Εκδήλωση της "Χριστιανικής" για τα 150 χρόνια από τη γέννηση του Ν. Μπερντιάεφ τη Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου 2024 στην Αθήνα

 

Χ. ΑΝΔΡΕΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ "12"

 

Δρ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ Μ. ΑΝΔΡΕΟΠΟΥΛΟΥ

To ζήτημα των «12» 

Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση του προβλήματος των εκπτώτων Μητροπολιτών από την Επταετία (1967-1974) έως και τη Μεταπολίτευση (1990-1996), εκδ. Αιακός, Πειραιάς, 2022, σσ. 196.

[Διάθεση του e-Book μέσω της "Χριστιανικής".  Δωρεάν στους συνδρομητές της εφημερίδας]

Στην παρούσα μελέτη του Δρος Εκκλησιαστικής Ιστορίας του ΑΠΘ Σχολικού Συμβούλου Θεολόγων Στερεάς Ελλάδος Χαραλάμπους Μ. Ανδρεοπούλου αναπτύσσεται το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε το εκκλησιαστικό πρόβλημα, το οποίο ταλάνισε την ελλαδική διοικούσα Εκκλησία εσωτερικά, αλλά και δημιούργησε τριβές στις σχέσεις της με την Πολιτεία, σχεδόν επί μια 30ετία. Συγκεκριμένα πρόκειται για την περίοδο από το 1967 (με τo διορισμό από τη δικτατορία – και σε αντικατάσταση της κανονικής 56μελούς Ιεραρχίας – της λεγομένης 8μελούς «Αριστίνδην» Συνόδου εκ της οποίας εξελέγησαν ο νέος Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος Κοτσώνης και 29 νέοι Μητροπολίτες) μέχρι το 1996 (οπότε το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας απέρριψε τις προσφυγές των λεγομένων «ιερωνυμικών» Mητροπολιτών, εκείνων που διεκδικούσαν την επάνοδό τους στις έδρες απ’ τις οποίες εξέπεσαν το 1974, μετά τη πτώση του Aρχιεπισκόπου Ιερωνύμου Κοτσώνη και την ανάρρηση στην Αρχιεπισκοπή του από Ιωαννίνων Μητροπολίτου Σεραφείμ Τίκα). Εξετάζονται και αναλύονται οι πολιτικές και εκκλησιαστικές συνθήκες που το προκάλεσαν. Παράλληλα με την ιστορική παράθεση των γεγονότων εξετάζονται υπό το πρίσμα των ιερών κανόνων και των νόμων οι πράξεις της κεντρικής (Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας) εκκλησιαστικής διοίκησης της επίμαχης περιόδου, χωριζομένης με αντίστοιχα κεφάλαια σε τρία διαστήματα:

α) από το 1967 – έτος κατά το οποίο δημιουργήθηκε το πρόβλημα με την ανάρρηση σε επισκοπικούς θρόνους υποψηφίων, όχι από κανονική Ιεραρχία, αλλά από τη λεγόμενη «Aριστίνδην» Ιερά Σύνοδο – μέχρι και το 1974, οπότε οι ούτω πως εκλεγέντες αρχιερείς (οι δέκα τον αριθμό «ιερωνυμικοί», απολέσαντες μαζί με τους δύο, επίσης, κηρυχθέντες εκπτώτους προϊερωνυμικούς Μητροπολίτες, την λεγόμενη ομάδα των «12») κηρύχθηκαν έκπτωτοι,

β) από το 1974 μέχρι το 1989, οπότε το πρόβλημα είχει μπεί στο αρχείο και, ουσιαστικά, τελούσε σε «λήθαργο», παρά τις παρασκηνιακές κινήσεις για επανεξέτασή του, η οποία επιδιώχθηκε μέσω επαφών των εκπτώτων – σχολαζόντων αρχιερέων με πολιτικούς και εκκλησιαστικούς παράγοντες, επί σκοπώ την επάνοδό τους στην ενεργό δράση και

γ) από το 1989 μέχρι το 1996, διάστημα, κατά τη διάρκεια του οποίου παραχωρήθηκε το δικαίωμα προσφυγής των εκπτώτων στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) και εκδόθηκε απόφαση που τους δικαίωνε (1990), ωστόσο, το 1996 εκδόθηκε (μέσω νομικών ελιγμών εκ μέρους της πολιτείας, συνεργούσης της τότε διοικήσεως της Εκκλησίας) νέα, καταδικαστική απόφαση από το ίδιο το δικαστήριο (ΣτΕ), που σήμανε ουσιαστικά την λήξη του ζητήματος από νομικής, τουλάχιστον, πλευράς, και την οριστικοποίηση της αρχικώς επιβληθείσας ποινής της έκπτωσης από το θρόνο των «12» (δύο «προ – ιερωνυμικών» και δέκα υπό της λεγομένης «Aριστίνδην» Συνόδου εκλεγέντων – επί Αρχιεπισκοπείας Ιερωνύμου) Μητροπολιτών.

Στη μελέτη έχουν περιληφθεί (μετά σχολιασμού και κριτικών παρατηρήσεων) και οι κύριες αποφάσεις των εκκλησιαστικών πειθαρχικών οργάνων της Εκκλησίας της Ελλάδος καθώς και του ανωτάτου διοικητικού δικαστηρίου της χώρας (ΣτΕ), οι οποίες εκδόθηκαν μ’ αφορμή το «πρόβλημα των δώδεκα» (1967 και εντεύθεν) και αποτελούν τη σύγχρονη νομολογία σε θέματα εκλογής, αναγνώρισης και κατάστασης αρχιερέων της Εκκλησίας της Ελλάδος. Aποτελεί, ουσιαστικά, πρόεκταση του σχετικού Κεφαλαίου 3 του βιβλίου Χαρ. Ανδρεόπουλου "H Eκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974", Θεσσαλονίκη, 2017, εκδ. Επίκεντρο (σσ. 424), καθώς στη νέα αυτή έκδοση (e-Book) καταγράφεται και η πλέον πρόσφατη περίοδος 1990-1996 του Ζητήματος που ταλαιπώρησε εκ νέου την διοικούσα Εκκλησία και δοκίμασε τις σχέσεις της με την Πολιτεία.

To βιβλίο (σσ.196) έχει κυκλοφορήσει (Απρίλιος 2022) από τις Εκδόσεις «ΑΙΑΚΟΣ», οδ. Σουρή Γ. 20 – 18547 Πειραιάς. ISBN: 978-618-5666-48-4. Με την άδεια του συγγραφέα προσφέρεται σε ψηφιακή μορφή (e-Book), μέσω της εφημερίδας «Χριστιανική» («Χ»), δωρεάν στους συνδρομητές της εφημερίδας ενώ στους φίλους αναγνώστες της διατίθεται στη συμβολική τιμή των 5 ευρώ ως έσοδο-ενίσχυση για τη «Χ». Η προσφορά-διάθεση γίνεται σε μορφή CD-ROM. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν με τα Γραφεία της «Χ», στο τηλ.: 210-3806863 ή στο e-mail: efim.xristianiki@gmail.com

xristianiki.gr

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ-ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ "ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΑΝΤΙΔΙΚΤΑΤΟΡΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ" ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 21/4/2021 ΣΤΙΣ 19:30

 

Η εφημερίδα "Χριστιανική" διοργανώνει εκδήλωση για την παρουσία του χριστιανικού αντιδικτατορικού τύπου στα χρόνια της δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967-1974) και παρουσίαση του βιβλίου "Χριστιανικός Αντιδικτατορικός Τύπος" (εκδόσεις Αρμός) του Ανδρέα Αργυρόπουλου.

Στο βιβλίο περιλαμβάνεται για πρώτη φορά το αντιδικτατορικό φυλλάδιο "Καινούργιοι Ορίζοντες" που εξέδωσαν χριστιανοδημοκράτες της διασποράς στον Καναδά την περίοδο Ιανουαρίου- Ιουλίου 1974.

Ομιλητές: 

-Ανδρέας Βιτούλας, Δρ Θεολογίας

-Μανώλης Μηλιαράκης, Επίτιμος Πρόεδρος της ΧΔ και δημοσιογράφος της αντιδικτατορικής "Χριστιανικής"

-Θανάσης Παπαθανασίου, Διευθυντής περιοδικού "ΣΎΝΑΞΗ", Αν. Καθηγητής Α.Ε.Α.Α.

-Τριαντάφυλλος Σερμέτης, Δρ. Φιλοσοφίας

-Ο συγγραφέας του βιβλίου Ανδρέας Αργυρόπουλος, θεολόγος, Διευθυντής ΕΠΑΛ Αμοργού

Συντονίζει ο Διευθυντής της "Χριστιανικής" Κωνσταντίνος Μπλάθρας

Η εκδήλωση θα αναμεταδίδεται απευθείας από το κανάλι της “Χριστιανικής” στο youtube:

 

https://www.youtube.com/user/XRISTIANIKH

Ερωτήσεις μπορούν να γίνονται γραπτώς μέσω του σχολιασμού στην εκδήλωση (chatting) του youtube. 

Χριστιανισμός και πλούτος: Μνήμη Γεωργίου Ροδίτη- Διαδικτυακή εκδήλωση της "Χριστιανικής" την Παρασκευή 26/2/2021 στις 19:00

 

http://endotopos.blogspot.com/2021/02/blog-post_25.html

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ "ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ" ΜΕ ΘΕΜΑ: "ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ" ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 30/1/2021 ΣΤΙΣ 19:00

Η εφημερίδα «Χριστιανική», με την ευκαιρία της εορτής των Τριών Ιεραρχών, διοργανώνει διαδικτυακή εκδήλωση-συζήτηση, με θέμα:

«Τρεις Ιεράρχες και σύγχρονη παιδεία» 

και εισηγητές τους: 

• Ανδρέα Αργυρόπουλο, θεολόγο, συγγραφέα και Διευθυντή ΕΠΑΛ Αμοργού,
• Ανδρέα Μοράτο, φιλόλογο-θεολόγο στο Γυμνάσιο-Λύκειο Ξηροκαμπίου Σπάρτης,
• Παναγιώτη Μπούρδαλα, φυσικό-θεολόγο, συνταξιούχο εκπαιδευτικό, συγγραφέα και
• Γιώργο Τρασανίδη, ηλεκτρολόγο μηχανικό, Διευθυντή του Δημόσιου ΙΕΚ Μοναστηρίου Θεσσαλονίκης

Η εκδήλωση θα γίνει στην πλατφόρμα ZOOM, το Σάββατο 30 Ιανουαρίου, στις 7:00 μ.μ.

