς ἑλλαδικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς πού προκλητικά παραθεωρεῖ τήν ἀξιοπρέπεια τοῦ ἑλληνικοῦ ὀνόματος καί τίς βιωματικές ἱστορικές μας μνῆμες. Βδελυσσόμαστε τούς ἐθνικιστικούς φανατισμούς, τή μισαλλοδοξία, εἴμαστε ἕτοιμοι (καί μάλιστα μέ ἀφελέστατες συχνά ὑπερβολές) νά συγχωρέσουμε τούς αὐτουργούς τῆς γενοκτονίας, νά συνυπάρξουμε μέ τόν γείτονα λαό εἰρηνικά. Ἀλλά εἶναι ἀνυπόφορη ὀδύνη αὐτή ἡ εὐγένεια τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος νά μεταφράζεται ἀπό τίς πολιτικές ἡγεσίες σέ ἐξωτερική πολιτική ἀναξιοπρέπειας καί ραγιαδισμοῦ.

Δήλωσε μόλις πρό ἡμερῶν ὁ πρωθυπουργός τῆς γείτονος χώρας ὅτι ἡ ἀνέγερση στήν Ἑλλάδα μνημείου γιά τή Γενοκτονία τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου προσκρούει στήν εὐαισθησία τοῦ τουρκικοῦ λαοῦ. Καί, γιά ἄλλη μιά φορά, δέν ἀκούσαμε ἀπό ἑλληνικά ἐπίσημα χείλη οὔτε μιά λέξη νηφάλιας καί εὐγενικῆς, ἀλλά μέ ἀξιοπρέπεια καί αὐτοσεβασμό ἀπάντησης. Σέ μέρα ὅπως ἡ σημερινή μνήμης καί ὀδύνης γιά τό φρικιαστικό ὁλοκαύτωμα, τήν ἐξόντωση 353.000 Ἑλλήνων τοῦ Πόντου καί τόν ξεριζωμό ἀπό τήν πατρώα γῆ ἄλλων 500.000 καταδικασμένων στήν ἐξαθλίωση τῆς προσφυγιᾶς, τό νόημα αὐτῆς ἐδῶ τῆς σύναξης δέν μπορεῖ νά εἶναι παρά μόνο μιά ρεαλιστική πολιτική δέσμευση: Ὅτι θά ἀποδοκιμάζουμε πάντοτε μέ τήν ψῆφο μας κάθε πολιτική ἡγεσία, ὁποιασδήποτε ἐπίπλαστης ἤ πραγματικῆς ἰδεολογικῆς ἀπόχρωσης, πού ἐπιδεικτικά παραγνωρίζει τήν εὐαισθησία τοῦ λαοῦ μας γιά τή Γενοκτονία τοῦ ποντιακοῦ καί τοῦ μικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ.

Δέν εἶναι νοητό νά ἀνεχόμαστε μιά ἐξωτερική πολιτική πού ἤ χορεύει ζεϊμπέκικο ἤ κουμπαριάζει μέ τήν ἀμετανόητη καί θρασύτατη στίς ἀπαιτήσεις της ἡγεσία ἑνός λαοῦ πού μόνο καυχᾶται γιά τά φρικώδη ἐγκλήματα τῶν πατέρων του. Σχέσεις καλῆς γειτονίας, ναί, φιλία καί συνεργασία ὅπου εἶναι ἐφικτή, ἐπίσης. Ἀλλά, ἐπιτέλους, στή σοβαρή αὐστηρότητα καί στά ἀγέλαστα πρόσωπα τῶν ἡγετῶν τῆς γείτονος ἄς πάψουν οἱ ἕλληνες πολιτικοί νά ἀντιπροσφέρουν πληθωρικές ἐγκαρδιότητες, χασκογελάκια καί φιλοφροσύνες τῆς ἀνάγκης τοῦ ραγιᾶ νά εἶναι ἀρεστός στόν ἀφέντη. Πιθανόν νά εἶναι ἡ Ὑπερδύναμη πού ἐπιτάσσει τήν ἄνευ ὅρων καί χωρίς τό παραμικρό ἀντάλλαγμα ὑπερψήφιση τῆς εἰσόδου στήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση ἑνός ἀσιατικοῦ λαοῦ, ἐφιαλτικῆς ὑπανάπτυξης. Ἀλλά εἶναι καί ἀποδεδειγμένο στή διεθνή πρακτική ὅτι ἕνα κράτος πού μόνο ὑποτάσσεται στίς ἐπιταγές τῶν ἰσχυρῶν χωρίς σθένος καί ραχοκοκαλιά ἱστορικῆς καί πολιτιστικῆς αὐτοσυνειδησίας ἀπωθεῖται στό περιθώριο τῶν διεθνῶν σχέσεων, περιφρονημένο ἀπό ὅλους καί ἀνυπόληπτο. 

Ἀπό τή μιά μεριά καθημερινές παραβιάσεις τοῦ ἑλληνικοῦ ἐναέριου χώρου καί τῆς θαλάσσιας ἑλληνικῆς ἐπικράτειας, ὠμές προκλήσεις στή Θράκη καί στίς βραχονησίδες τοῦ Αἰγαίου, ἁλυσιδωτή συνέχεια τῶν ἐγκλημάτων ἐθνοκάθαρσης ἀπό τόν Πόντο στή Μικρασία, καί μετά στήν Ἴμβρο, στήν Τένεδο, στήν Κωνσταντινούπολη, στή Βόρεια Κύπρο. Καί ἀπό τήν ἄλλη μεριά ἡ ἑλληνική κοινωνία νά ζεῖ, χρόνια τώρα, τήν ἀπροκάλυπτη ἰδεολογική τρομοκρατία πού τῆς ἀσκεῖ μιά συντεχνιακή διανόηση δῆθεν «Ἀριστερᾶς» καί δῆθεν «προόδου», στό ὄνομα ἑνός ἐκσυγχρονιστικοῦ τάχα διεθνισμοῦ.

Κατάλοιπο ἀντανακλαστικῶν τοῦ κάποτε μαρξιστικοῦ διεθνισμοῦ, ὁ ἐκσυγχρονιστικός σήμερα διεθνισμός χλευάζει σάν σκοταδισμό καί ἀναχρονισμό κάθε αἴσθηση πατρίδας, κάθε ἀναφορά σέ παράδοση καί πολιτισμό τῶν Ἑλλήνων. Ἑρμηνεύει τήν τουρκική ἐπιθετικότητα σάν περίπου αὐτονόητη ἀντίδραση στόν ἑλληνικό, ὅπως λένε, ἐθνικισμό, στήν ψυχοπαθολογική φοβία τῶν Ἑλλήνων καί στό φάντασμα τῆς καχυποψίας μας: τόν «ἐξ Ἀνατολῶν κίνδυνο», φάντασμα πού τό γεννάει, λένε, ὁ πολεμοκάπηλος ἐθνοκεντρισμός μας.

Μέσα σέ αὐτό τό κλίμα τρομοκρατίας ὅσοι τολμοῦν νά ψελλίσουν ὀδύνη γιά τόν μεθοδικό πνιγμό τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου στήν Κωνσταντινούπολη, τή συνεχιζόμενη δηλαδή ἐθνοκάθαρση, ἤ γιά τόν συστηματικό ἀφανισμό τῶν μνημείων ἑλληνικῆς συνέχειας στήν κατεχόμενη Κύπρο, ὅσοι προβάλλουν ἀντίρρηση γιά τήν ἀνεξέλεγκτη δράση καί τίς ὠμές προκλήσεις τοῦ Τουρκικοῦ Προξενείου στήν Κομοτηνή ἤ γιά τήν ψηφοθηρική ἐκμετάλλευση τῆς ἐκεῖ μουσουλμανικῆς μειονότητας ἀπό κομματάρχες καί πολιτευτές, διασύρονται στά πρωτοσέλιδα τῶν «προοδευτικῶν» ἐφημερίδων σάν «ἑλληναράδες», ἐθνοκάπηλοι, ρατσιστές.

Τελώντας αὐτή τήν ἐτήσια σύναξη στή μνήμη τῆς Γενοκτονίας τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου δίνουμε νόημα στήν ἐθιμική τελετή μόνο ἄν θελήσουμε νά λειτουργήσει ὡς εὔτολμο πολιτικό αἴτημα. Ὡς ἀπαίτηση νά σεβαστεῖ ἡ ἐπαγγελματική πολιτική τίς εὐαισθησίες τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Νά πάψουμε νά ντρεπόμαστε οἱ Ἕλληνες γιά τήν ἄχρωμη, ἄοσμη, καί ἄγευστη ἀπό Ἱστορία καί πολιτισμό ἐξωτερική μας πολιτική. Ὄχι μόνο οἱ ἐνέργειες, ἀλλά καί ὁ λόγος ὁ πολιτικός νά ἀπηχεῖ τόν αὐτοσεβασμό καί τήν ἀξιοπρέπεια τῶν Ἑλλήνων. Νά ἐργασθεῖ μέ σοβαρότητα τό ἑλληνικό κοινοβούλιο ὥστε νά πληθυνθεῖ ὁ ἀριθμός τῶν χωρῶν πού θά ἀναγνωρίσουν μέ ἐπίσημες πράξεις τή γενοκτονία τοῦ ποντιακοῦ Ἑλληνισμοῦ. Νά εἶναι ἡ Γενοκτονία, ὁ ἀφανισμός τῆς ἐξωελλαδικῆς οἰκουμενικῆς ἑλληνικότητας, ἄξονας σύνεσης ἀλλά καί τόλμης τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς.

Δύσκολο νά ἀξιολογεῖς τό σημερινό μολύβι σάν χθεσινό χρυσάφι. Στή σημερινή μέρα, κατά συμβολική σύμπτωση, ὁ ρυθμός τῆς Ἑλλάδας, καθορισμένος στανικά ἀπό τά κρατικά τηλεοπτικά κανάλια —δηλαδή ἀπό τήν πολιτική καί πάλι ἡγεσία— συντονίζεται μόνο μέ τήν καφρική εὐτέλεια τοῦ αὐριανοῦ διαγωνισμοῦ τῆς Εurovision. Καί ἐμεῖς ἐδῶ ἐπιμένουμε νά τελοῦμε μνημόσυνο τῆς χαμένης ἀρχοντιᾶς καί εὐγένειας τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου.

Μοναδική μας ἐλπίδα ὁ λόγος τοῦ Μακρυγιάννη.

«Ὅτι ἡ τύχη μᾶς ἔχει τούς Ἕλληνες πάντοτε ὀλίγους. Ὅτι ἀρχή καί τέλος, παλαιόθε καί ὥς τώρα, ὅλα τά θερία πολεμοῦν νά μᾶς φᾶνε καί δέν μποροῦν. Τρῶνε ἀπό μᾶς καί μένει καί μαγιά».

Γι’ αὐτή τή μαγιά ἡ ἀποψινή τελετή μας.

Ομιλία του Γεωργίου Γαλίτη με θέμα " Η θέση της ορθοδοξίας στο σύγχρονο κόσμο" τη Δευτέρα 7/5/2018 στο Ρέθυμνο

Νικόλας Σεβαστάκης: Χαύνωση, σύγχυση και (κακή) ιδιώτευση- Για την κριτική του ατομικισμού

Η ομιλία του Νικόλα Σεβαστάκη με τίτλο: "Χαύνωση, σύγχυση και (κακή) ιδιώτευση- Για την κριτική του ατομικισμού" πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της συνεδρίας Κριτικές αναγνώσεις της μεταπολιτευτικής ατομικότητας του Επιστημονικού Συμποσίου με τίτλο «Περιπέτειες του ιδιωτικού στη μεταπολιτευτική Ελλάδα», το οποίο διοργάνωσε η Εταιρεία Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη) στις 13 & 14 Οκτωβρίου 2017.

Για να παρακολουθήσετε την ομιλία κάντε κλικ στον παρακάτω σύνδεσμο:

http://www.blod.gr/lectures/Pages/viewlecture.aspx?LectureID=3746#.Wf7K1zi4rfs.facebook

ΑΘ.Ι.ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ, ΕΥΕΡΓΕΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

πηγή:NULA DIES SINE LINEA

ΑΘ. Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ, ΕΥΕΡΓΕΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Παρθεναγωγείο Μυτιλήνης (φωτογραφία: Υπουργείο Πολιτισμού)

[Ομιλία που έγινε στον Ιερό Ναό Αγίου Θεράποντα Μυτιλήνης την Ημέρα Μνήμης Εθνικών Ευεργετών (30 Σεπτεμβρίου 2017)].

