Το διακύβευμα της θρησκευτικής εκπαίδευσης στον 21ο αιώνα

Η θεσμική θωράκιση του μαθήματος των Θρησκευτικών και η εισαγωγή του μαθήματος της Ηθικής

Γράφει ο Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

πηγή: ΣΤΟ ΝΗΣΙ, 22/9/2026

«Η ζωή κάθε ανθρώπου είναι ο δρόμος για τον εαυτό του, η αναζήτηση ενός δρόμου, το σκαρίφημα ενός μονοπατιού. Κανείς ποτέ δεν κατόρθωσε να είναι εντελώς ο εαυτός του, μ’ όλο που ο καθένας μας τείνει να φτάση εκεί, ο ένας ψαχουλευτά, ο άλλος πιο χειροπιαστά, καθένας στα μέτρα του. Όλοι κουβαλάμε μέσα μας τα υπολείμματα από τη γέννησή μας, τον πηλό, του αυγού και τις μεμβράνες ενός αρχέτυπο κόσμου.

Πολλοί δεν καταφέρνουν να γίνουν ποτέ άνθρωποι, εξακολουθούν και μένουν βάτραχοι, σαύρες και μυρμήγκια. Άλλοι πάλι είναι από τη μέση και πάνω άνθρωποι κ’ έχουν ουρά ψαριού. Όμως ο καθένας από μας είναι ένα πείραμα της φύσης που σκοπός τουείναι ο άνθρωπος. Σε όλους μας οι ρίζες και οι μάνες είναι κοινές. Όλοι βγαίνουμε μέσα από το ίδιο στήθος και όλοι προσπαθούμε να βγούμε από τα σκοτάδια, αλλά ο καθένας επιδιώκει ένα δικό του σκοπό. Μπορούμε και καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλον, αλλά καθένας μπορεί να δώση εξήγηση μονάχα για τον εαυτό του».

ΕΡΜΑΝ ΕΣΣΕ, Ντέμιαν, σε μετάφραση Μένη Κουμανταρέα,

εκδ. Γαλαξίας, Αθήνα 1969, σσ. 10-11

[τηρήθηκε η ορθογραφία του μεταφραστή].

Στη διαδρομή των τελευταίων διακοσίων χρόνων από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, δύο μαθήματα, τα Θρησκευτικά και η Ιστορία, κατά περιόδους βρίσκονται στο προσκήνιο. Πολιτικές και εκκλησιαστικές ιδεολογικές πεποιθήσεις προσπαθούν διαχρονικά να ελέγξουν το περιεχόμενο και τον τρόπο διδασκαλίας τους. Όσον αφορά το μάθημα των Θρησκευτικών, δεν χωρά αμφιβολία ότι αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της θρησκευτικής εκπαίδευσης, με κύριο στόχο τη διαμόρφωση της θρησκευτικής και εθνικής ταυτότητας των Ελλήνων πολιτών.

Τα «μαγικά στυλό» των πανελλαδικών εξετάσεων και ένας λανθάνων διαφωτισμός

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Κάθε χρόνο, λίγο πριν την έναρξη των πανελλαδικών εξετάσεων, σύνηθες είναι το γεγονός σε ναούς να οργανώνονται ειδικές ιερές τελετές στις οποίες υποψήφιοι μαθητές συμμετέχουν μαζί με τους γονείς τους. Σ’ αυτές, για ευλογία στους μαθητές, οι ιερείς μοιράζουν στυλό και εικόνες του Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων. Ετούτη η πρακτική, καθώς φαίνεται, σε κάποιους φαίνεται παράξενη· μάλιστα δεν χάνουν την ευκαιρία να την κατακρίνουν, μιλώντας για «μαγικά στυλό», «φυλαχτά», «ευλογημένα αντικείμενα» που, στους υποψήφιους μαθητές, προσθέτουν «μαγικές προσδοκίες», «θρησκευτική φόρτιση», περισσότερο φόβο και άγχος. Στην εποχή που η γνώση καλπάζει, τέτοιες πρακτικές, σε θιασώτες ενός λανθάνοντος διαφωτισμού μοιάζουν «πικρό ανέκδοτο».

«Ένα από τα σπανιότερα πράματα σε τούτη τη γη φαίνεται πως είναι η σωστή κρίση», γράφει ο Ζήσιμος Λορεντζάτος στα Collectanea του, τις καταγραφές του, τις «χαμάδες» του όπως τις χαρακτηρίζει. Σε όποιον δεν έχει σχέση με την εκπαίδευση και την Εκκλησία -ή αν έχει, η σχέση του είναι προβληματική- λογικό είναι να μην έχει σωστή κρίση και να παρερμηνεύει τη βοήθεια που, δια της προσευχής, η Εκκλησία απλόχερα προσφέρει στους υποψήφιους μαθητές σε περιόδους εξετάσεων. Στην προκειμένη περίπτωση ο ψόγος του «ψευδοδιαφωτιστή» προς την Εκκλησία και τους εκπροσώπους της είναι πέρα για πέρα άδικος. Κανένας στυλός και καμιά ιερή εικόνα δεν προσφέρεται έχοντας «μαγικές ιδιότητες», ούτε ως «ευλογημένο αντικείμενο». Απεναντίας, ότι η Εκκλησία προσφέρει προς τους υποψήφιους μαθητές το πράττει γιατί έχει τη φρονιμάδα και την ευθύνη που, δυστυχώς, δεν έχει το ελλαδικό εξετασιοκεντρικό και βάρβαρο εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο σκοτώνει κάθε ιδέα παιδαγωγικής ενσυναίσθησης, την οποία μαθητές και γονείς βρίσκουν σε ιερές τελετές στους ναούς, λίγες ημέρες πριν τις πανελλαδικές εξετάσεις. Ποιος είναι αυτός που θα τους απαγορεύσει αυτή την ελπίδα; Και γιατί τους ψέγει, υποστηρίζοντας πως η γνώση δεν χρειάζεται «τελετουργικά στολίδια;» Η Εκκλησία δεν μοιράζει «μαγικά στυλό». Πέραν του πλούτου της υμνογραφικής ποιητικής της παράδοσης, λειτουργεί και με σύμβολα· μέσω αυτών εύχεται οι μαθητές να έχουν καλή επιτυχία στις εξετάσεις. Ποιος είναι αυτός, που σε μαθητές θα απαγορεύσει στο θρανίο όταν θα γράφουν στις εξετάσεις, σε εμφανές σημείο, να έχουν μια ιερή εικόνα; «Η πίστη δεν παίρνει απόδειξη. Η απόδειξη θα έκανε την πίστη απλή γνώση», κατά Ζήσιμο Λορεντζάτο. Ποιος, επίσης, είναι αυτός που θα τους απαγορεύσει με την προσευχή τους να αντιστέκονται στον εκπαιδευτικό μηχανισμό όταν αυτός κάνει τη σκέψη τους κουρκούτι στην παπαγαλία; «Στην αλήθεια», που διδάσκει η Εκκλησία «δεν έχει απογύρια»… ξανά κατά Ζήσιμο Λορεντζάτο.

