“Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΑΝΕΥ ΤΗΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ” ΜΙΑ (ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗ) ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΕΡΓΑΜΟΥ Κ. ΙΩΑΝΝΗ ΖΗΖΙΟΥΛΑ (23 ΜΑΡΤΙΟΥ 2020)

πηγή-φωτό: PUBLIC ORTHODOXY

Σεβασμιώτατε, θα θέλαμε να ακούσουμε τις απόψεις σας για την τρέχουσα κατάσταση, καθώς η θεολογία σας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις παρούσες περιστάσεις.

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Η θεολογία μου, δυστυχώς, δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Στην Ελλάδα έχουν ήδη κλείσει τις εκκλησίες και η Θεία Λειτουργία δεν τελείται. Τελείται στην Σερβία;

Λαμβάνοντας υπ᾽ όψιν την απόφαση της κυβέρνησης να περιορίζεται ο αριθμός των ανθρώπων σε κάθε ορισμένο τόπο, καθώς επίσης και το ζήτημα της απαγόρευσης της κυκλοφορίας και της διατήρησης αποστάσεων, η πιο πρόσφατη απόφαση του Πατριάρχη Ειρηναίου είναι οι ακολουθίες να τελούνται στους ναούς, αλλά όχι με περισσότερους από πέντε ανθρώπους.

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Αυτό είναι αποδεκτό.

Στην Αμερική αποφασίστηκε ότι ο ιερέας, ο ψάλτης και ο βοηθός στο ιερό, να είναι παρόντες, προκειμένου να τελείται η Θεία Λειτουργία, ούτως ώστε να μπορούν να υπάρχουν τα άγια μυστήρια, για να μεταλαμβάνει ο κόσμος. Τί σκέπτεστε επ᾽ αυτού;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Κατ᾽ εμέ, η Εκκλησία άνευ της Θείας Ευχαριστίας δεν είναι πλέον Εκκλησία. Από την άλλη μεριά, ο κίνδυνος μετάδοσης αυτού του ιού στους άλλους μας επιβάλλει την ανάγκη να κάνουμε οτιδήποτε είναι απαραίτητο, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει το κλείσιμο της Εκκλησίας. Η Ελληνική Κυβέρνηση έχει λάβει δραστικά μέτρα εξαιτίας του πολύ σημαντικού εν εξελίξει ζητήματος.

Πολλοί έχουν θέσει το ερώτημα: Τί λέει ο Ιωάννης Ζηζιούλας; Καθώς ο καθένας γνωρίζει ότι είχατε κάποτε πει ότι εντός της Ορθοδοξίας δεν υφίσταται ῾῾ιδιωτική᾽᾽Λειτουργία.

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Η Λειτουργία υπό τις παρούσες συνθήκες θα τελείται για να ζήσει ο κόσμος. Ο ιερέας θα την τελέσει προκειμένου να επιτραπεί στους ανθρώπους να λάβουν την Θεία Κοινωνία. Ας μην λησμονούμε, η Λειτουργία τελείται ῾῾ὑπὲρ τῶν δι᾽ εὐλόγους αἰτίας ἀποληφθέντων ᾽᾽. Εκείνοι οι οποίοι δεν μπορούν να προσέλθουν είναι τώρα ο καθένας. Νομίζω ότι είναι μια αποδεκτή απόφαση το να τελεί ο ιερέας την Λειτουργία στον ναό με δύο ή τρεις ανθρώπους. Το πώς θα απαγορεύσει άλλους από το να παρακολουθήσουν, δεν το γνωρίζω. Νομίζω ότι η καλύτερη απόφαση, αντί να κλείνουμε τελείως την εκκλησία, είναι να έχουμε τον ιερέα να τελεί το μυστήριο με έως και πέντε ανθρώπους. Έτσι, και η Θ. Λειτουργία θα τελείται στους ναούς, και η δυνατότητα διάδοσης του ιού θα μειώνεται στο μηδέν.

Η Εκκλησία της Ελλάδος θα αναμεταδίδει την Θεία Λειτουργία από το διαδίκτυο. Ορισμένοι στην Αμερική πράττουν το ίδιο. Ποια είναι η γνώμη σας;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Δεν συμφωνώ με την αναμετάδοση της Θείας Λειτουργίας από την τηλεόραση. Είμαι περιορισμένος κατ᾽ οίκον και δεν θα είμαι σε θέση να συμμετάσχω την Λειτουργία. Ωστόσο, δεν θα ανοίξω τον δέκτη της τηλεόρασης για να παρακολουθήσω την Λειτουργία. Το θεωρώ αυτό έκφραση ασέβειας. Είναι ασεβές το να κάθεται κανείς έτσι και να παρακολουθεί την Λειτουργία.

