Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, [Η εξατομίκευση σήμερα]

 

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / https://lukasvasilikos.com/

H εξατομίκευση που ζούμε σήμερα έχει βαθιές ρίζες, που ξεκινούν και από το τρεχούμενο νερό μέσα στο σπίτι. Όταν πήγαινες στη δημόσια κρήνη για νερό, αυτός ο τόπος γινόταν αναγκαστικά ένας δημόσιος χώρος, όπου συναντιόμασταν όλοι. Ακόμα και τα άγρια ζώα στη Σαβάνα μοιράζονται δημόσιους τόπους για να πιούν νερό — εκεί όπου συνυπάρχουν, με όλους τους κινδύνους που αυτό κρύβει. Όμως όταν το νερό έρχεται απευθείας μέσα στο σπίτι, δημιουργείται η αίσθηση της ιδιωτικότητας. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με το τηλέφωνο. Θυμάμαι παλιά, πριν ακόμα έχουμε κινητά, το τηλέφωνο ήταν πάντα στο περίπτερο ή στο ψιλικατζίδικο — άλλος ένας δημόσιος χώρος, μια φωλιά όπου μαζευόντουσαν όλοι. Σήμερα όμως το κινητό τηλέφωνο μας απομονώνει…Μας δίνει την ψευδαίσθηση ότι έχουμε τον κόσμο ολόκληρο στην τσέπη μας, ότι είμαστε αυτάρκεις. Κρατάμε μέσα στο smartphone μας όχι μόνο τους φίλους μας, αλλά και τις σκέψεις μας, σχεδόν την ψυχή μας, εκτεθειμένη και “επίπεδη” στην οθόνη. Αυτό μας κάνει τελικά πιο επιφανειακούς, πιο συμβατούς, πιο ίδιους. Γινόμαστε μια μαζική παρέα «εξατομικευμένων» ανθρώπων που μοιάζουν παράξενα όμοιοι. Δεν είναι λοιπόν σωστό να σκεφτόμαστε ότι αυτή η σύγχρονη εξατομίκευση είναι αντίθετη με την ομοιομορφία που φέρνει ο ολοκληρωτισμός. Αντίθετα, σήμερα η εξατομίκευση είναι η βάση ενός καινούργιου είδους ολοκληρωτισμού, όπου το παρελθόν σβήνεται και το μέλλον γεμίζει φόβο. Η «διαφορά» που μας αφήνουν να πιστεύουμε πως υπάρχει, είναι μόνο μια ψευδαίσθηση διαφοράς στην κατανάλωση. Μπορεί να διαφέρεις στα ρούχα ή τις απόψεις, αρκεί να καταναλώνεις. Αν δεν μπορείς — αν είσαι πρόσφυγας, άνεργος, μετανάστης ή κοινωνικά αποκλεισμένος — τότε χάνεις, λίγο ή πολύ, την ανθρώπινη ιδιότητα. Το πιο σημαντικό σήμερα είναι να θυμόμαστε ότι πίσω από τις επιφανειακές μας διαφορές — ύψος, βάρος, χρώμα, φύλο, εθνικότητα — είμαστε όλοι μαζί ευάλωτοι, αδύναμοι και θνητοί. Αυτό είναι που τελικά μας ενώνει. Παρατηρώ επίσης μια σημαντική αλλαγή ανάμεσα στον παλιότερο και το σημερινό καπιταλισμό. Ο πρώτος δημιουργούσε ανάγκες στον υλικό κόσμο, ενώ ο σημερινός καλλιεργεί επιθυμίες πιο άυλες, επικοινωνιακές — μια συνεχή επιδίωξη για περισσότερη σύνδεση και επικοινωνία, που όμως συχνά μας απομονώνει περισσότερο. Έτσι η εποχή μας είναι μια εποχή όπου η τεχνολογία και η οικονομία παράγουν μια εξατομίκευση που δεν οδηγεί σε ελευθερία ή αυθεντικότητα, αλλά πολλές φορές σε μια μονότονη ομοιομορφία μέσα στην απομόνωση.

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

https://vardavas.wordpress.com/2025/07/17/p-theod-exat/

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, [Ζούμε σε έναν κόσμο έκκεντρο]

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / https://lukasvasilikos.com/

Ζούμε σε έναν κόσμο έκκεντρο όπου όλοι αισθανόμαστε λίγο ή πολύ να κινούμαστε στα όρια. Τα βήματα που κάνουμε είναι διστακτικά και φοβισμένα καθώς προσπαθούμε να κατανοήσουμε έναν αόρατο ρευστό φόβο. Η γραφή, σε αυτή τη διαδικασία, δεν είναι απλά εργαλείο για να περιγράψουμε τον κόσμο· είναι και ένας τρόπος να τον «ράψουμε» ξανά, να κολλήσουμε τα κομμάτια της ταυτότητάς μας. Σε έναν κόσμο που έχει θρυμματιστεί τα τελευταία τριάντα πέντε χρόνια ψάχνουμε συνεχώς αυτή την αίσθηση ολότητας. Η εποχή μας ξεκίνησε για την γενιά μου, τον περασμένο αιώνα, μέσα από παρατεταμένη σιωπή και έλλειψη πληροφοριών. Υπήρχε το μυστήριο, έπρεπε να αναζητήσουμε με κόπο την αλήθεια μας και κάθε ψήγμα γνώσης ήταν πολύτιμο – μέρος της προσωπικής και συλλογικής μας ταυτότητας. Σήμερα βουλιάζουμε σε έναν ωκεανό υπερπληροφόρησης όπου οι γνώσεις μας γλιστρούν μέσα από τα χέρια μας σαν νερό. Ο κόσμος καταποντίζεται στη λάσπη της υπερβολικής επικοινωνίας, που κρύβει και διαστρεβλώνει την αλήθεια. Σκεφτείτε το smartphone, αυτό το «μεταβατικό αντικείμενο», κατά Winnicott, του σήμερα. Ακριβώς όπως το κουρελάκι ή το αρκουδάκι που κρατάει ένα παιδί για να αισθανθεί ασφάλεια, το κινητό μας δίνει την ψευδαίσθηση ότι ελέγχουμε έναν απειλητικό και ανεξέλεγκτο κόσμο. Ένας κόσμος που όλο και περισσότερο γίνεται εικονικός. Η καθημερινότητά μας βουλιάζει στον παροντισμό που μας πνίγει. Ζούμε σε έναν χρόνο συμπυκνωμένο, όπου το παρελθόν σβήνει γρήγορα και το μέλλον μοιάζει ανυπόστατο, χαμένο σε μια συνεχή ανακύκλωση της αμνησίας.Όλα γίνονται στιγμιαία, πρόχειρα, αναλώσιμα, μέσα σε μια κοινωνία «μιας χρήσης», όπου οι εικόνες μετατρέπονται σε εμπορεύματα και κάθε στιγμή ευθυγραμμίζεται με την κυκλοφορία του κεφαλαίου. Ταυτόχρονα, τα όρια του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου διαλύονται. Στη νέα ρευστή πραγματικότητα, η προσωπική ζωή γίνεται θέαμα, εκτίθεται ως προϊόν προς πώληση οδηγώντας σε έναν κόσμο όπου το μύχιο γίνεται δημόσιο σε μια εμπορευματοποιημένη έκθεση του εαυτού. Η έννοια της κοινότητας εξασθενει και εξαφανίζεται ενώ η αυτοπραγμάτωση ως επιτακτική ανάγκη κυριαρχεί. Ζούμε σε μια εποχή που η ταυτότητα είναι εμπορικό προϊόν, όπου το σώμα γίνεται εργαλείο για να αποδείξουμε την πρωτοτυπία και την επιτυχία μας.

