Την Κυριακή 10 Μαΐου 2026 στις 5 μ.μ., το καταπράσινο Άλσος Βεΐκου στο Γαλάτσι θα φιλοξενήσει την ετήσια εορταστική εκδήλωση της Πρωτοβουλίας «Αγαπώ την Οικογένεια» και θα υποδεχθεί οικογένειες από όλο το λεκανοπέδιο Αττικής – και όχι μόνο – που θέλουν να βρεθούν μαζί και να χαρούν ένα υπέροχο ανοιξιάτικο απόγευμα μέσα στη φύση.
Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και διοργανώνεται από την πρωτοβουλία «Αγαπώ την οικογένεια» (agapotinoikogeneia.gr) σε συνεργασία με την Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών και άλλες Μητροπόλεις, την Ανωτάτη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ελλάδος (ΑΣΠΕ) και άλλες πολυτεκνικές οργανώσεις, χριστιανικά σωματεία, συλλόγους γονέων και γενικότερα φορείς που ευαισθητοποιούνται στην προστασία και προάσπιση του ιερού θεσμού της οικογένειας.
Το πρόγραμμα, που φέτος έχει τίτλο «Φυση-κά αγαπώ την οικογένεια», θα περιλαμβάνει αρχικά περιήγηση σε 20 θεματικά περίπτερα όπου μικροί και μεγάλοι καλούνται από τις 5-8μ.μ. να παίξουν... να δημιουργήσουν... να μάθουν... να ζήσουν... ΜΑΖΙ! Με την ουσιαστική συνδρομή πολλών χορηγών, εκπαιδευμένοι εθελοντές από τους φορείς που συνδιοργανώνουν την εκδήλωση, θα προσφέρουν εντελώς δωρεάν μια σειρά από υπέροχες δραστηριότητες κατάλληλες για κάθε ηλικία: Μουσικοκινητικά παιχνίδια, ζωγραφική, κατασκευές, δράσεις φιλαναγνωσίας, βιωματικά εργαστήρια, γευστικές απολαύσεις, ομαδικά παιχνίδια, basket challenges καθώς και ανοιχτή συζήτηση για την αγωγή των παιδιών σήμερα.
Η όλη εκδήλωση θα κορυφωθεί στον υπαίθριο ανοιχτό χώρο του Άλσους όπου θα λάβει χώρα στις 8μ.μ. συναυλία παιδικών χορωδιών υπό τη διεύθυνση του μουσικοσυνθέτη Βασίλη Χατζηνικολάου σε ένα πρόγραμμα που θα παρουσιάζει ο ηθοποιός Θανάσης Βισκαδουράκης. Εκεί θα απευθύνει μήνυμα εκ μέρους της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. κ. Νικόλαος.
Περισσότερες πληροφορίες για την εκδήλωση αλλά και για την πρόσβαση στο άλσος Βεΐκου μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα: https://agapotinoikogeneia.gr/
Προφήτες είναι μια κατηγορία ανθρώπων, ανδρών και γυναικών, οι οποίοι απεσταλμένοι από τον Θεό στον λαό του Ισραήλ, είχαν ως αποστολή την προετοιμασία του κόσμου για την έλευση στη γη του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Με την χάρη του Παναγίου Πνεύματος προφήτευσαν την έλευση του Χριστού και γεγονότα της επίγειας ζωής Του ως ανθρώπου. Προφήτευαν και γεγονότα σχετικά με την πορεία των Ισραηλιτών και κήρυτταν τον νόμο του Θεού. Ένας από τους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης είναι ο Ιερεμίας στον οποίο θα αφιερώσουμε το παρόν κείμενο.
Ο Ιερεμίας γεννήθηκε 650 χρόνια πριν από την γέννηση του Χριστού, στην μικρή πόλη Αναθώθ της φυλής Βενιαμίν. Ο πατέρας του ήταν ιερέας και ονομαζόταν Χελκίας . Η ανατροφή που έλαβε από την ιερατική οικογένεια ήταν αυστηρή. Από μικρός μελετούσε τις προφητείες των Ησαΐα και Ωσηέ. Σε ηλικία 25 έως 27 χρόνων δέχθηκε το κάλεσμα του Θεού να γίνει Προφήτης. Ο νεαρός Ιερεμίας αισθανόμενος το βάρος της υψηλής αποστολής και το νεαρό της ηλικίας, αρνήθηκε. Ποιος, από μας τους σύγχρονους θα απέρριπτε μια τόσο υψηλή και τιμητική πρόταση; Ο Ιερεμίας, όμως, την αρνήθηκε. Ο Θεός του υπόσχεται την βοήθειά Του και όχι τιμές κοσμικές και υλικά αγαθά. Τότε ο Ιερεμίας υπακούει στο Θεϊκό θέλημα.
Ο Άγιος Ιερώνυμος γράφει για τον Προφήτη Ιερεμία ότι καθηγιάστηκε πριν γεννηθεί. Στον πρόλογο του προφητικού του βιβλίου γράφει ότι ο Θεός του είπε: «Προ του με πλάσαι σε εν κοιλία επίσταμαί σε και προ του σε εξελθείν εκ μήτρας ηγίακά σε, προφήτην εις έθνη τέθεικά σε».
Οι μελετητές του βίου του Προφήτου έχουν χωρίσει την δημόσια δράση του σε τέσσερεις περιόδους: πρώτη, επί του βασιλέως Ιωσίου προ της μεταρρυθμίσεως (627 - 621 π.Χ.), δεύτερη, επί του βασιλέως Ιωακείμ μέχρι του Σεδεκίου (609 - 598 π.Χ.), τρίτη, επί Σεδεκίου (598 - 586 π.Χ.) και τέταρτη, μετά την άλωση της Ιερουσαλήμ και την αιχμαλωσία του Σεδεκίου.