Σεβασμιώτατε, σεβαστοί πατέρες, εκλεκτή ομήγυρη, 

Σήμερα που για άλλη μια χρονιά γιορτάζουμε την ημέρα των εθνικών ευεργετών και αναρωτιόμαστε για τη σημασία της, αντί για τον υψηλό τόνο πανηγυρικών λόγων, επέλεξα να σας ομιλήσω σε διαφορετικό τόνο, απ’ εκείνο που πριν δύο χρόνια, απ’ αυτή εδώ τη θέση ξανά με είχατε ακούσει. Αν και ο κλήρος για εφέτος έπεσε ξανά σε μένα – γι’ αυτό κι ευχαριστώ τους υπευθύνους οργάνωσης της σημερινής ημέρας – θα προσπαθήσω στα επόμενα επτά με οκτώ λεπτά να σας ξεδιπλώσω τη σκέψη γύρω από τη σχέση του ευεργετισμού με την εκπαίδευση. Κι αυτό διότι στην πόλη μας τα δύο παλαιότερα σχολικά κτήρια που βρίσκονται στο κέντρο της, το Παρθεναγωγείο και το πάλαι ποτέ Γυμνάσιο Μυτιλήνης, οφείλουν την ύπαρξή τους σε ευεργέτες. Υπ’ αυτήν την έννοια η ομιλία μου, πέραν του ότι θα έχει τοπικό χαρακτήρα, θα εξακτινωθεί και σε ζητήματα ολίγων άγνωστα σε πολλούς, όπως η αμεσότατη σχέση του ευεργετισμού με την εκπαίδευση, και πως αυτή η σχέση στο σημερινό εκπαιδευτικό μας σύστημα λείπει παντελώς. Και γι’ αυτό, προκαταβολικά σας πληροφορώ, κατά κύριο λόγο ευθύνεται η ίδια η σημερινή εκπαίδευση και οι δομές πάνω στις οποίες είναι στηριγμένη. Παρακάτω θα σας εκθέσω τους λόγους αυτής της ευθύνης, και πως ζητούμενο πια σήμερα είναι η επανασύνδεση αυτών των δύο μεγεθών. Άλλωστε, τα περί ευεργετισμού λίγο πολύ σε αρκετούς είναι γνωστά και, βέβαια, κάθε χρόνο ακούγονται σε πανηγυρικούς λόγους.

Ωστόσο, επιτρέψτε μου εν τάχει να αναφερθώ στο φαινόμενο του ευεργετισμού, το οποίο στα αυστηρά πλαίσια διερεύνησής του από την ιστορική επιστήμη είναι γνωστό από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, και κυρίως από την περίοδο της συγκρότησης του νεοελληνικού κράτους κατά τον 19ο αιώνα. Είναι η περίοδος όπου η συντονισμένη, ατομική ή συλλογική προσπάθεια ανθρώπων που αγαπούσαν τα γράμματα και την εκπαίδευση, πέραν από εθνικό συνιστούσε κοινωνικό και θρησκευτικό χρέος, απέναντι σ’ ένα λαό που έβγαινε βαθιά λαβωμένος από την μακρόχρονη Τουρκοκρατία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είχε απολέσει την εθνική του ταυτότητα. Γνωστή, άλλωστε, και στην Ευρώπη αυτή η προσπάθεια πρόνοιας και αγάπης προς τα γράμματα, εντασσόμενη βέβαια, στην όλο και περισσότερο αυξανόμενη τάση συγκρότησης εθνικών κρατών, καλλιεργήθηκε και από τους Έλληνες, ιδιαίτερα της Διασποράς, με στόχο να αναπληρώσει κενά, όταν η εκάστοτε κρατική εξουσία δεν μπορούσε να ανταποκριθεί σε ανάγκες συλλογικές, όπως επί παραδείγματι η ίδρυση σχολείων, βασικών δηλαδή πόλων και θεσμών συντήρησης και διάσωσης της ελληνορθόδοξης κληρονομιάς μας.

«Το ερμάρι της ιστορίας ποτέ δεν άνοιξε με τη χρήση ενός και μόνου κλειδιού», είχε πει κάποτε σε μια συνέντευξή του ο κορυφαίος των νεοελληνικών μας γραμμάτων αείμνηστος Κ. Θ. Δημαράς. Τι, λοιπόν, είναι ο ευεργετισμός και πως μέσα σ’ ένα από τα ερμάρια της Ιστορίας μπορεί κανείς να τον μελετήσει, συνδέοντάς τον με την εκπαίδευση; Μήπως και εμείς σήμερα, όσοι αγαπάμε τα γράμματα και την εκπαίδευση, ταυτίζουμε τους εαυτούς μας με τις προσδοκίες και τα οράματα μεγάλων ευεργετών, όπως λόγου χάριν όλοι εκείνοι που τα ονόματά τους είναι χαραγμένα σε μαρμάρινες πλάκες στην Αίθουσα Τελετών του ιστορικού Γυμνασίου Μυτιλήνης; Όσοι από εσάς έχετε βρεθεί σε κάποια εκδήλωση σ’ αυτήν την αίθουσα κόσμημα θα τα έχετε προσέξει. Το λέγω αυτό διότι δεν είναι καθόλου παράξενο σ’ αυτούς τους ευεργέτες να ανιχνεύσουμε απόηχους της δικής μας πνευματικής κατάστασης, αφού μέσα από την αγάπη μας για τα γράμματα και τη διδασκαλία, ως δάσκαλοι σήμερα, σε ιστορικά εκπαιδευτήρια, καθημερινά τους νιώθουμε να κινούνται ανάμεσά μας. Άλλωστε, εμείς οι νεότεροι τους οφείλουμε χρέος μεγάλο γιατί κληθήκαμε να διδάσκουμε σε εκπαιδευτήρια που με δική τους πρωτοβουλία, οικονομική κυρίως, κτίστηκαν. Σ’ όλους μας είναι γνωστά τα ονόματα και η δράση τους: καπού – Κεχαγιάς άρχοντας Σταυράκης, Σοφοκλής Βουρνάζος, Μητροπολίτες Μυτιλήνης Καλλίνικος Β΄ και Μελέτιος Φωτίου, για να αναφέρω αυτούς που άμεσα συνδέθηκαν με την εκπαίδευση και τα δύο προαναφερόμενα εκπαιδευτήρια της πόλης μας.

Ο ευεργετισμός, λοιπόν, και η άμεση σύνδεσή του με την εκπαίδευση συνέκλινε πάνω σ’ ένα βασικό σκοπό, στην παραχώρηση του προσωπικού πλούτου για σκοπούς που είχαν σχέση με την παιδεία των ελληνοπαίδων. Πρόκειται για εκείνο το φαινόμενο των «χρηματοφόρων υποκειμένων», όπως πολύ σωστά από ειδικούς έχει χαρακτηριστεί, το οποίο υπό συνθήκες, μεταβίβαζε στην πολιτεία ή σε συλλογικότητες, κυρίως θρησκευτικές, μιας και η Εκκλησία τότε διαδραμάτιζε πρωταγωνιστικό ρόλο στα εκπαιδευτικά πράγματα, τον πλούτο τους για να τον διαχειριστούν με συγκεκριμένο σκοπό, όχι μόνο με την ανέγερση σχολείων αλλά και με την λειτουργία τους. Ένα ενδεικτικό παράδειγμα είναι αρκετό για να κατανοήσουμε την αγάπη αυτών των ανθρώπων για την εκπαίδευση. Ο άρχοντας Σταυράκης, που στα 1742 ίδρυσε το πρώτο σχολείο στη Μυτιλήνη, το ονομαστό Ελληνομουσείον και μετέπειτα Παρθεναγωγείο, το προίκιζε κάθε χρόνο με 100 γρόσια για να πληρώνονται οι δάσκαλοι που δίδασκαν σ’ αυτό. Από την νοοτροπία των εθνικών ευεργετών δεν έλειπε, βέβαια, η τάση τους να εμπεδώσουν την ηγεμονία τους όχι μόνο στην αστική τάξη, αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Έτσι, άλλωστε, εξηγείται και ερμηνεύεται ο ρόλος τους στην Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, ότι δηλαδή, με καθοριστικό τρόπο συνέβαλαν στη συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας και του εθνικού κράτους.

Σ’ αυτή τη συγκρότηση βασικό ρόλο έπαιζε η εκπαίδευση και τα ιδρυόμενα σχολεία. Είναι αναγκαίο, εδώ, σήμερα ημέρα εθνικών ευεργετών, να υπογραμμίσουμε και κάτι που ίσως μας διαφεύγει γι’ αυτήν τη σχέση ευεργέτη και δασκάλου. Και μας διαφεύγει γιατί σήμερα το σχολείο είναι κλειστό στη ζωή, ενώ πριν δύο σχεδόν αιώνες ήταν ανοικτό στη ζωή, συμπύκνωνε ισχυρότατους κοινούς τόπους περί εκπαιδεύσεως, ήταν ο κατεξοχήν τόπος, θα έλεγα, αυτός που συναιρούσε μέσα του όλους τους άλλους, θρησκευτικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς. Γι’ αυτό οι ευεργέτες αγαπούσαν την εκπαίδευση. Γι’ αυτό ίδρυαν σχολεία, γιατί τα σχολεία γι’ αυτούς ήταν θεσμοί συντήρησης και μετάδοσης γνώσης, κι όχι όπως σήμερα τα έχουμε καταστήσει, θεσμούς επικοινωνίας και καινοτομίας, όπου καινοτομία εννοήστε καθετί που μόνον παιδεία δεν είναι, παρά πρακτική που μετατρέπει τον μαθητή σε έναν ειδικευμένο σε κάτι μετέπειτα πολίτη. Οι ευεργέτες έβλεπαν το σχολείο ως θεσμό μετάδοσης της γνώσης που προϋπέθετε την παρουσία μέσα στη σχολική αίθουσα ενός δασκάλου, που βαθιά πίστευε στην παιδευτική αξία του μαθήματός του, το περιεχόμενο του οποίου ήθελε να μεταδώσει στους μαθητές του, μαζί με την αγάπη του γι’ αυτό, ενός δασκάλου που θεωρούσε αδιανόητο έναν κόσμο από τον οποίο θα απουσίαζε ότι εκείνος γνώριζε και δίδασκε. Και να σκεφτούμε ότι στα δύο ιστορικά σχολεία της πόλης μας, το Παρθεναγωγείο και το Γυμνάσιο, επί μακρόν εφαρμόζονταν η αλληλοδιδακτική μέθοδος διδασκαλίας, η οποία παρότι είχε κάποια προβλήματα στην εφαρμογή της, μόρφωσε δασκάλους και μαθητές που επέδρασαν σημαντικά στη «διαμόρφωση συλλογικών συμπεριφορών και νοοτροπιών».

Μια ακόμη βασική συνιστώσα της σχέσης του ευεργετισμού με την εκπαίδευση ήταν ότι και οι δύο αυτοί θεσμοί διακρίνονταν για την αυθεντία τους. Ευεργέτης και δάσκαλος, αν και σήμερα αυτή η σχέση καθώς φαίνεται έχει κλείσει τον κύκλο της, υπηρετούσαν πιστά κοινούς οραματισμούς του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Παραθέτω ένα παράδειγμα για να γίνω πιο κατανοητός. Γνωστή είναι στις μέρες μας η τεραστία κρίση που περνούν οι κλασικές σπουδές. Το φαινόμενο τη καθίζησης της γλωσσικής αρχαιομάθειας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση είναι ιδιαίτερα λυπηρό. Και οι επιπτώσεις, βέβαια, τραγικές: πολλοί σημερινοί μαθητές χωρίς τη διδασκαλία των αρχαίων συγγραφέων, αποκόπτονται όχι μόνο από το Όμηρο, ή των Πλάτωνα και τον Θουκυδίδη, αλλά κι από τον Παπαρρηγόπουλο, τον Παπαδιαμάντη και τον Ελύτη. Στα χρόνια, όμως, ίδρυσης, λειτουργίας και ακμής του Γυμνασίου Μυτιλήνης, ήταν αδιανόητο ένα μαθητής να μην γνωρίζει αρχαία ελληνική γλώσσα. Εδώ, η γενναιόδωρη χρηματική δωρεά του Ασημάκη Μουζάλα, στα 1890, έγινε αφορμή να αγοραστούν σειρές κλασικών συγγραφέων, οι γνωστές στερεότυπες εκδόσεις Λειψίας για να διδάσκονται οι μαθητές του Γυμνασίου αρχαίους συγγραφείς. Όπως καταλαβαίνετε, εδώ, σαφέστατα πρόκειται για ευεργέτη που στη μικρή κοινωνία της Μυτιλήνης λειτουργούσε ως αυθεντία, επαληθεύοντας με το καλύτερο δυνατό τρόπο της σχέση του ευεργετισμού με την εκπαίδευση, σχέση που προϋποθέτει την αυθεντία.