Το «να είσαι ο εαυτός σου» έχει μετατραπεί σε εντολή· δεν αρκεί απλά να υπάρχεις, πρέπει να ξεχωρίζεις, να γίνεσαι «επιχειρηματίας του εαυτού σου», απολαμβάνοντας συνεχώς, κυρίως μέσω κατανάλωσης. Ακόμη και το τατουάζ δεν είναι απλά διακόσμηση, αλλά σύμβολο μιας εποχής, που εγκλωβίζει την επιθυμία στο σώμα προσπαθώντας να δώσει σταθερότητα και νόημα σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει και φθείρεται.

Αυτή η οριακότητα και αβεβαιότητα γίνεται ακόμη πιο οδυνηρή μπροστά στα τραύματα του πολέμου, όπως στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο ή στη γενοκτονία στη Γάζα. Η εμπειρία του αποκλεισμού, της ξενοποίησης, της απώλειας δεν περιγράφεται εύκολα, όπως και το ίδιο το τραύμα· δεν πρόκειται μόνο για ένα ρήγμα στο σώμα, αλλά για κάτι που διαπερνά την ψυχή, διαλύει τη συνέχεια της ύπαρξης. Ζούμε σε έναν κόσμο που κατακερματίζεται συνεχώς, όπου η αίσθηση του «μαζί» χάνεται και η μοναξιά, ο φόβος και η ανάγκη για ένταξη γίνονται κυρίαρχες μορφές ζωής. Κι όμως, μέσα σε όλο αυτό το χάος, η αναζήτηση ενός κοινού νοήματος, μιας συνοχής, παραμένει πιο απαραίτητη από ποτέ.

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

https://vardavas.wordpress.com/2025/07/16/petros-p-throd-ekk/

Περί παροντισμού

Τα κοινώς λεγόμενα αυτονόητα δεν είναι και τόσο αυτονόητα εν τέλει. Εξηγούμαι: άλλο είναι ο παροντισμός[1] και άλλο το παροντικό. Με άλλα λόγια άλλο είναι η αναγωγή του παρελθόντος σε παρόν και δη με όρους απόλυτης εμμένειας και άλλο είναι το παρόν καθεαυτό.

4/7/2025

Γ. Μ. Βαρδαβάς

___________________________________

[1]. Ο όρος "παροντισμός" είναι κατά βάση κοινωνιολογικός. Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει στα έργα του Πέτρου Θεοδωρίδη, του Νικόλα Σεβαστάκη, του Παναγή Παναγιωτόπουλου κ.α. Ενδεικτικά ο Πέτρος Θεοδωρίδης αναφέρει: «Στις μέρες μας, η αίσθηση ότι βουλιάζουμε στο παρόν φτάνει στην κορύφωσή της. Από τη μία, ο χρόνος της κυκλοφορίας του κεφαλαίου: στεγανοποιημένος, μονοδιάστατος, ο χρόνος μιας ανακυκλούμενης αμνησίας. Από την άλλη, ο χρόνος της εργασίας ως ένα διαρκές άγχος για το μέλλον. Ζώνες ανεργίας, ζώνες εργασίας, η επισφάλεια γενικεύεται μαζί με την αίσθηση ενός χρόνου-ποντικοπαγίδας, χρόνου όλο και πιο λεπτού, σαν τσιγαρόχαρτο. Μια εποχή σαν τους πάγους της λίμνης έτοιμους να σπάσουν την άνοιξη. Γιατί μόνον στην εποχή μας παραμένει ως μόνη διάσταση του χρόνου, για όλους μας, η πιο λεπτή, η πιο εύθραυστη, η πιο ανύπαρκτη: το παρόν» (Βλ. Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις - Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα, εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ, Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 32)

Ο εφιάλτης του παροντισμού

[Για το βιβλίο του Πέτρου Θεοδωρίδη Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις – Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα]

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 28/5/2022]

Του Γ. Μ. Βαρδαβά

Πέτρος Θεοδωρίδης, Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις. Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα, εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ, Θεσσαλονίκη 2021.

Χώρος…

Τον κατακτάμε

Ιστάμενοι, ιπτάμενοι, βυθιζόμενοι.

Χρόνος…

Μας καίει βραδυφλεγώς…Μακάρι!

Μαζί τα μαλάξαμε.

Χωρόχρονος…

Μήπως γλιτώσουμε …το φυγείν.

Αδύνατον!

Νίκος Κ. Παπαντωνάκης, Χωρό-χρονος (αδημοσίευτο)

Εννέα χρόνια μετά την Απατηλή υπόσχεση της αγάπης, ο Πέτρος Θεοδωρίδης επανέρχεται με μια σειρά έξι σημαντικών δοκιμίων. Πρόκειται για στοχαστικές δοκιμές που αποτυπώνουν την εργώδη ενασχόληση του συγγραφέα με ζητήματα ακανθώδη όπως ο χρόνος, το πρόβλημα του κακού, το ολοκληρωτικό φαινόμενο και ο ναζισμός, η ρευστή νεωτερικότητα κ.α.π.

Όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί στον Πρόλογο του βιβλίου ο Καθηγητής Ηθικής Φιλοσοφίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. κ. Διονύσης Δρόσος, δεν πρόκειται για «papers που θα γεμίσουν ένα βιογραφικό» αλλά για καρπό μακροχρόνιας ενδελεχούς μελέτης και γόνιμου προβληματισμού. Ο Θεοδωρίδης σε καμία περίπτωση δεν γράφει διεκπεραιωτικά. Αντιθέτως, στοχάζεται με ψυχραιμία, καθαρότητα, σαφήνεια και δίχως ίχνος έπαρσης.