Πρώτη περίοδος. Ο Προφήτης ζούσε στο βασίλειο του Ιούδα, το οποίο ήταν υπό την επίδραση των Ασσυρίων πολιτικά και θρησκευτικά. Επικρατούσε ειδωλολατρία, κάθε πόλις είχε ένα θεό και κάθε δρόμος ένα βωμό. Υπήρχε και η ειδωλολατρία του Μολώχ με τα ανθρώπινα θύματα. Ο Ιερεμίας επί της βασιλείας Ιωσίου το 627 π.Χ. αρχίζει τον αγώνα εναντίον της ειδωλολατρίας κηρύσσοντας τον Ένα και μόνο Αληθινό Θεό. Στηλιτεύει τη διαφθορά και την ανηθικότητα. Ακόμη στηλιτεύει τους ψευδοπροφήτες που είχαν εμφανιστεί και με τις ψευδείς προφητείες παραπλανούσαν τον λαό. Ο Ιερεμίας διαισθάνεται μια βελτίωση του λαού. Αποδείχτηκε πολύ προσωρινή. Ο Προφήτης πονάει και υποφέρει. Ο Θεός τον λέγει να ψάξει να βρει άνθρωπο αμόλυντο από την αμαρτία. Ο Προφήτης δεν βρίσκει και ο Θεός του λέει να συνεχίσει να ψάχνει. Συνέχισε, δεν βρήκε και πείστηκε για το αδιόρθωτο του λαού του και την δίκαιη παιδαγωγία.
Περίοδος δεύτερη. Το Ασσυριακό κράτος καταλύεται με την πτώση το 621 πΧ της Νινευή και ο ευσεβής βασιλιάς Ιώσιος για να ανορθώσει την πίστη του λαού προς τον Θεό προχώρησε σε εσωτερικές μεταρρυθμίσεις. Ο Προφήτης για το διάστημα 621- 608 αποσύρθηκε στην έρημο. Χαρακτηριστικό της ασκητικής του ζωής ήταν ότι αυτός «λινοῦν περίζωμα εἶχε μόνον».
Στην εποχή της βασιλείας του Ιωακείμ ο Προφήτης στρέφεται και καταδικάζει τα άτοπα της Ισραηλιτικής θρησκείας. Έλεγε δε, ότι «ο ναός, ο οποίος χρησιμεύει να καλύπτει τα κακουργήματα, είναι όχι ναός Θεού, αλλά σπήλαιο ληστών». Σε μια μεγάλη γιορτή εμφανίζεται ο Ιερεμίας στην αυλή του ναού. Μέσα στο πλήθος μιλάει και προλέγει την καταστροφή του ναού. Το πλήθος εξοργίζεται και κινείται απειλητικά εναντίον του. Ο Προφήτης σώζεται από τον Αχικάμ. Κουρασμένος από τους αγώνες του επιλέγει την μόνωση και προλέγει την καταστροφή του λαού. Σώζεται με θαυμαστό τρόπο από απόπειρα δηλητηριάσεως. Παραπονείται για εγκατάλειψη από τον Θεό. Συνέρχεται και συνεχίζει τον αγώνα. Η προφητεία του για καταστροφή του ναού εξοργίζει τον κόσμο και οδηγείται στη φυλακή. Δεν εγκαταλείπει την προσπάθεια. Στέλνει τον μαθητή του Βαρούχ στον ναό και προφητεύει και πάλι την καταστροφή του ναού. Ο λαός ξεσηκώνεται, ο Ιερεμίας και ο Βαρούχ κρύφτηκαν και σώθηκαν
Περίοδος τρίτη. Το 594 π.Χ., απεσταλμένοι των Ιδουμαίων, Αμμωνιτών, και των κατοίκων Τύρου και Σιδώνος, παρακάλεσαν τον Σεδεκία να συμμαχήσουν κατά των Βαβυλωνίων. Οι ψευδοπροφήτες κηρύσσουν ότι τα ιερά σκεύη του ναού που είχαν κλαπεί θα επιστραφούν. Ο Ιερεμίας αντιτίθεται. Ο Σεδεκίας ενέκρινε την γνώμη του Προφήτη.
Ο Ιερεμίας τους αποτρέπει από το να συμμαχήσουν με τους Αιγυπτίους κατά των Βαβυλωνίων. Οι Ιουδαίοι δεν υπακούν και επαναστατούν. Ο Ιερεμίας επιμένει ότι η πόλη των Ιεροσολύμων θα καταστραφεί. Οι άρχοντες τον ρίχνουν σε βορβορώδη λάκκο. Η πόλη της Ιερουσαλήμ καταλαμβάνεται και παραδίδεται στις φλόγες.
Περίοδος τέταρτη. Μετά την άλωση της Ιερουσαλήμ ο προφήτης αποφάσισε να μείνει κοντά στον Γοδολία, ο οποίος είχε οριστεί από τον Ναβουχοδονόσουρα ως βασιλιάς της Ιουδαίας. Μετά από λίγο ο Γοδολίας δολοφονήθηκε και οι Ιουδαίοι φοβούμενοι τον Ναβουχοδονόσορα αποφασίζουν να απέλθουν στην Αίγυπτο παρά την αντίθετη συμβολή του Ιερεμία, τον οποίο παρά την θέλησή του παίρνουν μαζί τους. Προλέγει την εισβολή του Ναβουχοδονόσωρ, η οποία και έγινε. Εκεί οι Ιουδαίοι περιπίπτουν σε ειδωλολατρία. Ο Προφήτης επέρχεται και πάλι εναντίον αυτών. Εκείνοι όμως δεν υπακούουν και ο Προφήτης προλέγει την καταστροφή τους.
