Νικόλας Σεβαστάκης,Η ενάρετη επιφοίτηση των ελίτ ή για την ελαφρότητα της νέας ηθικοφροσύνης

Πηγή: Red NoteBook, 17-8-2011

Μέρες μετά τις «οχλοκρατικές» ταραχές στη Βρετανία, ο Ντέιβιντ Κάμερον μίλησε όπως θα μιλούσε ένας  αυθεντικός Τόρυ, ένας Βρετανός συντηρητικός πολιτικός. Τα όσα είπε έχουν ειπωθεί αναρίθμητες φορές από τις πρώτες δεκαετίες του δέκατου ένατου αιώνα. Το λεξιλόγιο το οποίο χρησιμοποίησε είναι επίσης οικείο και στους Έλληνες αναγνώστες πολλών από τις επιφυλλίδες και αναλύσεις που γράφτηκαν με αφορμή τον δικό μας Δεκέμβρη του 2008. Η μεγάλη κρίση αξιών – η οποία υποτίθεται ότι τροφοδότησε τις «εγκληματικές συμμορίες» των πλιατσικολόγων- συνδέεται με μια κοινωνική κουλτούρα της ελαστικότητας απέναντι στην ανομία, με την έλλειψη πειθαρχίας και τις εύκολες ανταμοιβές. Πολλές ανταμοιβές και λίγες ποινές, υπερβολικό κανάκεμα και πλημμελείς κυρώσεις. Η λαϊκότροπη μετάφραση της άποψης αυτής είναι η εκτίμηση περί μπαχαλοποίησης ή περί της χαλάρωσης του κράτους και των μηχανισμών που θα πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους απέναντι στους «αληταράδες», στα μικρά καθάρματα, όπως είχε αποκαλέσει ο Νικολά Σαρκοζύ τους ταραξίες των γαλλικών προαστίων.

Δεν είναι βέβαια παράδοξη αυτή η προσέγγιση στα πράγματα από μια ορισμένη δεξιά και τους θεσμικούς εκπροσώπους της. Η μετατόπιση των παθολογιών από τους θεσμούς και τις κοινωνικές πρακτικές στα ήθη ή στις ατομικές συμπεριφορές είναι, όπως είπαμε, μια πολύ παλιά ιστορία. Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για την μετάθεση της αιτίας των κοινωνικών ρηγμάτων στο επίπεδο μιας νεφελώδους διαταραχής του πολιτισμού που εμφανίζεται μετέωρη και μυστηριώδης. «Χάσαμε την κοσμιότητα», οι «νέοι που τα θέλουν όλα και γρήγορα», η επικράτηση του «υλισμού», όλα αυτά τα θέματα μπορεί να επανέρχονται στην επικαιρότητα κατά τακτά διαστήματα.

Το αξιοθαύμαστο δεν είναι η περιοδική επιστροφή της ηθικοφροσύνης στον δημόσιο λόγο και στις προσφιλείς εξηγήσεις των κρότων της επικαιρότητας. Αξιοθαύμαστο είναι ότι αυτή η ηθικοφροσύνη διαδίδεται και γιγαντώνεται εν μέσω του πολιτισμού των διαφόρων Μέρντοχ, εν μέσω της κουλτούρας των οίκων αξιολόγησης και των  πιο κυνικών κερδοσκοπικών παιχνιδιών ανά την υφήλιο. Ο λόγος περί ηθικής κρίσης εκπορεύεται κυρίως από φωνές οι οποίες συμμετέχουν ευθέως στην εγκαθίδρυση ενός σύγχρονου οικονομικού δεσποτισμού ο οποίος δεν έχει προηγούμενο στο παρελθόν των φιλελεύθερων ή «κοινωνικών» καπιταλισμών.

Και αυτό δεν είναι το μοναδικό θαύμα. Υπάρχει και το αξιοπερίεργο που αφορά την αβάσταχτη ελαφρότητα κάποιων που δεν είναι δεξιοί αλλά μιλούν από τη σκοπιά της προόδου και της σύγχρονης κεντροαριστεράς. Δεν υπάρχει ίσως πιο τρανή απόδειξη για την απόλυτη παρακμή αυτού του χώρου από τις αφοριστικές δηλώσεις ενός Άντονι Γκίντενς περί εξέγερσης του shopping ή από επιχειρήματα του τύπου: «αν έκλεβαν ψωμί μπορεί να τους συμπαθούσαμε, αλλά αυτοί ήθελαν τηλεοράσεις plasma και αθλητικά παπούτσια». Mε άλλα λόγια: η νοσταλγία για τους γαβριάδες και τον Γιάννη Αγιάννη ως τελευταία λέξη της φωτισμένης κοινωνικής ανάλυσης.