Στο πρώτο δοκίμιο με τίτλο «Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα» (σελ. 10-33) ο συγγραφέας καταπιάνεται με το πολυσύνθετο ζήτημα του χρόνου. Από την όλη διαπραγμάτευση καταφαίνεται ότι ο Θεοδωρίδης δεν αγνοεί την κλασική περί χρόνου ρήση του E. M. Cioran: «Αν ο Χρόνος ήταν μια περιουσία, ένα αγαθό, τότε ο θάνατος θα ήταν η χειρότερη μορφή ληστείας» [1]. Εν αντιθέσει με κάποιες «οργανικές» φωνές που επίμονα υποστηρίζουν ότι «δεν έχουμε παρόν», ο συγγραφέας θεωρεί τον παροντισμό ως έκφραση της ευθραυστότητας και της ρευστότητας του χρόνου. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Στη σύγχρονη εποχή έχει επέλθει μία καταπιεστική συμπίεση της αίσθησης του χρόνου. Η τωρινή, “παροντική”, αγχωτική αίσθηση του χρόνου δεν υπήρξε “χρονικά” αμετάβλητη» (σελ. 10). Και παρακάτω σε άλλο σημείο ο συγγραφέας τονίζει: «Στις μέρες μας, η αίσθηση ότι βουλιάζουμε στο παρόν φτάνει στην κορύφωσή της. Από τη μία, ο χρόνος της κυκλοφορίας του κεφαλαίου: στεγανοποιημένος, μονοδιάστατος, ο χρόνος μιας ανακυκλούμενης αμνησίας. Από την άλλη, ο χρόνος της εργασίας ως ένα διαρκές άγχος για το μέλλον. Ζώνες ανεργίας, ζώνες εργασίας, η επισφάλεια γενικεύεται μαζί με την αίσθηση ενός χρόνου-ποντικοπαγίδας, χρόνου όλο και πιο λεπτού, σαν τσιγαρόχαρτο.

Μια εποχή σαν τους πάγους της λίμνης έτοιμους να σπάσουν την άνοιξη. Γιατί μόνον στην εποχή μας παραμένει ως μόνη διάσταση του χρόνου, για όλους μας, η πιο λεπτή, η πιο εύθραυστη, η πιο ανύπαρκτη: το παρόν» (σελ. 32). Με άλλη αφορμή ο συγγραφέας είχε συνδέσει το φαινόμενο του παροντισμού με τις αθέλητες μνήμες: «Αν η δράση στο παρόν είναι αυτή που μας αναγκάζει να επιλέξουμε από την δεξαμενή της μνήμης, η απουσία δράσης, η ακινησία, η ανημποριά, στην όποια μας καθηλώνει το τωρινό παρόν, είναι αυτή που κάνει να αναδύονται σκόρπιες, ασυνάρτητες, αθέλητες μνήμες: να ζούμε σε ένα όνειρο, να επιστρέφουν όλα τα απωθημένα» [2].

Ο συγγραφέας αναφέρεται διεξοδικά σε τρεις τύπους κοινωνιών (παραδοσιακή, νεωτερική, σύγχρονη) και στις αντίστοιχες αντιλήψεις περί χρόνου που εκπορεύονται από αυτές. Έτσι «στην παραδοσιακή κοινωνία, η παράδοση ενείχε έναν κανονιστικό- ηθικό χαρακτήρα» και αντιπροσώπευε όχι μόνο το «είναι» αλλά και το «δέον γενέσθαι». Παράλληλα «στις παραδοσιακές χριστιανικές και εβραϊκές αντιλήψεις της ιστορίας (…) τα γεγονότα δομούν και καθορίζουν το χρόνο» (σελ. 15). Ο χρόνος στη νεωτερικότητα ήταν κατά τον συγγραφέα «αφηρημένος», «ομοιόμορφος» και «συνεχής» (σελ. 16-17). Στην παραδοσιακή κοινωνία υπήρχε «αξεδιάλυτη συνύφανση παρελθόντος και μέλλοντος» ενώ στη νεωτερική κοινωνία παρελθόν, παρόν και μέλλον «διαχωρίζονται με σαφήνεια, ως τμήματα μιας διαδοχικής προοδευτικής ανέλιξης» (σελ. 17). Στην εποχή μας «η οργανωμένη πλαισίωση του κοινωνικού χρόνου καταρρέει» (σελ.20). Ο συγγραφέας τεκμηριώνει την ανάλυση του επικαλούμενος τα πορίσματα διαπρεπών στοχαστών (G. Agamben, M.Postone, C. Taylor, C. Lasch, Z. Bauman, U. Beck κ.α.).

Στο δεύτερο δοκίμιο του βιβλίου με τίτλο «Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις» (σελ. 34-53) ο συγγραφέας κάνει μια αναδρομή στις αντιλήψεις περί ονείρων από τον Πορφύριο και τον Αρτεμίδωρο μέχρι την ψυχανάλυση, τον Φουκώ, τον Λακάν και τον Ζίζεκ. Σε άλλη συνάφεια ο Θεοδωρίδης έχει γράψει τα εξής καίρια: «Ονειρεύτηκα ότι έβλεπα έναν εφιάλτη. Ξύπνησα μέσα στο όνειρο ξανά και ξανά. Αυτός ήταν ο εφιάλτης: η επανάληψη» [3].

Στο τρίτο, εξαιρετικά ενδιαφέρον, δοκίμιο με τίτλο «Μπρέχτ και ναζισμός -Τρόμος, αθλιότητα και όνειρα στο Γ’ Ράιχ» (σελ. 54-65) ο Θεοδωρίδης εξετάζει εκ παραλλήλου τα βιβλία: α) Μπ. Μπρεχτ, Τρόμος και αθλιότητα του Τρίτου Ράιχ, β) Ch. Beradt, Τα όνειρα στο Τρίτο Ράιχ, γ) Π. Φρίτσε, Ζωή και θάνατος στο Τρίτο Ράιχ. Με την παράλληλη ανάγνωση των παραπάνω βιβλίων ο συγγραφέας επιχειρεί να περιγράψει τους μετασχηματισμούς της γερμανικής κοινωνίας εξαιτίας του ναζισμού. Η περιγραφή στιγμιοτύπων από τα μονόπρακτα του Μπρεχτ σε συνδυασμό με τα όνειρα απλών ανθρώπων της διπλανής πόρτας και της εν γένει καθημερινότητας τους αναδεικνύουν τον βαθμό επίδρασης του ναζισμού σε ολόκληρο το φάσμα της γερμανικής κοινωνίας. Παράλληλα φέρνουν στο προσκήνιο την, κατά Χ. Άρεντ, κοινοτοπία του κακού: «Ο ναζισμός δεν είναι μια ακραία ιδεολογία αλλά μάλλον η υπερβολή της μεσότητας, η μετριότητα, η εξουσία της κοινοτοπίας» (σελ. 55).