Τώρα, τα ευχολόγια πως οι μαθητές και η Παιδεία τους χρειάζεται «φως» και «ευθύνη», κινδυνεύουν να γίνουν στερεότυπα. Όπερ σημαίνει ότι, αν πραγματικά νοιαζόμαστε για αλλαγή στα εκπαιδευτικά μας πράγματα οφείλουμε να «κλείσουμε τα σχολειά για να φτιάξουμε καινούργια», όπως έλεγε ο σοφός ΔΑΣΚΑΛΟΣ Μίλτος Κουντουράς. Άλλωστε αιώνες σ’ αυτόν τον τόπο που λέγεται πατρίδα Ελλάδα, η μεταφυσική είναι γερά δεμένη με τη βούληση, την υπόσταση και το γίγνεσθαι των ανθρώπων της.

Ο υποψήφιος μαθητής στις πανελλαδικές εξετάσεις είναι ακόμα παιδί – έφηβος. Ψάχνει στηρίγματα και πρότυπα, κι εμπνέεται από αυτά. Ψάχνει «μυστικές φωνές μέσα του». Για κάποια παιδιά – εφήβους, στήριγμα είναι και η Εκκλησία. Γιατί τα ψέγουμε; Ιδού τι γράφει ο κορυφαίος ακαδημαϊκός, αρχιτέκτονας και ζωγράφος Πικιώνης στα αυτοβιογραφικά του σημειώματα:

«Το παιδί μαθαίνει ακούοντας μυστικές φωνές μέσα του. Μαθαίνει κάθε στιγμή, κάθε ώρα, την ώρα που πρέπει, όπως από μόνο του μπορεί μάθει. Εμάθαινε από όλα, από τη φύση, από τη διαγωγή των ανθρώπων. Αισθανόμουν πως ο καθένας θέλει ιδιαίτερη ανατροφή, ιδιαίτερη παίδευση, ανάλογη με τις κλίσεις τους, για να καρποφορήσει. Κι όμως μας εξαναγκάζουν να διατρέξουμε τη μακριά έρημο μιας συμβατικής παιδείας που απονεκρώνει απειράριθμες ψυχές. Από νωρίς αισθανόμουν την ανάγκη ενός παιδαγωγού που θα διάβαζε μέσα στην ψυχή μου και θα μπορούσε να με ποδηγετήσει.

»Εκεί κάτω, εις τα βράχια της Φρεαττύδας που καθημερινά μας πήγαινε την αδελφή μου κι εμένα η γιαγιά μας, ανάμεσα στα τραχιά εκείνα βράχια, όπου η αύρα έσειεν απαλά το μίσχο του φυτού που φύτρωνε στις κουφάλες των βράχων, στο χώμα το θεοφόρο, το σπαρμένο από τα θραύσματα των αγγείων, ανάμεσα από τα χαίνοντα πηγάδια που μου μιλούσαν για τους αρχαίους κάτοικους αυτής της γης, τη γης μου, εμόρφωνα τη συνείδησή της, έπλαθα την ιστορία της…».

Η αποϊεροποίηση σημαντικών στιγμών στο βίο κάθε ανθρώπου έχει συνέπειες. Μια από αυτές -η κυριότερη- είναι η καταλήστευση της βαριάς ιστορικής κληρονομιάς, νοοτροπία που συνιστά απόλυτη άρνηση του ανθρώπινου προσώπου, σαφές δείγμα του εκκοσμικευμένου κόσμου όπου ζούμε. «Άφετε τα παιδία και μη κωλύετε αυτά ελθείν προς με, των γαρ τοιούτων εστίν η βασιλεία των ουρανών», (Μτ. 19,14). Θέλει γερά κότσια η αναζήτηση του Θεού, και στις πανελλαδικές εξετάσεις. Ποιος είναι αυτός που θα την απαγορεύσει; Και γιατί την ψέγει;

[ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Πικιώνης: Ζωγραφικά, τ. Α΄. Αθήνα: 1997. Ίνδικτος, σ. 24].

Υ.Γ. Ο όρος «διαφωτισμός» που γράφω στον τίτλο έχει τη σημασία του, μιας και το κίνημα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού το οποίο απλώθηκε και στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα κατά τον 18ο αιώνα, μέχρι σήμερα έχει θιασώτες και επιγόνους. Ένας τέτοιος επίγονος είναι και ο ανώνυμος συντάκτης του λιβελλογραφήματος για τα «μαγικά στυλό» των πανελλαδικών εξετάσεων. Αρκετοί από αυτούς, σήμερα, λόγω άγνοιας βασικών προταγμάτων του Διαφωτισμού και πως αυτά, κυρίως μετά την Επανάσταση του 1821, στον ελλαδικό χώρο ανασχέθηκαν, φέρνει στο προσκήνιο το πρόβλημα της παρερμηνείας τους. Κύριο πρόταγμα των διαφωτιστών ήταν η ανεξιθρησκία και η αποδέσμευση του ανθρώπου από τις θρησκευτικές πέδες. Το θρησκευτικό φαινόμενο στην Ευρώπη για αιώνες βρίσκονταν υπό την επήρεια φονταμενταλιστικών μεσαιωνικών αντιλήψεων της Δυτικής Εκκλησίας – χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ιερής Εξέτασης. Μολονότι η Επιστημονική Επανάσταση (μέσα 16ου και 17ος αιώνα) μέσω των θετικών επιστημών μαθηματικοποίησε τη φύση, και μολονότι ο Διαφωτισμός εξύμνησε τις θετικές επιστήμες, η θρησκεία συνέχισε να είναι κυρίαρχη, με αποτέλεσμα να ελέγχει και να επικρίνει ζητήματα όπως η εξέλιξη του ανθρώπου και του κόσμου. Τρανταχτό παράδειγμα η καταδίκη του Δαρβίνου από τη Δυτική Εκκλησία την οποία, δυστυχώς, απροϋπόθετα υιοθέτησε και η Ανατολική. Ωστόσο, μέσα στους διαφωτιστές ευρωπαίους και έλληνες λογίους, υπήρξαν πολλές περιπτώσεις που, στις ιδέες του Διαφωτισμού ενσωμάτωσαν το θρησκευτικό φαινόμενο, στις πραγματικές διαστάσεις του, χωρίς να το απορρίπτουν. Οι απόπειρες διαλόγου επιστήμης και θρησκείας, που έγιναν καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα και συνεχίζονται στον 21ο αιώνα είναι ελπιδοφόρο γεγονός.

https://endotopos.blogspot.com/2026/05/blog-post_23.html

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης (Άφυτος Χαλκιδικής 1964 – Θεσσαλονίκη 2025)

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ / 18-8-2025

Αστραπιαία διαδόθηκε η θλιβερή είδηση: πέθανε ο Χρυσόστομος Α. Σταμούλης. Στα χείλη όλων η λέξη: απίστευτο. Πράγματι, αδυνατούμε να το πιστέψουμε. Κι όμως, από σήμερα στην αγκαλιά του Θεού θα βρίσκεται ακόμα ένας άνθρωπος. Φτωχότερη από σήμερα η θεολογική επιστήμη κι ο κόσμος των Γραμμάτων και των Τεχνών. Δυσαναπλήρωτο το κενό. Αιώνια του η μνήμη. Ο Θεός να αναπαύει την ψυχή του. 