Ακούσαμε ότι οι πιστοί στην Ελλάδα θα παρακολουθούν την Λειτουργία από την τηλεόραση. Πού θα τελείται η Λειτουργία;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Νομίζω θα μεταδίδεται τηλεοπτικά από τον Καθεδρικό Ναό της Αρχιεπισκοπής των Αθηνών. Προσωπικά, όπως είπα, δεν μου αρέσει η Λειτουργία να αναμεταδίδεται από ένα τηλεοπτικό κανάλι. Στην Ελλάδα τουλάχιστον μια λειτουργία θα τελείται στον Καθεδρικό Ναό. Κατά την γνώμη μου, θα μπορούσε να τελείται σε περισσότερες εκκλησίες, αλλά υπάρχει ο φόβος της διάδοσης της επιδημίας.

Στην Λειτουργία είτε κανείς είναι παρών είτε απών, όπως έχουμε ήδη διαβάσει στα κείμενά σας. Τί μπορούν να πράττουν οι Χριστιανοί την Κυριακή το πρωί, όταν εμποδίζονται από το να συμμετάσχουν στην Λειτουργία σε κάποιο ναό, και πρέπει να παραμείνουν σπίτι; Τί θα προτείνατε στους χριστιανούς να πράξουν σε τέτοιες περιστάσεις;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Ας μείνει ο άνθρωπος στο σπίτι και ας προσεύχεται εκεί. Η Εκκλησία μπορεί να ετοιμάσει ορισμένα λειτουργικά κείμενα και να ενθαρρύνει τον πιστό να αναγνώσει, παραδείγματος χάριν, την πρωινή ακολουθία κατ᾽ οίκον, αλλά όχι να διαβάσει το κείμενο της Λειτουργίας. Η Λειτουργία προϋποθέτει την παρουσία μας. Δεν μπορεί κανείς να συμμετέχει στην Λειτουργία εξ αποστάσεως. Επομένως, ας αφεθούν οι πιστοί να προσεύχονται από τις οικίες τους.

Όταν λέτε ῾῾να προσεύχονται,᾽᾽ τί ακριβώς εννοείτε; Να διαβάζουν τις προσευχές που γνωρίζουν, ή οι Επίσκοποι και οι ιερείς να τους συστήνουν κάτι;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Οι Επισκοπές μπορούν να συστήσουν ένα κανόνα προσευχής: κατά την γνώμη μου, ο Όρθρος (η εωθινή ακολουθία της Κυριακής) είναι επαρκής. Η Εκκλησία θα πρέπει να διανείμει το κείμενο για τον Όρθρο, παραδείγματος χάριν, προκειμένου οι πιστοί να τον διαβάζουν στις οικίες τους ενόσω τελείται η Θεία Λειτουργία. Μια τηλεοπτική αναμετάδοση της Λειτουργίας δεν είναι σωστό να γίνεται. Από την άλλη μεριά, μια καλή λύση είναι να τελείται η Λειτουργία από ένα ιερέα και δύο ή τρεις ακόμη ανθρώπους και, εί δυνατόν, να μεταδίδεται η Θεία Κοινωνία στους πιστούς. Στο βαθμό που γνωρίζω, αυτό τώρα είναι δύσκολο καθόσον δεν έχουμε διακόνους που θα μπορούσαν να μεταδώσουν τη Θεία Κοινωνία στους απόντες. Στην αρχαία Εκκλησία, η Θεία Κοινωνία παρέχονταν σε εκείνους που δεν μπορούσαν να παραστούν. Έτσι, εφόσον αυτό δεν υφίσταται, ας τελείται η Λειτουργία τουλάχιστον με πέντε ανθρώπους παρόντες.

Τι θα συνιστούσατε στους πιστούς αναφορικά με τις ατομικές (κατ᾽ ιδίαν) προσευχές εκάστου Χριστιανού;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Οι πιστοί θα πρέπει να συνεχίσουν να προσεύχονται, να αναπέμπουν τις προσωπικές τους δεήσεις προς τον Κύριον.

Πώς θα ονομάζατε αυτήν την κατάσταση και αυτή τη συνθήκη, έτσι που είναι τώρα έκτακτη; Είπατε ότι η Εκκλησία χωρίς την Ευχαριστία δεν είναι Εκκλησία, και ότι η Ευχαριστία θα πρέπει να τελείται. Αυτόν τον τύπο, ή μορφή της Ευχαριστίας, πώς θα τον αποκαλούσατε, προκειμένου να μην μετατραπεί σε ῾῾ιδιωτική᾽᾽ τελετή;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Εάν υπάρχουν πέντε άνθρωποι στην Λειτουργία, δεν πρόκειται πλέον περί ιδιωτικής Λειτουργίας. Είναι σημαντικό εκείνοι που παρίστανται να μην είναι σε κίνδυνο και να μην θέτουν άλλους σε κίνδυνο.

Σχετικά με τον κίνδυνο, ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να πει ότι δεν υφίσταται κίνδυνος στο ζήτημα της μεταδόσεως.