Στο τέταρτο δοκίμιο με θέμα «Οι Γνωστικοί και το πρόβλημα του κακού» (σελ. 66-83) ο συγγραφέας προβαίνει σε μια ανατομία του γνωστικισμού. Αναφερόμενος στις θέσεις του Θ. Λίποβατς ο Θεοδωρίδης επισημαίνει ότι αυτό που κυριαρχεί στη Γνώση είναι «το μίσος ενάντια στον Άλλον» (σελ. 82), ενώ παράλληλα επισημαίνει τη μυστικιστική πτυχή της: «(…) η Γνώση ευνοεί πάντα ένα κλίμα μυστηρίου και μυστικισμού, για το οποίο ιδιαιτέρως πρόσφορες είναι οι περίοδοι πολιτισμικής, πολιτικής, κοινωνικής και ψυχικής κρίσης κι ανασφάλειας, κατά τις οποίες ορισμένα άτομα (…) είναι ευάλωτα και ικανοποιεί την ανάγκη της φυγής από την ανυπόφορη υπαρκτή πραγματικότητα» (σελ. 79).

Στο δοκίμιο «Ο θαυμαστός καινούργιος μετανεωτερικός κόσμος» (σελ. 84-93) αναδύεται η ρευστότητα και η δυστοπία των καιρών μας με αφορμή το κλασικό έργο του Χάξλεϊ. Παραθέτουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα (σελ. 91): «Σήμερα, “μπορούμε να είμαστε ερωτευμένοι χωρίς να ερωτευτούμε”. Ο Έρωτας εξημερώνεται, θετικοποιείται και γίνεται μια βολική φόρμουλα κατανάλωσης. Ο σκοπός είναι να αποφευχθεί οποιοδήποτε τραύμα». Ο συγγραφέας συμπεραίνει ότι από τον Θαυμαστό καινούργιο κόσμο «απωθείται ο έρωτας (όχι το σεξ, ούτε η πορνογραφία), ο πόνος και ο θάνατος, ακριβώς όπως και σήμερα. Και γιατί τότε επιστρέφει διαρκώς ο έρωτας, η λύπη, ο πόνος και ο θάνατος; Μα γιατί απλούστατα το απωθημένο πάντα επιστρέφει» (σελ. 93).

Ο τόμος κλείνει με το δοκίμιο «Η πανδημία ως μεταφορά» (σελ. 94-102). Ο Θεοδωρίδης καθηλώνει τον αναγνώστη με την πρωτοτυπία της σκέψης του και την ευαισθησία του. Η αυθεντικότητα, η υπαρξιακή δυναμική, η λεπτότητα, ο πλουραλισμός και η αντικειμενικότητα χαρακτηρίζουν τα δοκίμια της συλλογής.

Η νέα σειρά δοκιμίων του Πέτρου Θεοδωρίδη αξίζει την προσοχή κάθε φιλέρευνου αναγνώστη.

Ηράκλειο, 18-19 Μαΐου 2022

Σημειώσεις

[1]. E.M. Cioran, Στοχασμοί, εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 2010, σελ. 362.

[2]. Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, «Παροντισμός και αθέλητες μνήμες», βλ. στο ιστολόγιο του συγγραφέα: http://nosferatos.blogspot.com/2015/10/blog-post_31.html, ανάρτηση στις 12.10.2015 (τελευταία πρόσβαση: 18.5.2022)

[3].Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, «Ο εφιάλτης», βλ. στο ιστολόγιο του συγγραφέα: http://nosferatos.blogspot.com/2015/10/blog-post_19.html, ανάρτηση στις 7.10.2015 (τελευταία πρόσβαση: 19.5.2022)

Ομιλία του Πέτρου Θεοδωρίδη με θέμα "Εθνικισμός-Εθνολαϊκισμός: κάποιες παρατηρήσεις" την Παρασκευή 18/1/2019 στη Θεσσαλονίκη

Εκδήλωση με θέμα «Για την αίσθηση του χρόνου στον 21ο αιώνα» με εισηγητή τον Πέτρο Π. Θεοδωρίδη την Πέμπτη 24/5/2018 στη Θεσσαλονίκη

Πέτρος Θεοδωρίδης, Όταν συναντηθούμε ξανά

Πέτρος Θεοδωρίδης, Όταν συναντηθούμε ξανά, επιμέλεια: Δήμος Χλωπτσιούδης, εκδόσεις τοβιβλίο , Θεσσαλονίκη 2014, ISBN: 978-618-81129-4-0.

Του Δήμου Χλωπτσιούδη

Τον Πέτρο Θεοδωρίδη τον ξέραμε ως δοκιμιογράφο και συγγραφέα με δυο βιβλία (οι Μεταμορφώσεις της Tαυτότητας και η Απατηλή Υπόσχεση της Αγάπης) στο ενεργητικό του πριν εκδώσει την συλλογή “όταν συναντηθούμε ξανά ” με υπότιτλο “ποιηματάκια”.

Από το διαδίκτυο ξεπήδησαν τα ποιηματάκια. Έτσι απλά και λιτά. Όχι ποιήματα, αλλά ποιηματάκια. Σαν ένας άλλος συνομιλητής του Θεόκριτου ο Θεοδωρίδης από το πρώτο σκαλί παρατηρεί το έργο του. Ανικανοποίητος επιλέγει το υποκοριστικό. Ποιηματάκια, λοιπόν, που επεξεργάστηκε, ξαναδιάβασε και φρόντισε σαν ασθενικά παιδιά που τελικά ενηλικιώθηκαν και βρήκαν το δρόμο τους προς την έκδοση.

Με συνείδηση της πλαστικότητας του στίχου ο Θεοδωρίδης αγγίζει ευαίσθητες χορδές του σύγχρονου ανθρώπου. Με την οξυδέρκεια του δοκιμιογράφου, του συγγραφέα που αναζητά την εικόνα πίσω από το επιφανειακό χρώμα της ρητορείας και του κομφορμισμού, μεταχειρίζεται το στίχο ως ένα μέσο προκειμένου να αφυπνίσει τον αναγνώστη του. Συνδέει την προβληματική με την τέχνη, την αγωνία για το παρόν και το μέλλον με την εικονοπλασία και την πρόζα, τη θέαση της σύγχρονης κοινωνίας με το συναίσθημα και τον ποιητικό λόγο, με έναν τόνο διαχρονικό.

Η ποιητική του Θεοδωρίδη είναι ανθρωποκεντρική, θα λέγαμε ανθρωπιστική. Τον ενδιαφέρει ο Άνθρωπος, κάθε φυλής, κάθε χρώματος. Η υπαρξιακή αυτογνωσία και οι σύγχρονες ψυχικές ανάγκες βρίσκουν το δρόμο τους από τις λέξεις. Η φιλοσοφία και η μεταφυσική συνδέονται με τις πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις που απειλούν το σύγχρονο άνθρωπο.

Είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να ξεχωρίσουμε κάποια ποιήματα. Δύσκολο γιατί κάποια ξεχωρίζουν με τη δομή του στίχου, την ομοιοκαταληξία, το βαθύ νόημα και την εικονοπλαστική τους δύναμη.

Διακρίναμε την εισαγωγική διάγνωση. Ένα ποίημα σε μορφή πρόζας θεατρικής, μία μονολογική διάγνωση ενός ψυχιάτρου. Η νεολαία για την οποία όλοι μιλούν, για το μέλλον της οποίας όλοι τάχα φροντίζουν, ζει μέσα στο αίμα που την ποτίζουν, γίνεται εφιάλτης απέναντι στην αγάπη. Ο ποιητής με ένα μακροσκελές ασύνδετο σχήμα δίνει όλη την έκταση των προβολών βίας απέναντι σε ανθρώπους, στο φυσικό περιβάλλον, σε οτιδήποτε υλικό. Ο κοινωνικός κανιβαλισμός και η κοινωνική καταπίεση, γέμισαν το παιδί με αδιαφορία για την αγάπη.

Στη συλλογή ξεχωρίζει επίσης η δική του Ιθάκη (κάποιες φορές δε θέλουμε να βρούμε την Ιθάκη). Ο Θεοδωρίδης δεν ακολουθεί τη στόχευση ούτε της ομηρικής ούτε της καβαφικής Ιθάκης. Ο άνθρωπος δεν έχει μόνο ανάγκη από την ένταση του καβαφικού ταξιδιού. Μερικές φορές χρειάζεται απλά να απολαύσει τη ζωή του, την ηρεμία. Ο άνθρωπος έχει ανάγκη να ταυτιστεί με τη φύση, να δεθεί μαζί της. Η ηρεμία της φύσης, το ειρηνικό θαλασσινό τοπίο δίνεται μέσα από ένα πλούτο εικόνων που μόνο η ανάγνωσή της χαλαρώνει.

Σταχυολογούμε επίσης το εξαιρετικό η σκοτωμένη ΧελιδΏνα. Ένας επιτάφιος συμβολικός στη φύση και την ανθρώπινη μοχθηρία. Με 9 ομοιοκατάληκτα δίστιχα ο δημιουργός πραγματεύεται την αχαριστία και τη μοχθηρία απέναντι στη Φύση, που συμβολίζεται από τη Χελιδόνα.

Η δυνατή εικονοπλασία γίνεται ένα μέσο για να καταδειχθεί η μοχθηρία του ανθρώπου που με δολοφονικά ένστικτα χύνει όλη του τη μανία στη φύση. Με σκληρές εικόνες τρόμου υπογραμμίζει τη δολοφονία της Χελιδόνας, γιατί ήταν ελεύθερη και πετούσε απλώνοντας χαμόγελα στους γύρω. Η δυναμική των εικόνων, παρά τη σκληρότητά τους, μεταφέρει έναν πλούτο συναισθημάτων στον αναγνώστη: αποτροπιασμός κι αγανάκτηση, πόνος και θλίψη, οδύνη και συμπόνια ξεπηδούν ανεμπόδιστα από τις λέξεις.

Διάχυτη στο ποίημα είναι ειρωνεία του ποιητή. Από τον τίτλο ακόμα, με εκείνο το “ανορθόγραφο” κεφαλαίο ωμέγα στη λέξη χελιδόνα, εκφράζει την ειρωνεία του. Με ανάλογο ύφος σχολιάζει το σαδισμό και το μίσος προς το αγαπημένο πουλί των παιδιών. Η χλεύη προς τον απάνθρωπο άνθρωπο διαπνέει όλο το ποίημα. Μάλιστα το ποίημα κλείνει με μία μοναδική σαρκαστική διάθεση, διατυπωμένη με ένα τρίστιχο σε πλήρη αντίθεση με τα προηγούμενα εννέα ομοιοκατάληκτα δίστιχα. Ο Θεοδωρίδης χλευάζει την ανθρώπινη στάση προς το περιβάλλον. Οι αμετανόητοι δολοφόνοι μετά από τόσο σκληρές εικόνες, προσεύχονται στο Θεό να τους στείλει κι άλλα χελιδόνια για να τα σκοτώσουν.

Επισημαίνουμε επίσης το μεταμοντέρνο εδώ, στο μέλλον… με τις ιδιαίτερες εικόνες του και την υπαρξιακή του αγωνία. Ο άνθρωπος έρμαιο των αιώνων πασχίζει να επιβιώσει, παλεύει συνεχώς να αντέξει στο μεταίχμιο του χρόνου. Ολιγόστιχο μα πλήρες νοημάτων. Οι στίχοι και οι λέξεις με συνεχείς αντιθέσεις (ολοφώτεινη νύχτα, ερμητικά ορθάνοιχτα, σκοτεινό ξημέρωμα) δηλώνουν τις συγκρούσεις του ανθρώπου, τη συνεχή -διαλεκτική- αλλαγή των καταστάσεων. Οι σχεδόν υπερρεαλιστικές εικόνες (ασθμαίνοντας σαν ρινόκεροι σε μάχη, αγριότοπο του παρόντος, αιχμηρό μεταίχμιο) συμπληρώνουν την υπαρξιακή αγωνία του ποιητή. Το πρώτο πληθυντικό γραμματικό πρόσωπο δίνει μία πανανθρώπινη και διαχρονική έμφαση

Ιδιαίτερο είναι και το τέλος τους, όπου ο ποιητής πραγματεύεται έναν ινδιάνικο μύθο για την ταφή των σαμάνων. Ο θάνατος, το φυσικό τοπίο και το θείο συνδέονται σε τρεις τετράστιχες στροφές με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία. Ο άνθρωπος δένεται με το θεό με την ταφή μέσα στη φύση.

Στην Ιστορία (σελ 29) ο δημιουργός πραγματεύεται το παρελθόν, την κίνηση της ιστορίας, την κοινωνική εξέλιξη. Με ειρωνική διάθεση προσεγγίζει αντιλήψεις που έχουν ακουστεί για την ιστορία. Η ιστορία προχωρά από την ανάγκη (α-πορία) αδιαφορώντας για τον άνθρωπο (μας ποδοπατά) και οικοδομεί χωρίς να το σχεδιάζει (οικοδομεί αθέλητα κάτι το πιο μεγάλο) πάνω στον άνθρωπο (εμείς είμαστε υλικά για την εργολαβία). Η θεοδωριδική ιστορία είναι μια μάγισσα που χτίζει με μαντζούνια και ξόρκια παίζοντας ζάρια πάνω στον άνθρωπο. Οι θνητοί αδυνατούν να την ελέγξουν κι έτσι το μόνο που μένει ότι πρόσφεραν σαν οικοδομικό υλικό για να χτιστεί το κάτι πιο μεγάλο.