Σεβασμιώτατε, σεβαστοί πατέρες, εκλεκτή ομήγυρη,

Όλα τα παραπάνω καταδεικνύουν τον τεράστιο ρόλο που διαδραμάτισαν οι ευεργέτες στην πόλη μας. Άριστα κάμουμε σήμερα και τους μνημονεύομε. Αξίζει, όμως, να λάβουμε υπόψιν ότι η ευεργεσία δεν ήταν υποχρέωση. Ήταν πράξη προσωπικής πραγμάτωσης, «ιστορικής συνειδητότητας και κοινωνικής επίγνωσης». Ήταν, δηλαδή, «υποκειμενική χειρονομία» που λάμβανε υπόψη τις ιστορικές συνθήκες και τις κοινωνικές ανάγκες της εποχής του 19ου και του πρώτου μισού του 20ου αιώνα στην πόλη μας.

Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος π. Ιγνάτιος, Θρησκευτικά: Μιλώντας για το Θεό, υπερασπίζοντας τον άνθρωπο

πηγή: Πεμπτουσία

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΚΑΙ ΑΛΜΥΡΟΥ κ.κ. ΙΓΝΑΤΙΟΥ,

Στη Θεολογική Ημερίδα του Γραφείου

Επιθεώρησης θρησκευτικών Μαθημάτων,

Μέσης Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας

και Πολιτισμού της Κύπρου.

ΘΕΜΑ: «ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ: ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΟ, ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ»

Η συζήτηση για το μάθημα των θρησκευτικών δεν είναι πρόσφατη. Έχει ιστορία τριών σχεδόν δεκαετιών. Ούτε και έχει μόνον τους προφανείς συνομιλητές, Κράτος και Εκκλησία. Περιλαμβάνει επίσης διαφορετικές τάσεις στον χώρο των Θεολόγων, της Εκκλησίας, της Πολιτείας αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας.

Επίσης, υπάρχει μεγάλη δυσκολία να εντοπιστεί το καθεαυτό πρόβλημα, καθώς η σχετική συζήτηση χρησιμεύει, ως μη όφειλε, ως πεδίο έκφρασης και εκτόνωσης ευρύτερων κοινωνικών και ιδεολογικών συγκρούσεων, καθιστώντας το μάθημα έρμαιο εξελίξεων σε όλους σχεδόν τους χώρους της σύγχρονης Ελληνικής πραγματικότητας και τον Θεολόγο Καθηγητή άκρως ευάλωτο σε πιέσεις, οι οποίες δεν τον αφορούν ή τον βρίσκουν παντελώς απροετοίμαστο και ακάλυπτο, από χώρους που υποτίθεται θα τον προφύλασσαν ή θα τον εξόπλιζαν με στέρεα επιχειρήματα.

Σήμερα, δεν θα επιχειρήσουμε ανάλυση των διαφορετικών επιπέδων προσέγγισης. Αν και έχω πλήρη εικόνα των ζυμώσεων, καθώς συμμετείχα ενεργά σε ομάδες διαλόγου της Εκκλησίας με φορείς, καταλήγω σε μια στάση, η οποία αφομοιώνει την σοφία του παρελθόντος, αξιολογεί το παρόν, αλλά βλέπει προς το μέλλον, στάση την οποίαν σας προτείνω ολόψυχα.

Το τρίπτυχο αυτό δεν αποτελεί προσωπική μου πρωτοτυπία. Ανακεφαλαιώνει την μέθοδο της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια όλης της ιστορικής της διαδρομής, κατά την οποία θέλησε πάντοτε να βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τον κόσμο, χωρίς όμως να χάνει την εσχατολογική της προοπτική.

Στον διάλογο αυτό βασική προϋπόθεση υπήρξε πάντα η πεποίθηση πως οι άνθρωποι πασχίζουν πάντα για το καλύτερο. Πως σε κάθε ανθρώπινη καρδιά υπάρχει πάντα ο πόθος μιας υπέρβασης των κακώς κειμένων. Και τέλος, πως η καλή προαίρεση και η ειλικρίνεια, σε βάθος χρόνου, υπερτερούν, τελικά, της υστεροβουλίας και των πονηρών σχεδίων.

Πρακτικά αυτό σημαίνει:

α. πως αντί η Εκκλησία και ο Θεολογικός κόσμος, ευρύτερα, να αναλώνονται στον εντοπισμό υποχθόνιων προθέσεων, πρέπει έστω κατ΄ αναλογία να βελτιώνουν διαρκώς την ποιότητα της έκφρασης του Θεολογικού λόγου.

β. πως σε κάθε διαπραγμάτευση, συζήτηση, ακόμη και διαφωνία, πρέπει να επιδιώκεται διαρκώς το αίτημα της ενότητας, είτε σε Εκκλησιαστικό, είτε σε Κοινωνικό, είτε σε Εθνικό επίπεδο, με ευρύτερο και διηνεκές όραμα την ενότητα και την συμφιλίωση όλης της οικουμένης.

Και κάτι τρίτον, πιο συγκεκριμένο: Στη συζήτηση για το μάθημα των Θρησκευτικών, μάθημα ούτως ή άλλως με ιδιαίτερες απαιτήσεις, πολλά προβλήματα και διαρκώς νέες προκλήσεις, αναγνωρίζω σε όλους τους εμπλεκόμενους, και κυρίως στους Θεολόγους, που ανέλαβαν να εκπονήσουν τα νέα προγράμματα, ειλικρινές ενδιαφέρον για το μέλλον του μαθήματος, μόχθο, αλλά και παιδαγωγικούς οραματισμούς, όπως διαμορφώνονται από την σύγχρονη παγκόσμια πραγματικότητα.

Επιθυμώ, μάλιστα, να σας ενημερώσω, πως υπάρχει μια πλήρης συμφωνία μεταξύ των εκ πρώτης όψεως συγκρουόμενων τάσεων μέσα στον χώρο των Θεολόγων Καθηγητών, η οποία εκφράζεται στο τρίπτυχο, το οποίο και η Εκκλησία της Ελλάδος με κάθε τρόπο τονίζει:

Α. Σύγχρονο ανοιχτό μάθημα, με βαρύτητα στην Ορθόδοξη παράδοση του λαού μας.

Β. Υποχρεωτικότητα του μαθήματος.

Γ. Το μάθημα στα χέρια των Θεολόγων Καθηγητών.

Υπάρχει βέβαια και κάτι, το οποίο συχνά αποσιωπείται, παραμένει, όμως, γεγονός, που εάν λησμονηθεί, έχει απρόβλεπτες συνέπειες:

Υπεύθυνη για το περιεχόμενο και τη μορφή του μαθήματος είναι η Πολιτεία. Η Εκκλησία παρεμβαίνει μόνον σε θέματα δογματικής φύσεως ή αλλοιώσεις της πνευματικής και ηθικής της διδασκαλίας.

Περιγράφοντας αυτό το πλαίσιο, δεν σημαίνει πως δέχομαι προσωπικά, αλλά και ως μέλος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, πως οι νέες προτάσεις δεν έχουν προβλήματα μορφής, μεθόδου, αλλά και παιδαγωγικής. Ήδη η Εκκλησία, με τεκμηριωμένη πρόταση, που πρόεκυψε από ειδική επιτροπή Ιεραρχών της Εκκλησίας της Ελλάδος, ειδικών Επιστημόνων και έμπειρων παιδαγωγών Θεολόγων, θέλησε να συμβάλει στην βελτίωση του νέου προγράμματος σπουδών. Ήδη έχουμε τα πρώτα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας με το Υπουργείο Παιδείας της Ελλάδος. Η συνεργασία συνεχίζεται.

Οι παρεμβάσεις, όμως, αυτές δεν πρέπει να αποκρύψουν την ανάγκη προβολής μιας ευρύτερης προβληματικής, που επιβάλλουν οι ραγδαίες εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο σε όλους τους τομείς της ζωής των λαών.

Την αναγκαιότητα αλλά και τον προσανατολισμό του μαθήματος των Θρησκευτικών θα κρίνει η αποτελεσματικότητα της ανταπόκρισης σε αυτές τις προκλήσεις και όχι οι θεμιτές μεν, όχι όμως κυρίαρχες δε διαφωνίες, με κύριο χαρακτηριστικό την εσωστρέφεια και τις ιδεολογικές εμμονές.

Η πραγματικότητα, πλέον, βοά: Στο προσκήνιο διαδραματίζονται μάχες, που αφορούν τα θεμελιώδη του πολιτισμού μας: Την αξία του ανθρώπου, την δικαιοσύνη, την ανθρώπινη συνύπαρξη, την καταστροφή της γης, τον φόβο ως μόνιμο σύντροφο της καθημερινότητάς μας, την κατεδάφιση όλων των μηχανισμών ασφαλείας και προστασίας, την παγκοσμιοποίηση της υποβάθμισης της ανθρώπινης ζωής.

Αυτές είναι οι προκλήσεις, οι οποίες θέτουν το ερώτημα της αναγκαιότητας του μαθήματος των Θρησκευτικών. Ευεργετικές, κατά μίαν έννοια, προκλήσεις, καθώς μας καλούν να απεγκλωβιστούμε από περιορισμένων οριζόντων συζητήσεις περί μορφής ή μεθόδου, και να ανοιχτούμε σε ορίζοντες πλατείς, ορίζοντες πανανθρώπινους και φλέγοντες, ορίζοντες προς τους οποίους ατένιζε πάντα η Ορθόδοξη Θεολογία και η Πατερική σοφία.

Το να επικαλείται κανείς αποκλειστικά το παρελθόν ή την συνταγματικότητα του μαθήματος, ως μοναδικά επιχειρήματα της διατήρησης του μαθήματος, υποβιβάζει την συζήτηση σε νομικού ή ιστορικού περιεχομένου διένεξη με περιορισμένο ακροατήριο.

Αυτό που θα δώσει νέα πνοή στη σχετική συζήτηση, είναι η ένταξή του στο πλέγμα των δράσεων αντίστασης κατά του απανθρωπισμού, της μισαλλοδοξίας και της υποβάθμισης όλων εκείνων των πνευματικών και πολιτιστικών παρακαταθηκών, που δημιούργησαν τον σύγχρονο πολιτισμό και θεμελίωσαν τις Ευρωπαϊκές αρχές και τις αξίες.

ΜΑΘΗΜΑ ΑΛΗΘΙΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Τα κεκτημένα αυτά, απεδείχθη από την πραγματικότητα, πως πάντα είχαν και συνεχίζουν να έχουν αδήριτη την ανάγκη τροφοδοσίας. Την τροφοδοσία εξασφαλίζουν πάντα οι πηγές. Και από τις πηγές αυτές, το Ευρωπαϊκό σύστημα, πολιτικό, κοινωνικό, επιστημονικό και οικονομικό, απεφάσισε να αποστασιοποιηθεί. Η επιστροφή στις Χριστιανικές πηγές, δεν αποτελεί απαίτηση ενός Χριστιανικού κατεστημένου, αλλά αγωνία επανατροφοδότησης της βαθύτατης ανθρωπιστικής και πνευματικής υπόστασης της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

Η βίαιη αποκοπή των Ευρωπαϊκών θεσμών και δομών, από το Χριστιανικό τους υπόβαθρο οδήγησε σε ραγδαίο μαρασμό όλα τα οράματα, αφήνοντας, μάλιστα, εκτεθειμένη την Ευρωπαϊκή Κοινωνία σε μια νέου τύπου εισβολή, η οποία μέσα από τον παραλογισμό και την κτηνωδία, εγείρει ερωτήματα πνευματικότητος, θρησκευτικότητας και νοήματος ζωής.