Ο Προφήτης Ιερεμίας λιθοβολήθηκε από τους συμπατριώτες του στην πόλη Τάφνα της Αιγύπτου. Η μνήμη του τιμάται από την Αγία μας Εκκλησία κάθε έτος την 1η Μαΐου.
Διαδικτυακή ημερίδα με θέμα το νέο, εναλλακτικό σε σχέση με τα Θρησκευτικά, μάθημα της «Ηθικής» διοργανώνει ο Σύμβουλος Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Θεολόγων Λάρισας, Μαγνησίας και Τρικάλων Δρ. Νίκος Παύλου, αύριο Τετάρτη (29-04-2026) στις 6.30 μ.μ.
Για το νέο θεσμικό πλαίσιο του μαθήματος και τη διδασκαλία του από εκπ/κούς κλ. ΠΕ01 θα μιλήσουν ο Σύμβουλος Θεολόγων και ο Δρ. Χάρης Ανδρεόπουλος, θεολόγος, Δ/ντής του Προτύπου Γενικού Λυκείου Λάρισας, ενώ θα γίνει και παρουσίαση σεναρίων διδασκαλίας από διδακτικές ενότητες (Δ.Ε.) του μαθήματος. Θα ακολουθήσει συζήτηση.
Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας:
Το διάβασα κι εγώ το άρθρο του Σταύρου Ζουμπουλάκη στην "Καθημερινή" του Πάσχα. Εκείνο που αναρωτιέμαι είναι το εξής: Προς τι η γνωστοποίηση ενός "ατοπήματος" του Bauman και μάλιστα αναδρομικά; Προσωπικά εκτιμώ τόσο πολύ τη σκέψη του μέγιστου Bauman, που όλα αυτά μου μοιάζουν αμελητέα.
Δημοσιεύθηκαν εσχάτως τα ΦΕΚ για τα ωρολόγια προγράμματα Γυμνασίου και Λυκείου. Παρά την εσκεμμένη, κατά τη γνώμη μας, αστοχία και τον οιονεί υφέρποντα "ανταγωνισμό" με το δήθεν "εναλλακτικό" μάθημα της "Ηθικής", οφείλουμε να επισημάνουμε ότι το μάθημα των Θρησκευτικών παραμένει υποχρεωτικό για όλους τους μαθητές, με την προβλεπόμενη από τον νόμο δυνατότητα εξαίρεσης. Όσοι μαθητές εξαιρούνται από το μάθημα των Θρησκευτικών δύνανται, εφόσον συμπληρωθεί ο απαραίτητος αριθμός για να συγκροτηθεί τμήμα, ήτοι 10 μαθητές ανά τάξη, να παρακολουθούν το νεοσύστατο μάθημα της "Ηθικής". Η διατύπωση του ΦΕΚ "Θρησκευτικά / Ηθική" είναι 100% προβληματική και χρήζει διορθώσεως. Ο λόγος είναι ο ακόλουθος: κάποιος που δεν γνωρίζει τα εκπαιδευτικά και τη σχετική νομοθεσία, αυτομάτως θα θεωρήσει ότι προσφέρονται και τα δυο μαθήματα "κατ' επιλογήν", κάτι που προφανώς είναι εσφαλμένο για τους λόγους που αναπτύξαμε παραπάνω. Προσέτι, το νεοσυσταθέν μάθημα δεν είναι σε καμία περίπτωση "ισότιμο" πολλώ δε μάλλον "εναλλακτικό", όπως επιτάσσει το ΣτΕ. Πρόκειται ουσιαστικά, όπως τουλάχιστον προκύπτει από τα δημοσιευθέντα ΠΣ, για μάθημα κανονιστικής ηθικής και δεξιοτήτων και όχι φιλοσοφικής ηθικής και κατά συνέπεια ο χαρακτηρισμός "εναλλακτικό" δεν βρίσκει πεδίο εφαρμογής. Τοσαύτα για να μπουν κάποια πράγματα στη θέση τους.
[...] [Ό]σο αμαρτία θεωρείται η λήθη του παρόντος, άλλο τόσο αμαρτία είναι και η λήθη του παρελθόντος. Το παρόν στην Ορθόδοξη παράδοση κατανοείται μόνο εάν προσθέσει κανείς την εμπειρία του παρελθόντος και την όραση του μέλλοντος.[...]
Είχε απόλυτο δίκιο ο αείμνηστος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης όταν από πολύ νωρίς επισήμανε ότι στη χώρα μας δεν μπορούμε να αποφύγουμε μια θεολογία τάσεων. Ο σοφός δάσκαλος αναζητούσε διαρκώς μέσα από το πολύπλευρο έργο του, αλλά φευ επί ματαίω, τη χρυσή τομή, τη δημιουργική σύνθεση. Είναι αναντίλεκτο ότι άφησε σπουδαία παρακαταθήκη υψηλού θεολογικού στοχασμού.
Jacques Derrida, Ισχύς νόμου, μετάφραση: Βαγγέλης Μπιτσώρης, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2015, ISBN: 978-960-16/2982-7.
Στον Αντώνη Βαλεργάκη
Ένα απο τα κεφαλαιώδη ζητήματα που απασχόλησαν τη σκέψη του J. Derrida ήταν το ζήτημα της διαλεκτικής σχέσης δικαίου και νόμου. Η ντεριντιανή ανάγνωση, φυσικώ τω λόγω, είναι εξ ορισμού sui generis. Στο βιβλίο του Ισχύς νόμου ο Ντεριντά μας παραδίδει μια ριζοσπαστική προσέγγιση σε ένα μείζον θέμα της φιλοσοφίας του δικαίου.