Το φασιστικό τρόμο πραγματεύεται στο ναρκισσισμό που γεννιέται από την αλαζονεία της ημιμάθειας, τον εγωισμό και την αυταπάτη της μοναδικότητας. Η εθνική υπερηφάνεια δίπλα στην αφέλεια δίνεται ένα πέπλο που καλύπτει τη γύμνια των ιδεών και την ντροπή για την κατάντια των ανθρώπων. Ο φασισμός γίνεται ένα ρούχο που κρύβει τελικά το φαουστικό πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέυ. Εκείνος γερνά και γιγαντώνεται δίπλα μας, ενώ εμείς βλέπουμε ακόμα το νεαρό πλάσμα του παρελθόντος. Το ίδιο θέμα απασχολεί το Θεοδωρίδη και στο το φασισμό γεννά η έπαρσή μας. Όλα τα αρνητικά αισθήματα του ανθρώπου (ανωτερότητα, φόβος, κακία, μικροψυχία, κομφορμισμός, βλακεία) γεννούν τελικά το φασισμό. Μόνο που τούτη τη φορά δεν κρύβεται το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέυ, αλλά φανερά δακρύζει μέσα στον εξανδραποδισμό της ναρκισσιστικής αντίληψης για την ανωτερότητα και τη βία στον απροστάτευτο.

——————————————————————
Τη συλλογή ποιημάτων “όταν συναντηθούμε ξανά” μπορείτε να “κατεβάσετε” ελεύθερα από εδώ ή να διαβάσετε online εδώ.
——————————————————————

πηγή:

http://tovivlio.net/%CF%8C%CF%84%CE%B1%CE%BD-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B7%CE%B8%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B5-%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%AC-%CE%BA%CF%81%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85/

Πέτρος Θεοδωρίδης, Περί έρωτος σήμερα

http://www.youtube.com/watch?v=Qa61hf6Dhuk

ΠΕΤΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ: ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ ΣΗΜΕΡΑ (Θεσσαλονίκη, 24-4-2014)

Μουσική παρέμβαση: Β. Βέτσος

Π. Θεοδωρίδης,Συναισθήματα και πολιτική: Η ΝΤΡΟΠΗ (βίντεο)

Π. Θεοδωρίδης, Συναισθήματα και πολιτική: Η ΝΤΡΟΠΗ (Θεσσαλονίκη, 17-4-2013)

πηγή

Εκδήλωση-συζήτηση με θέμα “Συναισθήματα και πολιτική: Η ΝΤΡΟΠΗ” στη Θεσσαλονίκη την Τετάρτη 17-4-2013

Ομιλητής: Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

Την Τετάρτη 17-4-2013 και ώρα 8 στον Κοινωνικό χώρο ΟΙΚΟΠΟΛΙΣ, Πτολεμαίων 29Α, εντός της στοάς, 5ος όροφος, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ.

Η Ντροπή δημιουργείται όταν το άτομο αισθάνεται (πραγματική ή πιθανή) την αποδοκιμασία των άλλων με αποτέλεσμα να νιώθει ότι τραυματίζεται η αίσθηση της ταυτότητάς του δημιουργώντας άγχος, ανασύροντας προηγούμενες ντροπές από την αλυσίδα των τραυμάτων του. Έτσι η ντροπή, αφορά στην ταυτότητα μάλλον, παρά στην συμπεριφορά. Η ντροπή σχετίζεται ευθέως με την αίσθηση της ταυτότητας επειδή πηγάζει από το άγχος για το πόσο επαρκής, πόσο συνεκτική είναι η αφήγηση με την οποία το άτομο στηρίζει τη βιογραφία του. Γίνεται διάκριση της ντροπής από την ενοχή, εξετάζεται η σχέση ντροπής σώματος, ταπείνωσης, αμφιβολίας και στίγματος. Τέλος γίνεται προσπάθεια να συνδεθεί το συναίσθημα της Ντροπής – και το αντίθετο της, το συναίσθημα της αναίδειας- με την σύγχρονη πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα και στον κόσμο.

Πέτρος Θεοδωρίδης,Η απατηλή υπόσχεση της αγάπης

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Η απατηλή υπόσχεση της αγάπης: Πάθη, εαυτός, έθνος, εκδ. ΕΝΕΚΕΝ, Θεσσαλονίκη 2012, ISBN: 978-960-9708-00-5.

Οκτώ χρόνια μετά τη δημοσίευση του πρώτου του βιβλίου με τίτλο “Οι Μεταμορφώσεις της ταυτότητας”  ο Πέτρος Θεοδωρίδης επανέρχεται  με μια σειρά έντεκα στοχαστικών δοκιμίων υπό το γενικό τίτλο “Η απατηλή υπόσχεση της αγάπης: Πάθη-Εαυτός-Έθνος”. Τα δοκίμια αρχικά φιλοξενήθηκαν στην επιθεώρηση πολιτισμού ΕΝΕΚΕΝ και τώρα κυκλοφορούν σε μια καλαίσθητη έκδοση με φιλολογική επιμέλεια του Κ. Δρουγαλά από τις εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ.

Η γραφή του Θεοδωρίδη ξαφνιάζει ευχάριστα τον αναγνώστη. Ψύχραιμη,  ευαίσθητη, αισθαντική, ώριμη, πολυπρισματική και λίαν απολαυστική ενίοτε, αλλά χωρίς υπερβολές και περιττές φιοριτούρες,  δεν στοχεύει στην κανονιστική επιβολή a priori αποφάνσεων και “θεσφάτων” αλλά αντιθέτως συμβάλλει εποικοδομητικά στον ευρύτερο διάλογο της πολιτικής επιστήμης και της κοινωνικής θεωρίας γύρω από το βασικό τρίπτυχο της προβληματικής που τον απασχολεί στο παρόν βιβλίο (πάθη- εαυτός -έθνος).