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Όπως μας λέγουν οι γιατροί, ο κίνδυνος ελαχιστοποιείται όταν τηρείται απόσταση και όταν εφαρμόζονται μέτρα υγιεινής.

Επομένως, αποκλείουμε το ότι η Ευχαριστία μπορεί να περιοριστεί σε ιδιωτική υπόθεση. Εάν η Λειτουργία τελείται με την παρουσία αρκετών πιστών, αποσοβείται αυτός ο κίνδυνος;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Είναι καλύτερο, από το να έχουμε εντελώς κλειστές Εκκλησίες.

Ορισμένοι πιστεύουν, ότι σε αυτήν την περίπτωση της περιορισμένης συμμετοχής των πιστών, η Εκκλησία δεν υφίσταται πλέον ως Ευχαριστιακή κοινότητα και σύναξη, και επομένως, λένε, η Ευχαριστία δεν θα πρέπει να τελείται. Και προσθέτουν: εάν δεν τελείται καθόλου (κάτι το οποίο είναι πέραν της βούλησης και της επιθυμίας μας), τότε ο Θεός δεν θα μας εγκαταλείψει. Έτσι, ρωτούν: εάν δεν έχουμε συναγμένη την εκκλησιαστική κοινότητα, τότε γιατί θα πρέπει να τελούμε μια τέτοια ῾῾περιορισμένη᾽᾽Λειτουργία;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Μια κοινωνία, μια κοινότητα, δεν είναι ποτέ πλήρης με την έννοια της μετοχής όλης της κοινότητας. Υπάρχει πάντοτε μια μειοψηφία παρούσα. Ωστόσο, εξακολουθεί να εκπροσωπεί και να δρα εκ μέρους όλων εκείνων όσοι απουσιάζουν. Και βεβαίως, προσευχόμαστε για όλους όσοι είναι απόντες ῾῾δι᾽ εὐλόγους αἰτίας᾽᾽, π.χ. όσοι είχαν εμπόδιο να συμμετέχουν. Αυτό δεν είναι καινοτομία στην Εκκλησία μας. Έχουν πάντοτε υπάρξει εκείνοι οι οποίοι απέχουν από την Λειτουργία. Εκείνοι που συμμετέχουν προσεύχονται και για όσους απουσιάζουν. Όπως γνωρίζουμε, ορισμένοι μπορεί να απουσιάζουν επειδή ασθενούν ή επειδή ευρίσκονται καθ᾽ οδόν. Ωστόσο, κανείς μπορεί να είναι απών επειδή η κατάσταση δεν του, ή δεν της, επιτρέπει να παραστεί λόγω επείγουσας ανάγκης. Δεν υφίσταται ουσιώδες πρόβλημα εδώ, επειδή υπάρχει μια κοινότητα, ή ένα εκκλησίασμα εκείνων των ολίγων. Είναι καλύτερο να έχουμε κοινωνία ολίγων παρά μια κατάσταση στην οποία δεν υπάρχει κανείς στην Ευχαριστιακή σύναξη.

Ορισμένοι πιστεύουν ότι εκείνοι που συμμετέχουν σε αυτή την τριμελή, ή τετραμελή Λειτουργία είναι ῾῾προνομιούχοι᾽᾽ και, έτσι, είναι περισσότερο ευνοούμενοι από τους άλλους;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Τι σημαίνει ῾῾προνομιούχος᾽᾽; Εκείνοι που είναι παρόντες θα ήθελαν πολύ και οι άλλοι να είναι εξίσου παρόντες, αλλά έχουν γνώση του ότι δεν μπορούν. Δεν θεωρούν με έπαρση ή ικανοποίηση ότι δεν υπάρχουν άλλοι. Έχουν επίγνωση του ότι αντιπροσωπεύουν εκείνους που είναι απόντες.

Το δίλημμα που έχουν ορισμένοι είναι το εάν πρέπει κανείς να αποστερήσει εαυτόν από την Θεία Ευχαριστία και έτσι να βοηθήσει άλλους (σταματώντας την διάδοση της μόλυνσης) ή το να τελέσει την Ευχαριστία με την ελπίδα ότι δεν θα βλαφθούν άλλοι. Είναι επαρκές το να συμμορφωνόμαστε με όλα τα μέτρα ώστε να αποτρέψουμε την διάδοση της μόλυνσης;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Θα πρέπει να αποτρέπουμε την εξάπλωση της μόλυνσης διότι υπάρχει ένα τεράστιο ρίσκο μετάδοσης του ιού. Όχι μόνον προς εκείνους που είναι άμεσα εγγύς προς εμάς αλλά και προς εκείνους που είναι πιο απομακρυσμένοι. Εδώ πρόκειται περί εξάπλωσης μέσω του κοινωνικού συνόλου και γιατί θα πρέπει να είμαστε εμείς η αιτία μιας τέτοιας εξάπλωσης του ιού;