Για τον Ντεριντά η ισχύς του δικαίου είναι έννοια καταστατική∙ υποστασιοποιεί την έννοια της δικαιοσύνης ως δικαίου. Ο όρος “ισχύς” κατά τον Ντεριντά είναι διττός: εμφαίνει από την μια πλευρά την εφαρμοσιμότητα του νόμου και από την άλλη την κανονιστική αυθεντία του. Το διακύβευμα βρίσκεται στην εξής διερώτηση: “Τι είναι η δίκαιη ισχύς ή η μη βίαιη ισχύς;” (μν. έργον, σελ. 19). Ωστόσο, όσο κι αν η προσέγγιση του Ντεριντά σε μια επιφανειακή ανάγνωση ενδέχεται να μας θυμίζει την περί δικαίου αντίληψη του Κάρλ Σμιτ, στην πραγματικότητα προσεγγίζει περισσότερο τη σκέψη του H. Kelsen, του μεγάλου ιδεολογικού αντιπάλου του Σμιτ. Στο σημείο αυτό ο Ντεριντά επικαλείται τον γερμανικό όρο “Gewalt”, που σημαίνει “βία και συνάμα νόμιμη εξουσία” (ό.π., σελ. 20). Πρόκειται για την ισχύ ως “διαφωρά” (ό.π., σελ. 22), για τη σχέση μεταξύ ισχύος και μορφής. Ο όρος “διαφωρά” στον Ντεριντά εμφαίνει μια οιονεί αναβολή της ταυτότητας, μια ετεροχρονισμένη αποδόμηση κάθε εμμένειας (βλ. P. Deutscher, Ντερριντά, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2012, σελ. 59). Στο δίκαιο, κατά τον Ντεριντά, ισχύ έχει ο λόγος. Πρόκειται για μια “βία επιτελεστική και άρα ερμηνευτική που καθεαυτήν δεν είναι ούτε δίκαιη ούτε άδικη” (μν. έργον, σελ. 38).
Ο Ντεριντά διακρίνει δίκαιο και δικαιοσύνη. Κατ’ αυτόν, η δικαιοσύνη προϋποθέτει το ανυπολόγιστο (ό.π., σελ. 45) και την εμπειρία της απορίας (σελ. 44). Κατά συνέπεια, η απαρχή της αυθεντίας, το κανονιστικό πλαίσιο του νόμου συνιστούν κατά τον Ντεριντά μια “βία χωρίς θεμέλιο” (σελ. 39). Κι εδώ ακριβώς εδράζεται η απαρχή της αποδόμησης του δικαίου, είτε λόγω μιας ανοικτής κανονιστικής θεμελίωσης, που δύναται να μετασχηματιστεί και να βελτιωθεί, είτε διότι “το έσχατο θεμέλιο του δικαίου εξ ορισμού δεν είναι θεμελιωμένο” (σελ. 40).
Αντιθέτως – κι εδώ είναι το παράδοξο- η δικαιοσύνη όχι μόνο δεν είναι αποδομήσιμη αλλά συνιστά ειδολογικά την αποδόμηση. Με τα λόγια του συγγραφέα “η αποδόμηση είναι η δικαιοσύνη” (σελ. 41). Έτσι, κατά τον Ντεριντά “η αποδομησιμότητα του δικαίου καθιστά δυνατή την αποδόμηση” (αυτ.). Ταυτοχρόνως “η αποδόμηση λαμβάνει χώρα στο μεσοδιάστημα που χωρίζει τη μη αποδομησιμότητα της δικαιοσύνης και την αποδομησιμότητα του δικαίου” (αυτ.). Με άλλα λόγια, η αποδόμηση ως “εμπειρία του αδυνάτου” είναι δυνατή εκεί που υπάρχει δικαιοσύνη (αυτ.). Συνεπώς, εφόσον ο Ντεριντά ταυτίζει δικαιοσύνη και αποδόμηση συνεπάγεται ότι η δικαιοσύνη είναι μια εμπειρία του αδυνάτου (σελ. 44), μια εμπειρία ανυπολόγιστη (σελ. 45). Εκφράζοντας το πνεύμα του Λεβινάς ο Ντεριντά θα κάνει λόγο για “ευθύνη άνευ ορίου ενώπιον της μνήμης” (σελ. 52)∙ “το μέλημα για μια ιστορική και ερμηνευτική μνήμη βρίσκεται στην καρδιά της αποδόμησης” θα ισχυριστεί μετ’ επιτάσεως ο Ντεριντά στο βιβλίο Ισχύς νόμου (σελ. 52) για να καταλήξει ότι η αποδόμηση είναι δεσμευμένη από την αξίωση για άπειρη δικαιοσύνη (αυτ.). Εντούτοις, ο Ντεριντά δεν είναι αφελής. Προφανώς για να προλάβει τους προπέτες θα επισημάνει λίγο παρακάτω ότι η δικαιοσύνη απευθύνεται “πάντοτε σε ενικότητες” και δη στην “ενικότητα του άλλου” (εδώ νομίζω φαίνεται έκδηλα η μαθητεία του Ντεριντά στον Λεβινάς), μολονότι “προσβλέπει στην καθολικότητα” (σελ. 53). Μάλιστα ο Ντεριντά παραθέτει παρακάτω αυτούσια τη φράση του Λεβινάς από το βιβλίο Ολότητα και άπειρο: “[…] η σχέση με τον άλλο άνθρωπο – δηλαδή η δικαιοσύνη” (σελ. 58).