Στο πρώτο, ομώνυμο με τον τίτλο του βιβλίου, δοκίμιο (σελ. 13-33) ο συγγραφέας διαπραγματεύεται το πάντοτε ανοικτό θέμα της ταυτότητας στο σύγχρονο μετανεωτερικό περιβάλλον. Η αφήγηση πλαισιώνεται με την προβολή της σκέψης σημαντικών στοχαστών (Ζίζεκ, Αγκάμπεν, Μπάουμαν, Μπεκ, Άντερσον κ.π.α.). Ο συγγραφέας συνδέει την προβληματική για την διυποκειμενικότητα με το ζήτημα του χρόνου αναφερόμενος καταλυτικά στη λατρεία του εφήμερου στις σύγχρονες κοινωνίες (σελ.18). Από την άλλη πλευρά αναφερόμενος στη διττή διάσταση της νεωτερικότητας επισημαίνει, ακολουθώντας τη σκέψη του Μπεκ, ότι “η νεωτερικότητα υφίσταται σήμερα και ως Ιανός, με διπλό πρόσωπο. Το άλλο πρόσωπο της νεωτερικότητας, προϊον της ίδιας της σημερινής έσχατης διεύρυνσης των αρχών της, οδηγεί στην αυτουπονόμευση της” (σελ. 17). Ο συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφερθεί στη ρευστότητα των καιρών μας υποστηρίζοντας πως “ζούμε σήμερα σε μια εποχή εναλλαγής ρόλων και αξιακού σχετικισμού. Την εποχή μας χαρακτηρίζει η γρήγορη αλλαγή και εναλλαγή των ρόλων σε συνθήκες σχεδόν εξάτμισης, εξαΰλωσης” (σελ.22). Και λίγο παρακάτω: “Ό,τι χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή είναι η αδυνατότητα να παραμείνεις στη θέση σου” (σελ.27). Με αυτά τα δεδομένα επιτείνεται η σύγχυση και η απορρύθμιση του σύγχρονου υποκειμένου, που γίνεται όλο και περισσότερο “εικονικό” (κατά τον Ρίφκιν): “Η σύγχρονη ταυτότητα αφορά στον πρωτεϊκό άνθρωπο της νέας εποχής, ο οποίος όλο και περισσότερο ζει σε προσομοιωμένα περιβάλλοντα και αναπτύσσει πολλαπλούς χαρακτήρες-ρόλους, που πορεύεται χωρίς Εγώ και εαυτό αλλά με θρύμματα μιας βραχύβιας αυνείδησης που χρησιμοποιούνται για την εκάστοτε επικοινωνία του με τους εικονικούς του κόσμους” (σελ.25). Η απορρύθμιση αυτή συνδέεται κατά το συγγραφέα με την “τυραννία της ταχύτητας” (σελ. 22-28), που τελικά εκβάλλει στην ακινησία, το φόβο και την Αγωνία (σελ.28-29). Και είναι εν τέλει  αυτή η Αγωνία που “εκκρίνει την απάντηση της αγάπης” (σελ.32-33).

Στο δεύτερο δοκίμιο με τίτλο “Η επινόηση του έρωτα” (σελ.34-54) ο συγγραφέας καταφεύγει στην ψυχανάλυση,την ιστορία, τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο προκειμένου να διαπραγματευθεί τα του έρωτα, της σεξουαλικότητας, της οικειότητας, της μοναξιάς και του ναρκισσισμού.

Στο τρίτο δοκίμιο “Έρωτας θνητός, απωθημένος θάνατος” (σελ. 55-70) ο συγγραφέας διαπραγματεύεται το τρίπτυχο: έρωτας-θάνατος-απώλεια. Αναφέρει χαρακτηριστικά: “Ο έρωτας τείνει πρός το θάνατο και ενέχει μέσα του την αγωνία, δηλαδή μια πρόγευση θανάτου” (σελ.61). Αξίζει νομίζω στο σημείο αυτό να θυμηθούμε την εξαιρετική μαντινάδα του Μήτσου Σταυρακάκη:

Ο έρωτας κι ο θάνατος ίδια σπαθιά βαστούνε
κι οι δυό με τρόπο ξαφνικό και ύπουλο χτυπούνε

Ο συγγραφέας επικαλείται τον Ζ. Μπάουμαν προκειμένου να αναπτύξει τα περί απώθησης του έρωτα και του θανάτου στις μέρες μας (σελ.62). Ακολούθως επικαλείται τη λογοτεχνία , την ποίηση και τη φιλοσοφία για να καταλήξει πως “όταν απωθούμε τον θάνατο, απωθούμε τον έρωτα. Και μαζί του τη ζωή. Και τότε οδηγούμαστε στην πλήξη, δηλαδή μια ελαφρά πρόγευση θανάτου(…)” (σελ.69).

Στο τέταρτο δοκίμιο με τίτλο  “Δειγματολόγιο συναισθημάτων” (σελ. 71- 90) αποτυπώνεται η εργώδης ενασχόληση του συγγραφέα με τα συναισθήματα. Ο συγγραφέας διακρίνει τα συναισθήματα από τις διαθέσεις (σελ. 72-73) και με μαστοριά περιγράφει την οργή (σελ. 73-75), τη ζήλια (σελ.75-78), το φθόνο (σελ.78-80), τη μνησικακία (σελ. 80-81), τη ντροπή και την υπερηφάνεια (σελ. 81-84, πρβλ. και το πέμπτο δοκίμιο “Η ντροπή”, σελ. 91-112), την αγωνία (σελ. 84-86), τη μελαγχολία (σελ.86-88), την πλήξη, την ανία, τη βαρεμάρα (σελ. 88-90).

Μια αναλυτική παρουσίαση όλων των δοκιμίων θα απαιτούσε πάρα πολύ χώρο δεδομένου ότι η προβληματική του συγγραφέα είναι πολυδιάστατη. Κλείνουμε με τους τίτλους των άλλων δοκιμίων του βιβλίου:

Έκτο δοκίμιο: Ο αυθεντικός εαυτός (σελ. 113-132)

Έβδομο δοκίμιο: Ταυτότητες και ξένοι (σελ. 133-154)

Όγδοο δοκίμιο: Οι Βαλκανικοί εθνικισμοί τον 19ο αιώνα (σελ. 155-180)

Ένατο δοκίμιο: Η αισθητική ουτοπία του έθνους (σελ. 181-203)

Δέκατο δοκίμιο: Εθνική ταυτότητα και ρουτίνα (σελ. 204-213)

Ενδέκατο δοκίμιο: Δυσφορία στη δημοκρατία (σελ. 214-230).

Η νέα σειρά δοκιμίων του Πέτρου Θεοδωρίδη, καρπός μακροχρόνιου μόχθου και συστηματικής ενασχόλησης αξίζει την προσοχή του φιλέρευνου αναγνώστη.

20-12-2012

Γ.Μ.Βαρδαβάς

πηγή

Πέτρος Θεοδωρίδης, Να γράφεις τώρα είναι σαν να εξατμίζεσαι

πηγή: Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ

Να γράφεις.

Η γραφή. Σφηνοειδής που ξεραίνεται στις πλίνθους.


Μετέωρα ιερογλυφικά στις πυραμίδες. Για αιώνες ατέρμονους ακατάληπτη.

Κάποτε η γραφή μεσολαβούσε μεταξύ ουρανού και γης.