A.I.Καλαμάτας

Χρήστος Γιανναράς (1935-2024) - Γράφει ο Α.Ι.Καλαμάτας

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Χρήστος Γιανναράς (1935-2024) 

 Γράφει ο Α. Ι. Καλαμάτας

Ο θάνατος διακεκριμένου και σημαντικού ανθρώπου στο χώρο των γραμμάτων αποτελεί μέγιστη είδηση. Παλαιότερα γίνονταν γνωστός μέσα από τον έντυπο Τύπο, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Σήμερα γίνεται γνωστός και από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης.

Το Σάββατο 24 Αυγούστου, σε ηλικία 89 ετών, έφυγε από τη ζωή ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ. Από τη στιγμή που ένας από τους δύο γιούς του, ο Σπυριδώνης όπως τον έλεγε ο ίδιος ο Γιανναράς, ανακοίνωσε στο Facebook τον θάνατό του, πάρα πολλά Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και ο ηλεκτρονικός Τύπος, γράφουν για τον κορυφαίο διανοητή και φιλόσοφο: αναμενόμενο γεγονός.

Δεν χωρά αμφιβολία πως ο Γιανναράς αφήνει πίσω του πλουσιότατη παρακαταθήκη - κληρονομιά. Βιβλία, άρθρα και συνεντεύξεις του θα συνεχίσουν να γεννούν αφορμές γόνιμου προβληματισμού, κυρίως σ’ ό,τι αφορά το ανθρώπινο πρόσωπο και την ελληνικότητα. Ο Γιανναράς είχε πιστούς αναγνώστες του έργου του. Είχε, όμως, και επίδοξους κατηγόρους. Η τελευταία συνέντευξή του στην εφ. ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ, στον δημοσιογράφο Δημήτρη Δανίκα, ξεσήκωσε πολλές αντιδράσεις, ειδικά οι θέσεις του για τον Ελευθέριο Βενιζέλο και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο Γιανναράς υπήρξε και «πολιτικό» πρόσωπο. Πάμπολλες επιφυλλίδες του, παλαιότερα στο ΒΗΜΑ και από το 1993 στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, με κριτική και οξυδερκή ματιά, αφορούσαν την κατά καιρούς περιρρέουσα πολιτική ατμόσφαιρα. Σε αριστερούληδες και δεξιούληδες η πολιτική σκέψη του ήταν αιρετική. Αλλά και σε ευσεβιστές – παρεκκλησιαστικούς, αιρετική ήταν και η θεολογική σκέψη του. Για όλα αυτά παραπέμπω σ’ αυτό που έλεγε ο Πωλ Βαλερύ: «Αυτό που λέω με αλλάζει. Ακόμα και ειπωμένο στον εαυτό μου. Και ίσως είμαι προσδιορισμένος και διαμορφωμένος απ’ ό,τι έχω εκπέμψει – όχι απ’ ό,τι έχω υποστεί».

Στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του: «Τα καθ’ εαυτόν» (Αθήνα 1995), στην τελευταία παράγραφο, γράφει ο Γιανναράς: «Ένα ολόκληρο βιβλίο για να καταθέσω μόνο μιαν ένδειξη δρομοδειχτική: τον πόθο μου. Θέλω τη στιγμή της τελευταίας μου πνοής να φύγω με τη λαχτάρα του γυρισμού στην πατρίδα. Με το τρελό καρδιοχτύπι μιας ερωτικής προσμονής. Αυτό μόνο». Εύχομαι να εκπληρώθηκε ο πόθος του.

Αιωνία του η μνήμη. Ο Θεός να αναπαύει την ψυχή του.

https://endotopos.blogspot.com/2024/08/1935-2024.html

Παρά θίν’ αλός... για τα Θρησκευτικά μας!

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Του Α. Ι. Καλαμάτα

Παρά θίν’ αλός όσα γράφω παρακάτω, με το 38χτάρι Κελσίου ακατέβατο, γύρω στις 6 το απόγευμα, με ανά χείρας την Ταυτότητα του Μίλαν Κούντερα.

Από την ώρα που ανακοινώθηκε πως παράλληλα με τα Θρησκευτικά, νωρίτερα από το 2027, θα υπάρξει παράλληλο διδασκόμενο εναλλακτικό μάθημα, με τίτλο «Ηθική», και το οποίο θα απευθύνεται σε μαθητές που θα επιθυμούν απαλλαγή από το καθαυτό μάθημα των Θρησκευτικών, οι θεολόγοι βρισκόμαστε σε πανικό. Το ερώτημα που μας βασανίζει είναι ποιος θα διδάξει το νέο μάθημα. Μα, φυσικά, όχι εμείς. Δεν είμαι αισιόδοξος. Πως θα διδάξουμε ένα μάθημα που θα απευθύνεται σε άθεους, αγνωστικιστές, αλλόθρησκους και ετερόθρησκους μαθητές; Αυτό λέει η «λογική» του ΣτΕ και των θιασωτών των αποφάσεων ακύρωσης των πρότερων του 2019 Προγραμμάτων Σπουδών.

Αντί σοβαρά να μας απασχολεί το γιατί και πως φτάσαμε εδώ, ποιοι είναι οι ηθικοί αυτουργοί - συντελεστές που έκαναν τα Θρησκευτικά μπαλάκι του πινγκ πονγκ ανάμεσα στο εκάστοτε ΥΠΑΙΘΑ και στο ΣτΕ, επιχαίροντας και αξιώνοντας -ακόμα και σήμερα, την ύστατη ώρα, που το μάθημά μας κινδυνεύει να εξοβελιστεί από το ωρολόγιο πρόγραμμα υποχρεωτικών μαθημάτων- τη θέσπιση παράλληλου μαθήματος για παιδιά και εφήβους μια άλλης πολιτισμικής, ηθικής, κοινωνικοπολιτικής και θρησκευτικής κουλτούρας, παιδιά και εφήβους που πάντοτε είχαμε και θα έχουμε στις σχολικές τάξεις μας, κι είναι ευτύχημα που υπάρχουν κι αυτά, μιας και το μάθημά μας πάντοτε είναι ανοιχτό στο διάλογο με τον Άλλο, τον οποιοδήποτε Άλλο, στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, η συζήτηση μεταξύ συναδέλφων θεολόγων, στην κυριολεξία, έχει ανάψει για τα καλά, μόνο ως προς το πρώτο σκέλος, στο ποιος (θεολόγος, φιλόλογος, κοινωνιολόγος;) θα διδάξει την «Ηθική». Ως προς το δεύτερο ζήτημα, των ηθικών αυτουργών – συντελεστών, άκρα του τάφου σιωπή. Γιατί; Τι φοβόμαστε;