Σύνδεσμος εκδήλωσης: https://us02web.zoom.us/j/81603809917

https://xristianiki.gr/τρεις-ιεράρχες-και-σύγχρονη-παιδεία/

«Εκκλησία και αντίσταση»: Eκδήλωση της "Χριστιανικής Δημοκρατίας" στο Κερατσίνι για την 46η επέτειο της εξέγερσης των φοιτητών του Πολυτεχνείου

«Εκκλησία και αντίσταση»: Eκδήλωση της "Χριστιανικής Δημοκρατίας" στο Κερατσίνι για την 46η επέτειο της εξέγερσης των φοιτητών του Πολυτεχνείου

«Εκκλησία και αντίσταση: Ο λαός του θεού στην πρώτη γραμμή στους αγώνες για Ελευθερία, Δικαιοσύνη και Δημοκρατία» ήταν το θέμα της εκδήλωσης που διοργάνωσε το κίνημα της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» με αφορμή την 46η επέτειο από την εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου κατά της δικτατορίας 1967-1974. 

Η εκδήλωση, η οποία πραγματοποιήθηκε το πρωί της Κυριακής, 17 Νοεμβρίου 2019 και ώρα 11.30 π.μ. στο Δημοτικό Κέντρο «Μελίνα Μερκούρη» στο Κερατσίνι της Ν. Αττικής, σημείωσε μεγάλη επιτυχία καθώς υπήρξε μεγάλη συμμετοχή κοινού, αναπτύχθηκαν λίαν ενδιαφέρουσες, εμπεριστατωμένες ομιλίες ιστορικού περιεχομένου που κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων, ακολούθησε πλούσιος διάλογος ενώ η όλη εκδήλωση συνδυάσθηκε με ένα όμορφο μουσικό πρόγραμμα. 

Η εκδήλωση ξεκίνησε με την ομιλία του δικηγόρου, Προέδρου του κινήματος «Χριστιανική Δημοκρατία» Γιάννη Ζερβού, ο οποίος εστίασε στην περίοδο της Εθνικής Αντίστασης 1941-1944 παρουσιάζοντας την αντιστασιακή δράση που εκδηλώθηκε εναντίον των ιταλών και γερμανών κατακτητών από ιεράρχες της εποχής, όπως οι Μητροπολίτες Ηλίας Αντώνιος (Πολίτης), Κοζάνης Ιωακείμ (Αποστολίδης), Σάμου Ειρηναίος (Παπαμιχαήλ), Χαλκίδος Γρηγόριος (Πλειαθός), Χίου Ιωακείμ (Στρουμπής), οι οποίοι έδρασαν σε συνεργασία με το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), καθώς και κληρικών όπως ο τότε αρχιμανδρίτης Σεραφείμ Τίκας, ο από Άρτης, εν συνεχεία Ιωαννίνων και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών (1974 - 1998) ο οποίος οργανώθηκε στην αντιστασιακή οργάνωση του Εθνικού Δημοκρατικού Ελληνικού Συνδέσμου (Ε.Δ.Ε.Σ.) υπό τον στρατηγό Ναπολέοντα Ζέρβα, ο ηγούμενος της Μονής Αγάθωνος της Υπάτης, αρχιμανδρίτης π. Γερμανός Δημάκης (παπα – «Ανυπόμονος») ο οποίος συμμετείχε στις υπό τον Αρη Βελουχιώτη ανταρτικές ομάδες του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (Ε.Α.Μ.), κ.α. 

Δεύτερος ομιλητής ήταν ο θεολόγος καθηγητής και συγγραφέας, Δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Α.Π.Θ. Χάρης Ανδρεόπουλος ο οποίος αναφέρθηκε στην περίοδο της δικτατορίας των συνταγματαρχών 1967-1974 και στις απροκάλυπτες παρεμβάσεις της στα εσωτερικά της Εκκλησίας, παρεμβάσεις οι οποίες, όπως τόνισε ο ομιλητής, αποσκοπούσαν στον έλεγχο της εκκλησιαστικής διοίκησης προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι ιδεολογικο – πολιτικές σκοπιμότητες του δικτατορικού καθεστώτος. Η πλειονότητα των τότε αρχιερέων, επεσήμανε ο ομιλητής, όχι μόνο δεν στάθηκε στο ύψος του ορθοδόξου χριστιανού ποιμένα, αλλά βρέθηκαν και αρκετοί «πρόθυμοι» που συνέπραξαν με τη δικτατορία. Ευτυχώς, όμως, υπογράμμισε, υπήρξαν και τιμητικές εξαιρέσεις, ελάχιστες έστω, και γι΄ αυτό αξιομνημόνευτες, όπως αυτές του τότε Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Β΄ (Χατζησταύρου) ο οποίος αρνήθηκε να παραιτηθεί, όπως του ζητήθηκε επειδή δεν ήταν αρεστός, με αποτέλεσμα να απομακρυνθεί με νομοθετική μεθόδευση (δια της θεσπίσεως ορίου ηλικίας) και ν΄ αντικατασταθεί από τον πρωθιερέα των Ανακτόρων, αρχιμανδρίτη Ιερώνυμο Κοτσώνη, ο οποίος θ΄ αναδειχθεί νέος Αρχιεπίσκοπος όχι από την (65μελή) Ιεραρχία, αλλά από διορισμένη 8μελή «Αριστίνδην» Σύνοδο. Επίσης αναφέρθηκε στις περιπτώσεις των Μητροπολιτών Ελευθερουπόλεως Αμβροσίου (Νικολάου) και του Φλωρίνης Αυγουστίνου (Καντιώτη) οι οποίοι με τις δικαστικές προσφυγές τους στο Συμβούλιο της Επικρατείας αποδόμησαν και εν τέλει κατεκρήμνισαν το «σύστημα Ιερωνύμου» (Κοτσώνη), καθώς και των Μητροπολιτών Πειραιώς Χρυσοστόμου (Ταβλαδωράκη), Κορίνθου Παντελεήμονος (Καρανικόλα), Κίτρους Βαρνάβα (Τζωρτζάτου), Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Γεωργίου (Πάτση) και του τότε Ανδρούσης και νυν Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου (Γιαννουλάτου), οι οποίοι υπερασπίσθηκαν την κανονική τάξη και στάθηκαν στο πλευρό του δοκιμαζόμενου λαού. 

Εν συνεχεία ο θεολόγος καθηγητής Κλήμης Πυρουνάκης , γιός του αείμνηστου αγωνιστή ιερέα παπα – Γιώργη Πυρουνάκη, αναφέρθηκε στις διώξεις που είχε υποστεί ο πατέρας του από το δικτατορικό καθεστώς λόγω της αντίθεσής του στη χειραγώγηση που αυτό ήθελε να επιβάλλει στην Εκκλησία. Εξιστόρισε σκηνές από τις σκληρές ανακρίσεις που είχε υποστεί ο παπα – Γιώργης στην τότε ΕΣΑ («Ελληνική Στρατιωτική Αστυνομία») προκειμένου «να σταματήσει τα κηρύγματά του περί ελευθερίας και να περιορισθεί στα εκκλησιαστικά», μαρτυρίες για τις απειλές που είχε δεχθεί για τη ζωή του και τη ζωή των παιδιών του, για τα εμπόδια που του δημιουργούσε η Ασφάλεια μέχρι και για την επιτέλεση και αυτού του ιερού καθήκοντος της Θείας Λειτουργίας, χωρίς, ωστόσο, όλες αυτές οι διώξεις να κάμψουν το φρόνημα του παπα– Γιώργη ο οποίος συνέχισε να οργανώνει συζητήσεις στηλιτεύοντας το ανελεύθερο καθεστώς. 

Τέλος, ο θεολόγος καθηγητής, συγγραφέας και πρώην Σχολικός Σύμβουλος Ανδρέας Αργυρόπουλος έκανε ιδιαίτερη μνεία στους αγώνες της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» και του Προέδρου της Νίκου Ψαρουδάκη εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος και της τότε δοτής (διορισμένης) – και γι΄ αυτό αντικανονικής – εκκλησιαστικής ηγεσίας υπό τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Α’ (Κοτσώνη). Αναφέρθηκε, επίσης, και στην αντίσταση που προέβαλλαν ενάντια στο τυραννικό καθεστώς απλοί κληρικοί, παπάδες που στάθηκαν στο πλευρό του λαού και της αγωνιζόμενης νεολαίας όπως ο π. Γιώργης Πυρουνάκης, ο διάκονος Τιμόθεος Λαγουδάκης, ο π. Πέτρος Γαβαλάς στη Κρήτη, οι οποίοι γι΄ αυτό το λόγο διώχθηκαν και βασανίσθηκαν απ΄ το καθεστώς. «Ο αγώνας τους θα΄ πρεπε να καταγραφεί στα σχολικά βιβλία και να διδάσκεται στα σημερινά παιδιά, ως αγώνας ελευθερίας και χριστιανικής ορθοπραξίας», τόνισε ο κ. Αργυρόπουλος. Καταλήγοντας υποστήριξε ότι το όλο θέμα των σχέσεων Εκκλησίας – Πολιτείας της περιόδου της Επταετίας (1967-1974) θα πρέπει να πάψει να αντιμετωπίζεται ως «ταμπού» και κάλεσε τη σημερινή διοίκηση της Εκκλησίας να το συζητήσει ανοικτά και να λάβει επίσημα θέση για τα γενόμενα της περιόδου της δικτατορίας. 

Στην εκδήλωση παραβρέθηκε ως εκπρόσωπος του Μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ ο πρωτοπρεσβύτερος π. Χρήστος Χριστοδούλου, εφημέριος του ιερού ναού Αγ. Κωνσταντίνου Πειραιώς ο οποίος και μετέφερε στους παρευρισκομένους τους «αγωνιστικούς χαιρετισμούς» του Σεβασμιωτάτου κ. Σεραφείμ. Σημειώνεται ότι ο π. Χρήστος Χριστοδούλου τον Φεβρουάριο του 1973 ήταν ένας από τους φοιτητές της Θεολογικής Αθηνών και νέος, τότε, κληρικός που βρέθηκε μαζί με τον νυν Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας, τότε (τιτουλάριο) Επίσκοπο Ανδρούσης και καθηγητή της Θεολογικής κ. Αναστάσιο Γιαννουλάτο στην εξέγερση των φοιτητών της Νομικής και μοίρασαν φάρμακα και τρόφιμα στους έγκλειστους φοιτητές. 

* Μετά το πέρας των ομιλιών ακολούθησε διάλογος τον οποίο συντόνισε ο επίτιμος Πρόεδρος της Χ.Δ. Mανώλης Μηλιαράκης και η εκδήλωσε έκλεισε μουσικά με πρόγραμμα που επιμελήθηκε ο Γιώργος Μαντζούνης και το οποίο περιελάμβανε αντιστασιακά τραγούδια και μελοποιημένους εκκλησιαστικούς ύμνους.