Μήπως η εικόνα της Λειτουργίας που έχουμε σήμερα, όπου περιορίζεται σε αρκετούς πιστούς γύρω από τον ιερέα, παραβιάζει τον λειτουργικό εικονισμό; Αυτή η περιορισμένη σύναξη συνεχίζει να εικονίζει την Βασιλεία του Θεού, η οποία και είναι το νόημα της Λειτουργίας;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Η μικρή κοινότητα δεν μειώνει την εικόνα (εξεικόνιση) της μέλλουσας Βασιλείας. Πολύ συχνά, σε πολλές χώρες στην Ευρώπη, επισκέφθηκα ενορίες των οποίων οι ναοί χρησιμοποιούνταν από ελάχιστους Ορθόδοξους πιστούς. Ωστόσο, ολόκληρη η Θεία Ευχαριστία προσφέρεται για όλο το σύμπαν. Μια ενορία αντιπροσωπεύει όχι μόνον την τοπική κοινότητα, αλλά και ολόκληρη την καθολική Εκκλησία. Επομένως, ο μικρότερος ναός, αντιπροσωπεύει το σύμπαν και συγκεφαλαιώνει ολόκληρο τον κόσμο.

Πολλοί φοβούνται ότι κάποιος ελιτισμός αναδύεται από αυτήν την κατάσταση: εκείνοι οι οποίοι είναι προνομιούχοι στην Λειτουργία. Βλέπετε κάποιον κίνδυνο σε αυτό;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Όχι, δεν βλέπω κανένα κίνδυνο.

Με ποια έννοια;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Αρκεί ο τοπικός Επίσκοπος ή ο ιερέας να επιτρέψει μια εναλλακτική παρουσία ούτως ώστε να μην προσέρχονται πάντοτε οι ίδιοι ενορίτες. Αυτήν την εβδομάδα θα υπάρχουν τρεις ή τέσσερεις πιστοί, την επόμενη εβδομάδα θα είναι τρεις ή τέσσερεις άλλοι. Η συμμετοχή άλλων θα είναι έτσι βαθμηδόν δυνατή μέχρις ότου παύσει αυτή η κατάσταση.

Πολλοί άνθρωποι θέτουν το εξής: δεν τίθεται το ερώτημα εάν η Εκκλησία υπάρχει χωρίς την Ευχαριστία ή όχι, αλλά εάν οι πιστοί μπορούν να απέχουν από την μετοχή τους στην Ευχαριστία για ένα ή δύο μήνες. Υπάρχει μια άποψη, ότι δεν θα πρέπει να τελείται η Ευχαριστία τώρα εξαιτίας της τοιαύτης κατάστασης. Σε ορισμένες μητροπόλεις οι Λειτουργίες καταργήθηκαν, εκεί όπου οι κρατικές αρχές διέταξαν την απαγόρευση συνάθροισης στην Λειτουργία. Οι Επίσκοποι έπρεπε να αποτρέψουν πλήρως την συμμετοχή των πιστών, όπως συνέβη στην Ελλάδα. Είστε ικανοποιημένος με την απόφαση στην Ελλάδα ότι η Λειτουργία δεν μπορεί να τελεσθεί, μέχρι το πέρας της πανδημίας;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Δεν νομίζω ότι αυτό είναι καλό. Πιστεύω ότι θα μπορούσαν να έχουν βρει μια άλλη λύση κατά την οποία η Λειτουργία θα μπορούσε να τελείται με την μικρή συμμετοχή λαϊκών. Επέλεξαν αυτή την λύση, αλλά δεν νομίζω ότι ήταν η καλύτερη. Η απόφαση να μην παρίσταται κανείς στην Λειτουργία θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.

Εάν αυτό συμβεί σε όλο τον κόσμο, τί νομίζετε, θα έπαυε να υπάρχει η Εκκλησία τότε;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Είναι απλώς μια υπόθεση αυτό. Δεν νομίζω ότι μπορεί να συμβεί στην πραγματικότητα. Θα υπάρχουν πάντοτε άνθρωποι που τελούν την Λειτουργία, στα μοναστήρια, για παράδειγμα.

Ορισμένοι λένε ότι απλώς ῾῾κρατιέται η φλόγα᾽᾽ (ευχαριστιακή φλόγα) που είναι μια ωραία, ποιητική εικόνα. Είναι αυτή η θεολογική και ουσιαστική απάντηση;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Αυτό δεν είναι απάντηση. Οποτεδήποτε κάτι δεν είναι επιλογή μας αλλά αναγκαιότητα που έρχεται έξωθεν τότε πράττουμε αυτό που λέγεται οικονομία. Πολλά πράγματα δεν είναι αρκετά σωστά στην πράξη, αλλά καθώς αυτό που είναι το σωστό δεν μπορεί να γίνει, τότε τα δεχόμαστε μόνον κατ᾽ οικονομίαν. Και αυτό ακριβώς έχουμε και σήμερα: εφαρμόζουμε τα πράγματα κατ᾽ οικονομία για να αντιμετωπίσουμε ένα σοβαρό πρόβλημα. Το βλέπω αυτό ως μέτρο οικονομίας.