Αυτό που, προς το παρόν, υποστηρίζω είναι το εξής: αντί να κλαίμε τη μοίρα μας, ας προσπαθήσουμε τουλάχιστον να διασώσουμε ότι σώζεται αν, βέβαια, σώζεται. Η ύπαρξη των Θρησκευτικών ως υποχρεωτικό μάθημα στα σχολειά μας, μάθημα ανθρωπιστικής παιδείας και πολιτισμού, μάθημα άκουσμα και λάλημα ελευθερίας, μέσα σ’ ετούτη τη νέα Βαβυλώνα της Ελλάδας, εξαρτάται από τον καθένα και την καθεμιά θεολόγο, τι πρόσωπο δείχνει, εντός και εκτός των σχολικών τειχών. Στη σχεσιοδυναμική του προσώπου: «Μήπως, λοιπόν, είναι τελικά ένα (και όχι δύο) μαθητής και δάσκαλος, χθεσινός μαθητής, σημερινός δάσκαλος, αυριανός δάσκαλος, σημερινός μαθητής – μια συνέχεια; Νόμος της τέχνης», κατά Ζήσιμο Λορεντζάτο.

Φίλες και φίλοι, συνάδελφοι θεολόγοι, έχουμε δρόμο μπροστά μας! Υπομονή και ελπίδα!

https://endotopos.blogspot.com/2024/07/blog-post_82.html

Ο άνθρωπος του καπιταλιστικού κόσμου είναι «μοναχικό εμπόρευμα»

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Του Α.Ι.Καλαμάτα

Το παράδοξο της πολιτικής και κομματικής καμαρίλας στην Ελλάδα του σήμερα είναι ότι οι κυβερνώντες –μαζί με την αντιπολίτευση των πέντε κομμάτων-, ενώ λειτουργούν σαν σφιγμένοι κορσέδες, μην αφήνοντας το λαό μας να αναπνεύσει, ψηφίστηκαν από δαύτον στις τελευταίες εκλογές. Είναι εξόχως χαρακτηριστικό το πως η αμερικανοποίηση της ελληνικής κοινωνίας είναι τόσο κυριευμένη από τον τρόπο του βίου και την κουλτούρα «δικαιωματισμού» και «προοδευτισμού» του Νέου Κόσμου, γεγονός που συνιστά την εισαγωγή μιας νέας «θρησκείας» στο ελλαδικό κρατίδιο. Οι περιπτώσεις της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων και του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών, είναι δύο ακόμα «ιδεολογίες» που θα καθορίσουν στο μέλλον ολοκληρωτικά το άκρως υλιστικό όραμα της πατρίδας μας.

Στον αντίποδα του χρεωκοπημένου εδώ και δεκαετίες σοσιαλισμού, ο καπιταλιστικός φιλελευθερισμός, εξ Αμερικής εισαγόμενος, ντυμένος με τη λεοντή λύκου κατασπαράζει ένα αρκετά μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας· με τις αντιστάσεις να' ναι ελάχιστες. Πριν πολλά χρόνια, τον Ιούλιο του 1979, στη Θεσσαλονίκη, ο αλησμόνητος Κωστής Μοσκώφ, σ’ ένα από τα πολλά δοκίμιά του, το «Ενάντια στο Θετικισμό και στον Οικονομισμό», έγραφε πως ο άνθρωπος του καπιταλιστικού κόσμου είναι «μοναχικό εμπόρευμα». Ας μη γελιόμαστε, η είδηση μιας καταστροφής, που δεν είναι καθόλου απόμακρη, στην οποία όλοι μας συντελούμε, θα σκιάζει τις επόμενες γενιές, τις γενιές των παιδιών μας.

Οι νέες ταυτότητες και ο Μεγάλος Αδελφός

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Γράφει ο Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

Για τις νέες ταυτότητες που όλοι θα κληθούμε να παραλάβουμε, οικειοθελώς ή με άνωθεν πολιτική επιβολή, η συζήτηση που γίνεται προέρχεται από ομάδες που έχουν δύο χαρακτηριστικά. Η μία είναι η γνωστή κατά καιρούς ομάδα που κινείται στα όρια του φονταμενταλισμού και της συνωμοσιολογίας. Αυτή, ως συνήθως, θεριεύει και κυριαρχεί στο Διαδίκτυο, με δημοσιεύματα περί «αντίχριστου» και «666» και που, βέβαια, με αριστοτεχνικό τρόπο σπέρνει τον πανικό, με «προφητείες» προερχόμενες κυρίως από τον παρεκκλησιαστικό χώρο, προμηνύοντας το τέλος του κόσμου ετούτου. Η άλλη ομάδα θα ’λεγα ότι είναι σοβαρή. Τα επιχειρήματα που καταθέτει στη δημόσια συζήτηση γεννούν γόνιμο προβληματισμό: ο αντίλογος όσων με πολύ καλά άρθρα τους αντιστέκονται στις νέες ταυτότητες έχει άμεση σχέση με την αξία γύρω από την αλήθεια του ανθρώπινου προσώπου. Στο χώρο μάλιστα της θεολογίας αυτή η αλήθεια αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία της διδασκαλίας της. Δεν γνωρίζω τι τελικά θα πράξει η Πολιτεία και η Εκκλησία έναντι μιας κοινωνίας, που από τη μια πλευρά βρίσκεται αντιμέτωπη με τον πανικό και από την άλλη αγωνιά για την αναγκαιότητα να εκδοθούν οι νέες ταυτότητες.

Έχω τη γνώμη ότι, η αφετηρία του προβλήματος γύρω από το ηλεκτρονικό φακέλωμα, που σίγουρο είναι πως είναι υπαρκτό και που, με τις νέες ταυτότητες θα προχωρήσει περαιτέρω, μπορεί να αναζητηθεί και αλλού, πιο πέρα από τις ήδη υπάρχουσες οπτικές και πτυχές των μέχρι τώρα αντιδράσεων· να αναζητηθεί, δηλαδή, στη χρήση της Τεχνολογίας από τον άνθρωπο του 21ου αιώνα. Το λέγω αυτό γιατί στη χρήση της Τεχνολογίας βλέπουμε τη θετική και την αρνητική της όψη. Η πρώτη αναφέρεται στην a priori λυτρωτική ωφέλειά της προς τον άνθρωπο. Τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά, δεν χρειάζεται να τα απαριθμήσουμε. Η δεύτερη, η πιο σοβαρή -στην προκειμένη περίπτωση και για τις νέες ταυτότητες- είναι ο έλεγχος της συμπεριφοράς και του τρόπου ζωής κάθε ανθρώπου. Λέγεται πως οι νέες ταυτότητες θα φέρουν τα γνωστά microchip, τα οποία θα περιέχουν πολλές πληροφορίες του κατόχου τους. Σαφέστατα, εδώ, πρόκειται για πλήρη έλεγχο του σύγχρονου αυτονομημένου ανθρώπου.