Εκδήλωση με θέμα: "Εκκλησία και αντίσταση" την Κυριακή 17/11/2019 στην Αθήνα

Μνήμη Αγίου Αλεξάνδρου Σμορέλ στο Μαρούσι την Κυριακή 14 Ιουλίου 2019

Την Κυριακή 14 Ιουλίου 2019 θα τελεστεί η μνήμη του Αγίου Αλεξάνδρου Σμορέλ, με λειτουργό τον Μητροπολίτη Κηφισιάς κ. Κύριλλο στον Ιερό Ναό Αγίου Κοσμά Αιτωλού Αμαρουσίου. Μετά τη Θεία Λειτουργία θα ακολουθήσει εκδήλωση στην μνήμη του Αγίου, στο Πνευματικό Κέντρο του Ναού με ομιλίες και προβολή διαφανειών. 

Διοργάνωση Ι. Μητρόπολη Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού – εφημερίδα «Χριστιανική».

πηγή: ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ

Παρουσίαση του βιβλίου του Γιώργου-Νεκτάριου Παναγιωτίδη "Ο κομμουνισμός είναι μαρξιστικός ή χριστιανικός;" την Παρασκευή 21/9/2018 στη Θεσσαλονίκη

Παρουσιάσθηκε στη Λάρισα το βιβλίο «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974» του θεολόγου Χάρη Ανδρεόπουλου

Ως μια επιστημονική πραγματεία που έρχεται με νηφάλιο τρόπο να φωτίσει μια από τις πιο ταραχώδεις περιόδους στις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας, αυτή της επτάχρονης δικτατορίας 1967-1974, ως ένα σύγγραμμα – σταθμό για την κατανόηση της πρόσφατης Εκκλησιαστικής Ιστορίας, χαρακτηρίσθηκε από τους εξειδικευμένους επιστήμονες - ομιλητές το βιβλίο του Λαρισαίου θεολόγου καθηγητή, Δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας του ΑΠΘ, Χάρη Ανδρεόπουλου που παρουσιάσθηκε το βράδυ της περασμένης Πέμπτης 24.05.2018 σε εκδήλωση στο αμφιθέατρο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λάρισας. 

Για το βιβλίο, το οποίο τιτλοφορείται «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974. Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Επίκεντρο» της Θεσσαλονίκης, μίλησαν: 

Η δικηγόρος, Δρ. Εκκλησιαστικού Δικαίου και ειδική επιστήμων στο «Συνήγορο του Πολίτη» Ζωή Καραμήτρου, η οποία τόνισε ότι το βιβλίο έρχεται να φωτίσει μια από τις πιο σκοτεινές και δυσερμήνευτες περιόδους στις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας, αυτή της περιόδου των συνταγματαρχών 1967-1974, η οποία μέχρι και σήμερα έχει αφήσει βαθύτατα τραύματα στο σώμα της Εκκλησίας, τα οποία ευκαίρως ακαίρως αιμορραγούν και την ταλαιπωρούν. «Η εναργής και λεπτομερής από νομοκανονικής και θεολογικής απόψεως ανάπτυξη του υλικού της μονογραφίας», υπογράμμισε η κ. Καραμήτρου, «δημιουργεί το έδαφος για την ανάπτυξη περαιτέρω αναζητήσεων και ευρύτατου διαλόγου», επισημαίνοντας ότι «η επιστημονική συνέπεια του συγγραφέα και η επίμονη αναζήτηση των υποστηρικτικών πηγών μιας περιόδου της νεότερης εκκλησιαστικής και πολιτικής ιστορίας μας, συνδράμουν την αποκωδικοποίηση και προβολή πτυχών της που παραμένουν ανέγγιχτες». 

Ο διευθυντής της εφημερίδας «Χριστιανική», θεολόγος και συγγραφέας Κων. Μπλάθρας ο οποίος εξήρε, αφ΄ ενός μεν την νηφαλιότητα και την με την οποία ο συγγραφέας προσέγγισε το «καυτό» αυτό θέμα του εκκλησιαστικού, αφ΄ ετέρου δε την επιστημονική μεθοδικότητα με την οποία πραγματεύθηκε την όλη μελέτη του αναδεικνύοντας την κατάλυση του συνοδικού πολιτεύματος και τις αντικανονικότητες που έλαβαν χώρα στο χώρο της Εκκλησίας και στις δύο φάσεις της δικτατορίας (1967-1973, επί Γ. Παπαδόπουλου και αρχιεπισκοπείας Ιερωνύμου Κοτσώνη και Νοέμβριο 1973 - Ιούλιο 1974, επί Δ. Ιωαννίδη και αρχιεπισκοπείας Σεραφείμ Τίκα). Ο ομιλητής ευχαρίστησε τον συγγραφέα για την ουσιαστική συμβολή του στην ανάδειξη των όσων έγιναν τη θλιβερή εκείνη περίοδο (1967-1974) έχοντας ταλαιπωρήσει την Εκκλησία και σκανδαλίσει τους πιστούς επί δεκαετίες. 

Ο θεολόγος (Μ.Th.) - γυμνασιάρχης και συγγραφέας κ. Ανδρέας Αργυρόπουλος αφού επεσήμανε την αναλυτική και πολύ προσεγμένη νομοκανονική αποτύπωση στο βιβλίο της χρονικής περιόδου 1967-1974, στη δίνη της οποίας βρέθηκε η Εκκλησία της Ελλάδος κατά τη δικτατορία. Ο κ. Αργυρόπουλος αναφέρθηκε στην αντιστασιακή δράση κληρικών, όπως ο τότε Επίσκοπος Ανδρούσης (και νυν Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας) Αναστάσιος Γιαννουλάτος που μαζί με τον π. Γεώργιο Πυρουνάκη και τον διάκονο Τιμόθεο Λαγουδάκη στάθηκαν στο πλευρό των συλληφθέντων φοιτητών της Νομικής, ενώ έκανε ιδιαίτερη μνεία στους αγώνες της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» και του Προέδρου της Νίκου Ψαρουδάκη εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος και της τότε δοτής (διορισμένης) – και γι΄ αυτό αντικανονικής – εκκλησιαστικής ηγεσίας υπό τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Α’ (Κοτσώνη). Κλείνοντας τόνισε ότι το όλο θέμα των σχέσεων Εκκλησίας – Πολιτείας της περιόδου της Επταετίας (1967-1974) θα πρέπει να πάψει να αντιμετωπίζεται ως «ταμπού» και κάλεσε τη σημερινή διοίκηση της Εκκλησίας να το συζητήσει ανοικτά και να λάβει επίσημα θέση για τα γενόμενα της περιόδου της δικτατορίας . 

Τέλος, η θεολόγος (M.Th.) καθηγήτρια και συγγραφέας Φωτεινή Οικονόμου αναφέρθηκε στο εύρος των παρεμβάσεων που υπέστη η Εκκλησία από το καθεστώς της Επταετίας το οποίο, όπως σημείωσε, περιγράφει συνολικά και αναλυτικά ο συγγραφέας με αντικειμενική ματιά, με εξονυχιστική παράθεση πηγών, χωρίς διάθεση «ουδετεροποίησης» ή αντιθέτως πρόθεση «δίκης» -πολλώ δε μάλλον «καταδίκης»- εκπροσώπων της θεσμικής Εκκλησίας για τις πράξεις ή τις παραλήψεις τους, καθώς, όπως ανάφερε η ομιλήτρια, «ο συγγραφέας, κρίνει τις κανονικές εκτροπές (και τα έκτροπα) με κριτήρια αμιγώς θεολογικά και εκκλησιαστικά. Η εμπεριστατωμένη μελέτη του κ. Ανδρεόπουλου είναι σταθμός όχι μόνο για την κατανόηση της πρόσφατης εκκλησιαστικής ιστορίας, αλλά και για τον εμπλουτισμό της συζήτησης για το επώδυνο ζήτημα της σχέσης Κράτους και Εκκλησίας», κατέληξε η κ. Οικονόμου. 

* Ο συγγραφέας του βιβλίου κ. Χάρης Ανδρεόπουλος, αφού ευχαρίστησε τους ομιλητές και τους διοργανωτές της εκδήλωσης (εφημ. «Χριστιανική» και εκδ. Επίκεντρο και βιβλιοπωλείο «Κλού»), ανέφερε ότι στο σκοπό της μελέτης του δεν υπήρξε επ’ ουδενί η πρόθεση να «δικάσει» –πολλώ δε μάλλον να «καταδικάσει»– τη θεσμική Εκκλησία και τους εκπροσώπους της για τις πράξεις ή τις παραλείψεις τους στη περίοδο της δικτατορίας των συνταγματαρχών. «Βούλησή μας ήταν», υπογράμμισε, «να μελετήσουμε επισταμένως τις ιστορικές και νομοκανονικές διαστάσεις του θέματος και να καταλήξουμε σε τεκμηριωμένα και, όσο είναι εφικτό, αντικειμενικά συμπεράσματα που θέτουν το ζήτημα στις πραγματικές του διαστάσεις, εξηγούν τους λόγους συγκεκριμένων συμπεριφορών, παίρνουν θέση σε θέματα αμφιταλαντευόμενα, ρευστά, “επικίνδυνα”, ερμηνεύουν κείμενα και ψηλαφούν ιστορικές περιόδους εντός των οποίων διαχέεται το όλο πρόβλημα. Στόχος μας είναι αυτά τα συμπεράσματα που έχουν προκύψει ν’ αποτελέσουν συμβολή στον προβληματισμό για την παθολογία των σχέσεων Εκκλησίας και δικτατορίας και τις συνθήκες υπό τις οποίες διαμορφώθηκε η σχέση αυτή στη διάρκεια της Επταετίας. Είναι προφανές», κατέληξε, «ότι η έκδοση αυτής της μελέτης δεν φιλοδοξεί να εξαντλήσει το θέμα παρά να εμπλουτίσει τη σχετική βιβλιογραφία και να δώσει αφορμές για περαιτέρω διάλογο στο επίκαιρο πολιτικά, όσο και ενδοεκκλησιαστικά, θέμα των σχέσεων Κράτους – Εκκλησίας». 

* Μετά τις ομιλίες ακολούθησαν ελεύθερες παρεμβάσεις και διάλογος ανάμεσα στον συγγραφέα, τους ομιλητές και το ακροατήριο. Την εκδήλωση - την οποία συντόνισε ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Ελευθερία» Γιώργος Ρούστας - τίμησαν με την παρουσία τους ο εκπρόσωπος της Ι. Μητροπόλεως Λαρίσης αρχιμ. Ιωαννίκιος Βαρβαρέλης, ο αντιπεριφειάρχης Θεσσαλίας Απ. Μπέμπης, δημοτικοί σύμβουλοι, εκπαιδευτικοί, δικηγόροι και πλήθος κόσμου, ενώ χαιρετιστήριο μήνυμα απέστειλε ο βουλευτής Λάρισας της ΝΔ Μάξιμος Χαρακόπουλος με την ευχή «το βιβλίο να συμβάλλει στην πληρέστερη γνώση μιας εξαιρετικά δύσκολης περιόδου της σύγχρονης ιστορίας μας». 