ΜΥΗΣΗ ΣΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

Αυτή την ανάγκη ανατροφοδοσίας μπορεί και πρέπει να διακονήσει ένα σύγχρονο μάθημα Θρησκευτικών. Από τη στιγμή που θα εκτιμηθεί, στις αληθινές του διστάσεις, ο θανάσιμος κίνδυνος μετατροπής του ανθρώπου σε αναλώσιμο είδος, το μάθημα αυτό θα τεθεί στην πρωτοπορία της επαναθεμελίωσης ενός αληθινού ανθρωπισμού και κατ΄ επέκταση ενός νέου ανθρώπινου πολιτισμού. Μόνον με την διαδικασία αυτή, θα νοηματοδοτηθούν οι σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις, οι απίστευτες δυνατότητες της επικοινωνίας και οι σαρωτικές αλλαγές σε όλους τους τομείς της επιστήμης. Μόνον μέσω αυτής της οδού θα καταστεί σαφές σε τί αντιστεκόμαστε, πώς αντιστεκόμαστε και τί υπερασπιζόμαστε.

Τίποτε αυτονόητο δεν υφίσταται πλέον. Οι κοσμοϊστορικές αλλαγές που συνέβησαν πριν 1.700 χρόνια με άξονα το μήνυμα της αγάπης, της ανθρώπινης συμφιλίωσης και της αιώνιας ανθρώπινης προοπτικής που έφερε ο Χριστιανισμός, απαιτούν νέα μύηση συνοδευόμενη από εμβάθυνση πνευματικότητας, γνώση των παγκοσμίων συνθηκών και θερμό οραματισμό. Πάνω σε αυτές τις συνισταμένες μπορεί με άνεση να δομηθεί ένα μάθημα συνθέτοντας όλες τις τάσεις, τόσο εκείνες που θέλουν εμφανή τον Ορθόδοξο χαρακτήρα του, όσο και εκείνες που τείνουν προς το άνοιγμα σε νέες κατευθύνσεις.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΔΙΕΞΟΔΑ

Με δεδομένες τις παγκόσμιες εξελίξεις, καθίσταται σαφές πως όλοι είμαστε υποχρεωμένοι να συνυπάρξουμε, να διαλεγόμαστε, να συνθέτουμε και να αποδεχόμαστε την διαφορετικότητα. Στεγανά σύνορα δεν μπορούν να υπάρξουν. Δεν υπάρχουν, πλέον, αμιγώς Εθνικά προβλήματα. Και συγχρόνως, κανένα πρόβλημα δεν αφήνει ανεπηρέαστο κανέναν Λαό. Το τραγικό είναι, πως εκλείπει καθημερινά η δυνατότητα διαλόγου, ενώ συγχρόνως θεμελιώδη προβλήματα της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως το νήμα της ζωής και η θρησκευτικότητα ούτε καν τίθενται, έστω και αν καθορίζουν καθημερινά ένα πλήθος εξελίξεων.

Ένα σύγχρονο μάθημα Θρησκευτικών επιβάλλεται να θέσει τα θέματα αυτά, αλλά και να υποδείξει μέθοδο προβληματισμού και διαλόγου. Παρά τα ιστορικά ατοπήματα, η Χριστιανική Πίστη είναι από τη φύση της ανοιχτή, έτοιμη να ακούσει, έτοιμη να ανταποκριθεί, έτοιμη να δράσει συμφιλιωτικά. Αυτά τα πολύτιμα δώρα έχει να προσφέρει το μάθημα στην σύγχρονη κοινωνία.

ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Επιτρέψτε μου να έχω μια υποψία: Οι μεγάλες συζητήσεις σχετικά με το μάθημα, πέραν των αντικειμενικών εκκρεμοτήτων, ίσως και να υποδηλώνουν μια αμηχανία, μια εκκρεμότητα αν προτιμάτε, ως προς τον ρόλο της συνολικής Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο.

Υπάρχει μεγάλη ανάγκη επιστροφής στα ουσιώδη, τα θεμελιώδη. Ένα μεγάλο όραμα, η διατύπωση ή μάλλον η επαναδιατύπωση μιας μεγάλης αποστολής έχω την βεβαιότητα πως θα λύσει αυτομάτως πληθώρα θεμάτων. Και ως τέτοια έρχομαι να διατυπώσω την υπεράσπιση του μεγαλείου του ανθρώπου. Μια τέτοια αποστολή, πέραν του λυτρωτικού της προσανατολισμού, θα βρει, αν όχι συνοδοιπόρους, τουλάχιστον πρόθυμους συνομιλητές σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας. Πρέπει απαραιτήτως το μάθημα να απεγκλωβιστεί από έναν άχαρο και εν πολλοίς παραπλανητικό ρόλο, εκείνο της υπεράσπισης του Θεού. Ένα νέο μάθημα θρησκευτικών καλείται να μιλήσει για τον Θεό, υπερασπιζόμενο τον άνθρωπο, ως ζωντανή εικόνα του Θεού δημιουργού.

Μια νέα μορφή μαθήματος, όποια και αν είναι, θα αφήνει πάντα περιθώρια γνήσιας Ορθόδοξης Θεολογικής προσφοράς εκ μέρους Θεολόγων κατάλληλα προετοιμασμένων, με διευρυμένους ορίζοντες, κυρίως όμως εμπνευσμένους από οράματα, τα οποία θα προέλθουν από έναν στέρεο Εκκλησιαστικό λόγο και έναν σαφή προσανατολισμό κοινωνικής παρέμβασης. Αυτό, όμως, που θα επιδράσει καταλυτικά σε μια νέα θρησκευτική διαπαιδαγώγηση, είναι η ενότητα όλων των παραγόντων και των χώρων της εκκλησιαστικής ζωής. Εάν αυτή επιτευχθεί, πρακτικά προβλήματα, όπως η επιμόρφωση των Θεολόγων, η επάρκεια του υλικού, οι υποδομές κ.λπ. θα επιλυθούν πολύ ευκολότερα.

Αγαπητοί μου, οι καιροί κρίσιμοι, η πρόκληση για όλους μας μεγάλη!

Εύχομαι να φανούμε αντάξιοι των περιστάσεων. Σας ευχαριστώ.

* Ομιλία του Σεβ. Μητροπολίτη Δημητριάδος κ. Ιγνατίου σε Θεολογική Ημερίδα, που διοργανώθηκε από το Γραφείο Επιθεώρησης Θρησκευτικών Μαθημάτων, Μέσης Εκπαίδευσης, Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου. Η Ημερίδα, με γενικό θέμα «Μάθημα Θρησκευτικών: παρόν και μέλλον», πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Τελετών του Πολιτιστικού Κέντρου της Ιεράς Μονής Κύκκου (Μετόχιον Αρχαγγέλου, Λευκωσία), με τη συμμετοχή μάχιμων εκπαιδευτικών θεολόγων της Κύπρου, φοιτητών και δασκάλων.

http://www.pemptousia.gr/2017/05/thriskeftika-milontas-gia-to-theo-iperaspizontas-ton-anthropo/

Σειρά συζητήσεων με θέμα "Η κρίση του εκσυγχρονισμού" στην Αθήνα

πηγή: Αντίφωνο

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης, Ο νεομάρτυρας ιεραπόστολος π. Δανιήλ Συσόεφ και η σημασία του μαρτυρίου του

Ο νεομάρτυρας ιεραπόστολος π. Δανιήλ Συσόεφ και η σημασία του μαρτυρίου του 

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

[Ομιλία που πραγματοποιήθηκε στο Ρέθυμνο τη Δευτέρα 24 Οκτωβρίου 2016, στα πλαίσια των εβδομαδιαίων συνάξεων της ενορίας του μητροπολιτικού ναού Εισοδίων της Θεοτόκου Ρεθύμνου, στην αίθουσα της ενοριακής εστίας].

Μετά από χρόνια, η ιστορία του ίσως μοιάζει με παραμύθι. Ένα παλικάρι γεμάτο αγάπη, που δε φοβόταν να μιλάει στους άλλους για το Χριστό, αν και είχε δεχτεί πολλές απειλές και η δολοφονία του ήταν αναμενόμενη. Όμως προχωρούσε μπροστά, μεταδίδοντας σε Ρώσους νεοπαγανιστές, μουσουλμάνους, εθνικιστές, προτεστάντες και άλλες ομάδες την αλήθεια της Ορθοδοξίας, αφού πίστευε πως «αν δεν κηρύξουμε σ’ αυτούς το λόγο της σωτηρίας, θα είμαστε άσπλαχνοι». Αυτό το παλικάρι ήταν ένας ορθόδοξος ιερέας – και, από τις 19 Νοεμβρίου 2009, ένας νεομάρτυρας.

Είναι σίγουρο πως κάποιοι θα τον θεωρήσουν φανατικό και δε θα καταλάβουν την αγωνία του για το συνάνθρωπο, που προερχόταν από την ειλικρινή αγάπη, η οποία «ου ζητεί τα εαυτής» (=δεν επιδιώκει το συμφέρον της –αλλά, εννοείται, το συμφέρον του συνανθρώπου). 

Σήμερα είναι της μόδας η ιδέα ότι όλες οι θρησκείες είναι εξίσου καλές, εξίσου «αληθινές» ή εξίσου απατηλές, ανάλογα με τις φιλοσοφικές και ιδεολογικές πεποιθήσεις του καθενός. Οι χριστιανοί κατηγορούμαστε ότι φοράμε παρωπίδες, αλλά δεν είναι έτσι, γιατί οι αληθινοί χριστιανοί υπηρετούν με αγάπη το συνάνθρωπο και σέβονται την ελευθερία του, ακόμη κι όταν ασκούν ιεραποστολή, γι’ αυτό και η ορθόδοξη ιεραποστολή δεν ασκείται (δεν επιτρέπεται να ασκείται) ποτέ με τη βία ή με την απάτη. Ευχόμαστε η θυσία του π. Δανιήλ να βοηθήσει κάποιους να δουν τα πράγματα πιο ανοιχτόμυαλα.

Όπως τις δεκαετίες του 1970 και 80 προκάλεσε τεράστια εντύπωση στον ορθόδοξο κόσμο ο π. Σεραφείμ Ρόουζ στις ΗΠΑ, ο οποίος συγκλόνισε με τη ζωή του, τις πνευματικές του αναζητήσεις και τον πρόωρο θάνατό του († 2 Σεπτ. 1982), έτσι και σήμερα προκαλεί ανάλογη εντύπωση η ζωή και ο πρόωρος θάνατος του π. Δανιήλ Συσόεφ. Ό,τι ήταν τότε ο π. Σεραφείμ από την Αμερική, είναι τώρα, τηρουμένων των αναλογιών, ο π. Δανιήλ από τη Ρωσία.

Η εποχή μας δεν είναι πνευματικά ξηρή. Και σήμερα ακόμη, σ’ αυτό τον κόσμο που μοιάζει περισσότερο με καζάνι που κοχλάζει (και πότε δεν ήταν έτσι βέβαια; αλλά σήμερα υποτίθεται ότι είμαστε προοδευμένοι και ότι έχουμε ξεφύγει από την αγριότητα και τον πρωτογονισμό), και σήμερα λοιπόν ακόμη αναδεικνύονται ορθόδοξοι χριστιανοί άγιοι. Αυτοί οι άγιοι είναι και μοναχοί (όπως οι μεγάλοι γέροντες της εποχής μας) και κοσμικοί, και ιερείς και λαϊκοί.

Επίσης έχουμε αρκετούς σημαντικούς ιεραποστόλους, σε πάρα πολλές χώρες, ιδίως του τρίτου κόσμου, οι οποίοι μεταδίδουν με αυταπάρνηση το μήνυμα του Ευαγγελίου σε χιλιάδες ανθρώπους, υπό συνθήκες τρομερά αντίξοες και επικίνδυνες, αλλά και αγωνίζονται για τη βελτίωση της δύσκολης ζωής των λαών του τρίτου κόσμου. Πολλοί από αυτούς τους ιεραποστόλους – ίσως οι περισσότεροι – είναι Έλληνες, αλλά υπάρχουν και ντόπιοι, όπως ο π. Ανδρέας Ζιρόν στη Γουατεμάλα († 16 Φεβρουαρίου 2014), ο π. Αθανάσιος Μανάλου στην Ινδονησία († Χριστούγεννα 2013), ο π. Ιωάννης Τανβήρ στο Πακιστάν, πλήθος Αφρικανών ιερέων στην Αφρική, ο π. Πήτερ Γκίλκουιστ κ.ά. στις ΗΠΑ κ.π.ά.