Σε αυτή την περίπτωση, η φωνή των “προοδευτικών” δανείζεται εξολοκλήρου το πνεύμα της πιο συντηρητικής ηθικοφροσύνης. Η ανάλυση φοράει ξαφνικά το φωτοστέφανο μιας νέας νόστιμης εγκράτειας που σκανδαλίζεται από τον χυδαίο υλισμό των ταραχοποιών. Θεωρητικοί όπως ο Γκίντενς έχουν επιπλέον τεράστια προσωπική πολιτική ευθύνη για την «αριστερή» προώθηση των νεοφιλελεύθερων ιδεών και αξιών. Τώρα όμως, επειδή έχει έλθει η ώρα κάποιων αναγκαίων αναθεωρήσεων και αναπροσαρμογών, προβάλλουν το προσωπείο του επικριτή του «άγριου» καταναλωτισμού των νέων.

Στην ουσία το μοναδικό στοιχείο διαφοροποίησης μεταξύ του Κάμερον και τέτοιου τύπου προοδευτικών βρίσκεται στο περίφημο μίγμα πολιτικής: περισσότερη αστυνόμευση λέει ο πρώτος, δεν αρκεί αυτό από μόνο του συμπληρώνουν οι δεύτεροι: χρειάζονται και ‘ευκαιρίες’, ‘εκπαίδευση’ , ‘ανάπτυξη’.

Ποινικός κολασμός και δακρύβρεχτος παιδαγωγισμός, αστυνομική πυγμή και κενή θεραπευτική ρητορεία πορεύονται μαζί και ανταγωνίζονται για το ποιος θα είναι περισσότερο αποτελεσματικός απέναντι στην απειλή του όχλου. Επειδή δεν διανοούνται καμιά πραγματική αναδιανομή, μπορούν να σκανδαλίζονται, με όλη τους την άνεση, όταν αυτή η αναδιανομή πραγματοποιείται άτακτα και χαοτικά από κομμάτια της κοινωνίας. Επειδή δεν πιστεύουν στην ηθική αντίσταση στις κανονικότητες της «δημοκρατίας των αγορών», συνηθίζουν να μειώνουν απλώς ηθικά τους εκάστοτε εξεγερμένους ως μια απολίτιστη υπο-τάξη ή ως λούμπεν μικροαστικό κατακάθι…

Το πρόβλημα φυσικά υπερβαίνει το παράδειγμα της Βρετανίας του 2011. Είναι ένας οιωνός για τη γενικότερη στάση των ελίτ απέναντι σε όλους τους κοινωνικούς σπασμούς, στις παραδοσιακές και στις «βρώμικες» μορφές αντίδρασης, στις διεκδικητικά προσανατολισμένες και στις δίχως αιτήματα κοινωνικές ταραχές. Η στάση άλλωστε είναι μία και απαράλλαχτη από χώρα σε χώρα: μετακύλιση της ηθικής ενοχής σε όλη την κοινωνία και ακόμα γενικότερα στον σύγχρονο πολιτισμό ή στους εγωιστικούς τρόπους της ζωής των μεν και των δε. Και έπειτα έρχεται η στιγμή του ιδιαίτερου στιγματισμού των αντιδρώντων ως των κατεξοχήν αντιδραστικών, των φορέων μιας ψυχοκοινωνικής παρέκκλισης η οποία χρειάζεται την κινητοποίηση των υγιών δυνάμεων.

Είτε έτσι είτε αλλιώς, με ανανεωμένες ψυχολογίες του όχλου ή πρόχειρη κοινωνιολογία των “υποτάξεων”, με ανακύκλωση της βικτωριανής φιλοσοφίας περί κοινωνικής αλητείας ή με την λεπτή ειρωνεία περί shopping, ο αναλυτικός ορίζοντας των ελίτ φαίνεται να ξορκίζει τα κοινωνικά φαινόμενα: μπροστά στη σκληρότητα των καιρών η “έγκριτη γνώμη” στρέφεται σε δοκιμασμένα και μάλλον ατυχή υλικά του παρελθόντος. Περιμένοντας να εφαρμόσει ξανά και ξανά τις ίδιες λέξεις της ατίμωσης και της φτηνής διακωμώδησης σε κάθε νέα ευκαιρία…