Για τον Ντεριντά “για να είναι μια απόφαση σωστή – δίκαιη και υπεύθυνη, είναι ανάγκη στην προσίδια στιγμή της […] να ρυθμίζεται σύμφωνα με κανόνες και συνάμα χωρίς κανόνα, να συντηρεί το νόμο και συνάμα να τον καταστρέφει ή να τον αναστέλλει αρκετά, ούτως ώστε να πρέπει σε κάθε περίπτωση να τον επανεπινοεί, να τον επαν-αιτιολογεί, να τον επανεπινοεί τουλάχιστον μέσω της επανεπιβεβαίωσης και της νέας και ελεύθερης επικύρωσης της αρχής του” (σελ. 63). Εδώ ακριβώς, φρονώ, πως είμαστε στην “καρδιά” της ντεριντιανής αποδόμησης, η οποία συνδέεται αλλά δεν τέμνεται με το “ανεπίκριτο”. Κατά τον Ντεριντά, το “ανεπίκριτο” δεν είναι μόνο “η ταλάντευση ή η ένταση ανάμεσα σε δυο αποφάσεις” (σελ. 65). Η απόφαση που δεν έχει υποβληθεί στη δοκιμασία του ανεπίκριτου δεν είναι ούτε ελεύθερη, ούτε δίκαιη (αυτ.). Με κίνδυνο να αυθαιρετήσω θα έλεγα ότι το “ανεπίκριτο” του Ντεριντά θυμίζει mutatis mutandis τη γνωστή θεολογική έννοια του “γνωμικού θελήματος”, που διατυπώθηκε από τον Μάξιμο τον Ομολογητή. Το “γνωμικό θέλημα” εν αντιθέσει με το “φυσικό θέλημα” προϋποθέτει μια οιονεί πάλη αντιρρόπων δυνάμεων, μια αμφιταλάντευση στη λήψη αποφάσεων.
Ο Ντεριντά επισημαίνει τη σημασία του όρου “ορίζοντας” στην κλασική σκέψη: πρόκειται για το “άνοιγμα και συνάμα το όριο του ανοίγματος που προσδιορίζει είτε μια ατελεύτητη πρόοδο είτε μια αναμονή” (σελ. 71). Στον ορίζοντα ο Ντεριντά αντιπαραβάλει τη δικαιοσύνη: “δικαιοσύνη είναι αυτό που δεν πρέπει να αναμένει” (αυτ.). Παραδόξως όμως λόγω του επιτελεστικού και κανονιστικού της ρόλου, η δικαιοσύνη κατά τον Ντεριντά δεν έχει ορίζοντα αναμονής (σελ. 74-75). Ωστόσο, εξαιτίας αυτού “ίσως έχει ένα ερχόμενο μέλλον” (αυτ.). Αυτή η εσχατολογική διάσταση δεν έχει στη σκέψη του Ντεριντά καμία σχέση με μεσσιανισμό. Ο Ντεριντά μάλλον εδώ εννοεί αυτό που έρχεται, αυτό που ενδεχομένως επίκειται ως συμβάν. Σε αυτήν την προοπτική έχει επηρεάσει νομίζω τον Agamben, τουλάχιστον στο έργο του Η κοινότητα που έρχεται.
Στην κριτική που κάνει ο Ντεριντά στο έργο του Μπένγιαμιν Για μια κριτική της βίας λέει κατά λέξη: “Ο νόμος είναι υπερβατικός και θεολογικός, συνεπώς πάντοτε ελευσόμενος, είναι πάντοτε υπεσχημένος, καθ’ ότι εμμενής, πεπερασμένος και συνεπώς ήδη παρελθοντικός” (σελ. 112).
Συνελόντι ειπείν, ο Ντεριντά δεν αντιμάχεται το νόμο, αλλά συνδέει το δίκαιο με την ενικότητα του άλλου. Η δικαιοσύνη είναι Das ganz Andere: είναι εμπειρία του αδυνάτου, εμπειρία της ετερότητας, ελευσόμενη και άπειρη. Η ταύτιση αποδόμησης και δικαιοσύνης, τέλος, οφείλεται στον μη κανονιστικό χαρακτήρα αμφοτέρων.
Αναφέρει σε ένα βιβλίο του ο αείμνηστος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτης Ανδριόπουλος την ακόλουθη ρήση του Heinrich Schlier: χωρίς Ανάσταση οι πιστοί θα ήταν «τραγικοί απατημένοι απατεώνες».
Ο Διευθυντής και ο Σύλλογος Διδασκόντων του 3ου Γενικού Λυκείου Ηρακλείου ύστερα από τη θλιβερή είδηση του αδόκητου θανάτου του αγαπητού συναδέλφου Αντώνη Βαλεργάκη, φιλολόγου του σχολείου μας, συνεδρίασε εκτάκτως σήμερα 11/4/2026, ημέρα Σάββατο και ώρα 18:00, και αποφάσισε ομόφωνα τα εξής:
1. Να εκφράσει τη βαθιά του οδύνη και τα θερμά του συλλυπητήρια στην οικογένειά του εκλιπόντος
2. Αντί στεφάνου να συγκεντρωθεί χρηματικό ποσό από όλο το προσωπικό του σχολείου, το οποίο θα διατεθεί στα παιδιά του
3. Πτέρυγα της δανειστικής βιβλιοθήκης του σχολείου να αφιερωθεί στη μνήμη του και να πάρει το όνομά του. Στο σημείο να τοποθετηθεί μόνιμη πλάκα με τη φωτογραφία του
4. Να παραστεί σύσσωμος στην εξόδιο ακολουθία
5. Να προβεί σε ενέργειες και δράσεις συναισθηματικής υποστήριξης των μαθητών του σχολείου
6. Να δημοσιευτεί το παρόν ψήφισμα στον τοπικό τύπο.
[...] Το 1929 παντρεύτηκε τη Χάνα Άρεντ, αλλά ο γάμος κατέληξε σε διαζύγιο (1937) [...]
Jean Amery, Πέρα από την ενοχή και την εξιλέωση, μετάφραση: Γιάννης Καλλιφατίδης, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2009, σελ. 253 (σημειώσεις του μεταφραστή)
***
Η εξόδιος ακολουθία του αλησμόνητου συναδέλφου μας Αντώνη Βαλεργάκη θα λάβει χώρα τη Δευτέρα του Πάσχα 13 Απριλίου 2026 στις 11:00 στον Ιερό Ναό Γενεσίου της Θεοτόκου στην Αμμουδάρα Ηρακλείου.