Έχετε πει και γράψει, ότι στην εκκλησιολογία καίριο δεν είναι μόνον το να λαμβάνουμε την Θεία Κοινωνία των Τιμίων Δώρων (communio in sacris), αλλά επίσης και η μετοχή στην κοινωνία των Αγίων (communio sanctorum). Ορισμένοι ξεχνούν ότι δεν έχουμε απλώς κάποιο ῾῾πράγμα᾽᾽ από το Άγιο Θυσιαστήριο, το οποίο προσλαμβάνεται και απορροφάται από τον οργανισμό μας, αλλά ότι με την κοινωνία μετέχουμε της κοινότητας όλων των Αγίων. Τί έχετε να πείτε για το θέμα αυτό στην εποχή αυτή του κορωναϊού;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Αυτή η κοινότητα των Αγίων ασφαλώς υπάρχει, ακόμη και όταν υπάρχει ένας μικρός αριθμός πιστών και λαϊκών. Είναι η κοινότητα των Αγίων, και δεν είναι απλώς μια κοινότητα σε ένα ιερό.

Έχετε τυχόν σχόλια σχετικά με τον τρόπο λήψης της Θείας Κοινωνίας; Υποθέτω ότι έχετε ακούσει τα τρέχοντα επιχειρήματα στο θέμα αυτό. Ενώ κάποιοι επιμένουν στην μετάδοση της Θείας Κοινωνίας από την ίδια λαβίδα (κουτάλι), άλλοι αναζητούν άλλους τρόπους, προκειμένου να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της επιδημίας και να δείξουν την κοινωνική ευθύνη τους. Μια από τις τοπικές Εκκλησίες παρήγγειλε υποχρεωτική απολύμανση της λαβίδας, ενώ άλλη άρχισε να χρησιμοποιεί κουτάλια μιας χρήσης. Τί λέτε; Τί είδους οικονομία ή εξαίρεση θα πρέπει να ισχύσει εδώ;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Στην Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου, οι πιστοί λαμβάνουν την Θεία Κοινωνία ξεχωριστά, χωριστά το Σώμα από το Αίμα του Κυρίου. Όπως γνωρίζουμε, σύμφωνα με την τάξη αυτής της αρχαίας Λειτουργίας, αυτά δεν είναι αμφότερα τοποθετημένα στο δισκοπότηρο. Υπάρχουν, επομένως, ποικίλοι τρόποι. Δεν συμφωνώ με το να διαθέτουμε αναλώσιμα κουτάλια (μιας χρήσης) για κάθε άνθρωπο. Δεν νομίζω ότι αυτό είναι καλό. Αντίθετα, είναι καλύτερο για τους πιστούς, να λαμβάνουν το Σώμα του Χριστού το οποίο θα έχει εμβαπτιστεί προηγουμένως στο Αίμα του Χριστού. Κατ᾽ αυτόν τον τρόπο θα αποφεύγεται η εξάπλωση του ιού. Αυτή είναι μια ad hoc απάντηση, προσωρινού χαρακτήρα. Αλλά νομίζω μπορούν να βρεθούν τρόποι. Μολονότι η Εκκλησία δεν έχει σκεφθεί ιδιαίτερα για άλλους τρόπους, νομίζω ότι θα πρέπει να το πράξει.

Η λήψη της Θείας Κοινωνίας με λαβίδα χρονολογείται στον 11ο ή 12ο αιώνα;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Ναι. Πρόκειται για πολύ ύστερη πρακτική και νομίζω ότι, προσωρινά τουλάχιστον, θα πρέπει να επιστρέψουμε στις αρχαίες λύσεις. Πιστεύω θα τις ανακαλύψουμε. Αλλά ποιος τις σκέπτεται σήμερα;!