αποκόμματα 2: Ο ανελεύθερος “καρτο-πολίτης”

Σκίτσο: Ελληνικό Καφενείο
Πηγή: Αυγή, 10-10-2010, σελ.25, ένθετο "Αναγνώσεις"

ΤΟΥ ΜΗΝΑ ΣΑΜΑΤΑ*

Μετά την αποτυχημένη απόπειρα της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ να καθιερώσει το 1986 τον λεγόμενο ΕΚΑΜ (Ενιαίο Κωδικό Αριθμό Μητρώου), μετά την περιπέτεια με την αναγραφή ή μη του θρησκεύματος στις νέες ταυτότητες στη δεκαετία του 90, και τα νέου τύπου διαβατήρια αποδεκτά από τις ΗΠΑ το 2006, ο νυν πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου εξήγγειλε πρόσφατα από τη Θεσσαλονίκη, ότι το «...δικαίωμα στη σύνταξη, δικαίωμα στην εκπαίδευση, … στο επίδομα αναπηρίας, στο βιβλιάριο υγείας. Όλα θα αποτυπώνονται στην Κάρτα του Πολίτη…». Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης η «Κάρτα» θα έχει σχήμα πιστωτικής, θα περιέχει ένα «έξυπνο» τσιπ, στο οποίο θα ενσωματωθούν ο αριθμός δημοτολογίου, το ΑΦΜ, ο ΑΜΚΑ, ο ιατρικός φάκελος, ο εκλογικός αριθμός, καθώς και ο αριθμός της αστυνομικής ταυτότητας, η φωτογραφία του κατόχου, το δακτυλικό αποτύπωμα και στο μέλλον θα υπάρχει και η ηλεκτρονική υπογραφή του πολίτη, ώστε να εξυπηρετείται παντού και χωρίς γραφειοκρατία.

Η υιοθέτηση της κάρτας του πολίτη γίνεται και στην Ελλάδα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση ενάντια στη γραφειοκρατία, την απάτη, το οργανωμένο έγκλημα και την τρομοκρατία. Όμως, σε αντίθεση με τα βορειο-ευρωπαϊκά κράτη, η Ελλάδα έχει μια μακρόχρονη αυταρχική κληρονομιά φακελώματος και διακρίσεων των πολιτών, έναν κομματικό κρατικό μηχανισμό και μια δυσλειτουργική και αναξιόπιστη δημόσια διοίκηση, που δεν εγγυώνται ασφάλεια και δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη στη διαχείριση των προσωπικών πληροφοριών. Ακόμη και η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων αναγκάστηκε να παραιτηθεί το 2008, ενάντια στην πολιτική παρακολούθησης των διαδηλωτών από την προηγούμενη κυβέρνηση. Η τωρινή κυβερνητική διαφήμιση της κάρτας του πολίτη μπορεί να υπόσχεται διοικητική αποτελεσματικότητα, ευκολία και ταχύτητα, αλλά αποκρύπτει την τεράστια ενίσχυση των κρατικών και υπερεθνικών ελέγχων και της παρακολούθησης των πολιτών, με τη μορφή επεξεργασίας των προσωπικών τους δεδομένων, από εθνικά και υπερεθνικά κέντρα ελέγχου, με πιθανές διακρίσεις και αποκλεισμούς.

Μετά την 11-9-2001, με την κυριαρχία της λογικής της ασφάλειας σε όλα τα θέματα, οι σύγχρονες κοινωνίες του πληροφοριακού καπιταλισμού εφαρμόζουν προηγμένες ψηφιακές καρτοτεχνολογίες διαχείρισης προσωπικών δεδομένων και «έξυπνα» συστήματα ταυτοποίησης των πολιτών, ώστε σε κάθε συναλλαγή ή αίτημα πρόσβασης, επικοινωνίας ή μετακίνησης να απαιτείται η εξακρίβωση εάν οι πολίτες είναι αυτοί που δηλώνουν ότι είναι, σύμφωνα με τα στοιχεία των αρχών. Χωρίς αυτές τις «έξυπνες» πλαστικές κάρτες που περιέχουν βιομετρικά στοιχεία και προσωπικά δεδομένα, και είναι δικτυωμένες με ηλεκτρονικές τράπεζες πληροφοριών, ο πολίτης δεν αναγνωρίζεται, αποκλείεται, και oυσιαστικά δεν υπάρχει, έχοντας πιθανώς και επιπρόσθετες κυρώσεις. O νέες ψηφιακές τεχνολογίες επιτρέπουν την αντικατάσταση των διαφόρων εξειδικευμένων καρτών από μια ενιαία, συγκεντρωτική υπερ-κάρτα, απαραίτητη όχι μόνο στο εσωτερικό αλλά και στο εξωτερικό, δικτυωμένη με εθνικά και υπερεθνικά συστήματα πληροφοριών, όπως της Σένγκεν και των αρχών ασφαλείας των ΗΠΑ, καθώς θα αντικαθιστά την αστυνομική ταυτότητα και σταδιακά και το διαβατήριο.