Old Irish - Asréracht Críst! Asréracht Hé-som co dearb!
Irish - Tá Críost éirithe! Go deimhin, tá sé éirithe!
Manx - Taw Creest Ereen! Taw Shay Ereen Guhdyne!
Scots Gaelic - Tha Crìosd air èiridh! Gu dearbh, tha e air èiridh!
Brythonic languages
Breton - Dassoret eo Krist! E wirionez dassoret eo!
Welsh - Atgyfododd Crist! Yn wir atgyfododd!
Indo-Iranian languages
Indic languages
Sanskrit - (Kristo’pastitaha! Satvam Upastitaha!)
Southern Zone
Marathi - (Yeshu Khrist uthla ahe! Kharokhar uthla ahe!)
Albanian (Tosk) - Krishti u ngjall! Vërtet u ngjall!
Armenian - Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց՜ Օրհնեալ է յայտնութիւնն Քրիստոսի՜ (Christos harjav i merelotz! Orhniale harutjun Christosi! — Christ is risen! Blessed is the resurrection of Christ!)
Στο ερώτημα γιατί σταυρώθηκε ο Χριστός προσπάθησαν να απαντήσουν τόσο θεολόγοι και φιλόσοφοι όσο και απλοί πιστοί ή μη. Άλλοι λοιπόν μίλησαν για ανάγκη ικανοποίησης της θείας Δικαιοσύνης, η οποία προσβλήθηκε από τους πρωτόπλαστους. Άλλοι πάλι ότι διά της σταύρωσης άνοιξε ο δρόμος της λύτρωσης και της επανόρθωσης ένεκα του αμαρτήματος του Αδάμ και της Εύας. Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς πρόκειται για προοπτικές οι οποίες εστιάζουν στην προπατορική αμαρτία και εκ των πραγμάτων καταλήγουν σε ενοχικές και δικανικές προτάσεις.
Υπάρχει, όμως, και μία άλλη προοπτική, αυτή του θείου Έρωτα για τον άνθρωπο και την κτίση. Ο Χριστός σταυρώνεται επειδή η αγάπη είναι πάντα θυσιαστική, με το έσχατο σημείο της να είναι ο θάνατος. Ο Χριστός δε σταυρώνεται και ανασταίνεται για να δείξει τη δύναμή Του, αλλά για να φανερώσει ότι Αυτός είναι ο δρόμος της αγάπης: η συνύπαρξη του Σταυρού και της Ανάστασης. Ακόμη και στη Δεύτερη Παρουσία Του θα προηγηθεί το τρόπαιο του Σταυρού (Κύριλλος Ιεροσολύμων) και θα ακολουθήσει ο Βασιλιάς με τα σημάδια των καρφιών πάνω Του. Για βασιλικό στέμμα θα έχει το ακάνθινο στεφάνι Του και αντί για δαχτυλίδια τις πληγές Του. Παράδοξο θέαμα. Γι’ αυτό θα το ζήσουν μόνο οι τρελοί (άγιοι και μη), όπως και οι αμαρτωλοί («πόρνες και τελώνες»).
Οι υποκριτές θα μείνουν έξω του νυμφώνος (νυφικό δωμάτιο) Χριστού, ως μη γνωρίζοντες από έρωτα επειδή οι ίδιοι δε θέλησαν να Τον γνωρίσουν.
Η παράδοση του Χριστού πάνω στον Σταυρό είναι η έσχατη ελεύθερη ερωτική Του πράξη για τον Θεό, τον άνθρωπο και ολάκερη την κτίση. Ενώθηκε («προσηλώθη») ως ερωτευμένος («Νυμφίος») με τον Σταυρό Του. Γυμνός πάνω στον σταυρό, όπως στον έρωτα («Ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωται…», Ιγνάτιος ο Θεοφόρος). Χωρίς Θεό («ἵνα τί με ἐγκατέλειπες;»), χωρίς ανθρώπους, χωρίς είδωλα και ψευδαισθήσεις, χωρίς εαυτό, χωρίς θέλημα («να γίνει όπως Εσύ θέλεις»), χωρίς ρούχα… Κρέμεται από τον σταυρό… Ερωτευμένος με τον Σταυρό Του παραδίνεται και χάνεται κυριολεκτικά στην αγκαλιά Του.
Ο ένας αγκαλιάζει τον άλλο: Χριστός και Σταυρός. Το όλα αγκαλιάζει το τίποτα και το τίποτα το όλα. Στην αγκαλιά του τίποτα που τα έχει όλα. Στην αγκαλιά του όλα που δεν έχει τίποτα. Ο Χριστός συναντά το τίποτα και ο Σταυρός το όλα. Χριστός και Σταυρός έγιναν ένα και ετέχθη η Ανάσταση.
Η κατάφαση του θανάτου είναι κατάφαση της ζωής. Η άρνηση της ζωής είναι άρνηση του θανάτου. Στον Σταυρό του Χριστού ο έρωτας και ο θάνατος διασταυρώνονται. Ο Χριστός πάνω στον σταυρό μας λυτρώνει επειδή μας δείχνει τον δρόμο της ελευθερίας.
Της ελευθερίας που προηγείται της αθανασίας. Είναι ελεύθερος, γι’ αυτό δεν τον κρατάει ούτε η ζωή ούτε ο θάνατος. Πεθαίνει ολόκληρος και πεθαίνει για όλους. Ζει ολόκληρος και ζει για όλους. Στον Σταυρό του Χριστού σταυρώνονται και πεθαίνουν περιληπτικά τόσο ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα όσο και ο άνθρωπος και η κτίση ολόκληρη. Στη δε Ανάστασή Του ανασταίνονται όλοι και όλα. Τίποτα και κανένας δε μένει έξω από αυτόν τον έρωτα με τη ζωή και τον θάνατο.