Ορισμένοι έχουν προτείνει την ακόλουθη λύση. Οι ιερείς θα πρέπει να ετοιμάζουν τα τμήματα του Σώματος του Χριστού από τον Αμνό και εν συνεχεία να εμβαπτίζουν τα τμήματα του Σώματος με το Αίμα του Χριστού. Και τότε οι άνθρωποι να προσέρχονται και να λαμβάνουν έτσι την Θεία Κοινωνία. Τι σκέπτεστε επ᾽ αυτού;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Νομίζω αυτό είναι μια πολύ καλή λύση, καθώς υπάρχει ήδη φόβος μεταξύ μιας ομάδας πιστών. Προσωπικά, θα μου άρεσε και θα επιθυμούσα οι πιστοί να μην έχουν φόβο (από την Θεία Κοινωνία). Θεωρώ ότι το Σώμα και το Αίμα του Χριστού είναι η λήψη του φαρμάκου για την αθανασία και δεν θεωρώ ότι είναι επικίνδυνο. Προσωπικά, δεν θα με ενοχλούσε να μεταλάμβανα από ένα δισκοπότηρο κατά τη διάρκεια μιας επιδημίας, ή, ακόμη και να χρησιμοποιούσα μια κοινή λαβίδα. Ωστόσο, εφόσον υπάρχουν κι εκείνοι οι οποίοι, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, είναι ἀσθενείς τῇ πίστει, πρέπει να αποφεύγουμε να τους σκανδαλίζουμε. Η Εκκλησία πρέπει να βρεί μια λύση και για αυτούς, να ανταποκριθεί στις ανάγκες τους, προκειμένου να αποφύγει τις κατηγορίες ότι εμείς οι Χριστιανοί μεταδίδουμε λοιμώξεις ή ασθένειες.

Παρατηρούμε ότι θεωρείτε πως η κατηγορία, ή η μαρτυρία, που έρχεται έξωθεν της Εκκλησίας, ότι είναι σημαντική. Νομίζετε ότι η Εκκλησία θα πρέπει να είναι προσεκτική στο τί εικόνα ή τί εντύπωση δίνει στον κόσμο;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Με την επικρατούσα πρακτική της λήψης της Θείας Κοινωνίας, νομίζω ότι, στην περίπτωση που η νόσος εξαπλωθεί, πολλοί θα κατηγορήσουν τους Χριστιανούς ότι είναι ένοχοι και πολλοί θα πουν ότι η Εκκλησία διέδωσε την μόλυνση.

Υπάρχει ευθύνη της Εκκλησίας προς την κοινωνία και προς την κτίση;

Μητρoπολίτης Ιωάννης: Σαφέστατα υπάρχει.

Σεβασμιώτατε, Σας οφείλουμε πολλή ευγνωμοσύνη για αυτήν τη συνομιλία. Είναι υπέροχο που οι αναγνώστες μας θα έχουν την ευκαιρία να δουν τις απαντήσεις σας σε αυτά τα τρέχοντα ζητήματα.

Μητροπολίτης Ιωάννης: Ελπίζω ότι αυτός που θα τα διαβάσει, θα τα αναγνώσει σωστά και δεν θα με παρερμηνεύσει. Προσεύχομαι ο Κύριος να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε αυτήν την κατάσταση με τον σωστό τρόπο.

https://publicorthodoxy.org/el/2020/03/27/η-εκκλησία-άνευ-της-ευχαριστίας-δεν-εί/

THE CHURCH WITHOUT THE EUCHARIST IS NO LONGER THE CHURCH

Source:  https://publicorthodoxy.org/2020/03/27/church-without-eucharist/

A (TELEPHONE) CONVERSATION WITH METROPOLITAN OF PERGAMON JOHN ZIZIOULAS (MARCH 23, 2020)

We wish to hear your views on the current situation, since your theology plays a great role in the present circumstances.

Metropolitan John: My theology, unfortunately, cannot be applied. In Greece they have already closed the churches, and the Divine Liturgy is not being served. Is it served in Serbia?

Taking into consideration the decision of the government that the number of people in one place be limited, as well as the issue of getting around and social distancing, the Patriarch Irinej’s newest decision is that services be held in churches but without more than five people.

Metropolitan John: That’s acceptable.

In America it was decided that the priest, chanter and altar server be present, in order for the Liturgy to be served, so that they might have the holy mysteries in order to commune the people. What do you think about that?

Metropolitan John: For me, the Church without the holy Eucharist is no longer the Church. On the other hand, the danger of transmitting this virus to others imposes on us the need of doing whatever is necessary, even if that means closing the Church. The Greek government has taken drastic measures due to the very serious matter at play.

Many have posed the question: What does John Zizioulas say? Since everyone knows that you had once said that in Orthodoxy a “private” Liturgy doesn’t exist.

The liturgy under the current conditions will be served for the life of the world. One priest will serve in order to allow the people to take communion. Let us not forget, the Liturgy is served “for those who are absent with good reason.” Those, who cannot come, are now everyone. I think it is an acceptable decision that a priest serves the liturgy in the church with two or three people. How he will forbid other from attending, I don’t know. I think the best decision, instead of completely closing the church, is to have the priest serve with up to five people. Therefore, the Liturgy should be served in churches, but the possibility of spreading the virus should be reduced to zero.

The Church of Greece will broadcast the Holy Liturgy via the Internet. Some in America will do the same. What is your opinion? 

I don’t agree with the Divine Liturgy being transmitted by television. I’m confined to my home and will not be able to attend Liturgy. However, I will not turn the television on in order to watch the Liturgy. I consider that an expression of impiety. It is impious for someone to sit and watch the Liturgy. 