Συνήθως οι επιλογές καρτοτεχνολογιών των διαφόρων κρατών διαπνέονται από τη νεοφιλεύθερη λογική και αντανακλούν ένα καρτέλ οικονομικο-πολιτικών συμφερόντων που εμπλέκουν το κράτος με συγκεκριμένες εταιρίες και τεχνολογίες ελέγχου. Οι κάρτες βέβαια υιοθετούνται ή απορρίπτονται ανάλογα με την ιστορία και την πολιτική κουλτούρα ελέγχου των πολιτών στις διάφορες χώρες. Έτσι, για παράδειγμα, στην Αυστραλία, όταν το 1986 και το 2006 επιχειρήθηκε να επιβληθεί μια υποχρεωτική “κάρτα πρόσβασης” για όλους τους Αυστραλούς πολίτες και κατοίκους, αυτοί αντιστάθηκαν μαζικά και την απέτρεψαν, φοβούμενοι διακρίσεις σε βάρος των μειονοτήτων, το ακριβό οικονομικό κόστος του συστήματος, την αναποτελεσματικότητά του λόγω της μεγάλης συνθετότητας και συγκεντροποίησης, του πιθανού τεχνολογικού και ανθρώπινου λάθους, τη δυνατότητα κλοπής, απάτης και διαφθοράς, τη σίγουρη συρρίκνωση της ιδιωτικότητας, και την αναπόφευκτη επέκταση των λειτουργιών ελέγχου και παρακολούθησης, με ταξινομήσεις, αποκλεισμούς και διακρίσεις.

Στους βάσιμους φόβους των Αυστραλών, και πολλών άλλων που εναντιώνονται στην ενιαία κάρτα, προστίθενται και πολλά άλλα βασικά ερωτήματα, τα σημαντικότερα των οποίων ίσως είναι τα εξής:

-Γιατί να είναι υποχρεωτική μια ενιαία υπερ-κάρτα και να επιβάλλεται αποκλεισμός, ακόμη και κυρώσεις, σε όσους πολίτες αρνούνται τη χρήση της;

-Τι θα γίνει με τους ηλικιωμένους, τους γραμματικά αλλά και ηλεκτρονικά αναλφάβητους, τους μετανάστες, τις μειονότητες και γενικά με τους διαφορετικούς “άλλους” ή και τους ιδεολογικά αρνητές της χρήσης της κάρτας;

-Υπάρχουν εγγυήσεις που μπορούν να δοθούν ότι δεν πρόκειται για ένα νέο ολοκληρωτικό ψηφιακό φακέλωμα, σε τοπικό, εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο;

-Τελικά, ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, μπορεί το σημερινό κομματικό κράτος να εγγυηθεί την αντικειμενική και ασφαλή διαχείριση μιας υπερ-κάρτας του πολίτη;

Οι όποιες απαντήσεις δεν πρέπει να είναι απλά τεχνικές, αλλά ουσιαστικά πολιτικές. Αφορούν το είδος του πολίτη, του κράτους και της κοινωνίας που εμείς οι δημοκρατικοί πολίτες επιθυμούμε, σε σχέση με αυτό που κάποια οικονομικο-πολιτικά συμφέροντα θέλουν να μας επιβάλλουν. Γι’ αυτό και η ουσιαστική πληροφόρηση των Ελλήνων πολιτών είναι αναγκαία, για να μη “μασήσουν” την όποια κυβερνητική καρτο-προπαγάνδα. O αγώνας για τα μισθολογικά και ασφαλιστικά δικαιώματα πρέπει να συμπεριλάβει και την αντίσταση στα ηλεκτρονικά δεσμά της ενιαίας υπερ-κάρτας, που μετατρέπει τον πολίτη σε ανελεύθερο “καρτο-πολίτη”.