Κάποιοι μάλιστα πρωτοπόροι ιεραπόστολοι του καιρού μας μάλλον είναι και άγιοι ιεραπόστολοι.

Υπάρχουν επίσης στις πόλεις και τα χωριά μας πολλοί καλοί κληρικοί, οι οποίοι αγωνίζονται και για να ταΐσουν τους πεινασμένους και να ανακουφίσουν τους πονεμένους, αλλά και για να διδάξουν και να καθοδηγήσουν τους πνευματικά πεινασμένους και πονεμένους, βοηθώντας τους να πλησιάσουν τον ουράνιο άρτο, το Γιατρό των ψυχών, τον Ιησού Χριστό.

Τέλος, σήμερα, ευτυχώς ή δυστυχώς, έχουμε και πολλούς μάρτυρες. Οι περισσότεροι είναι χριστιανοί που ζούσαν στις περιοχές, όπου μαίνεται ο πόλεμος με τους τζιχαντιστές, και πεθαίνουν για τη χριστιανική τους πίστη επειδή επιτίθενται εκεί οι βάρβαροι και φανατικοί πολεμιστές του Ισλάμ. Πολλοί πεθαίνουν επίσης επειδή μεταστράφηκαν από το Ισλάμ (τη θρησκεία των μουσουλμάνων) στο χριστιανισμό. Δεν είναι μόνον ορθόδοξοι, αλλά και κόπτες και προτεστάντες. Αλλά και ορθόδοξοι.

Η περίπτωση του π. Δανιήλ Συσόεφ έχει την ιδιαιτερότητα ότι συνδυάζει όλα αυτά τα στοιχεία. Είναι και μεγάλος ιεραπόστολος και εξαίρετος κληρικός (έγγαμος και πατέρας τριών κοριτσιών) και μάρτυρας και, κατά πολλούς, ένας σύγχρονος άγιος. Και το ότι ήταν άνθρωπος που έζησε και έδρασε σε μια σύγχρονη μεγαλούπολη, τον κάνει πιο «δικό μας», πιο όμοιο με εμάς, και η περίπτωσή του μας αφορά (και μας ταρακουνά, πρέπει να μας ταρακουνήσει) μάλλον περισσότερο από τις περιπτώσεις των αδελφών μας ιεραποστόλων που ξενιτεύτηκαν και έδρασαν ή δρουν σε μακρινές και τριτοκοσμικές χώρες.

Ο π. Δανιήλ γεννήθηκε το 1974. Ο πατέρας του ήταν ιερέας και δάσκαλος και η μητέρα του δασκάλα. Τον μεγάλωσαν με αγάπη και πίστη στο Χριστό. Από μικρός ήταν κοντά στην Εκκλησία. Εργάστηκε μάλιστα εθελοντικά, σε εφηβική ηλικία, για την ανακατασκευή του ιστορικού μοναστηριού της Όπτινα, ενός από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα της Ορθοδοξίας, όχι μόνο στη Ρωσία, αλλά σε όλο τον κόσμο. Συνεπώς, είχε κάποια επαφή με τη μεγάλη πνευματική παράδοση των Ρώσων αγίων και γερόντων.

Αν ποτέ έχασε την πίστη του ή τι αμφιβολίες μπορεί να τον συντάραξαν όταν ήταν έφηβος π.χ., δεν το ξέρουμε. Πάντως απ’ όποιες αναζητήσεις κι αν πέρασε ή δεν πέρασε, ως ενήλικας ήταν γεμάτος αγάπη για το Χριστό και τους συνανθρώπους του, για όλο τον κόσμο.

Μεγαλώνοντας σπούδασε στο Θεολογικό Σεμινάριο της Μόσχας και κατόπιν στη Θεολογική Σχολή, από την οποία αποφοίτησε το 2001.

Παντρεύτηκε σε ηλικία 21 ετών την Ιουλία Μιχαΐλοβνα Μπρίκινα, με την οποία απέκτησε τρεις κόρες, την Ιουστίνα, τη Δωροθέα και την Αγγελίνα. Η Δωροθέα, η δεύτερη, ήταν 8 χρονών όταν σκοτώθηκε ο πατέρας της. Σήμερα οι κόρες του είναι 21 και 15 ετών, ενώ η μικρότερη δεν ξέρω τι ηλικία έχει.

Το 1996, σε ηλικία 22 ετών και ενώ είχε χειροτονηθεί διάκονος, η Εκκλησία της Ρωσίας ανέθεσε στον π. Δανιήλ να συζητά με ανθρώπους μπλεγμένους σε αιρετικές ομάδες και παραθρησκευτικές σέχτες. Γράφει ο βιογράφος του Χαράλαμπος Άνδραλης: «Η ιεραποστολική φλόγα έκαιγε ακατάπαυστα στην καρδιά του π. Δανιήλ. Στεναχωριόταν πολύ, όταν έβλεπε ανθρώπους που δεν πίστευαν στο Θεό και ζούσαν μέσα σ’ ένα ψέμα. Τους θεωρούσε κι αυτούς παιδιά του Θεού και έκανε πολλές προσπάθειες για να τους μεταπείσει και να τους φέρει στην αληθινή πίστη».

Όταν αργότερα έγινε ιερέας και καθώς περνούσαν τα χρόνια, η ιεραποστολική του δράση έγινε πιο έντονη. Άρχισε να συζητάει με όλους. Να τονίζει ότι η Ορθοδοξία είναι ο δρόμος της σωτηρίας και να προσεγγίζει προτεστάντες, μάρτυρες του Ιεχωβά, ειδωλολάτρες (από εκείνους που αναβίωναν τη λατρεία των αρχαίων ρωσικών θεών), ακραίους εθνικιστές, νεοναζί, ακραίους αθεϊστές σταλινικής νοοτροπίας, και τελικά μουσουλμάνους, αν και αρχικά το Ισλάμ ήταν η θρησκεία που τον ενδιέφερε λιγότερο απ’ όλες – όμως τελικά ασχολήθηκε με αυτήν και έδωσε τη ζωή του για να μεταφέρει στους πιστούς του Ισλάμ την αλήθεια του Χριστού.

Έγραψε πολλά άρθρα και μερικά βιβλία, παρουσιάστηκε σε τηλεοπτικές εκπομπές, έκανε ομιλίες, δημιούργησε ιστολόγιο στο Διαδίκτυο και κανάλι με βίντεο στο YouTube, αλλά συμμετείχε και σε ανοιχτές συζητήσεις με ανθρώπους εκτός Εκκλησίας, όπως ειδωλολάτρες, μουσουλμάνους και προτεστάντες. Στους προτεστάντες πήγαινε και μόνος του, αλλά στις δημόσιες συζητήσεις, πολλές φορές (αν όχι πάντα) πήγαινε προσκαλεσμένος, δεν προκαλούσε ο ίδιος στη συζήτηση. Θεωρούσε όμως ότι έπρεπε να πάει παντού, ακόμη και με κίνδυνο της ζωής του. Σε μία από τις συζητήσεις του με μουσουλμάνους, ένας από τους διοργανωτές της συζήτησης έγινε ορθόδοξος χριστιανός. Πεποίθησή του, αλλά και αιτία της ιεραποστολικής του αγωνίας ήταν: «Μόνο στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό ο άνθρωπος πλησιάζει τόσο πολύ τη Θεϊκή ζωή, που βλέπει τη μυστηριώδη φλόγα της τριαδικής αγάπης».

Κάποια στιγμή πήγε στην επαρχία του Κιργιστάν και κήρυξε σε συνάξεις προτεσταντών με μεγάλη επιτυχία, αφού ακόμη και μερικοί πάστορες έγιναν ορθόδοξοι. Τόση ήταν η επιτυχία του, που η ηγεσία των τοπικών αιρέσεων απαγόρευσε τις συνάξεις όσον καιρό θα βρισκόταν εκεί ο π. Δανιήλ.

Η δράση του αυτή είχε ως αποτέλεσμα να προσέλθουν στην Ορθοδοξία περίπου 80 μουσουλμάνοι και 500 προτεστάντες, καθώς και άνθρωποι που είχαν εμπλακεί με τον αποκρυφισμό, τη μαγεία, την ειδωλολατρία κ.τ.λ. Εκτός αυτού, βοηθούσε ανθρώπους όχι μόνο στην περιοχή του, αλλά συγκεντρώνοντας και στέλνοντας οικονομική βοήθεια και σε όλο τον κόσμο: στην Ινδονησία, στη Ζιμπάμπουε κ.λ.π., ενώ είχε ταξιδέψει στα Σκόπια για να μιλήσει με σχισματικούς εθνικιστές χριστιανούς, είχε φιλοξενήσει στη Ρωσία ορθόδοξους από την Ταϊλάνδη, την Κίνα και την Ινδία και έψαχνε ευκαιρία να μιλήσει με ρωμαιοκαθολικούς από τη Δυτική Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική. 

Επειδή ήταν κατά το ήμισυ Τάταρος (φυλή στη Ρωσία, κατά βάσιν μουσουλμανική, η οποία στο παρελθόν είχε κατακτήσει τη Ρωσία όπως εμάς εδώ οι Τούρκοι), ο π. Δανιήλ είχε ασχοληθεί ιδιαίτερα με τους Τάταρους και πολλούς είχε φέρει στην Ορθοδοξία. Πίστευε και δίδασκε ότι η Ορθοδοξία είναι μια πίστη για όλους τους ανθρώπους, μια πίστη που ενώνει όλους τους ανθρώπους και ότι αν δεν τη μεταδώσουμε, με αγάπη και τιμιότητα, σε όλους τους ανθρώπους, είμαστε απάνθρωποι.

Σε κάποια συνέντευξη, τονίζει ότι, αν πεις σε ένα νέο να πιστέψει (αληθινά βέβαια) στο Χριστό, ουσιαστικά του λες να πάει κόντρα στην κοινωνία και μάλλον και στην ίδια την παρέα του. Και λέει:

«Είναι δύσκολο για έναν νέο να πάει κόντρα στην παρέα του, να γίνει το μαύρο πρόβατο. Το ουσιώδες είναι να έχει θάρρος. Όταν ήμουν εγώ νέος θεωρούσαμε ότι σου ανεβάζει το πρεστίζ το να είσαι διαφορετικός από τους άλλους. Πιστεύω ότι πρέπει να επιστρέψουμε σ’ αυτήν την παράδοση. Το μαύρο πρόβατο είναι ένα ευγενές ζώο, από καλή ράτσα. Ένας αληθινός χριστιανός πρέπει να το θυμάται αυτό. Αν δεν έχει τη δύναμη, να ζητάει τη βοήθεια του Θεού. Ένας νεαρός ιεραπόστολος θα πρέπει να ετοιμαστεί: τα λόγια του θα προκαλέσουν σκάνδαλο και αγανάκτηση. Αλλά δεν πρέπει να φοβάται. Η αποστολή μας έγκειται στο να λέμε πράγματα δυσάρεστα».

Στην ίδια συνέντευξη έφερε ως παράδειγμα μια κοπέλα, που μεταστράφηκε από το Ισλάμ στον αποκρυφισμό και τελικά στην Ορθοδοξία. Οι μουσουλμάνοι γονείς της την πολέμησαν εξουθενωτικά, την καταράστηκαν, της πέταξαν τις εικόνες (πάντως δεν τη σκότωσαν, ενώ έχουμε και παρόμοιες περιπτώσεις αλλού), κι όμως αυτή έμεινε σταθερή και τελικά έγινε και βοηθός και συνεργάτης του π. Δανιήλ στην εκκλησία. Εδώ αντίσταση στο κατεστημένο θεωρείται το να μην πηγαίνουμε στην Εκκλησία. Όμως στην πραγματικότητα αντίσταση είναι να πηγαίνουμε στην Εκκλησία και να ζούμε χριστιανικά, με αγάπη και συγχώρεση για όλο τον κόσμο (και για τους ξένους και τους μετανάστες, και για τους βιαστές και τους παιδεραστές – όχι βέβαια να αγαπάμε τις εγκληματικές πράξεις, αλλά τους ανθρώπους που έχουν πέσει θύματα του σατανά και κατέληξαν εγκληματίες). Αυτό ήταν και είναι πάντα ενάντιο στην κοινωνία, ακόμη και στους υποτιθέμενους πιστούς χριστιανούς.