Το κριτήριο αυτό, του ελέγχου της ζωής του ανθρώπου -όμως όχι και του θανάτου του- κατά τη γνώμη μου είναι καίριο και φέρνει στο προσκήνιο το ερώτημα που θέτει η Ανιές, η ηρωίδα στο έργου του Μίλαν Κούντερα: Η Αθανασία. Με λογοτεχνικό και φιλοσοφικοθεολογικό θα ’λεγα τρόπο, ο Κούντερα θέτει ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα για τον άνθρωπο της Τεχνολογίας στον 21ου αιώνα. Όπως θα διαπιστώσετε ευθύς αμέσως, η σκέψη μας μπορεί να πάει πάρα πολύ παρακάτω: «Ένα ερώτημα χοροπηδούσε στο μυαλό-της: μετά το θάνατο, ποιόν τρόπο ύπαρξης έχει προγραμματίσει ο υπολογιστής;» ρωτά η Ανιές. Δύο είναι οι πιθανές περιπτώσεις. Η πρώτη: «Αν ο υπολογιστής του Δημιουργού έχει ως μοναδικό πεδίο δράσης τον πλανήτης μας, κι αν εξαρτιόμαστε από αυτόν και μόνο από αυτόν, δεν μπορούμε να περιμένουμε μετά θάνατον παρά μια παραλλαγή αυτού που γνωρίσαμε στη ζωή· δεν θα συναντούμε παρά τοπία παρόμοια, παρόμοια πλάσματα. Θα είμαστε μόνοι στο πλήθος; Α, η μοναξιά είναι τόσο λίγο πιθανή, ήδη στη ζωή ήταν σπάνια, τι να πει λοιπόν κανείς μετά θάνατον! Υπάρχουν τόσοι περισσότεροι νεκροί από ζωντανοί!»

Η δεύτερη πιθανή περίπτωση (κατά Κούντερα) είναι: «πάνω από τον γήινο υπολογιστή υπάρχουν άλλοι που ιεραρχικώς είναι ανώτεροί του. Στην περίπτωση αυτή, το ον μετά θάνατον δεν θα έπρεπε αναγκαστικά να μοιάζει μ’ αυτό που έχουμε ήδη ζήσει, και ο άνθρωπος θα μπορούσε να πεθαίνει με μια αόριστη, αλλά δικαιολογημένη, ελπίδα».

Τι δέον γενέσθαι, θα ρωτήσουν πολλοί που, υπό το άγχος της επικράτησης του Μεγάλου Αδελφού (κατά Τζωρτζ Όργουελ), θα ελέγχει τα πάντα και θα ασκεί απόλυτο έλεγχο στις ανθρώπινες πράξεις και συνειδήσεις; Νομίζω πως πρέπει σοβαρά να προβάλουμε και πολύ προσεκτικά να ακολουθήσουμε βασικά προτάγματα της μη παρέμβασης κανενός πάνω στην ελευθερία της βούλησης του ανθρώπου. Πέραν των εξαιρετικά σημαντικών παραμέτρων που παραπάνω θέτει η γραφίδα του Κούντερα, να σημειώσουμε ακόμα εδώ ότι, οποιαδήποτε κατάχρηση της ελευθερίας του ανθρώπου θα τον χρεώσει με ένα πλήθος από δεινά, τόσο στη σχέση του με τους συνανθρώπους του, όσο και στη σχέση του με την υπόλοιπη κτίση αλλά και τον Δημιουργό του. Συνιστώ υπομονή κι όχι πανικό!

https://endotopos.blogspot.com/2023/08/blog-post_30.html

Άδικη η πολεμική κατά του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

 

πηγή-φωτό: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Η ρητορική ακράτεια δημοσιογράφων εκκλησιαστικών ειδήσεων και ρεπορτάζ, με κείμενα εναντίον του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Γιαννουλάτου), που τον τελευταίο καιρό δημοσιεύονται σε ιστοσελίδες και blog, συνιστά ύβρη προς το πρόσωπό του. Η συμβολή του Μακριωτάτου σε τομείς όπως η σύγχρονη χριστιανική μαρτυρία για την ειρήνη, το περιβάλλον, τη φτώχεια, τον διαθρησκειακό διάλογο και τη συνύπαρξη των λαών, είναι διεθνώς αναγνωρισμένη. Έχω τη γνώμη ότι, τα κείμενα που, τις τελευταίες μέρες, στηλιτεύουν τη συμπαράσταση του Μακαριωτάτου Αναστασίου προς τους ρωσόφωνους επισκόπους στην Ουκρανία, και που άμεσα σχετίζονται με το Αυτοκέφαλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, επιεικώς είναι απαράδεκτα. Προκαλούν με το κατάπτυστο λεξιλόγιό τους.

Στο φαινόμενο της «Ρωσολατρίας», με ρωσόφιλα κινήματα εκκλησιαστικά και εθνικιστικά, το οποία στην πατρίδα μας εμφανίστηκαν μετά το πόλεμο στην Ουκρανία και μετά την αναγνώριση του Αυτοκεφάλου της Ορθόδοξης Ουκρανικής Εκκλησίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όπου ένας όχλος - ορυμαγδός από φονταμενταλιστές, φανατικούς, ζητορθόδοξους, θιασώτες του «ξανθού γένους», «πουτινικούς», δεν χάνουν την ευκαρία να επιτίθεται κατά του Οικουμενικού Πατριαρχείου, καμιά θέση δεν έχει ο Μακαριώτατος ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ. Ολάκερο το έργο-του: ακαδημαϊκό, συγγραφικό, ιεραποστολικό και ποιμαντικό διαψεύδει τους κήνσορες του δημοσιογραφικού εκκλησιαστικού, αντάμα και θεολογικού ρεπορτάζ, το οποίο έχει χαρακτηριστικά «τελεβαντισμού», «κιτρινισμού» και «αυριανισμού».

Στην εύθραυστη ενότητα της Ορθοδοξίας, στον 21ο αιώνα, με τα καμώματα και την κακοφωνία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο 21ος αιώνας, ή θα είναι αιώνας ενός ακόμα σχίσματος, αυτή τη φορά εντός της Ορθοδοξίας ή, θα είναι αιώνας της Ορθοδοξίας, κατά Σερ Στήβεν Ράνσιμαν.

«Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο», λέει ο πρίγκιπας Μίσκιν, ο Ηλίθιος του Φ. Ντοστογιέβσκη. Ο Μακαριότατος Αναστάσιος είναι ο ιεράρχης της ομορφιάς, της ειρήνης, της καταλλαγής, της αλληλεγγύης, της συνύπαρξης. Ως εδώ; ή, ως εδώ και μη παρέκει.

http://endotopos.blogspot.com/2023/08/blog-post_92.html

Επιστημονική ημερίδα με θέμα: «Η συμβολή των Μητροπόλεων Μυτιλήνης και Μηθύμνης στην αντιμετώπιση της κρίσης της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922)» το Σάββατο 28/5/2022 στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης

 πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Η Ιερά Μητρόπολη Μυτιλήνης, Ερεσσού και Πλωμαρίου στο πλαίσιο σειράς εκδηλώσεων τιμής και μνήμης στην 100ετηρίδα της Μικρασιατικής Καταστροφής και των προσφύγων ως αποτέλεσμα αυτής, που έχει προγραμματίσει, διοργανώνει επιστημονική ημερίδα με θέμα: «Η συμβολή των Μητροπόλεων Μυτιλήνης και Μηθύμνης στην αντιμετώπιση της κρίσης της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922)». Η Ημερίδα, θα γίνει στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, το Σάββατο 28 Μαΐου, με ώρα έναρξης στις 8.30 το πρωί.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

08.30: Προσέλευση.

09.00: Χαιρετισμοί.

09.15 - 09-30: Βυζαντινοί Ύμνοι από τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής «Ο Άγιος Θεόδωρος ο Βυζάντιος» της Ιεράς Μητροπόλεως Μυτιλήνης. Διευθύνει ο π. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΓΙΟΥΣΜΑΣ. Οικονόμος - Εφημέριος Ι. Ν. Αγίων Πατέρων Άνω Χάλικα Μυτιλήνης.

• Απολυτίκιο Αγίου Θεοδώρου (Ήχος Δ΄).

• Αναστάσιμα Στιχηρά του Πάσχα (Ήχος Πλάγιος του Πρώτου Τετράφωνου).

• Χριστός Ανέστη (Ήχος Πλάγιος του Πρώτου Τρίφωνου, κατά το ύφος των Ευλογηταρίων).

Α΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Πρόεδρος: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΡΑΜΟΥΖΗΣ, Πρωτοσύγκελος Ιεράς Μητροπόλεως Μυτιλήνης.

09.30 – 09.50: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΥΡΒΑΝΙΟΥ. Φιλόλογος - πρώην Διευθύντρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λέσβου: «”Γίνου πιστός άχρι θανάτου”. Εθνομάρτυρες κληρικοί κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή που σχετίζονται με τις Μητροπόλεις Μυτιλήνης και Μηθύμνης».

09.50 - 10-10: ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ. Δρ. Ιστορικής Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου - Συντονιστής Εκπαιδευτικού Έργου Φιλολόγων Λέσβου: «Η Ιερά Μητρόπολη Μυτιλήνης και η Ιερά Μητρόπολη Μηθύμνης κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου».

10.10 - 10.30. ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ. Δημοσιογράφος – Συγγραφέας: «Όταν τα Τζαμιά γίναν Εκκλησιές των προσφύγων της Μικρασίας. Η περίπτωση του Βίγλα Τζαμί στην Επάνω Σκάλα της Μυτιλήνης και η μετατροπή του σε Ναό του Αγίου Νικολάου».

10.30 - 10.50. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΚΟΥΤΣΚΟΥΔΗΣ. Εκπαιδευτικός: «Η συμβολή του Ιερού Προσκυνήματος Παναγίας Αγίασου στην αποκατάσταση Μικρασιατών προσφύγων».

10.50 – 11.10. Συζήτηση.

11.10 – 11.30. Διάλειμμα.

Β΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Πρόεδρος: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΥΡΒΑΝΙΟΥ. Φιλόλογος - πρώην Λυκειάρχης - Διευθύντρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λέσβου.

11.30 – 11.50. ΜΑΡΙΑ ΓΡΗΓΟΡΑ. Διευθύντρια Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης – ΦΑΝΗ ΜΑΡΩΝΙΤΟΥ. Βιβλιοθηκονόμος: «Η μαρτυρική εξόντωση του Ορθόδοξου κλήρου στη Μικρά Ασία και η συμβολή της Μητρόπολης Μυτιλήνης στην περίθαλψη των προσφύγων μέσα από το αρχειακό υλικό της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης».

11.50 – 12.10. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ. Δρ. Θεολογίας ΑΠΘ - Θεολόγος Καθηγητής Πρότυπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου: «Ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης Κύριλλος Μουμτζής (1897-1925) και η Μικρασιατική Καταστροφή (1922)».

12.10 – 12.30. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΔΟΥΜΟΥΖΗΣ. Θεολόγος - Mcs Θεολογίας ΑΠΘ - Φοιτητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου: «Η νεοσυσταθείσα Μητρόπολη Πλωμαρίου και η Μικρασιατική Καταστροφή (1924 – 1934)».

12.30 – 12.50. Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ ΚΟΥΤΣΑΜΠΑΣΗΣ. Πρωτοσύγκελος Ιεράς Μητροπόλεως Μηθήμνης – π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΤΑΞΙΝΟΣ: «Η Ιερά Μητρόπολη Μηθύμνης κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή».

12.50 – 13.10. Μαθητές και Μαθήτριες του ΠΡΟΤΥΠΟΥ Γ.ΕΛ. ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ… «Σαν παραμύθι…», αφηγούνται ιστορίες των Μικρασιατών προπαππούδων και προγιαγιάδων τους. Συντονίζει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ.

13.10 – 13.30. Συζήτηση.

***

Κατά τη διάρκεια της Επιστημονικής Ημερίδας, στο Φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου θα λειτουργεί:
• Έκθεση Βιβλίου και Αρχειακού Υλικού για τη Μικρασιατική Καταστροφή (Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης).
• Έκθεση Μουσικών Χειρογράφων, τα οποία μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, έφεραν στη Λέσβο πρόσφυγες από τη Συλυβρία. (Ιστορική Βιβλιοθήκη πάλαι ποτέ Γυμνασίου Μυτιλήνης νυν Προτύπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου).

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

• Σεβασμιώτατος Μυτιλήνης, Ερεσού και Πλωμαρίου κ.κ. ΙΑΚΩΒΟΣ.
• π. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΓΙΟΥΣΜΑΣ. Θεολόγος - Εφημέριος Ιερού Ναού Αγίου Θεράποντος.
• π. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ. Εφημέριος Ιερού Ναού Αγίου Θεράποντος.
• π. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΓΙΟΥΣΜΑΣ. Εφημέριος Ιερού Ναού Αγίων Πατέρων Άνω Χάλικα.
• ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ. Δρ. Θεολόγος ΑΠΘ - Θεολόγος Καθηγητής Πρότυπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
• ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ. Δρ. Ιστορικής Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου - Συντονιστής Εκπαιδευτικού Έργου Φιλολόγων Λέσβου.
• ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΚΟΥΤΣΚΟΥΔΗΣ. Εκπαιδευτικός.
• ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ. Δημοσιογράφος - Συγγραφέας.
• ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΝΕΙΡΟΣ. Διευθυντής Πρότυπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
• ΜΑΡΙΑ ΓΡΗΓΟΡΑ. Διευθύντρια Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης.
• ΦΑΝΗ ΜΑΡΩΝΙΤΟΥ. Βιβλιοθηκονόμος.