Παρουσίαση του βιβλίου του Χ. Ανδρεόπουλου "Η εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974: Ιστορική και νομοκανονική θεώρηση" την Πέμπτη 24/5/2018 στη Λάρισα

Παρουσίαση του βιβλίου του Χ. Ανδρεόπουλου «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974. Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση» στις 25/4/2018 στη Θεσσαλονίκη

Η Εκκλησία της Ελλάδος  στα χρόνια της δικτατορίας 

* Παρουσιάζεται στη Θεσσαλονίκη το βιβλίο του θεολόγου καθηγητή Χάρη Ανδρεόπουλου «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974. Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση», σε εκδήλωση της εφημερίδας «Χριστιανική» στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ 

Η εφημερίδα «Χριστιανική», σε συνεργασία με τις εκδόσεις «Επίκεντρο», διοργανώνει ανοικτή εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη με θέμα «Η Εκκλησία στα χρόνια της δικτατορίας 1967-1974» στο πλαίσιο της οποίας θα γίνει η παρουσίαση του βιβλίου του Χαράλαμπου Μ. Ανδρεόπουλου, θεολόγου καθηγητή, Δρος Εκκλησιαστικής Ιστορίας του ΑΠΘ, «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974. Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση» το οποίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Επίκεντρο» (σειρά «Ιστορία και Κοινωνία») της Θεσσαλονίκης. 

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την 25η Απριλίου 2018, ημέρα Τετάρτη και ώρα 7 μ.μ. στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ (Α΄ αμφιθέατρο, 2ος όροφος). 

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι: 

- Ανδρέας Νανάκης, Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ 

- Μανώλης Μηλιαράκης, Φυσικός, επίτιμος Πρόεδρος της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» 

- Κλήμης Πυρουνάκης, Θεολόγος, συντονιστής Δικτύου Στήριξης Φυλακισμένων και Αποφυλακισμένων Γυναικών 

- Ανδρέας Αργυρόπουλος, Θεολόγος καθηγητής, M.Th., Δ/ντής Γυμνασίου, και ο συγγραφέας. 

Θ΄ ακολουθήσουν ελεύθερες παρεμβάσεις και διάλογος. Την εκδήλωση θα συντονίσει ο Μανώλης Τασόγλου, μέλος της Κ.Ε. της «Χριστιανικής Δημοκρατίας». 

Μανώλης Μηλιαράκης, «Η Εκκλησία δεν συμβιβάζεται με τυραννίες»

πηγή: ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ, αρ. φυλ. 1002/25-1-2018

Ο επίτιμος Πρόεδρος της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» Μανώλης Μηλιαράκης για τις σχέσεις Εκκλησίας – Πολιτείας κατά την περίοδο της Επταετίας με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974», του θεολόγου καθηγητή Χάρη Ανδρεόπουλου, από τις εκδόσεις «Επίκεντρο»

Του Μανώλη Μηλιαράκη * 

Είναι θλιβερό και ταυτόχρονα έντονα ανησυχητικό, για το επίπεδο της πνευματικής ζωής του τόπου μας, το γεγονός ότι έχουν περάσει πάνω από πενήντα χρόνια από την επιβολή, στη χώρα μας, της ξενοκίνητης και ξενόδουλης δικτατορίας του 1967-1974 και η Διοίκηση της Εκκλησίας μας, η Ιεραρχία της, καθώς και οι Θεολογικές Σχολές και οι Χριστιανικές Αδελφότητες, δεν έχουν αισθανθεί την ανάγκη να πουν στο Θεό και το λαό του Θεού, δυο λόγια για τη στάση τους, εκείνη την περίοδο. Να κάνουν ένα απολογισμό. Να κοιτάξουν στα μάτια τις στρατιές που εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, χωρίς να αισθάνονται στο πλευρό τους, τον εξ ορισμού φυσικό προστάτη τους, τη Μητέρα Εκκλησία και τους φορείς, που υποτίθεται ότι εκφράζουν και υπηρετούν το Πνεύμα και το Φρόνημά της. Αντίθετα έβλεπαν και άκουαν ιεράρχες και καθηγητάδες, να υμνούν κατά τρόπο εμετικό τους τυράννους, τους καταλυτές του Συντάγματος, τους δολοφόνους των θυμάτων του Πολυτεχνείου και της παράδοσης της Βορείου Κύπρου στον Αττίλα. Το Κίνημα της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» επανειλημμένα, προφορικώς και γραπτώς, έχει απευθυνθεί στα αρμόδια όργανα της Εκκλησίας και έχει θέσει, ως θέμα ορθοδόξου ήθους και σεβασμού στο μέγα Μυστήριο της Εξομολογήσεως, να μιλήσει η Ιεραρχία ανοικτά στο λαό, για τα όσα έπραξε που δεν έπρεπε να πράξει και για τα όσα παρέλειψε να πράξει και δεν τα έπραξε, στη διάρκεια της επτάχρονης Δικτατορίας. Αλλά, δυστυχώς, φωνή βοώντoς εν τη ερήμω…

Ιστορικές και θαρραλέες φωνές

Με τα δεδομένα αυτά το βιβλίο του Χαράλαμπου Ανδρεόπουλου, «Εκκλησία και Δικτατορία. Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση», όπως και το προηγούμενο του Ανδρέα Αργυρόπουλου «Χριστιανοί και πολιτική δράση κατά την περίοδο της δικτατορίας», αποτελούν, πέραν από την ιστορική τους αξία, μια θαρραλέα φωνή, δύο μάχιμων θεολόγων, για ένα θέμα που για τους εκκλησιαστικούς παράγοντες, ανώτατους κληρικούς, Θεολογικές Σχολές, Χριστιανικές Αδελφότητες, χριστιανούς διανοουμένους και τιμητές των πάντων, είναι ταμπού. Αποφεύγουν να το θίξουν, σαν να είναι εντελώς αδιάφορο ή ξένο προς αυτούς, ενώ η ευθύνη τους για την καλλιέργεια, ανάπτυξη και διάδοση μιας ιδεολογίας, που ο Νίκος Ψαρουδάκης ονόμασε «αόμματο αντικομμουνισμό», και η οποία υπήρξε το θεμέλιο της προπαγάνδας της Χούντας των συνταγματαρχών, είναι φανερή και τεράστια. Ποιος, της γενιάς μου, δεν θυμάται τα προδικτατορικά κηρύγματα και μηνύματα της κατεστημένης Θεολογίας, του άμβωνα, του πανεπιστημιακού αμφιθεάτρου, του Τύπου και του εν γένει λόγου των Αδελφοτήτων, που ως επίλογο και συμπέρασμά τους είχαν ότι «ο Κομμουνισμός με τους κρυπτοκομμουνιστές και τους συνοδοιπόρους του απεργάζονται την υποδούλωση της χώρας και οι χριστιανοί έπρεπε να προσεύχονται να μας λυπηθεί ο μεγαλοδύναμος για να σωθούμε από τον άθεο Κομμουνισμό, στέλνοντάς μας έστω και ένα λοχία!» Και ο Θεός…άκουσε τις προσευχές των «ευσεβών και πιστών» χριστιανών και στις 21 Απριλίου του 1967 μας έστειλε ένα συνταγματάρχη με την παρέα του. Έτσι είδε η κατεστημένη προδικτατορική θεολογία τον ερχομό «της εθνοσωτηρίου εθνικής επαναστάσεως» της Χούντας και σήμερα τηρεί σιγή ιχθύος για την τότε, ασύμβατη με το ορθόδοξο δημοκρατικό χριστιανικό ήθος, στάση της! Γι΄αυτό - επαναλαμβάνω - το βιβλίο του Χαράλαμπου Ανδρεόπουλου έχει μια ιδιαίτερη αξία και αξίζουν συγχαρητήρια και στον ίδιο και στις εκδόσεις «Επίκεντρο».

Μείζον θέμα: Αστοχριστιανική Ιδεολογία

Η αναφορά και σε άλλους φορείς εκτός της Ιεραρχίας της Εκκλησίας έχει τη σημασία της, γιατί όταν γίνεται λόγος για τη σχέση Εκκλησίας και Δικτατορίας, είναι μεν μείζον θέμα η σχέση της ποιμαίνουσας Εκκλησίας με τη δικτατορία, αλλά επειδή Εκκλησία δεν είναι μόνο ο Κλήρος, αλλά και ο πιστός λαός, γι’ αυτό είναι, επίσης, σημαντικό να εξετάζομε τη στάση και φορέων, όπως οι προαναφερόμενοι.

Έτσι καλό είναι να συνειδητοποιήσομε ότι η «σημαία» του «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών», της χούντας, είχε υφανθεί και με το νήμα της αστοχριστιανικής ιδεολογίας του «αόμματου αντικομμουνισμού». Μιας ιδεολογίας που απέδιδε όλα τα υπάρχοντα και τα μελλούμενα να επέλθουν δεινά, στον «άθεο κομμουνισμό» και, ταυτόχρονα, άφηνε άθικτο και κατά κανόνα εξυμνούσε την «καθεστηκυία τάξη», το καθεστώς του «ελευθέρου κόσμου» και της «ηγέτιδος δυνάμεως και ασπίδος του», ΗΠΑ. Αποσιωπούσε δε με τα άχρωμα και άοσμα κηρύγματα αγαπολογίας, την ουσία του απελευθερωτικού και δημοκρατικού μηνύματος του φτωχού Ναζωραίου και της βιοτής των εκατομμυρίων μαρτύρων και αγίων μας που ποτέ δεν προσκύνησαν τυράννους.

Η κοινωνική δικαιοσύνη

Το δε βαθειά χριστιανικό αίτημα της Κοινωνικής Δικαιοσύνης το δαιμονοποιούσε και το απέδιδε, όταν προβαλλόταν, στους κομμουνιστές και τους «συνοδοιπόρους» τους. Ένας από τους «συνοδοιπόρους» αυτούς ήταν και ο Νίκος Ψαρουδάκης και γενικά το Κίνημα της Χ.Δ., για την κατεστημένη Θεολογία, την θεραπαινίδα του συστήματος, προ και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Ως μη ειδικός για νομοκανονικά ζητήματα παραπέμπω στο βιβλίο του κ. Ανδρεόπουλου όπου με καθαρό και επιστημονικά θεμελιωμένο τρόπο αναλύονται. Θα προσπαθήσω να θίξω ορισμένα κομβικά, κατά τη γνώμη μου, σημεία της διάρκειας της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967:

Κατάλυση Συντάγματος και Ιεραρχίας

Οι πραξικοπηματίες, όπως κατέλυσαν το Σύνταγμα και τη νόμιμη κυβέρνηση της χώρας, έτσι κατέλυσαν και την κανονική και νόμιμη Ιεραρχία της Εκκλησίας. Όπως για το σχηματισμό της παράνομης Κυβέρνησης τους, βρήκαν πρόθυμους υποτακτικούς στο χώρο της Δικαιοσύνης, από όπου βρήκαν και τον πρώτο πρωθυπουργό τους, τον Κόλλια, στα ΑΕΙ, στον Τύπο, και στις Αδελφότητες, έτσι και για το σχηματισμό της αντικανονικής και παράνομης ΔΙΣ, βρήκαν πρόθυμους αρχιερείς και συνήγορους των ανομιών τους σε χριστιανικά Σωματεία, τα οποία ευλόγησαν το πραξικόπημα και το αναγόρευσαν εθνοσωτήριο. Ένα από αυτά έδωσε και τον δοτό Αρχιεπίσκοπο της χούντας, τον πρωθιερέα των ανακτόρων, Ιερώνυμο Κοτσώνη. Με τα δεδομένα αυτά η Ιεραρχία της Εκκλησίας, όπως και η Κυβέρνηση της χώρας, καταργήθηκαν από τη χούντα και κατά συνέπεια δεν μπορούσαν να δράσουν και να αντιδράσουν, ως Σώμα.