Και λέει ο π. Δανιήλ:

«Εμείς οι χριστιανοί είμαστε τρομοκράτες, είμαστε μέλη μιας επαναστατικής ομάδας, που μάχεται τον άρχοντα του αιώνος τούτου, τον διάβολο. Οι εκκλησίες είναι οι ενδιάμεσοι σταθμοί. Εκεί δεχόμαστε πληροφορίες από την κυβέρνηση μας [σ.σ.: δηλαδή το Χριστό]: κωδικούς (Καινή Διαθήκη), ενισχύσεις (Θ. Ευχαριστία) και στήριξη από την κοινότητα. Κατέχουμε πολλές τεχνικές για να κάνουμε τρομοκρατικές επιθέσεις ενάντια στον άρχοντα του αιώνα τούτου».

«Συχνά αυτοί που δεν συμμετέχουν στις ακολουθίες της εκκλησίας βαριούνται εύκολα. Αυτοί που νομίζουν ότι κοιμώμενοι την Κυριακή αναπληρώνουν τον ύπνο που έχασαν την υπόλοιπη εβδομάδα και δεν πηγαίνουν στη Θεία Λειτουργία, σύντομα θα καταλάβουν ότι ο κυριακάτικος ύπνος δεν προκαλεί ευχαρίστηση. Μπορείς να φας και να αισθάνεσαι πεινασμένος ή να κοιμηθείς 25 ώρες και να νυστάζεις. ΑΝ Ο ΘΕΟΣ ΔΕΝ ΣΟΥ ΔΩΣΕΙ ΔΥΝΑΜΗ, ΔΕΝ ΘΑ ΤΗΝ ΒΡΕΙΣ ΠΟΥΘΕΝΑ ΑΛΛΟΥ. Αν είσαι ερωτευμένος με κάποιον, θέλεις να τον βλέπεις συνέχεια, να επικοινωνείς μαζί του. Δεν πρέπει να σε καταναγκάσει κανένας να πας στη συνάντηση, έτσι δεν είναι; Ο χριστιανισμός ανυψώνεται πάνω σ’ αυτήν την αγάπη μεταξύ Θεού και ανθρώπου».

«Οι χριστιανοί είναι πλάσματα άλλης φύσεως. Υπάρχει ο Homo Sapiens και o Homo Christian».

Με τον καιρό, δημιουργήθηκε η Κοινότητα Ορθόδοξων Τατάρων και ο Οργανισμός Πληροφόρησης του Αγίου Αχμέτ.

Το 2006 ο π. Δανιήλ οικοδόμησε έναν ξύλινο ναό προς τιμήν του αγίου αποστόλου Θωμά, του αποστόλου που, από τη μεγάλη λαχτάρα του να βεβαιωθεί για την αλήθεια της ανάστασης του Χριστού, ζήτησε να βάλει τα χέρια του στις πληγές Του και ο Χριστός ανταποκρίθηκε. Μέσα σ’ αυτή την εκκλησία ο π. Δανιήλ δολοφονήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2009. Είχε απειληθεί 14 φορές, ενώ είχε προληφθεί από την αστυνομία (εν αγνοία του) μια απόπειρα δολοφονίας του. Του είχε ανακοινωθεί ότι το Ισλάμ τον καταδικάζει σε θάνατο. Μετά το μαρτύριό του, όπως γράφτηκε, υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις μουσουλμάνων που βρήκαν το θάρρος να βαφτιστούν ορθόδοξοι χριστιανοί, επηρεασμένοι από το έργο και τη ζωή του.

Λέει ο φίλος του και στενός συνεργάτης του π. Γιούρι Μαξίμωφ:

«Γνωρίζω πολλούς καλούς ιερείς στη Ρωσία, αλλά ποτέ δεν συνάντησα έναν άνθρωπο που ν' αγαπά τόσο πολύ και με τόση αφοσίωση το Θεό όπως ο π. Δανιήλ». 

«Ποτέ του δεν επέβαλε τη γνώμη του δικτατορικά και πάντα άκουγε την αντίθετη γνώμη… Εάν καταλάβαινε ότι έχει κάνει λάθος, υποχωρούσε. Ήταν ένας άνθρωπος τίμιος και ήξερες από πριν ότι, εάν του ζητήσεις μια βοήθεια, θα σου τη δώσει. Για μένα ήταν ένας ιερέας-παράδειγμα».

«Λάμβανε από μουσουλμάνους απειλητικά τηλέφωνα και γράμματα. Ενάμιση χρόνο πριν τη δολοφονία του η μουσουλμάνα δημοσιογράφος H. Homidulina ζήτησε εισαγγελική δίωξη εναντίον του για υποκίνηση θρησκευτικού μίσους πράγμα που η εισαγγελία απέρριψε. Από τότε όμως άρχισε μια πραγματική καμπάνια δυσφήμησης του π. Δανιήλ, πράγμα που οι ορθόδοξοι δε γνωρίζουν αφού δεν είναι εξοικειωμένοι με τα μουσουλμανικά μέσα μαζικής ενημέρωσης».

«Έγραψε μια σειρά βιβλίων όπως: “Ένας περίπατος στην Ορθόδοξη Εκκλησία με ένα προτεστάντη”, όπου με βάση τη Βίβλο εξηγεί τη δομή της ορθόδοξης λατρείας. Το βιβλίο του ”Γάμος με έναν μουσουλμάνο” αναφέρεται στα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει μια χριστιανή που παντρεύτηκε έναν μουσουλμάνο. Ο π. Δανιήλ έλαβε πλήθος επιστολών όχι μόνο από κοπέλες που σκέφτονταν να παντρευτούν μουσουλμάνο και ζητούσαν συμβολή, αλλά και από Ρωσίδες που είχαν απαρνηθεί το Χριστό για να παντρευτούν μουσουλμάνο και τώρα αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα. Πολλές από αυτές τις γυναίκες με τη βοήθειά του επέστρεψαν στην Ορθοδοξία».

Σημείωση δική μου: Τι λέει ο π. Δανιήλ σ’ αυτό το βιβλίο δεν ξέρω, αλλά στο Διαδίκτυο δημοσιεύσαμε ένα εκτενές άρθρο που λέγεται «Γάμος χριστιανής με μουσουλμάνο» και εκεί εκφράζουμε την αγάπη μας σε χριστιανούς και μουσουλμάνους και εξηγούμε γιατί είναι σωστό ένας τέτοιος γάμος να σημαίνει προσπάθεια να έρθει ο μουσουλμάνος σύζυγος στην Ορθοδοξία (αν θέλει φυσικά) και όχι, όχι, να γίνει μουσουλμάνα η χριστιανή, για να παντρευτεί «τον αγαπημένο της». Αν τον αγαπά όντως, και αν είναι χριστιανή όντως, ας του μιλήσει για το Χριστό, την αληθινή ζωή.

Λέει ο π. Γιούρι Μαξίμωφ: «Η τελευταία μέρα της επίγειας ζωής του ξεκίνησε με τη Θεία Λειτουργία. Την ίδια μέρα βάπτισε ένα παιδί και έφερε στην αγκαλιά της εκκλησίας έναν νέο τον οποίο γλύτωσε από τον αποκρυφισμό. Λίγες ώρες πιο αργά άρχισε – ως συνήθως – τις ομιλίες του με βάση την Αγ. Γραφή και έμεινε έως αργά στον ναό συζητώντας με τους ενορίτες διάφορα προβλήματα. Όταν πια έμεινε μόνος, πήγε στο Άγιο Βήμα να προσευχηθεί. Εκείνη τη στιγμή μπήκε στο ναό ο δολοφόνος ο οποίος άρχισε να πυροβολεί και να φωνάζει: “Πού είναι ο Sisoev;”. Ο π. Δανιήλ βγήκε από το Άγιο Βήμα με θάρρος και κατευθύνθηκε προς το δολοφόνο λαμβάνοντας έτσι μαρτυρικό θάνατο.

…Πρέπει ν΄ αναγνωρίσω ότι πέρασε από το μυαλό μου η σκέψη πως πρέπει να φοβήθηκε στις τελευταίες του στιγμές, γι' αυτό ρώτησα τον μοναδικό αυτόπτη μάρτυρα του φόνου [σ.σ.: τον ψάλτη του ναού Βλαντιμίρ Στρελμπίτσκυ, που πυροβολήθηκε κι εκείνος, τραυματίστηκε αλλά έζησε]: τι έκανε ο π. Δανιήλ όταν βγήκε από το Άγιο Βήμα, όταν είδε τον μασκοφόρο με το πιστόλι στο χέρι; Μου απάντησε: “Πήγε κατευθείαν επάνω του”». 

Λόγια της πρεσβυτέρας Ιουλίας, της συζύγου του π. Δανιήλ, μετά τη δολοφονία του (μεταξύ άλλων):

«Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, σας ευχαριστώ για την υποστήριξη και τις προσευχές σας. Αυτός είναι ο πόνος που δεν μπορεί να εκφραστεί με λόγια. Αυτός είναι ο πόνος που βιώνουν εκείνοι που στάθηκαν στο Σταυρό του Σωτήρα. Αυτή είναι η χαρά που δεν μπορεί να εκφραστεί με λόγια, αυτή είναι η χαρά ποου βιώνουν εκείνοι που ήρθαν στον κενό Τάφο.

Ο π. Δανιήλ είχε προβλέψει ήδη το θάνατό του αρκετά χρόνια προτού συμβεί… Ανέβηκε στο Γολγοθά του στην ίδια εκκλησία που είχε χτίσει, στην εκκλησία στην οποία αφιέρωσε όλο το χρόνο και τη δύναμή του. Τον σκότωσαν, όπως τον προφήτη του παλιού καιρού, μεταξύ του ναού και του ιερού, και βρέθηκε πράγματι αντάξιος της κλήσης ενός μάρτυρα…

Πολύ συχνά μου έλεγε ότι φοβόταν ότι δεν υπήρχε αρκετός χρόνος, χρόνος για να γίνουν όλα. Βιαζόταν. Μερικές φορές, και ανθρώπινα, υπερέβαλλε, έσφαλλε, σκόνταφτε και έκανε λάθη, αλλά δεν έκανε κανένα λάθος για το κύριο ζήτημα, ότι η ζωή του ήταν αφιερωμένη εξ ολοκλήρου σε ΑΥΤΟΝ [στο Χριστό].

… Πολλές φορές είχε πει ότι θα τον σκότωναν. Εγώ τον ρωτούσα ποιος θα φρόντιζε εμένα και τα τρία παιδιά μας, κι αυτός μου απαντούσε ότι μας άφηνε σε ασφαλή χέρια. “Θα σας αφήσω την Παναγία. Αυτή θα σας φροντίσει”.

Αυτά τα λόγια ξεχάστηκαν πολύ γρήγορα. Μας είπε με ποια άμφια να τον θάψουμε. Κι εγώ αστειεύτηκα ότι δεν υπήρχε λόγος να μιλάει γι’ αυτό, γιατί δεν ξέραμε ποιος θα έθαβε ποιον. Είπε ότι εγώ θα τον έθαβα. Μόλις γύρισε η κουβέντα στις κηδείες, δε θυμάμαι λεπτομέρειες, αλλά του είπα ότι δεν είχα πάει ποτέ σε κηδεία ενός ιερέα. Και μου απάντησε ότι δεν πειράζει, επειδή θα ήμουν στη δική του…

Δεν είμαι διαλυμένη. Με υποστηρίζει. Τον αισθάνομαι δίπλα μου. Είχαμε πει ο ένας στον άλλο τόσα τρυφερά λόγια που δεν είχαμε πει ποτέ στη ζωή μας [σ.σ.: εννοεί, το τελευταίο διάστημα]. Μόνο τώρα καταλαβαίνω πόσο αγαπούσαμε ο ένας τον άλλο».