Η επιστημονική ημερίδα διεξάγεται με τη συνεργασία της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού του Δήμου Μυτιλήνης.

***

ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ

Την Κυριακή 29 Μαΐου 2022, στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Αθανασίου, χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μυτιλήνης κ.κ. ΙΑΚΩΒΟΥ, θα τελεστεί Επιμνημόσυνη Δέηση επί τη ευκαιρία Μνήμης της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως (29η Μαΐου 1453). Θα μιλήσει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ. Δρ. Θεολογίας ΑΠΘ - Θεολόγος Καθηγητής Πρότυπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με θέμα: «”… αναμερίζεις πατημασιές τις θύμισες που στοιβάζονται”. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος και η Άλωση της Πόλης (29 Μαΐου 1453) στη συνείδηση του Γένους».

https://endotopos.blogspot.com/2022/05/100-1922.html

Α.Ι.Καλαμάτας, «Και με τη λογική μου παλεύω να γίνω πρωτόγονο κτήνος»

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Αναρωτιέμαι: γιατί η Εκκλησία αμύνεται; Νομίζει πως βρίσκεται σε δύσκολη θέση και απολογείται για την επίθεση που δέχεται από έναν αγιοκτόνο, για μια τηλεοπτική σειρά, η οποία καταγράφει το βίο και τη διδασκαλία του Αγίου Παϊσίου Αγιορείτη; Μα ο συγκεκριμένος «συγγραφεύς», στον οποίο εδώ και δύο μέρες απαντούν ιεράρχες, δημοσιογράφοι, πολιτικοί και θεολόγοι είναι η... περίπτωση μηδενιστικής λογικής: αυτόκλητος «σωτήρας αποβλακωμένων», που στην κυριολεξία δεν έχουν τον Θεό τους. Τέτοιες προβληματικές περιπτώσεις έχουν ιδιαίτερη θέση στον τόπο μας. Το ερώτημα είναι γιατί τους παίρνουμε στα σοβαρά; Θα μου πείτε: ποιος θα δώσει απάντηση στον αντιχριστιανισμό τους; Αυτός, απλώς θα παρασιωπηθεί; Έχω την ταπεινή γνώμη πως, για τέτοια φαινόμενα, ο Ντοστογιέβσκη μας έχει προειδοποιήσει από πολύ νωρίς. Ας τον διαβάσουμε, ας τον διαβάσουν βέβαια κι αυτοί. Προς το παρόν, την κατάσταση αυτή της αγιοκτονίας, της θεοκτονίας, του αντιχριστιανισμού ουκ ολίγων μηδενιστών, την απεικονίζει ένα στιχούργημα του Γάλλου Des Barreaux, αθέου και ηδονιστή του 17ου αιώνα: «και με τη λογική μου παλεύω να γίνω πρωτόγονο κτήνος» (το παράθεμα από το βιβλίο του αξέχαστου Δασκάλου μ α ς Νίκου Ματσούκα, Ο Σατανάς, Θεσσαλονίκη 1999, σσ. 130-131).

Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

https://endotopos.blogspot.com/2022/02/blog-post_33.html

Α.Ι.Καλαμάτας, Ανεπαρκείς και ασύδοτοι

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ, 25/1/2022

Το γνωστό σκηνικό: «ο ένας πετάει το μπαλάκι στον άλλον». Παλικαρίσια ουδείς να αναλάβει την ευθύνη γι' αυτό το χάος και να πάει στο σπιτάκι του. Μέχρι την επόμενη κακοκαιρία, πλημμύρα, πυρκαγιά, καύσωνα θα λένε τα ίδια και τα ίδια. Ένα καλό μάθημα σε πρωθυπουργούς, βουλευτές, τοπικούς άρχοντες και λογής λογής στελέχη κοινωνικών θεσμών (κάθε χρώματος και συνομοταξίας, ας μην κρύβονται πίσω από το δαχτυλάκι τους): σε πρωτόγονες εποχές οι άνθρωποι είχαν πραγματοποιήσει τις περισσότερες ανακαλύψεις που τους ήταν απαραίτητες για να εξασφαλίσουν την επιβίωσης τους.

Για φανταστείτε... εχθές χρειάστηκαν τέσσερεις ώρες για να μάθουν μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί ότι σήμερα δεν θα λειτουργήσει η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, και το χειρότερο, λίγο πριν τα μεσάνυχτα οι ιθύνοντες κατάλαβαν πως ακόμη κι αν γίνονταν μαθήματα μέσω Webex, δεν θα υπήρχε το προσωπικό για να την υποστηρίξει τεχνικά. Το μόνο που απέμεινε ήταν το «άρτον και θεάματα»: «χρυσώνοντας το χάπι», μαθητές και εκπαιδευτικοί πάρτε voucher 200 ευρώ, πάρτε και μια γενική αργία και βουλώστε το… όλα πάνε καλά.

Αξέχαστε Νίκο Γκάτσο πόσο καλός ποιητής και καλός «προφήτης» ήσουν: «Γνωρίζανε ότι πέτρα δεν μερεύει / Όσο το χέρι σου κι αν την παιδεύει, / Δίχως πνοή Θεού να τους φυσήξει».

Α.Ι.ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

http://endotopos.blogspot.com/2022/01/blog-post_25.html

Ώστε έτσι λοιπόν… κάθονται οι δάσκαλοι και οι καθηγητές!

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Γράφει ο Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

Κάποιες αξίες ζωής είναι διαρκείς κι αξίζει να σταματούμε σ’ αυτές για να ανασαίνουμε! Τέτοια είναι η αξία του δασκάλου – παιδαγωγού και της σχέσης-του με τους μαθητές-του. Δυστυχώς, όμως, ετούτες τις ημέρες της πανδημίας, που τα σχολειά και τα πανεπιστήμια ήταν κλειστά, κάποιοι βρήκαν την ευκαιρία να λοιδορήσουν και να καταστρέψουν αυτή τη σχέση. Πρώτοι και καλύτεροι οι δημοσιογράφοι των ιδιωτικών ΜΜΕ, που με κουτοπόνηρο τρόπο κατάφεραν να περάσουν στην κοινή γνώμη ότι οι «εκπαιδευτικοί κάθονται και πληρώνονται». Ίχνος ντροπής για τους δασκάλους των παιδιών-τους, οι οποίοι έχουν μετατρέψει τα σπίτια-τους σε σχολικές τάξεις, προετοιμάζοντας και κάνοντας τα μαθήματά τους μέσω τηλεδιασκέψεων και Νέων Τεχνολογιών (σύγχρονης και ασύγχρονης εκπαίδευσης). 