------------

*Ο Μηνάς Σαματάς διδάσκει Πολιτική Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και είναι συγγραφέας του βιβλίου στην αγγλική Η παρακολούθηση στην Ελλάδα: από την αντικομουνιστική στην καταναλωτική παρακολούθηση, Pella, N.Y. 2004

Διαβάστε επίσης: 

Όψεις της νέας παρακολούθησης (Αυγή: Αναγνώσεις)

Ευγένιου Αρανίτση: Εξτρεμιστές

Πηγή: Ελευθεροτυπία, 9/10/2010 - αναδημοσίευση: Radical Desire

Ενα όχι και τόσο αθώο ψήφισμα για την «καταπολέμηση του εξτρεμισμού», με εισήγηση του βουλευτή Πέντρο ντε Μόρα του Λαϊκού Κόμματος της Ισπανίας, πήρε την έγκριση των σοφών της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, είτε επειδή οι τελευταίοι δεν μπήκαν στον κόπο να μελετήσουν τα άρθρα του είτε για τον λόγο ότι η ατμόσφαιρα των Βρυξελλών αποθαρρύνει τις λεπτές ποιοτικές διακρίσεις είτε διότι πίστεψαν ότι έτσι εξυπηρετούνται θετικές (για τους ίδιους) σκοπιμότητες συνδεδεμένες με το όραμα της τάξης και της ασφάλειας, των οποίων η ασφυκτική τήρηση προαπαιτείται για την χωρίς αντίπαλο κατοχύρωση της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποιημένης αγοράς.

Δεν αποκλείονται συνδυασμοί όλων των παραπάνω.

ΑΠΟ την άποψη του περιεχομένου, το ψήφισμα χρωστάει πολλά στη λογική των ελαστικών και διεσταλμένων ερμηνειών που επιτρέπουν τη διαρροή νεφελωδών εντυπώσεων περί των ορίων της ελευθερίας των πολιτών. Φέρ' ειπείν, με πρόσχημα την ανάγκη μιας στιβαρής ευρωπαϊκής νομολογίας που «θα περιορίζει ή θα απαγορεύει τις δραστηριότητες των εξτρεμιστικών πολιτικών κομμάτων», δίνεται έμφαση στην τρέχουσα οικονομική κατάσταση της Ελλάδας, καθώς και στους δείκτες φτώχειας και ανεργίας που θα ήταν, λέει, δυνατόν να λειτουργήσουν σαν εκλυτικά αίτια «διαδηλώσεων και ταραχών».

ΤΟ ΥΦΟΣ του ψηφίσματος ευνοεί όντως τη σύγκριση, αν όχι τη σύγχυση, ανάμεσα στη θεμιτή αποστροφή των πολιτών της Ευρώπης για τους εξτρεμιστές της ακροδεξιάς ή άλλους τρομοκράτες και στην προτεινόμενη ενοχοποίηση των μαζικών κινημάτων ενάντια σε βάρβαρες όψεις της παγκοσμιοποίησης. Αυτή καθ' εαυτήν η παγκοσμιοποίηση υπονοείται, εδώ, ως κάτι το μοιραίο, ένα είδος αναπόφευκτης γενικής Αλήθειας, η οποία ως εκ τούτου προηγείται όλων των νομολογιών υπό μορφή μεταφυσικού πλαισίου. Οπότε, στο εξής, κατά το ψήφισμα, εκείνος που θα ασκεί κριτική στους εκάστοτε επιβεβλημένους κοινωνικοοικονομικούς μονόδρομους θα έρχεται αντιμέτωπος με τους τοποτηρητές του Συστήματος ως «εξτρεμιστής», δηλαδή σαν «κάποιος που απορρίπτει τις βασικές αξίες και τους κανόνες του παιγνιδιού σ' ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου... κ.τ.λ. κ.τ.λ.».

ΟΠΟΥ το νομικό παράθυρο για την ενεργοποίηση κατασταλτικών μηχανισμών ενάντια σε διαδηλώσεις, οσονδήποτε φιλειρηνικές, παραμένει διάπλατο ενόσω πολιτικοί με τη βαρύτητα, μεταφορικά μιλώντας, της Ελσας Παπαδημητρίου, που έδωσε μετά χαράς τη συγκατάθεσή της στο ψήφισμα, θα καλούνται σε κάθε περίπτωση να αποφασίσουν για το τι είναι σύμφωνο προς τους «κανόνες» ή τις «βασικές αξίες» και τι όχι. Φαντάσου τι έχει να συμβεί με τις ειδικές αξίες!