Κάποτε η γραφή ήτανε το προνόμιο των ιερέων….
Να γράφεις.


Ελπίζοντας να ακινητοποιήσεις την στιγμή.


Να γράφεις για μια στιγμή αθανασίας. Όχι της αθανασίας του ονόματος αλλά της ακινητοποίησης της στιγμής που ρέει.




Κάποτε η γραφή μύριζε φρεσκοτυπωμένο χαρτί. Κάποτε γράφαμε για να το δούμε τυπωμένο. Μεσολαβούσε η λαχτάρα, η προσμονή της εκτύπωσης .




Να γράφεις τώρα είναι σαν να εξατμίζεσαι. Είναι σαν ν' ακουμπάς τα μύχια της ψυχής σου στην οθόνη. Κάθε στιγμή και μια αλλοτρίωση .


Κάθε στιγμή, μια ψίχα απ’ τη ψυχή σου ξεκολλά,




εφήμερο σημάδι, σαν το μυγάκι που μόλις για λίγο ζει ανάμεσα σε δισεκατομμύρια άλλα, σ’ ένα ποτάμι από τρισεκατομμύρια ήχους, εικόνες, χρώματα, που χάνεται μες σ' ένα σύμπαν από λέξεις που με την σειρά του καταπίνεται από τις μαύρες τρύπες του καιρού μας..

Να γράφεις οπως να ράβεις μια πληγή που διαρκώς ανοίγει...

Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ:Δυσφορία στη Δημοκρατία

Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ: Δυσφορία στη Δημοκρατία

Ανθολόγιον 64: Πέτρος Π. Θεοδωρίδης (περί ατόμου και εξατομίκευσης)

Στην προνεωτερική σκέψη, άτομο σήμαινε "αδιαίρετος" και χρησιμοποιείτο, κυρίως, μέσα στα συμφραζόμενα της θεολογικής αντιπαράθεσης για τη φύση της Αγίας Τριάδας. Η ταυτότητα του μεσαιωνικού ανθρώπου δεν ήταν ατομική, καθοριζόταν κυρίως από τη θέση του μέσα στην κοινωνική οργάνωση.

Η ανάπτυξη του καπιταλισμού στη νεωτερικότητα οδήγησε σε επανακαθορισμό της έννοιας του ατόμου: η φράση "αυτό πού είμαι" επεκτάθηκε και έγινε "αυτό πού θέλω να γίνω". Ωστόσο το άτομο στο κοσμοθεωρητικού πλαισίου του 19ου και 20ου αιώνα προσπαθούσε να εναρμονίσει τις αντιφάσεις των επιμέρους στοιχείων της ταυτότητας του, συνθετικά και ιεραρχικά, με μια σειρά πού θύμιζε το αστικό μυθιστόρημα: αρχή, μέση και τέλος.

Η έννοια της σύγχρονης μετανεωτερικής εξατομίκευσης είναι διαφορετική. Ο εξατομικευμένος, μετανεωτερικός άνθρωπος-σε αντίθεση με το νεωτερικό άτομο- καλείται να διαλέξει μέσα από ένα καλειδοσκόπιο άπειρων επιλογών. Αυτή η καθημερινή ανασφάλεια καταργεί τον κανονικό τρόπο ζωής πού γίνεται πια ευέλικτος και κατασκευάσιμος. Έτσι το γεγονός ότι έχουμε νικήσει τη μοίρα καταντά απρόσμενο μειονέκτημα της σύγχρονης ζωής. Από μας περιμένουν να αποφασίζουμε για πολλά, σχεδόν για όλα. Οι κίνδυνοι πού ελλοχεύουν σε τέτοιες αποφάσεις είναι διαρκείς και πάντα παραμονεύει η αποτυχία.
Η διαρκής αναζήτηση της ατομικής εμπειρίας δεν αποτελεί ελεύθερη επιλογή: Αντίθετα, οι άνθρωποι είναι "καταδικασμένοι στην εξατομίκευση" σε μια αναζήτηση "χειροτεχνημένης" βιογραφίας, στην αναζήτηση της ταυτότητας τους και στην ανάγκη να μετατρέψει κανείς τις ξένες –οικείες θρυμματισμένες επιλογές σε μια "ενότητα". "Χειροτεχνημένη βιογραφία" ανάμεσα στα άλλα σημαίνει και καθημερινή, προσωπική επιλογή και ανασκευή του χρόνου μας, όχι μόνο του παροντικού ή μελλοντικού αλλά και του προσωπικού μας παρελθόντος. Ο καθένας καλείται να επιλέξει την προσωπική ιστορία του,με τον αποκλεισμό εικόνων πού ενοχλούν και απωθούνται, να κατασκευάσει ένα παρελθόν αναπλασμένο έτσι ώστε να ταιριάζει στο παρόν ως "ενθυμούμενο παρόν" .
Το άτομο καλείται σήμερα να γίνει "σκηνοθέτης" της βιογραφίας του, της ταυτότητας του, της κοινωνικής του δικτύωσης, των δεσμών, των πεποιθήσεων του.
Εξατομίκευση σήμερα, σημαίνει και την ανάγκη να βρει κανείς και να επινοήσει για τον εαυτό του και για άλλους, νέα αυτονόητα. Σημαίνει και πώς, η διάκριση του φίλου από τον εχθρό μετατρέπεται σε καθημερινό επίπονο εγχείρημα. Και για το λόγο αυτό αναγορεύεται η "προδοσία" ως καθημερινό καθήκον και απόλαυση μαζί,η προδοσία ως "πανταχού παρούσα, προσιτή, επιτρεπτή παράβαση". Προδοσία πού δεν καλύπτεται πια κάτω από το πέπλο της υποκρισίας της πρώτης νεωτερικότητας του καπιταλισμού και του μοντέρνου ατόμου(...)

(...)H σύγχρονη ταυτότητα μοιάζει όλο και περισσότερο με τον χαμαιλέοντα, αφορά στον πρωτεϊκό άνθρωπο της νέας εποχής, ο οποίος όλο και περισσότερο ζει σε προσομοιωμένα περιβάλλοντα και αναπτύσσει πολλαπλούς χαρακτήρες –ρόλους, πού πορεύεται χωρίς Εγώ και Εαυτό αλλά με θρύμματα μιας βραχύβιας συνείδησης, πού χρησιμοποιούνται γα την εκάστοτε επικοινωνία του με τους εικονικούς του κόσμους.(...)

Πέτρος Θεοδωρίδης, Οι μεταμορφώσεις της ταυτότητας, εκδ. Αντιγόνη, Θεσσαλονίκη 2004, σελ. 130-132.

[Το παραπάνω απόσπασμα το πρωτοείδαμε στο ιστολόγιο Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ. Τίτλος ανάρτησης: Για το ατομο, και την συγχρονη Εξατομίκευση].