«Οι Άγιοι είναι δύσκολοι άνθρωποι. Διαθέτουν πάντοτε μια εμπνευσμένη ροπή και βρίσκονται πάντοτε μπροστά από τους άλλους όσον αφορά τις ιδέες τους, τα λόγια και τις πράξεις τους. Φαινόταν ότι πάντοτε βιαζόταν. Ωστόσο ήταν εμείς που βρισκόμασταν πίσω του. Ο π. Δανιήλ δεν βιαζόταν ποτέ, ήταν ένας μετρημένος άνθρωπος. Ήταν όμως αυτός που έδινε το βήμα και την ταχύτητα και δεν επέτρεπε σε κανένα να καθυστερεί», γράφει ο φίλος του και ιεραπόστολος π. Ολέγκ Στένυαβ.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι ο π. Δανιήλ ήταν ο 25ος ορθόδοξος ιερέας που δολοφονήθηκε στη Ρωσία τα τελευταία περίπου 25 χρόνια. Μετά από αυτόν, υπήρξαν κι άλλοι. Πολλές από αυτές τις δολοφονίες έγιναν από σατανιστές, ενώ άλλες από μέλη συμμοριών (με τις οποίες τα έβαζαν οι άξιοι αυτοί κληρικοί και αποσπούσαν μέλη τους, όπως ο π. Νέστωρ του Ζάρκι, 31 Δεκ. 1993) ή και από τυχαίους μεθυσμένους. Προσωπικά δεν έχω ακούσει άλλη περίπτωση δολοφονίας από μουσουλμάνο. Προφανώς δεν είχαν γίνει επικίνδυνοι, γι’ αυτό. Να αναφέρουμε φυσικά το νεομάρτυρα Ευγένιο Ροντιόνωφ, του 1996, Ρώσο στρατιώτη 19 ετών, που βασανίστηκε επί τρεις μήνες από Τσετσένους μουσουλμάνους για να αρνηθεί το Χριστό, σφάχτηκε σαν αρνί και, όπως φαίνεται, είναι πλέον θαυματουργός και μυροβλύτης.

Επίσης το 2010 δολοφονήθηκε στη Ρωσία ο πεντηκοστιανός πάστορας Άρθουρ Σουλεϊμάνωφ (Artur Suleimanov), πρώην μουσουλμάνος που είχε μεταστραφεί στο χριστιανισμό και ήταν πάστορας (δηλ. ιεροκήρυκας, ό,τι πιο κοντινό έχουν σε ιερέα) σε μια μεγάλη πεντηκοστιανική κοινότητα του Νταγκεστάν.

Στην Ελλάδα δε βλέπουμε παρόμοιες περιπτώσεις. Ίσως υπάρχουν, αλλά δεν γίνονται γνωστές. […]

Για να επιστρέψουμε στον π. Δανιήλ, το Συμβούλιο Μουφτήδων της Ρωσίας καταδίκασε το φόνο του, ενώ Ρώσοι μουσουλμάνοι αξιωματούχοι και ακτιβιστές αποκάλεσαν το φόνο προβοκάτσια (δηλ. ότι δεν τον έκανε αληθινός μουσουλμάνος, αλλά ψεύτικος), που, σε συνδυασμό με φόνους μουσουλμάνων κληρικών στο Βόρειο Καύκασο, είχε στόχο να προκαλέσει διαθρησκειακές συγκρούσεις στη Ρωσία. Πάντως οργανωμένοι εξτρεμιστές μουσουλμάνοι είχαν ανακοινώσει στον π. Δανιήλ ότι ήταν καταδικασμένος σε θάνατο. Δέκα μέρες μετά τη δολοφονία του, ένας ύποπτος σκοτώθηκε από την αστυνομία στη Μαχατσκαλά, στην προσπάθειά τους να τον συλλάβουν, ενώ λίγο μετά ανέλαβε την ευθύνη της δολοφονίας του π. Δανιήλ μια οργάνωση ισλαμιστών από το Βόρειο Καύκασο. Στο Βόρειο Καύκασο είχαν γίνει και οι δολοφονίες μουσουλμάνων κληρικών, ενώ στη Μαχατσκαλά (πρωτεύουσα του Νταγκεστάν) έγινε μετά από 7 μήνες η δολοφονία του πάστορα Άρθουρ Σουλεϊμάνωφ. Πώς συνδέονται όλα αυτά (αν συνδέονται), δεν το γνωρίζω.

Ποιοι σκότωσαν τους μουσουλμάνους κληρικούς; Εθνικιστές, νεοναζί; Εξτρεμιστές δήθεν ορθόδοξοι; Πάντως όχι αληθινοί ορθόδοξοι χριστιανοί. Όμως ο π. Δανιήλ, με βάση το Κοράνιο (δηλ. το κανονικό «ιερό βιβλίο» του Ισλάμ), έπρεπε να πεθάνει, γιατί ήταν εχθρός του Ισλάμ και το Κοράνιο διατάζει την εξόντωση των εχθρών του Ισλάμ, που χαρακτηρίζονται «εχθροί του Θεού»:

«Η τιμωρία εκείνων οι οποίοι πολεμούν τον Αλλάχ και τον Απόστολό Του, και διαβιούν στη γη άσχημα, είναι να εκτελούνται ή να σταυρώνονται ή να κόβονται τα χέρια και τα πόδια αντίπλευρα ή να εξορίζονται απ’ αυτή τη γη. Αυτοί έχουν την ατίμωση στον κόσμο αυτό και τους περιμένει στον άλλο Κόσμο μεγάλος παιδεμός, εκτός απ’ εκείνους που μετάνιωσαν και προτού τους κατακρίνετε, μάθετε ότι ο Αλλάχ είναι Πολυεπιεικής και Φιλεύσπλαχνος» (σούρα 5, στ. 33-34).

Ο π. Δανιήλ ήταν φίλος των μουσουλμάνων, αλλά εχθρός του Ισλάμ. Η θρησκεία του Ισλάμ, όπως νομίζω, μισεί τους μουσουλμάνους, όπως και κάθε ακραία θρησκεία και οργάνωση μισεί τους οπαδούς της. Τους χρησιμοποιεί, αλλά δεν τους αγαπά. Γι’ αυτό τους κρατάει παγιδευμένους στο σκοτάδι, γι’ αυτό και είναι έτοιμη να τους εξοντώσει ανελέητα μόλις ξεφύγουν από το δρόμο που τους έχει ορίσει. Ο π. Δανιήλ ήταν φίλος των μουσουλμάνων, γι’ αυτό αγωνίστηκε να ανασύρει όσο το δυνατόν περισσότερους από το σκοτάδι προς το Φως του Χριστού.

***

Για τον π. Δανιήλ πρέπει να πούμε ότι υπάρχει πλέον στη Ρωσία ένα ιεραποστολικό κέντρο που φέρει το όνομά του και πλαισιώνεται από φίλους και συνεργάτες του, που τιμούν τη μνήμη του με ιεραποστολική δράση (η ιστοσελίδα τους στο Διαδίκτυο: http://mission-center.com/), ενώ ήδη εντοπίζονται στο Διαδίκτυο πολλές εικόνες του, ρωσικής προέλευσης, που τον απεικονίζουν ως άγιο (μία από αυτές μοιράσαμε, η οποία, όπως μου επισήμανε ο φίλος και εξαίρετος αγιογράφος Αντώνης Λίτινας, έχει και θήκη για λείψανο, αυτό το μικρό κυκλάκι που υπάρχει πάνω). Επίσης υπάρχουν στα ελληνικά τρία απολυτίκια, ένα μεγαλυνάριο και ένα ποίημα Χαιρετισμών γι’ αυτόν.

Το μεγαλυνάριο και το ένα απολυτίκιο τα έγραψε ένας ροκάς, νέος σε ηλικία, στιχουργός ροκ τραγουδιών, που έχει πλησιάσει την Ορθοδοξία και έχει γράψει αρκετά τροπάρια για παλαιούς και σύγχρονους ορθοδόξους αγίους. Δεν ξέρω αν κάποια από αυτά ψάλλονται στην εκκλησία, πάντως είναι πολύ ενδιαφέρουσα για μένα η συνάντηση ενός ροκά (δηλαδή εξ ορισμού αντισυμβατικού και επαναστάτη) με ό,τι πιο πραγματικά αντισυμβατικό και επαναστατικό υπάρχει στον κόσμο, το Χριστό και τους ορθόδοξους αγίους. Ονομάζεται Ιωάννης Τσιλιμιγκάκης.

Το άλλο απολυτίκιο είναι του δικηγόρου και συγγραφέα Χαράλαμπου Άνδραλη, που έγγραψε για τον π. Δανιήλ στο εξαίρετο βιβλίο του «Νεομάρτυρες της Ορθοδοξίας στον 20ό και 21ο αιώνα», εκδόσεις Σταμούλη 2012, ενώ το τρίτο απολυτίκιο και οι Χαιρετισμοί έχουν δημοσιευθεί ανώνυμα στο Διαδίκτυο.

Πολλοί έχουν μιλήσει για τον π. Δανιήλ ως άγιο, όπως η μοναχή Προσδόκη από την ιερά μονή Ορμύλιας στη Χαλκιδική. 

***

Το μήνυμα του μαρτυρίου του π. Δανιήλ είναι πολλαπλό. Ξεκάθαρο, αλλά πολλαπλό.

Αποδεικνύει και επισημαίνει με έμφαση ότι:

Και σήμερα ακόμη, στην εποχή μας, «εποχή μαζικής αποστασίας από το χριστιανισμό» (όπως είχε γράψει ο γέροντας Σωφρόνιος), αξίζει να πεθάνει κάποιος για το Χριστό.

Και σήμερα μπορεί κάποιος να ζήσει τέτοια ζωή, ώστε τελικά να γίνει μάρτυρας του Χριστού – όχι απλά επειδή επιτέθηκαν οι τζιχαντιστές και τον έσφαξαν ή έσφαξαν όλο τον πληθυσμό της περιοχής, αλλά επειδή ο ίδιος έζησε έτσι, ώστε με τη θέλησή του πρόσφερε τον εαυτό του στο μαρτύριο (και στην αγιότητα).

Σημαντικό επίσης είναι ότι ο π. Δανιήλ άσκησε σπουδαίο ιεραποστολικό έργο χωρίς να φύγει από τον τόπο του. Μέσα σε μια μεγαλούπολη του σύγχρονου κόσμου. Εμείς ζούμε εδώ και μπορούμε – καλούμαστε – να γίνουμε ιεραπόστολοι στον τόπο μας, αφού τόσοι και τόσοι άνθρωποι ακριβώς δίπλα μας αγνοούν το Χριστό (και Έλληνες και ξένοι).

Μπορεί λοιπόν κάποιος να γίνει μεγάλος ιεραπόστολος σε μια σύγχρονη μεγαλούπολη, χωρίς να μεταφερθεί στον τρίτο κόσμο, γιατί οι πόλεις μας τείνουν να μετατραπούν σε τριτοκοσμικές κολάσεις και μέσα στα σπλάχνα τους κρύβουν κομμάτια τριτοκοσμικών κοινωνιών. Μπορεί κάποιος να γίνει ιεραπόστολος χωρίς να πάει στη ζούγκλα, γιατί οι πόλεις μας έχουν γίνει ήδη ζούγκλα. Το πεδίο της ιεραποστολικής δράσης λοιπόν μπορεί να είναι στην Αφρική ή τη Λατινική Αμερική ή την Ασία, αλλά μπορεί να είναι και η ζούγκλα της πόλης μας.

Εξάλλου, εδώ έχουμε και τον τουρισμό και είναι υποχρέωσή μας να προσφέρουμε στους χιλιάδες επισκέπτες μας όχι μόνο φαγητό, ήλιο, θάλασσα και αρχαία ιστορία, αλλά και τον πιο πολύτιμο θησαυρό που έχουμε: δυο λόγια για το Χριστό και την Ορθόδοξη Εκκλησία, με τα οποία μπορεί να αλλάξει η ζωή τους και ένας δυστυχισμένος άνθρωπος (ή ένας άνθρωπος που δεν ήξερε ότι είναι δυστυχισμένος, μακριά απ’ το Θεό) να γίνει πολίτης του ουρανού. Γιατί δεν το κάνουμε αυτό, για μένα είναι ακατανόητο.

Ιεραποστολή δεν κάνουμε για να αυξήσουμε τους «δικούς μας», ούτε για να επεκτείνουμε την «κυριαρχία μας» (πολιτισμική, οικονομική κ.λ.π.) σε άλλους. Κάνουμε ΜΟΝΟ για ένα λόγο: για να προσκαλέσουμε τους αδελφούς μας στη σωτηρία, την οποία κι εμείς δεν έχουμε «στο τσεπάκι μας», αλλά αγωνιζόμαστε όλη μας τη ζωή γι' αυτήν (αν αγωνιζόμαστε), προσπαθώντας να μάθουμε ν' αγαπάμε και μόνο ν' αγαπάμε.