* Ο Χρήστος Γκουνέλας είναι Δρ. Συστηματικής Θεολογίας
[Δημοσιεύθηκε στο διαδικτυακό περιοδικό parallaxi στις 1/4/2026]
Κάθε φορά που η Εκκλησία τολμά να σταθεί με λόγο, παρουσία και ποιμαντική ευθύνη μέσα στη σύγχρονη πόλη, δεν αργούν να εμφανιστούν εκείνοι που καταγγέλλουν «εκκοσμίκευση».
Συχνά, όμως, πίσω από αυτή την εύκολη κατηγορία δεν κρύβεται η αγωνία για την αλήθεια της Εκκλησίας, αλλά ένας φόβος απέναντι σε οτιδήποτε ξεφεύγει από ένα κλειστό, αυτάρεσκο και αμυντικό θρησκευτικό σχήμα. Η Εκκλησία, ωστόσο, δεν υπάρχει για να περιχαρακώνεται, αλλά για να μαρτυρεί. Και η μαρτυρία αυτή δεν μπορεί να ασκείται ερήμην της κοινωνίας, του πολιτισμού και των υπαρξιακών ερωτημάτων του ανθρώπου του σήμερα. Το πραγματικό ζητούμενο, επομένως, δεν είναι αν η Εκκλησία θα συνομιλήσει με την πόλη, αλλά αν θα το κάνει με διάκριση, αλήθεια και επίγνωση της ποιμαντικής της αποστολής. Οι συζητήσεις που ανοίγουν κάθε φορά γύρω από εκδηλώσεις με θρησκευτικό περιεχόμενο σε ιστορικούς ναούς φανερώνουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: ότι συχνά έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε την Εκκλησία είτε ως χώρο αυστηρής εσωστρέφειας είτε ως πεδίο ύποπτης προσαρμογής στον κόσμο. Όμως η Εκκλησία δεν είναι ούτε φρούριο απομονωμένων ούτε θεσμός δημοσίων σχέσεων. Είναι το Σώμα του Χριστού μέσα στην ιστορία, και γι’ αυτό πάντοτε καλείται να συνδυάζει την πιστότητα με την παρουσία, τη διάκριση με το άνοιγμα, τη λατρεία με την ποιμαντική ευθύνη.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και το ουσιαστικό κριτήριο. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να γίνει μια εκδήλωση σε έναν ναό. Το ερώτημα είναι τι χαρακτήρα έχει αυτή η εκδήλωση, ποιον σκοπό υπηρετεί, ποιο είναι το πνευματικό της ήθος και αν σέβεται τον ιερό χώρο. Δεν είναι όλα ίδια. Δεν είναι κάθε δημόσια πολιτιστική πρωτοβουλία μέσα ή γύρω από την εκκλησιαστική ζωή ένδειξη αλλοίωσης. Εκκοσμίκευση δεν σημαίνει απλώς επαφή με τον κόσμο. Εκκοσμίκευση σημαίνει απώλεια εκκλησιαστικού κριτηρίου, μετατόπιση του κέντρου βάρους από το μυστήριο στην εικόνα, από την ουσία στον εντυπωσιασμό, από την αλήθεια στην ευκολία. Αν, αντίθετα, μια πρωτοβουλία κινείται με σεβασμό προς τον ναό, χωρίς να παραθεωρεί τον λειτουργικό του χαρακτήρα, χωρίς να μετατρέπει τον ιερό χώρο σε σκηνή θεάματος, χωρίς να υποκαθιστά τη λατρεία, αλλά δίνοντας στον σύγχρονο άνθρωπο μια αφορμή να πλησιάσει το μυστήριο του Θείου Πάθους, τότε μια τέτοια προσπάθεια δεν πρέπει να κρίνεται με αντανακλαστικά φοβίας. Πρέπει να εξετάζεται με πνευματική ωριμότητα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ήταν ποτέ εχθρική προς την τέχνη και τον πολιτισμό. Η ίδια η ιστορία της το μαρτυρεί. Η εικονογραφία, η υμνογραφία, η ψαλτική, η αρχιτεκτονική των ναών, η ποιητική γλώσσα των ακολουθιών, η αισθητική της λατρείας, όλα αυτά δεν είναι περιθωριακά στοιχεία, αλλά τρόποι με τους οποίους η Εκκλησία ενσάρκωσε το βίωμά της μέσα στην ιστορία. Δεν εξέφρασε την αλήθεια της μόνο με έννοιες και δόγματα, αλλά και με μορφές, εικόνες, ήχους, ρυθμό, κάλλος και συμβολισμό. Αυτό δεν ήταν ποτέ εκκοσμίκευση. Ήταν και παραμένει τρόπος μαρτυρίας.
Όποιος μιλά σήμερα για απόλυτη απομάκρυνση της Εκκλησίας από κάθε πολιτιστική πρωτοβουλία, στην πραγματικότητα προτείνει μια Εκκλησία χωρίς δημόσιο λόγο, χωρίς ιστορική συνείδηση, χωρίς ποιμαντική ευθύνη για τον άνθρωπο της εποχής της. Μια τέτοια στάση, όσο και αν εμφανίζεται με ζήλο, κινδυνεύει να οδηγήσει όχι στην περιφρούρηση της πίστης αλλά στην απομόνωση. Και η απομόνωση δεν είναι εκκλησιαστικό φρόνημα. Η Εκκλησία δεν ιδρύθηκε για να απευθύνεται μόνο στους ήδη βέβαιους. Καλείται να αναζητεί, να φωτίζει, να στηρίζει, να καλεί, να παρηγορεί και να ερμηνεύει τον πόνο και την ελπίδα του ανθρώπου μέσα στον κόσμο.