Όσοι αντιστάθηκαν

Τα μέλη της Ιεραρχίας, ως πρόσωπα πια, αντιμετώπισαν το πρόβλημα που αντιμετώπιζε κάθε πολίτης και ιδιαίτερα ο κάθε ταγός. Να αντισταθεί στην τυραννία ή να συμβιβαστεί και να την υπηρετήσει από φόβο, προσωπικό συμφέρον ή και ιδεολογική ταύτιση; Σε αυτό το δίλημμα είναι λυπηρό αλλά αληθινό ότι η πλειονότητα των Ιεραρχών δεν στάθηκε στο ύψος του ορθόδοξου χριστιανού ποιμένα, ο οποίος θυσιάζεται, αν χρειαστεί υπέρ του ποιμνίου του. Τιμητικές εξαιρέσεις ελάχιστες, γι’ αυτό και αξιομνημόνευτες. Οι μακαριστοί Κορίνθου Παντελεήμων, Πειραιώς Χρυσόστομος, Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος, ο νυν Αλβανίας Αναστάσιος. Σχετικά ο κ. Ανδρεόπουλος μας πληροφορεί αρκετά.

Ο απλός κλήρος, πάντα δέσμιος της δεσποτοκρατίας του ήταν δύσκολο να αντιδράσει. Τιμητικές πάλι εξαιρέσεις, ο π. Γεώργιος Πυρουνάκης, ο ιεροδιάκονος Τιμόθεος Λαγουδάκης, ο Ηρακλειώτης παπά Γαβαλάς, οι Σφακιανοί παπάδες, ο π. Χρήστος Χριστοδούλου, ο π. Σταμάτης Χατζηκυριάκος και άλλοι, πάντως ολίγοι. Τα χριστιανικά Σωματεία, στην καλύτερη περίπτωση ανέχθηκαν τη Δικτατορία, κατά κανόνα όμως την ευλόγησαν, την εξύμνησαν και την θεώρησαν δώρο Θεού!

Οι Θεολογικές Σχολές, ως Σώμα δεν αντέδρασαν κατά της χούντας, ούτε εξέδωκαν κάποια θέση συμπαράστασης σε διωκομένους φοιτητές. Αντίθετα, υπήρξαν μέλη τους που υπουργοποιήθηκαν και το χειρότερο ορισμένοι, που ήταν και επικεφαλής της ΠΕΘ, υπήρξαν οι ιδεολογικοί τροφοδότες της ΕΟΚΑ Β΄, εναντίον του λαοπρόβλητου προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, σε περίοδο που ο Αττίλας ήταν προ των πυλών και συνήργησαν έτσι στο άνοιγμα της κερκόπορτας στον εισβολέα, στις 20 Ιουλίου 1974!

Ν. Ψαρουδάκης και το φρόνημα του λαού

Τιμητική πάλι εξαίρεση στον εξεταζόμενο χώρο το Κίνημα της Χ.Δ. και ιδιαίτερα του ιδρυτού και προέδρου του, Νικολάου Ψαρουδάκη και των μελών του τότε Πολιτικού Γραφείου του Κινήματος και της Νεολαίας του καθώς και απλών μελών και φίλων του ανά την Ελλάδα.

Δεν είναι το θέμα μας η ιστορία της αντιδικτατορικής δράσης προσώπων και συλλογικοτήτων που αφετηρία και κίνητρο για την αντίστασή τους στη Δικτατορία είχαν τη χριστιανική τους πίστη και συνείδηση. Εκείνο όμως, που κατά την ταπεινή μου γνώμη πρέπει να μας μείνει είναι ότι ο λαός- Εκκλησία αγκάλιασε και ένιωσε δικούς του, αυτούς που αντιστάθηκαν. Το γεγονός ότι τα άρθρα του Ν.Ψ. στη «Χ» μεταδίδονταν κάθε δεκαπενθήμερο από την Ντόυτσε Βέλλε, ότι φοιτητές όλου του αντιδικτατορικού φάσματος, Κνίτες, Ρηγάδες, Ανδρεοπαπανδρεϊκοί, Κεντρώοι και Δεξιοί έρχονταν και έπαιρναν τη «Χ» από το τυπογραφείο για να τη διαδώσουν στα αμφιθέατρα και στα περίπτερα, ότι στις Λειτουργίες του παπά Πυρουνάκη, στον Άγιο Στέφανο, Αττικής, ο Ναός ήταν κατάμεστος και ότι όλοι μας κρεμόμασταν από τα χείλη του όταν κήρυττε τον υπέρ της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αντιτυραννικό λόγο του Ευαγγελίου, δείχνει ότι ο λαός- Εκκλησία υιοθέτησε το γνώριμό του, από την Ιστορία, αγωνιστικό εκκλησιαστικό φρόνημα που επιβεβαιώνει και επαληθεύει το «Ου Πνεύμα Κυρίου εκεί και ελευθερία» και απέρριψε τους συμβιβασμούς και τη συνεργασία με το δικτατορικό καθεστώς.

Έτσι - και τελειώνοντας - εμείς ως πιστός λαός, ως μέλη της Εκκλησίας, που είναι όχι ένας Θεσμός , αλλά το Σώμα του Χριστού, δεν πρέπει να την χαρίζομε σε κοσμικά σχήματα και πρόσωπα, που πολλές φορές λειτουργούν κατά τρόπο ασύμβατο με το αγιοτριαδικό Πνεύμα και υποτάσσονται στους εκάστοτε ισχυρούς του κόσμου. Γιατί η Εκκλησία, το Σώμα Χριστού, ούτε συμβιβάζεται, ούτε υποκύπτει σε τυράννους και τυραννίες. Αντίθετα, αποτελεί αστείρευτη πηγή ελευθερίας, από όλα τα δεσμά, πηγή ειρήνης και κοινωνικής δικαιοσύνης. Αυτή η Εκκλησία, η Μητέρα Εκκλησία, όχι μόνο δεν ευλογεί δυνάστες, αλλά στο Σχέδιο της είναι το «καθείλε δυνάστας από θρόνων και ύψωσε ταπεινούς…». Αυτής της Εκκλησίας ο Θεός μας αξίωσε να είμαστε μέλη της και αυτή δεν είχε και δεν ήταν δυνατόν να έχει καμμιά σχέση με τη Δικτατορία, και με κάθε εξουσία της αδικίας και της καταπίεσης του ανθρώπινου προσώπου.

Εύχομαι στον αγαπητό κύριο Χαράλαμπο Ανδρεόπουλο, να είναι καλά και να δημιουργεί και να μας προσφέρει έργα του, όπως το σημερινό βιβλίο του.

_________________________________

* Ο κ. Μανώλης Μηλιαράκης είναι επίτιμος Πρόεδρος της «Χριστιανικής Δημοκρατίας». Το άρθρο του αυτό δημοσιεύεται στην εφημ. "Χριστιανική" (25.01.2018, φυλ. 1002). Εκ των ιδρυτικών μελών το 1962 της «Ελληνικής Χριστιανοδημοκρατικής Οργάνωσης Νέων» (Ε.Χ.Ο.Ν, νεολαία της Χ.Δ.), σπούδασε Φυσικός στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και την εποχή της δικτατορίας ήταν υπεύθυνος του εκπαιδευτικού ρεπορτάζ της εφημ. «Χριστιανική».

Παρουσιάσθηκε στην Αθήνα το βιβλίο του Χάρη Ανδρεόπουλου «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974- Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση»

Σε μια από τις πλέον σκοτεινές και δυσερμήνευτες περιόδους της σύγχρονης εκκλησιαστικής ιστορίας αναφέρεται το βιβλίο του Λαρισαίου θεολόγου καθηγητή, δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας του ΑΠΘ κ. Χαράλαμπου (Χάρη) Ανδρεόπουλου, μια επιστημονική πραγματεία που έρχεται να ρίξει φως στις σχέσεις της διοικούσας Εκκλησίας και της Πολιτείας της περιόδου 1967 - 1974, όπως αυτές διαμορφώθηκαν υπό το κράτος της εγκαθιδρυθείσας την 21η Απριλίου 1967 επτάχρονης δικτατορίας. Το βιβλίο παρουσιάσθηκε σε εκδήλωση που διοργάνωσε η εφημερίδα «Χριστιανική» με αφορμή την συμπλήρωση εφέτος των 50 χρόνων από την επιβολή της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967 και η οποία πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου το βράδυ της περασμένης Παρασκευής (01.12.2017) στο βιβλιοπωλείο «Εν Πλω», στην Αθήνα.


Για το βιβλίο, το οποίο τιτλοφορείται «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974-Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Επίκεντρο» της Θεσσαλονίκης, μίλησαν ειδικοί επιστήμονες από τον χώρο της νομικής και θεολογικής επιστήμης καθώς και εκπρόσωπος της Αρχιεπισκοπής Αθηνών εξαίροντας το περιεχόμενό του, καθώς και την μεθοδικότητα και επιστημονική συνέπεια του συγγραφέα.