We heard that the faithful in Greece will follow the Liturgy on television. Where will the Liturgy be served?

Metropolitan John: I think it will be televised from the Cathedral church of the Archdioce of Athens. Personally, as I said, I don’t like the Liturgy to be broadcasted on a TV channel. In Greece there is at least that one liturgy that will be served in the Cathedral church. In my opinion it could have been served in more churches, but there is the fear of spreading the disease. 

At the Liturgy one is either present or not present, we have already read this in your writings. What can Christians do on Sunday morning when they are prevented from attending Liturgy in a church and they have to stay at home? What would you suggest Christians under these current circumstances do?

Metropolitan John: Let a person remain at home and pray. The Church can prepare some service texts to encourage the faithful to read, for instance, the morning service in their homes, but not to read the text of the Liturgy. The Liturgy requires our presence. One cannot participate in the Liturgy from a distance. Therefore, let the faithful pray from their homes. 

When you say “prayer,” what do you mean specifically? To read those prayers they know or to have the bishops and priests recommend them something? 

Metropolitan John: The Dioceses can recommend a prayer rule; in my opinion, the Orthros (Sunday Matins) is sufficient. The Church should distribute the text for Orthros, for instance, in order for the faithful to read them at their homes during the time the Liturgy is being served. A televised broadcast of the Liturgy is not the right thing to do. On the other hand, a good solution is to have the Liturgy served by a priest and two or three people and, if possible, to distribute Holy Communion to the faithful. As far as I know, this is difficult now since we don’t have deacons who could deliver Communion. In the ancient Church Holy Communion was taken to those who were unable to attend. Thus, if this doesn’t exist, let the Liturgy be at least with five people. 

What do you recommend to the faithful concerning individual (private) prayers of each Christian?

Metropolitan John: The faithful should continue to pray, to offer their personal petitions to the Lord.

What would you call this state and this situation, since it is now extraordinary? You said that the Church without the Eucharist is not the Church and that the Eucharist must be preserved. This type or form of the Eucharist, what would you call it, that it not be turned into a “private“ rite?

Metropolitan John: If there are five people at the Liturgy it is no longer a private Liturgy. It is important that those who attend are not in danger and cannot endanger others.

As for the danger, however, no one can say that there is no danger in the matter of transmission.

Metropolitan John: As doctors tell us, the danger is minimized if distance is maintained and hygiene measurers are observed.

Therefore, it is excluded that the Eucharist can be reduced to a private matter. If the Liturgy is performed in the presence of several believers, is this danger avoided?

Metropolitan John: It is better than having fully closed Churches.

Some believe that in this case of limited participation of the faithful, the Church no longer exists as a Eucharistic community and assembly, and therefore they say that the Eucharist should not be performed. And they add: if it is not done at all (which is beyond our will and desire) then God will not leave us. So, they ask: if we do not have a church community assembled, why should we serve such a “limited” Liturgy?

Metropolitan John: A community (κοινωνία and κοινότητα) is never complete in terms of the participation of the entire community. There is always a minority present; however, it still represents and acts on behalf of all those who are absent. And of course, we pray for all those who are “absent for a reasonable cause,” i.e. who were prevented from attending. This is not a novelty in our Church. There have always been those who are absent from the Liturgy. Those who participate in it pray for those who are absent. As we know, some may be absent because they are ill or because they are on the road. However, one may also be absent because the state does not allow him or her to attend due to emergency. There is no substantial problem here because there is a community or a congregation of those few. It is better to have a community of a few than a state where there is no one in the Eucharistic assembly.

Some believe that those who participate in this three- or four-member liturgy are “privileged” and thus more favored than others?

Metropolitan John: What does “privileged” mean? Those who are present would very much like others to be present but are aware that they cannot. They do not look at it with exaltation or satisfaction that there are no others. They are aware that they represent those who are absent.

The dilemma some have is whether to deprive ourselves of the Holy Eucharist and thus help others (stopping the spread of the infection) or to serve the Eucharist in the hope that it will not harm others. Is it sufficient to comply with all measures to prevent the transmission of the infection?

Metropolitan John: We should prevent the spread of the infection because it is a huge risk of transmitting the virus. Not only to those who are in our immediate vicinity, but also to those who are further away. This is spread throughout society and why should we be the cause of such a spread of the virus?

Does the image of the Liturgy we now have, where it is confined to several believers around the priest, violate liturgical iconism? Does this limited gathering continue to iconize the Kingdom of God, which is the meaning of the Liturgy?

Metropolitan John: The small community does not diminish the image (iconization) of the future Kingdom. Very often, in many countries in Europe, I went to parishes whose temples were used by very few Orthodox believers. Yet the entire Holy Eucharist is offered for all the universe. A parish represents not only the local community, but also the entire Catholic Church. Therefore, the smallest temple represents the universe and summarizes the whole world.