Ιδιαίτερα όταν το θέμα είναι το Θείο Πάθος, δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια αφηρημένη καλλιτεχνική επιλογή. Βρισκόμαστε μπροστά στον ίδιο τον πυρήνα της εκκλησιαστικής ζωής. Το Πάθος του Χριστού δεν είναι απλώς ένα θρησκευτικό μοτίβο, αλλά το κέντρο της σωτηριολογικής εμπειρίας της Εκκλησίας. Αν, λοιπόν, υπάρχουν πρωτοβουλίες που επιχειρούν να οδηγήσουν τους ανθρώπους σε μια πιο βαθιά συνάντηση με αυτό το μυστήριο, τότε η πρώτη αντίδραση δεν θα έπρεπε να είναι η καταγγελία, αλλά η εξέταση του τρόπου, του περιεχομένου και του πνεύματος με το οποίο γίνονται. Πολλοί άνθρωποι σήμερα βρίσκονται σε μια παράξενη απόσταση από την Εκκλησία. Δεν είναι πάντοτε εχθρικοί. Συχνά είναι απλώς αποξενωμένοι, διστακτικοί, τραυματισμένοι ή μαθημένοι να τη βλέπουν ως κάτι ξένο προς τη ζωή τους. Σε αυτή την πραγματικότητα, η ποιμαντική ευθύνη της Εκκλησίας δεν μπορεί να εξαντλείται στη διαχείριση των ήδη εκκλησιαζόμενων. Οφείλει να αναζητά γέφυρες. Όχι εκπτώσεις. Γέφυρες. Όχι αλλοίωση του ήθους. Προσέγγιση του ανθρώπου. Όχι εγκατάλειψη της αλήθειας. Μετάδοση της αλήθειας με τρόπο κατανοητό, υπαρξιακά αισθητό και πνευματικά γόνιμο. Ας το πούμε καθαρά: η μεγαλύτερη απειλή για την Εκκλησία σήμερα δεν είναι ότι μιλά στην πόλη. Είναι ότι μερικές φορές κινδυνεύει να μιλά μόνο στον εαυτό της. Και τότε δεν έχουμε διαφύλαξη της παραδόσεως, αλλά παρανόηση της αποστολής. Γιατί η παράδοση της Εκκλησίας δεν είναι μουσειακό απολίθωμα. Είναι ζωή που παραδίδεται, αλήθεια που μαρτυρείται, χάρη που κοινωνείται. Και αυτό προϋποθέτει σχέση με υπαρκτούς ανθρώπους, με το γλωσσικό και πολιτισμικό τους περιβάλλον, με τα τραύματα και τις αναζητήσεις τους. Βεβαίως, χρειάζεται διάκριση. Πάντοτε χρειάζεται διάκριση. Ο ναός δεν είναι ουδέτερος πολιτιστικός χώρος. Δεν είναι αίθουσα εκδηλώσεων με θρησκευτικό σκηνικό. Είναι τόπος προσευχής, αγιασμού και παρουσίας. Γι’ αυτό και κάθε τέτοια πρωτοβουλία οφείλει να έχει όρια, ήθος και εκκλησιαστικό μέτρο. Αλλά ακριβώς επειδή ο ναός είναι ιερός χώρος, μπορεί να λειτουργήσει και ως τόπος υπενθύμισης ότι ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με πληροφορία, αλλά και με μνήμη, ομορφιά, κατανύξη και εσωτερική αφύπνιση. Εκείνοι που σπεύδουν να μιλήσουν για «εκκοσμίκευση» κάθε φορά που η Εκκλησία ανοίγει έναν τέτοιο διάλογο, ίσως θα έπρεπε να αναρωτηθούν μήπως συγχέουν τη γνησιότητα με τη στενότητα, τη διάκριση με τη φοβία και την πιστότητα με την απομόνωση. Ούτε η επιθετική άρνηση του κόσμου είναι ορθοδοξία, ούτε βέβαια και η άκριτη προσαρμογή σε αυτόν. Η Εκκλησία καλείται να σταθεί μέσα στον κόσμο χωρίς να γίνεται κοσμική, και να μη φοβάται να συνομιλήσει με την κοινωνία χωρίς να χάνει τον προσανατολισμό της. Στο τέλος, το κριτήριο παραμένει απλό αλλά αυστηρό: βοηθείται ο άνθρωπος να πλησιάσει βαθύτερα την αλήθεια του Ευαγγελίου; Γεννάται περισσότερος σεβασμός προς το μυστήριο; Διασώζεται ο ιερός χαρακτήρας του χώρου; Υπηρετείται η ποιμαντική ευθύνη της Εκκλησίας απέναντι στον σημερινό άνθρωπο; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε δεν έχουμε λόγο να μιλούμε με όρους φοβικής καταγγελίας. Η Εκκλησία δεν καλείται να επιλέξει ανάμεσα στη μαρτυρία και στην πιστότητα. Η αληθινή πιστότητα γεννά μαρτυρία. Και η γνήσια μαρτυρία προϋποθέτει παρουσία. Όχι απομόνωση. Όχι εσωστρέφεια. Όχι την ψευδαίσθηση μιας καθαρότητας που διατηρείται μόνο όταν δεν αγγίζει κανείς τον κόσμο. Η Εκκλησία είναι στην πόλη όχι για να της μοιάσει, αλλά για να της θυμίσει ότι ο άνθρωπος δεν εξαντλείται στο πρόσκαιρο, στο θορυβώδες και στο επιφανειακό. Και αυτή η υπενθύμιση, όταν γίνεται με διάκριση, αγάπη και ποιμαντική ευθύνη, δεν είναι εκκοσμίκευση. Είναι αποστολή.