ΟΜΙΛΙΕΣ

Ο πρώτος των ομιλητών κ. Γεώργιος Ιατρού, δικηγόρος, δρ. Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής του ΕΚΠΑ υποστήριξε ότι «η προκειμένη πραγματεία αποτελεί πρωτότυπη εργασία δεδομένου ότι δεν διστάζει να καταπιασθεί με ένα θέμα που πενήντα χρόνια μετά εξακολουθεί να αποτελεί “σημείον αντιλεγόμενον” και να παρουσιάζεται συνήθως μονομερώς και ανεπαρκώς προκειμένου να εξωραϊσθούν ή να καταδικασθούν πρόσωπα, καταστάσεις και ενέργειες της περιόδου αυτής». Ο ομιλητής ανέφερε ότι σκοπός του συγγραφέα είναι η εξέταση, κατανόηση και ανάδειξη των αιτίων και των διαδικασιών μέσω των οποίων η Εκκλησία της Ελλάδος επηρεάσθηκε, συμμετείχε, έδρασε και επέδρασε στις πολιτικές εξελίξεις υπό το κράτος της επτάχρονης δικτατορίας. Ιδίως δε στο ζήτημα της διαμόρφωσης των σχέσεων Εκκλησίας και Πολιτείας την ταραχώδη εκείνη περίοδο, κεντρική θέση κατέχουν (τα απαντώμενα στη μελέτη) ερωτήματα σχετικά με το «πως;» και το «γιατί;» οι πολιτειοκρατικές επιδιώξεις της ηγεσίας της δικτατορίας βρήκαν ελεύθερο πεδίο δράσεως στον εκκλησιαστικό χώρο. Ο κ. Ιατρού επεσήμανε ότι «ο συγγραφέας με την εναργή και λεπτομερή από νομοκανονικής και θεολογικής πλευράς ανάπτυξη του υλικού του προσφέρει εφαλτήριο περαιτέρω αναζητήσεων για όποιον επιθυμεί να εμβαθύνει με μεθοδικότητα και επιστημονική συνέπεια, όπως και ο ίδιος ο συγγραφέας πράττει, σε μια περίοδο της νεότερης εκκλησιαστικής και πολιτικής ιστορίας μας η οποία αφήνει, όσο μάλιστα παρέρχεται ο χρόνος, πολλά περιθώρια ακόμη να αποκωδικοποιηθούν και να προβληθούν πτυχές της, που έως σήμερα παραμένουν ανέγγιχτες». 

Ο δεύτερος ομιλητής κ. Ανδρέας Αργυρόπουλος, θεολόγος (M.Th) - συγγραφέας και διευθυντής Γυμνασίου, ανάφερε ότι η μελέτη φωτίζει πολλές και σημαντικές, πλην αποσιωπημένες μέχρι σήμερα, πτυχές της ιστορικής αυτής περιόδου (1967-1974) οι οποίες αφορούν είτε στις ευθύνες που βαρύνουν ανωτάτους κυρίως κληρικούς για τη σύμπλευση της τότε εκκλησιαστικής διοίκησης με το δικτατορικό καθεστώς, είτε στην αντίσταση που προέβαλλαν ιεράρχες της εποχής, και κυρίως, όπως επισημάνθηκε στη διάρκεια της συζήτησης που επακολούθησε, οι Μητροπολίτες Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος Νικολάου και Φλωρίνης Αυγουστίνος Καντιώτης οι οποίοι μέσω των δικαστικών προσφυγών τους, πέτυχαν την αποδόμηση και εν τέλει την κατάλυση του αντικανονικού συστήματος διοικήσεως που είχε τότε επιβληθεί επί αρχιεπισκοπείας Ιερωνύμου Α΄ (Κοτσώνη). Ο κ. Αργυρόπουλος αναφέρθηκε, επίσης, στην αντιστασιακή δράση κληρικών, όπως ο τότε Επίσκοπος Ανδρούσης (και νυν Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας) Αναστάσιος Γιαννουλάτος που μαζί με τον π. Γεώργιο Πυρουνάκη και τον διάκονο Τιμόθεο Λαγουδάκη στάθηκαν στο πλευρό των συλληφθέντων φοιτητών της Νομικής, ενώ ιδιαίτερη μνεία έκανε στους αγώνες της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» και του Προέδρου της Νίκου Ψαρουδάκη εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος και της τότε διορισμένης – και γι΄ αυτό αντικανονικής - εκκλησιαστικής ηγεσίας υπό τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Α’ (Κοτσώνη). Τέλος, εκτίμησε ότι 50 χρόνια μετά τη δικτατορία ήλθε πλέον ο καιρός για μια επίσημη διακήρυξη συγγνώμης εκ μέρους της διοικούσας Εκκλησίας, για την πολιτική και ιδεολογική στήριξη που παρείχε στο δικτατορικό καθεστώς η διορισμένη, αντικανονική «Αριστίνδην» Ιερά Σύνοδος του 1967, καθώς, όπως τόνισε, επρόκειτο για μια συμπόρευση απολύτως ασύμβατη με το Ευαγγέλιο. 

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ

Ακολούθησε σύντομος χαιρετισμός του εκπροσώπου του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου Β΄ και συγκεκριμένα του πανοσιολογιωτάτου αρχιμανδρίτου π. Σιλουανού Ιωάννου. Ο π. Σιλουανός, αφού εξήγησε την αδυναμία του κ. Ιερωνύμου να παρευρεθεί - παρότι θα το ήθελε - λόγω της χοροστασίας του την ίδια ώρα στον πανηγυρικό εσπερινό στο Μήλεσι της Αττικής για την εορτή του Οσίου Πορφυρίου του Καυσοκαλυβίτου, μετέφερε τις ευχές του Μακαριωτάτου κ. Ιερωνύμου για επιτυχία στην εκδήλωση καθώς τα συγχαρητήριά του προς τον συγγραφέα για τη «νηφάλια προσέγγιση και τον επιστημονικό τρόπο» με τον οποίο πραγματεύθηκε τη μελέτη του.

***

Ο Πρόεδρος της «Χριστιανικής Δημοκρατίας», δικηγόρος κ. Γιάννης Ζερβός κλείνοντας την συζήτηση και συνοψίζοντας τα συμπεράσματα ανέφερε ότι η εκδήλωση ήταν από τις καλύτερες που έχει διοργανώσει η εφημερίδα «Χριστιανική», χαρακτηρίζοντας υψηλό τόσο το επίπεδο των εισηγήσεων, όσο και του επακολουθήσαντος διαλόγου. Παράλληλα ευχαρίστησε τον συγγραφέα για την ουσιαστική συμβολή του στην ανάδειξη των όσων έγιναν την περίοδο της δικτατορίας έχοντας ταλαιπωρήσει την Εκκλησία και σκανδαλίσει τους πιστούς επί δεκαετίες. Αναφερόμενος στη μελέτη είπε ότι αυτή ως ένα καθαρά επιστημονικό πόνημα υπερβαίνει τις στρατευμένες απλουστεύσεις για τα γεγονότα που διαδραματίσθηκαν τόσο κατά την παπαδοπουλική, όσο και την ιωαννιδική περίοδο δίδοντας έρεισμα για περαιτέρω έρευνα και εξαγωγή συμπερασμάτων. Τέλος, σχολιάζοντας αναφορές του συγγραφέα, τις οποίες ανέδειξε και η συζήτηση, ότι πολλοί από τους εμπλεκομένους στις αντικανονικές παρεκκλίσεις ιεράρχες ήταν αμέμπτου ηθικής, ο κ. Ζερβός, συμπερασματικώς, ετόνισε, ότι «το εκκλησιαστικό ήθος είναι πολύ ευρύτερο από ένα κώδικα ατομικής ηθικής που είναι διατεθειμένος να συνυπάρξει με ένα τυραννικό καθεστώς και σε τελευταία ανάλυση να παραβιάζει τους Κανόνες της Εκκλησίας». 

***

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ι.Μ. ΚΟΝΙΔΑΡΗ

Σημειώνεται ότι το βιβλίο προλογίζει ο ομ. καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου κ. Ιωάννης Μ. Κονιδάρης, σημειώνοντας, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Εως σήμερα, έχουν γραφεί πολλά και από πολλούς για όψεις και ζητήματα της περιόδου αυτής. Το πρώτον όμως επιχειρείται με την παρούσα διατριβή η συνολική και συστηματική περιγραφή και αποτίμηση της περιόδου αυτής. Η άρτια και λεπτολόγος συγκέντρωση του υλικού, η αναλυτική εκδίπλωσή του, η παρουσίαση όλων των έως σήμερα εξενεχθεισών απόψεων επιμέρους ζητημάτων και η κριτική θεώρησή τους, με οξυδέρκεια και ευθυκρισία, αποτελούν ένα εγχείρημα το οποίο απαιτεί μεγάλη επιμέλεια, άριστη γνώση του πλήθους των πηγών και της βιβλιογραφίας, εδραία επιστημονική κατάρτιση και αντικειμενική κρίση. Τα προαπαιτούμενα αυτά πληροί η συγγραφή του κ. Ανδρεόπουλου έτσι, ώστε η μετά χείρας διατριβή όχι μόνο να αποτελεί ένα έργο-σταθμό για την εκκλησιαστική ιστορία, αλλά και εφαλτήριο για περαιτέρω αναζητήσεις σε συναφείς κλάδους, όπως το εκκλησιαστικό δίκαιο ή/και η πολιτική ιστορία του τόπου μας». 

***

Αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο συγκαταλέχθηκε από την τρέχουσα ακαδημαϊκή χρονιά (2017-2018) στην κατηγορία των επιστημονικών συγγραμμάτων (υπηρεσία διαχείρισης συγγραμμάτων «ΕΥΔΟΞΟΣ») ως εγχειρίδιο διδασκαλίας σε ΑΕΙ (στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών / Τμήμα Ιερατικών Σπουδών, ανάμεσα στα επιλεγόμενα συγγράμματα για το μάθημα του 4ου – εαρινού – εξαμήνου "Εκκλησιαστική Ιστορία της Ελλάδος" ).

***

* Μετά τις εορτές του Νέου Έτους το βιβλίο θα παρουσιασθεί σε ανάλογες εκδηλώσεις στη Θεσσαλονίκη, στη Λάρισα, κ.α., για το ευρύ κοινό, ενώ έχουν προγραμματισθεί, κατόπιν σχετικών προσκλήσεων, και παρουσιάσεις για φοιτητές σε συνεργασία με καθηγητές των τομέων Ιστορίας των Τμημάτων Θεολογίας του ΕΚΠΑ και του ΑΠΘ. 

Παρουσίαση του βιβλίου του Χάρη Ανδρεόπουλου «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974», την Παρασκευή 01/12/2017 στην Αθήνα

Η εφημερίδα «Χριστιανική», σε συνεργασία με τις εκδόσεις «Επίκεντρο», με αφορμή τη συμπλήρωση εφέτος των 50 χρόνων από την επιβολή της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967 διοργανώνει ανοικτή εκδήλωση με θέμα «Η Εκκλησία στα χρόνια της δικτατορίας 1967-1974» στο πλαίσιο της οποίας θα γίνει η παρουσίαση του βιβλίου του Χαράλαμπου Μ. Ανδρεόπουλου, θεολόγου καθηγητή, Δρος Εκκλησιαστικής Ιστορίας του ΑΠΘ «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974- Ιστορική και νομοκανονική προσέγγιση» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Επίκεντρο» (σειρά «Ιστορία και Κοινωνία»). 

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την 1η Δεκεμβρίου 2017, ημέρα Παρασκευή και ώρα 6.30 μ.μ. στο βιβλιοπωλείο «Εν Πλω», Χαριλάου Τρικούπη 6-10 (Εμπορικό κέντρο Atrium), στην Αθήνα.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

- Γεώργιος Ιατρού, δικηγόρος, Δρ. Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής ΕΚΠΑ

- Μανώλης Μηλιαράκης, επίτιμος Πρόεδρος της «Χριστιανικής Δημοκρατίας»

- Ανδρέας Αργυρόπουλος, θεολόγος καθηγητής, M.Th., Δ/ντής Γυμνασίου, 

και ο συγγραφέας. 