Many fear that some elitism does not emerge from this state: those who are privileged in the Liturgy. Do you see any danger in that?

Metropolitan John: No, I see no danger.

In what sense?

Metropolitan John: It is enough for the local bishop or priest to allow an alternative presence so that the same parishioners do not always come. This week there are three or four, next week there will be another three or four faithful. The participation of others will be gradually made possible until this situation is over. 

Many people put it this way: it is not a question of whether the Church exists without the Eucharist, but whether faithful can refrain from participating in the Eucharist for a month or two. There is a view that we should not serve now because it is such a situation. Liturgies were abolished in some dioceses, where state authorities ordered a ban on gathering at the Liturgy. The bishops had to completely prevent the participation of believers, as in Greece. Are you satisfied with the decision in Greece that the Liturgy cannot be served until the end of the pandemic?

Metropolitan John: I don’t think that’s good. I believe that they could find another solution where the liturgy could be celebrated with the small participation of lay people. They chose that solution, but I do not think it was the best one. The decision not to attend the Liturgy could have been avoided.

If this happens in the whole world, what do you think, would the Church cease to exist then?

Metropolitan John: It is just a hypothesis. I do not think in reality that can happen. There will always be people who serve the Liturgy, for example, in monasteries.

Some say it only “keeps the flames going” (eucharistic flame) which is a nice, poetic image. Is that the theological and substantive answer?

Metropolitan John: That’s not the answer. Whenever something is not our choice but a necessity that comes from the outside then we do what is called an oikonomia. A lot of things are not quite right in practice, but since what is right cannot be valid, then we accept it only as oikonomia. And here we have just that today: we apply oikonomia things to deal with one serious problem. I view this as a measure of oikonomia.

You said and wrote that in ecclesiology it is not only taking Communion of the sacred gifts (communio in sacris) that is crucial, but also participation in the community of the saints (communio sanctorum). Some forget that we do not merely some “thing” from the Holy Altar which is taken and absorbed in the organism, but that with communion we participate in the community of All Saints. What can you say on this topic during this era of the coronavirus?

Metropolitan John: That community of Saints certainly exists, even when there is a small number of faithful and laity. It is the community of Saints, and not merely a community in a sanctuary. 

Do you have any comments on the manner of receiving communion? I assume that you have heard the current arguments on this topic. While some insist on giving communion from the same spoon, others are searching for other ways, in order to respond to the challenges of the epidemic and show their social responsibility. One of the local Churches ordered mandatory spoon disinfection, while another began using disposable spoons. What do you say? What oikonomia or dispensation should be applied here?

In the Liturgy of St. James the Brother t the faithful take communion separately, the Body separate from the Blood of the Lord. As we know, according to the order of this ancient liturgy, these are not both placed in the chalice. There are, therefore, various ways. I don’t agree with having disposable spoons for each person. I don’t think this is good. Instead, it is better for the faithful to receive the Body of Christ which would have been dipped in the Blood of Christ beforehand. In this manner the spread of the virus will be avoided. This is an ad hoc answer, of a provisional character. But I think ways can be found. Although the Church has not given much thought to other ways, I think it should do so.

Communing with a spoon dates back to the 11th or 12th century?

Metropolitan John: Yes. This is a considerably later practice and I think, at least temporarily, we should go back to the ancient solutions. I believe we will discover them. But who thinks of them today!? 

Some have suggested the following solution. Priests should prepare the particles of the Body of Christ from the Lamb and then steep the particles with the Blood of Christ. Then the people approach and take that Communion. What do you think of that?

Metropolitan John: I think this is a very good solution, since there is already fear among a group of faithful. Personally, I would like and desire that the faithful have no fear (from the holy Communion). I consider that the Body and Blood of Christ is truly the receiving of medicine immortality and I don’t think it is dangerous. Personally, it wouldn’t bother me to commune from one chalice during an epidemic or, even to use one common spoon. However, since there are those who, as the Apostle Paul says, are weak in faith, we must avoid scandalizing them. The Church must find a solution for them as well, to meet their needs, in order to avoid accusations that we Christians transmit infections or disease.

We notice that you consider that accusation, or testimony, which comes from outside the Church to be important. Do you think that the Church should be careful what image or impression it has on the world?

Metropolitan John: With the prevailing practice of taking Communion, I think that, in the event this disease spreads, many will accuse Christians of being guilty and many will say that the Church spread the infection. 

Is there a responsibility of the Church towards society and creation?

Metropolitan John: There certainly is. 

Your Eminence, we owe you much gratitude for this conversation. It is wonderful that our readers will have the opportunity to see your answers to these current issues.

Metropolitan John:I hope the one who reads this will read it correctly and not misinterpret me. I pray that the Lord helps us deal with this situation in the right way.

Translated from Serbian by Fr. Bratislav Krsic and Fr. Milovan Katanic

https://publicorthodoxy.org/2020/03/27/church-without-eucharist/