Επίσης ο π. Δανιήλ μας δείχνει ότι μπορεί να γίνει ιεραποστολή και μέσα στο Ισλάμ και μας υποδεικνύει και τον τρόπο που μπορεί να συμβεί αποτελεσματικά αυτό. Προϋποθέτει αυτοθυσία βεβαίως, έχουν δίκιο εκείνοι που φοβούνται (κι εγώ φοβάμαι), αλλά μπορεί να γίνει, και ένας σύγχρονος άνθρωπος, κάτοικος μεγαλούπολης, με γυναίκα και παιδιά, το έκανε και έφερε πλούσιους καρπούς. Το ίδιο και ιεραποστολή μεταξύ ακραίων παγανιστικών και εθνικιστικών ομάδων (που δεν είναι χριστιανοί, ό,τι κι αν λένε, γιατί ο εθνικισμός πάει μαζί με τη βία και το ρατσισμό), αλλά και ανάμεσα στους προτεστάντες.

Το ζήτημα της ορθόδοξης ιεραποστολής στο μουσουλμανικό και τον προτεσταντικό κόσμο (ιεραποστολής που δεν κάνουμε) έχει δύο προβληματικές πτυχές, που και στις δύο απαντά η ζωή και το μαρτύριο του π. Δανιήλ. Η μία πτυχή είναι ότι δεν κάνουμε ιεραποστολή στους μουσουλμάνους, επειδή «θα μας σφάξουν».

Αυτό φυσικά δεν είναι απόλυτο και ας έχουμε υπόψιν ότι ο π. Δανιήλ βάφτισε περισσότερους από 80 ανθρώπους πριν «τον σφάξουν». Ο ίδιος όμως θα έλεγε: «Ας μας σφάξουν. Δεν είναι η αποστολή μας αυτή; Σταμάτησε ποτέ να κηρύττει κάποιος από τους αποστόλους του Χριστού, επειδή θα τον έσφαζαν; Όχι, ήταν έτοιμος και με χαρά θα τελείωνε τη ζωή του έτσι και όχι αλλιώς».

Στις μουσουλμανικές χώρες έχουμε ορθόδοξους χριστιανούς, και λαϊκούς, αλλά και ιερείς και αρχιερείς. Εκείνοι ιδίως οι ιερείς και αρχιερείς δεν έχω ακούσει ποτέ να έκαναν ιεραποστολή. Μάλιστα έχουμε και αντίθετα δείγματα, δείγματα όπου πλησιάζουμε τους αλλόθρησκους και τους αιρετικούς σα να είμαστε όλοι μαζί πιστοί του αληθινού Θεού. Αλλά ο π. Δανιήλ δείχνει ότι μάλλον έπρεπε και πρέπει να το δούμε αλλιώς.

Η τραγική ειρωνεία είναι ότι και χωρίς να κάνουμε ιεραποστολή και «να δώσουμε αφορμή», και «αθώοι» που είμαστε, τώρα μας σφάζουν. Καλύτερα δε θα ήταν λοιπόν να είχαμε κάνει το έργο μας, ώστε και να σφαζόμαστε με αιτία και όχι αναίτια, αλλά και να έχουν σωθεί, με τη χάρη του Θεού, μερικοί – ή ίσως και πολλοί – συνάνθρωποί μας;

Η δεύτερη πτυχή του ζητήματος της (απούσας) ιεραποστολής στο μουσουλμανικό και τον προτεσταντικό κόσμο είναι η παράλογη ιδέα ότι «πρέπει να είμαστε φίλοι με τις άλλες θρησκείες και με τους ηγέτες τους» και ότι, αν αγαπάμε και σεβόμαστε το διπλανό μας, που ανήκει σε άλλη θρησκεία ή άλλο χριστιανικό δόγμα, «πρέπει να τον αφήσουμε όπως είναι και να μην προσπαθούμε να τον αλλάξουμε, καλώντας τον να μεταστραφεί στην Ορθοδοξία». Γι’ αυτούς τους λόγους, αν και στο δυτικό κόσμο ευτυχώς δρουν αρκετοί ορθόδοξοι ιεραπόστολοι, όμως βλέπουμε να πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις, που δρουν ιδιωτικά από το προσωπικό φιλότιμό τους, και όχι για οργανωμένες ιεραποστολικές προσπάθειες κεντρικά σχεδιασμένες από την Εκκλησία. Εμείς επίσημα, ως Ορθόδοξη Εκκλησία, «δεν κάνουμε ιεραποστολή στους προτεστάντες», ούτε στους ρωμαιοκαθολικούς βεβαίως, αλλά τους θεωρούμε «ήδη χριστιανούς» και τρώμε και πίνουμε μαζί τους και συνεορτάζουμε τις εορτές τους και τις εορτές μας και συζητάμε για τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, αλλά δεν τους λέμε να γίνουν ορθόδοξοι χριστιανοί, γιατί αυτό προφανώς θα εγείρει συγκρούσεις.

Επίσης, εδώ και μερικά χρόνια βλέπουμε ορθόδοξους αρχιερείς να επισκέπτονται επίσημα πρόσωπα μουσουλμανικού θρησκεύματος και να τους προσφέρουν ως δώρο πολυτελείς εκδόσεις του Κορανίου, αντί για την Αγία Γραφή ή την Καινή Διαθήκη!

Εδώ ταιριάζουν τα λόγια ενός «δυσάρεστου» ορθόδοξου αρχιερέα ότι έτσι τους κοροϊδεύουμε. Δεν τους αγαπάμε, αφού δεν τους κηρύττουμε το λόγο της σωτηρίας!

Ταιριάζουν επίσης τα λόγια του π. Δανιήλ: «Αν δεν κηρύξουμε το λόγο της σωτηρίας στους αλλόθρησκους, θα είμαστε σκληρόκαρδοι».

Και τα λόγια του:

«Όσο πιο πολύ είναι βουτηγμένος ο άνθρωπος σε μια λάθος παράδοση τόσο πιο δύσκολο είναι να ξεφύγει από αυτή. (…) Γι’ αυτό δεν συστήνεται να επιδοκιμάζουμε τον θρησκευτικό ζήλο των ιουδαίων ή των μουσουλμάνων, αλλά να προβάλλουμε όλη την ανοησία της πλάνης τους, όπως το έκαναν οι άγιοι. Είναι λάθος πράξη να τους ευχόμαστε στις γιορτές τους και με αυτό τον τρόπο να υποστηρίζουμε περισσότερο την αμαρτωλή τους επιμονή.

Σε ένα βιβλιαράκι έδωσε κάποιος ένα παράδειγμα κατά το οποίο ένας Τάταρος απηύθυνε σε έναν ιερέα την ερώτηση: “Τι πρέπει να κάνω όταν οι αδερφοί μου με πιέζουν να πάω στο τζαμί;”. Τι θα έπρεπε να απαντήσει ένας σωστός ιερέας σε μια τέτοια περίπτωση; Φυσικά, “Εγκατάλειψε το Ισλάμ, βαπτίσου και πήγαινε στο μοναστήρι, εάν θέλεις πιο γρήγορα να ευχαριστήσεις τον Κύριο”. Αλλά αυτός ο ιερέας απάντησε: “Πήγαινε στο τζαμί δύο φορές την εβδομάδα και υπάκουσε στον ιμάμη”. 

Ο συγγραφέας του βιβλίου κρίνει αυτή τη συμβουλή σχεδόν ως ηρωισμό (όχι τυχαία ο ιμάμης επιδοκίμασε αυτόν τον ψευδοβοσκό), στην πραγματικότητα όμως είναι απλώς και μόνο ατιμία. Λόγω του κακώς εννοούμενου ανθρωπισμού έριξε ο ιερέας τον καημένο τον άνθρωπο σε μία πιο μεγάλη πλάνη και τον καταδίκασε σε αιώνια πτώση».

***

Θα κλείσω με μια αναφορά του αγαπημένου μου Κλάους Κένεθ – ενός αναζητητή που ταξίδεψε σχεδόν σ’ όλες τις θρησκείες πριν καταλήξει ορθόδοξος χριστιανός, μετά τη γνωριμία του στην Αγγλία με τον άγιο γέροντα Σωφρόνιο του Essex. Ο Κλάους Κένεθ γράφει:

«Κι ενώ σε 60 χώρες πάνω από 200 εκατομμύρια χριστιανών υφίστανται εις βάρος τους διακρίσεις, υπάρχει στη χριστιανική πίστη υπεραρκετός χώρος για τους μουσουλμάνους αδελφούς και τις αδελφές μας, αν παίρναμε το ιεραποστολικό μας χρέος επιτέλους στα σοβαρά! […] Θα μπορούσαν τότε να κατανοήσουν ότι ένταξη στο σύνολο δεν σημαίνει συγκατάβαση και προσαρμογή σε άσεμνες χολιγουντιανές ταινίες ή γυμνές γυναίκες στα περιοδικά των περιπτέρων, ούτε αποδοχή και στήριξη των ομοφυλοφίλων [δηλ. της προπαγάνδας για την ομοφυλοφιλία εννοεί, αυτό είναι το πρόβλημα και όχι βέβαια οι ομοφυλόφιλοι ως άνθρωποι], του ελεύθερου σεξ και των ναρκωτικών […].

Όλα τούτα σκιαγραφούν τις αξίες της κοινωνίας μας τόσο άστοχα και λανθασμένα, όσο και άλλες καθαρά υλιστικές τάσεις. Θα μπορούσαν όμως αντιθέτως να αγγίξουν τους μουσουλμάνους οι γνήσιες αξίες μας, όσες δηλαδή συνεπάγεται η συνταύτιση και συμπόρευση με τον Ιησού Χριστό, ο οποίος οδηγεί προς έναν Θεό-Πατέρα δυνατόν να βιωθεί προσωπικά, καθώς και προς τη συγχώρηση των όποιων υπερβάσεων ή λοξοδρομήσεών τους […].

Ένας φίλος λέει πως συλλαβίζει τη λέξη Ισλάμ στα Αγγλικά ως εξής: I Sincerely Love All Muslims, δηλ. “Αγαπώ ειλικρινά όλους τους μουσουλμάνους”. Ο Ιησούς θα το έλεγε ακριβώς έτσι και εμείς μπορούμε το δίχως άλλο να Τον μιμηθούμε…» (από το βιβλίο του Θεοί, Είδωλα, Γκουρού, εκδ. Εν Πλω 2012, σελ. 64-66.).

Θα παρακαλέσω, όποιον ένιωσε κάποιο ενδιαφέρον απ’ όλα αυτά, να αναζητήσει στο Διαδίκτυο το άρθρο μας «Γάμος χριστιανής με μουσουλμάνο», και το άρθρο μας «Οι τουρίστες έρχονται – Τι θα τους προσφέρουμε;», που μιλάει για την πιθανή σύνδεση της ιεραποστολής με τον τουρισμό, αλλά και το ηλεκτρονικό βιβλίο μας «Σημειώσεις για το Ισλάμ», το οποίο κυκλοφορεί μόνο στο Διαδίκτυο, όχι στα βιβλιοπωλεία, και όποιος θέλει μπορεί από εκεί να το εκτυπώσει και να το διαβάσει δωρεάν.

Κάθε άνθρωπος είναι εικόνα του Θεού. Ο Χριστός και η Εκκλησία δεν είναι μόνο για τους Έλληνες. Ο παράδεισος δεν είναι μόνο για τους Έλληνες. Ο τουρισμός, η μετανάστευση ξένων στην Ελλάδα και το προσφυγικό πρόβλημα είναι ευκαιρίες για ιεραποστολή, ευκαιρίες για να μεταδώσουμε το μήνυμα του Ιησού Χριστού, βοηθώντας στη σωτηρία εαυτών και αλλήλων.

Σας ευχαριστώ.

Υστερόγραφο: Τα τροπάρια του Ιωάννη Τσιλιμιγκάκη

Δανιὴλ ἀνυμνοῦμεν ἱερομάρτυρα, τὸν ἐν ναῷ τοῦ Κυρίου ὅπλῳ τρωθέντα δεινῶς, καὶ ἀπάραντα εἰς δώματα οὐράνια, τὸν σοφωτάταις διδαχαῖς, προσελκύσαντα ὀρδάς, ἀπίστων εἰς Ἐκκλησίαν, καὶ κηρύξαντα παῤῥησίᾳ, τῶν ὀρθοδόξων τὴν ὁδὸν ἀληθῆ. 

Τὸν ἱερομάρτυρα Δανιήλ, ἐν ᾠδαῖς καὶ ὕμνοις, εὐφημήσωμεν οἱ πιστοί, βλήμασι τρωθέντα, ἐν τῷ ναῷ Κυρίου, ἐν ἔτεσιν ἐσχάτοις, ὑπὲρ τῆς πίστεως.

[πηγή]