Θ΄ ακολουθήσουν ελεύθερες παρεμβάσεις και διάλογος.

Προλογίζει την εκδήλωση και συντονίζει τη συζήτηση ο Πρόεδρος της «Χριστιανικής Δημοκρατίας», δικηγόρος Γιάννης Ζερβός. 

***

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Λίγα λόγια για το βιβλίο (σημείωμα του εκδοτικού οίκου):

«Σε μια από τις πλέον σκοτεινές και δυσερμήνευτες περιόδους της σύγχρονης εκκλησιαστικής ιστορίας αναφέρεται το παρόν βιβλίο που έρχεται να ρίξει φώς στις σχέσεις της διοικούσας Εκκλησίας και της Πολιτείας της περιόδου 1967 - 1974, όπως αυτές διαμορφώθηκαν υπό το κράτος της εγκαθιδρυθείσας την 21η Απριλίου 1967 επτάχρονης δικτατορίας. Με ενδελεχή έρευνα πηγών και βιβλιογραφίας ο Χάρης Ανδρεόπουλος πραγματεύεται το πρόβλημα, εξετάζοντας και αναλύοντας ζητήματα της εν λόγω περιόδου που αφορούσαν την νομοκανονική αυτοσυνειδησία της Εκκλησίας και τον βαθύ τραυματισμό της (σήμερα συνταγματικά κατοχυρωμένης) αυτοδιοικήσεώς της από σωρεία παρεμβάσεων της δικτατορίας στα εσωτερικά της, που αποσκοπούσαν στον έλεγχο της εκκλησιαστικής διοικήσεως ώστε να υπηρετηθούν οι ιδεολογικές σκοπιμότητες του καθεστώτος. 

Προσεγγίζοντας το όλο ζήτημα επί τη βάσει ιστορικών και νομοκανονικών κριτηρίων, ο συγγραφέας αναδεικνύει, αξιολογεί και ερμηνεύει τις ποικίλες διαστάσεις και προεκτάσεις που είχε η προβληματική αυτή σχέση στη διοίκηση και στη ζωή της ελλαδικής Εκκλησίας καθ΄ όλη τη διάρκεια της Επταετίας και σε αμφότερες τις φάσεις της, ήτοι τόσο επί Γ. Παπαδοπούλου (και αρχιεπισκοπείας Ιερωνύμου Κοτσώνη, Μάϊος 1967- Δεκέμβριος 1973) όσο και επί Δ. Ιωαννίδη (και αρχιεπισκοπείας Σεραφείμ Τίκα, Ιανουάριος 1974 – Ιούλιος 1974). 

Ως ιδιαίτερης σημασίας ζητήματα αντιμετωπίζονται το θέμα της διαταραχθείσας κατά το διάστημα της πρώτης φάσης της δικτατορίας (1967 – 1973) νομοκανονικής σχέσης της ελλαδικής Εκκλησίας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το θέμα των δώδεκα εκπτώτων – «ιερωνυμικών» λεγομένων – Μητροπολιτών που δημιουργήθηκε στη δεύτερη φάση της δικτατορίας (Νοέμβριος 1973 – Ιούλιος 1974). 

Στο βιβλίο παρουσιάζονται, επίσης, και αναλύονται οι πολιτικές με τις οποίες στα πρώτα κρίσιμα χρόνια της μεταπολίτευσης, επί πρωθυπουργίας Κων/νου Καραμανλή (1974 – 1980), αντιμετωπίσθηκε και εξομαλύνθηκε η κρίση στην Εκκλησία, αλλά και θεμελιώθηκε ο εκδημοκρατισμός της με σειρά συνταγματικών διατάξεων και νομοθετημάτων που ρύθμισαν θετικά τόσο την εσωτερική της λειτουργία, όσο και τις σχέσεις της με την Πολιτεία. Μία σημαντική μελέτη που βοηθά στην εξέταση, κατανόηση και ανάδειξη των αιτίων και των διαδικασιών μέσω των οποίων η Εκκλησία της Ελλάδος επηρεάσθηκε, συμμετείχε, έδρασε και επέδρασε στις πολιτικές εξελίξεις υπό το κράτος της επτάχρονης δικτατορίας 1967-1974. 

(Από την αναφορά στο οπισθόφυλλο και στην ιστοσελίδα των Εκδόσεων Επίκεντρο )

* Ο Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος γεννήθηκε και ζει με την οικογένειά του στη Λάρισα. Υπηρετεί στη Β/θμια εκπαίδευση ως θεολόγος καθηγητής. Είναι διδάκτωρ Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Α.Π.Θ. και μέλος της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στη μελέτη θεμάτων της σύγχρονης πολιτικής και εκκλησιαστικής ιστοριογραφίας. Αρθρογραφεί στην «Ελευθερία» Λαρίσης, στο «Amen.gr » και στο προσωπικό του ιστολόγιο.

***

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΕΣ

• «Εως σήμερα, έχουν γραφεί πολλά και από πολλούς για όψεις και ζητήματα της περιόδου αυτής. Το πρώτον όμως επιχειρείται με την παρούσα διατριβή η συνολική και συστηματική περιγραφή και αποτίμηση της περιόδου αυτής. Η άρτια και λεπτολόγος συγκέντρωση του υλικού, η αναλυτική εκδίπλωσή του, η παρουσίαση όλων των έως σήμερα εξενεχθεισών απόψεων επιμέρους ζητημάτων και η κριτική θεώρησή τους, με οξυδέρκεια και ευθυκρισία, αποτελούν ένα εγχείρημα το οποίο απαιτεί μεγάλη επιμέλεια, άριστη γνώση του πλήθους των πηγών και της βιβλιογραφίας, εδραία επιστημονική κατάρτιση και αντικειμενική κρίση. Τα προαπαιτούμενα αυτά πληροί η συγγραφή του κ. Ανδρεόπουλου έτσι, ώστε η μετά χείρας διατριβή όχι μόνο να αποτελεί ένα έργο-σταθμό για την εκκλησιαστική ιστορία, αλλά και εφαλτήριο για περαιτέρω αναζητήσεις σε συναφείς κλάδους, όπως το εκκλησιαστικό δίκαιο ή/και η πολιτική ιστορία του τόπου μας» (Ιωάννης Μ. Κονιδάρης, Ομ. Καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής ΕΚΠΑ, στον Πρόλογο του βιβλίου ). 

• «Τό βιβλίο αὐτό ἀπευθύνεται πέρα ἀπό τόν νομικό, τόν ἱστορικό, τόν θεολόγο, τόν κληρικό, τόν ἐρευνητή καί τόν κάθε εἰδικῶς (καί ὄχι μόνο) ἐνδιαφερόμενο περί τά θέματα αὐτά, ἐξάπαντος καί ἐξόχως στόν νεοέλληνα καί δή τόν ὀρθόδοξο χριστιανό, πού θέλει νά ἐγκύψει στά δύσκολα καί σκανδαλώδη αὐτά προβλήματα τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας ἱστορίας χωρίς φόβο καί πάθος, μέ ὡριμότητα καί πνευματική νηφαλιότητα, προκειμένου νά πατήσει πιό γερά στά πόδια τῆς πίστεώς του, μακριά ἀπό φανατισμούς, μονομέρειες καί ἡμιμάθειες ἤ ὡραιοποιήσεις τῆς πραγματικότητας. Ἡ παράθεση καί ἀνάλυση τῶν πηγῶν εἶναι τῷ ὄντι ἐξονυχιστική. Κεῖνο πού ἔχει ἐπίσης ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον εἶναι, πέρα ἀπό τόν βασικό ἱστορικό κορμό τοῦ πονήματος, ἡ πλούσια παράθεση σχολίων καί ὑποσημειώσεων, οἱ ὁποῖες ἀποκαλύπτουν τήν καθημερινότητα καί τά «πάθη» τῶν ἐκκλησιαστικῶν καί πολιτικῶν προσωπικοτήτων πού ἐξετάζονται στή συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Ἔτσι ἡ ἱστορική ἀνάλυση φωτίζεται καί πλουτίζεται μέ τά χρώματα τῶν ἀληθινῶν «παθῶν», λαθῶν καί προθέσεων πού χαρακτηρίζουν τούς πρωταγωνιστές τῶν γεγονότων. Τά παρασκήνια, οἱ προφορικές μαρτυρίες καί τά ἐκκλησιαστικά «κουτσομπολιά» γαρνίρουν εὐχάριστα καί οὐσιαστικά τήν προσπάθεια κάλυψης τῆς πληρότητας τῆς ἱστορικῆς ἔκθεσης» (Κώστας Νούσης, φιλόλογος – θεολόγος (Μ.Τh.), στο περιοδικό ΘΕΟΛΟΓΙΑ, τομ. 88, τχ. 2/2017 και στην πύλη εκκκλησιαστικών ειδήσεων Αmen.gr).

• «Η ενδιαφέρουσα, εστιασμένη στην εποχή της δικτατορίας, μελέτη του Χαράλαμπου Ανδρεόπουλου προσφέρει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να προβληματιστεί για μια από τις πλέον σκοτεινές και δυσερμήνευτες περιόδους της σύγχρονης εκκλησιαστικής ιστορίας. Με τη βαθύτατη γνώση των γεγονότων της οχληρής εκείνης περιόδου, των περίπλοκων διοικητικών ζητημάτων και της εν γένει εκκλησιαστικής πραγματικότητας, ο συγγραφέας αποκαλύπτει αναλυτικά μια σωρεία απροκάλυπτων παρεμβάσεων του δικτατορικού καθεστώτος στα εσωτερικά της Εκκλησίας που αποσκοπούσαν στον έλεγχό της και κατά συνέπεια στην πρόσβαση στη μεγάλη κοινωνική επιρροή της, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση των ιδεολογικών σκοπιμοτήτων της απεχθούς δικτατορίας. Μέσα από μια απολύτως τεκμηριωμένη μελέτη, ο συγγραφέας ερευνά και διατυπώνει τους προβληματισμούς και τα συμπεράσματά του που σχετίζονται με τη φυσιογνωμία της σύγχρονης Εκκλησίας, αναδεικνύοντας την παθογένεια αλλά και την υποκριτική και καιροσκοπική μεταβολή των πεποιθήσεων ιερωμένων και λαϊκών ανάλογα με τη συγκυρία» (Ξενοφών Μπρουντζάκης, δημοσιογράφος – συγγραφέας, εφημερίδα "Το Ποντίκι" ).

• «Ο Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος, θεολόγος καθηγητής, μας παρουσιάζει μια εξαιρετικά παραστατική εικόνα των γεγονότων που ταλάνισαν την Εκκλησία την εποχή της δικτατορίας αλλά και αργότερα, καθώς μια σειρά από ζητήματα που προέκυψαν αυτή την περίοδο θα ξαναβγούν στην επιφάνεια δημιουργώντας ξανά επικίνδυνες τριβές στα χρόνια του αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου. Είναι φανερό ότι τον συγγραφέα βασάνισαν επί μακρόν θέματα που σχετίζονται με τη φυσιογνωμία της σύγχρονης Εκκλησίας και την καιροσκοπική μεταβολή των πεποιθήσεων ιερωμένων και λαϊκών ανάλογα με τη συγκυρία. Όλα αυτά παρουσιάζονται τεκμηριωμένα με άπειρες σημειώσεις, παραπομπές, κανονισμούς του εκκλησιαστικού δικαίου και ιστορικές αναφορές από ένα πλήθος πηγών που καθιστούν τη μελέτη του πραγματικά πρωτοποριακή» (Απόστολος Σπυράκης, καθηγητής – συγγραφέας, ιστοσελίδα βιβλίου και τέχνης Diastixo.gr ).

* Αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο συγκαταλέχθηκε από την τρέχουσα ακαδημαϊκή χρονιά (2017-2018) στην κατηγορία των επιστημονικών συγγραμμάτων (υπηρεσία διαχείρισης συγγραμμάτων «ΕΥΔΟΞΟΣ») ως εγχειρίδιο διδασκαλίας σε ΑΕΙ (στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών / Τμήμα Ιερατικών Σπουδών, ανάμεσα στα επιλεγόμενα συγγράμματα για το μάθημα του 4ου – εαρινού – εξαμήνου "Εκκλησιαστική Ιστορία της Ελλάδος" ).

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ Ν. ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ (6 ΚΑΙ 7 ΜΑΪΟΥ 2017)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Σάββατο 6 ΜΑΪΟΥ 2017 

Αποδούλου Αμαρίου Κρήτης

Α. ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ 9:00-10:30 Ι. Ναός Αγίου Ιωάννη

Β. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ

11:00-13:30 Πολιτιστικό Κέντρο Αποδούλου 

Συντονίζει Κωνσταντίνος Μπλάθρας, δ/ντης “ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ” 

-Χαιρετισμοί (15΄) 

-Εισηγήσεις (1:45΄)

1. Η προσωπικότητα και το κοινωνικό όραμα του Νικολάου Ψαρουδάκη, από τον Ιωάννη Ζερβό, πρόεδρο της Χριστιανικής Δημοκρατίας (30΄)

2. Τα παιδικά και νεανικά χρόνια του Νικολάου Ψαρουδάκη. από τον Νικόλαο Τυροκομάκη, δ/ντη Γυμνασίου Φουρφουρά , θεολόγο (20΄)

3. Κοινωνικός Χριστιανισμός και τα χρόνια του Νικολάου Ψαρουδάκη. από τον σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Γορτύνης και Αρκαδίας κ. Μακάριο (20΄)

4. Ο μελετητής της Γραφής και της κοινωνίας, ο συγγραφέας της εθνικής συμφιλίωσης από τον π. Χρήστο Χριστοδούλου, πρωτοπρεσβύτερο (20΄)

ΣΥΖΗΤΗΣΗ (30΄) 

Παρεμβάσεις

 Κυριακή 7 ΜΑΪΟΥ 2017

Ι. Μονή Αρκαδίου, Ρέθυμνο Κρήτης

Α΄ ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ 7:30-10:00 π.μ.  Ιερά Μονή Αρκαδίου

Β΄ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ Ρέθυμνο

1η ΣΥΝΕΔΡΙΑ (11:15-12:15) “Σπίτι του Πολιτισμού” 

Συντονίζει Εμμανουήλ Μηλιαράκης, επ. πρόεδρος Χ.Δ.

Α) Χαιρετισμοί (15΄)

Β) Εναρκτήρια Ομιλία: Το όραμα της κοινότητας στην Εκκλησία του Χριστού και το αίτημα της δικαιοσύνης σήμερα (35΄) από τον Τζεκάκη Μιχαήλ, φιλόλογο, πρώην δ/ντή της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Ρεθύμνου

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ (20΄)

2η ΣΥΝΕΔΡΙΑ (12:35-14:15) 

Συντονίζει Ηρακλής Κανακάκης, τ. δ/ντής σχολείου, δημοσιογράφος

Εισηγήσεις:

Α) Το επαναστατικό κοινωνικό μήνυμα του Νικολάου Ψαρουδάκη στην Ελλάδα και το χρέος του Χριστιανών (30΄) από τον Εμμανουήλ Μηλιαράκη, επίτιμο πρόεδρο της Χ.Δ.

Β) Ο αγωνιστής της Δημοκρατίας Νικόλαος Ψαρουδάκης και η αντίστασή του στη Δικτατορία (20΄) από τον Νικόλαο Ψιλάκη, συγγραφέα, δημοσιογράφο

Γ) Η “ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ” στην υπηρεσία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας και της χριστιανοκοινωνικής ευθύνης των πολιτών (20΄) από τον Κωνσταντίνο Μπλάθρα, δ/ντή της “Χ”

ΣΥΖΗΤΗΣΗ (30΄) 

Παρεμβάσεις

http://www.xristianiki.gr/anexartetes-enotetes/nea-apophaseis/psaroudakis_mnhmh.html

π. Kων/νος Kαπετανόπουλος, Δεν μπορώ πια να σωπαίνω... Nτρέπομαι!

Ντρέπομαι, γιατί τὴν Πατρίδα μου, τὴν κυβερνοῦν ἐδῶ καὶ δεκαετίες τὰ γνωστὰ «τζάκια», τὰ ὁποῖα ἐναλλάσσονται στὴν ἐξουσία. Καραμανλῆδες-Μητσοτάκηδες-Παπανδρέηδες! Γιατί; Τί συμβαίνει;

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ Ή ΕΔΩ (ΠΟΛΥΤΟΝΙΚΟ).

(ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ): Η Συγκέντρωση στην Κλαθμώνος ενάντια στη επίσκεψη Ερντογάν

ΠΗΓΗ: ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ

Σήμερα,(14//5/2010) πραγματοποιήθηκε, στις 7:00 μ.μ., στην πλατεία Κλαυθμώνος, το συλλαλητήριο, που κάλεσε το ΑΡΔΗΝ μαζί με πολλές ελλαδικές, κυπριακές, αρμενικές, ποντιακές και κουρδικές οργανώσεις και συλλογικότητες, με σκοπό να διαδηλώσουμε την αντίθεση μας στον νεο-οθωμανισμό και τη σουλτανική επίσκεψη Ερντογάν, όπως και την πολιτική υποτέλειας της κυβέρνησης Παπανδρέου.

Οι μισθοφόροι όμως του Παπανδρέου και του Χρυσοχοΐδη έδειξαν το πραγματικό πρόσωπο της κατοχής που έχουν εγκαθιδρύσει τα αφεντικά τους, ΔΝΤ, Ε.Ε. και Ερντογάν. Η συγκέντρωση αντιμετώπισε ένα όργιο αστυνομικής βίας. Κλούβες και αναρίθμητοι άνδρες των ΜΑΤ απέκλεισαν τον χώρο, απαγορεύοντας την πρόσβαση και εγκλωβίζοντας τους πάνω από δύο χιλιάδες διαδηλωτές που κατάφεραν να φτάσουν στη συγκέντρωση. Η αστυνομική βία ήρθε να συμπληρώσει τις προβοκάτσιες του Καρατζαφέρη και των λοιπών ακροδεξιών, καθώς και την καραντίνα που έστησαν τα ΜΜΕ, αποσιωπώντας τόσο το πραγματικό νόημα της επίσκεψης των νέων επικυρίαρχων, όσο και οποιαδήποτε κίνηση διαμαρτυρίας απέναντι στο ξεπούλημα της χώρας.

Οι εκπρόσωποι του νεο-οθωμανισμού έπρεπε να στήσουν στο Χίλτον το πάρτι του ξεπουλήματος και των εγκαινίων της «νέας εποχής», της συγκυβέρνησης της Ελλάδας με τους νεο-οθωμανούς του Νταβούτογλου, ανενόχλητοι από τους Έλληνες πολίτες, που το δικαίωμα έκφρασής τους υποτίθεται ότι προστατεύεται από το Σύνταγμα.

 Κι όταν αυτοί διεκδίκησαν το αυτονόητο, το δικαίωμα να διαδηλώνουν σε μια ελληνική, όπως θέλουμε να πιστεύουμε, πρωτεύουσα, επιστρατεύτηκαν τα χημικά, το ξύλο και οι τραυματισμοί. Η διαδήλωση άντεξε και συνεχίστηκε παρά τις επανειλημμένες επιθέσεις των ΜΑΤ. Η φωνή των διαδηλωτών ενάντια στο ξεπούλημα δεν πνίγηκε, κι ακούστηκε στους δρόμους της Αθήνας, παρά τα χημικά τα οποία αφειδώς χρησιμοποιήθηκαν.  Για μας είναι μόνο η αρχή.

 

Ακούστηκαν τα συνθήματα:

- ΠΡΩΤΑ ΜΑΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΗ ΧΡΕΩΚΟΠΙΑ, ΤΩΡΑ ΜΑΣ ΠΟΥΛΑΝΕ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

- ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΕΡΝΤΟΓΑΝ, ΝΕΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΝ

- ΚΥΠΡΟΣ -ΑΡΜΕΝΙΑ -ΚΟΥΡΔΙΣΤΑΝ -ΑΙΓΑΙΟ -ΜΕΤΩΠΟ ΕΝΙΑΙΟ

-  ΕΞΩ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΣΤΡΑΤΟΚΡΑΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

- ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ-ΠΑΠΑΤΖΗ ΞΕΣΚΕΠΑΣΤΗΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥ

- ΠΑΡΕ ΤΗ ΜΑΝΑ ΣΟΥ ΚΑΙ ΜΠΡΟΣ, ΔΕΝ ΣΕ ΘΕΛΕΙ Ο ΛΑΟΣ

- ΞΕΦΤΙΛΑ- ΞΕΦΤΙΛΑ ΦΥΛΑΝΕ ΤΟΝ ΑΤΤΙΛΑ,

Θα ακουστούν και πάλι στους δρόμους, παρά τη συνωμοσία της σιωπής που απλώνεται συστηματικά πάνω από την αγανάκτηση του λαού ενάντια στο ξεπούλημα της ζωής του και της χώρας του. Θα μας βρίσκουν συνέχεια μπροστά τους.

Περιοδικό ΑΡΔΗΝ, Εφημερίδα ΡΗΞΗ

Παρασκευή 14 Μαΐου 9:30 μ.μ.

http://ardin.gr/node/3134

 http://www.xristianiki.gr/elektronike-ekdose/skholia/sugkentrose-sten-klathmonos-enantia-ste-episkepse-erntogan.html