Ας σκεφτούν καλά όλοι ετούτοι οι προπαγανδιστές απαξίωσης της αξίας του παιδαγωγού – δασκάλου ότι, η δουλειά που κάνει αυτούς τους δύο μήνες του εγκλεισμού-του στο σπίτι είναι περισσότερη απ’ εκείνη του εξάωρου και επτάωρου στο σχολείο. Είναι δεκάωρα και κάτι ακόμη παραπάνω, αν σ’ αυτά ενταχθούν και τα επιμορφωτικά σεμινάρια, τόσο στις Νέες Τεχνολογίες (με το στραβά και ανάποδα ως προς την οργάνωσή τους), όσο και οι διαδικτυακές συναντήσεις με τους ανά ειδικότητα Συντονιστές Εκπαιδευτικού Έργου. Προς τι, λοιπόν, ο ψόγος των εκπαιδευτικών από τους δημοσιογράφους των ιδιωτικών ΜΜΕ; 

Μα καλά, τόσο δύσκολο είναι να καταλάβουμε το εξής απλό και σταράτο: «Μήπως, λοιπόν, είναι τελικά ένα (και όχι δύο) μαθητής και δάσκαλος, χθεσινός μαθητής, σημερινός δάσκαλος, αυριανός δάσκαλος, σημερινός μαθητής – μια συνέχεια; Νόμος της τέχνης», κατά Ζήσιμο Λορεντζάτο. 

Και σαν να μην φτάνει η παραπάνω απαξίωση του διδακτικού και παιδαγωγικού έργου των δασκάλων – καθηγητών, το καθ’ όλα σεβαστό Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, τώρα που σταδιακά επανερχόμαστε στην «κανονικότητα» - τι λέξη κι αυτή - πέφτει στην παγίδα ότι τα πάντα σε ετούτον τον βίο μπορούμε να τα ελέγχουμε. Προτείνουν ζωντανά βιντεοσκοπημένα μαθήματα. Ο Αρμαγεδδών της τεχνολογίας, δια μέσου του Κράτους, στο προσκήνιο: να ελέγξει αν ο κάθε εκπαιδευτικός βρίσκεται στη σχολική τάξη και κάνει σωστά τη δουλειά του. Εδώ φτάσαμε για να λέμε πως είμαστε καινοτόμοι στη διδασκαλία μας: «μηδείς ακαινοτόμητος εισίτω»… 

Για τη βιντεοσκόπηση των μαθημάτων απαντώ, αντιγράφοντας αυτούσια όσα γράφει ο Ακροβολιστής στην Ευθύνη, φυλλάδιο νεοελληνικού προβληματισμού, ελευθερίας και γλώσσας, πρωτοποριακό εδώ και τριάντα χρόνια, που σε τεύχος του στα 1986, γράφει τα εξής σημαντικά, κι ας τα λάβουν υπ’ όψιν οι αετονύχηδες ελέγχου του ιδιωτικού βίου μας: «Τώρα που αποκαλύφθηκε ο κατάφωρος κρατικός βιασμός θείων και ανθρωπίνων νόμων και διεθνών Διακηρύξεων για τον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής του ανθρώπου, τώρα ίσως το Κράτος, ανακόψει την ανίερη μανία-του να εισχωρεί εκεί που του είναι απαγορευμένο ακόμη και να βλέπει όσα μόνο ο Θεός δικαιούται να δει. Ανάμεσα, λοιπόν, σε τόσα βλακώδη συνθήματα που επιπολάζουν στην καθημερινή-μας ζωή, καιρός είναι να υψωθεί κι ένα υγιές σύνθημα: Αντισταθείτε στο Κράτος την ανάμειξη στην ιδιωτική-σας ζωή! Αντισταθείτε όταν οι Κρατικές υπηρεσίες παραβιάζουν, με βρώμικη, αναιδή περιέργεια τον ιερό χώρο της λειτουργίας του προσώπου-σας! Αντισταθείτε! Αντισταθείτε! Όλοι μαζί αντισταθείτε!» 

Και μην μου πουν οι αετονύχηδες της τεχνολογίας που την έχουν κάνει ένα από τα φετίχ τους, ότι η συνάντηση δασκάλου και μαθητή στη σχολική τάξη δεν είναι ιδιωτικός βίος. Είναι και παραείναι· από τη στιγμή που κλείνει η πόρτα της σχολικής τάξης, υπάρχω μόνο εγώ με τους μαθητές-μου, κάνοντας με αξιοπρέπεια και αυταπάρνηση το διδακτικό-μου έργο, σεβόμενος τον κάθε μαθητή-μου, ως προσωπικότητα, που έχει άποψη, στόχους, όνειρα, που ξέρει να διαλέγεται με τους συμμαθητές-του, με το δάσκαλό του. 

H σχέση δασκάλου – μαθητή είναι σχέση αμφίδρομη. Παιδαγωγός και παιδαγωγούμενος ενσαρκώνουν εκείνη την παιδαγωγική σχέση, εκείνη την παιδαγωγική αγάπη, εκείνο το παιδαγωγικό ήθος, που ο Αλέξανδρος Δελμούζος ονόμαζε χρέος αλύγιστο και πλατιά διάχυτη αγάπη. «Το είναι-του (εννοεί του δασκάλου) είναι αλύγιστο στο χρέος-του, μα και ανάλαφρο σαν την παιδιάστικη ζωή. Απάνω όμως απ’ όλα το βύθισμα στους άλλους, η εκμηδένιση, η διάχυση του εγώ-του, μια πλατιά διάχυτη αγάπη. Όχι κάτι που πιέζει, που πνίγει την ατομικότητα και τη χαρά της ζωής, παρά κάτι που υψώνει».

http://endotopos.blogspot.com/2020/05/blog-post_8.html

Α.Ι.Καλαμάτας, Ο «τρώγων» και «πίνων» τα ζωοποιά, άχραντα και πάναγνα μυστήρια ζωοποιείται και θεοποιείται

πηγή: Ενδότοπος

Να λοιπόν ακόμη ένα εντυπωσιακό σύμπτωμα, πασίδηλο της σημερινής εικόνας της Εκκλησίας, στα τόσα άλλα, βέβαια, που την κάμουν σταδιακά να απομακρύνεται από τον άνθρωπο, πιστό και μη πιστό: κι αυτή ενεπλάκη στον πανικό που παγκοσμίως έχει σπείρει ο κορονοϊός. Να μεταλαμβάνουν ή να μη μεταλαμβάνουν οι πιστοί Σώμα και Αίμα Χριστού; Ιδού το «κορυφαίο» δίλημμα των ημερών. Τώρα τί απάντηση να δώσει κανείς στον αγώνα για μετοχή στη Ζωή που είναι ο Χριστός; Αλλά και στο ανερμήνευτο φαινόμενο του ζην; Μπροστά στην πραγματικότητα – και για τις δύο πλευρές, του χριστιανού που είναι και διαρκώς οφείλει να γίνεται συνεπής με τον εαυτό του, αλλά και του αδιάφορου για την χριστιανική πίστη, καθώς φαίνεται και οι δύο πλευρές, ξεπέφτουν σε απλουστευτικές θεωρήσεις και συμβάσεις. Αυτές με ιδιαίτερα καυστικό λόγο – και καλά κάμει - τις κρίνει και δεν τις ανακρίνει, αγαπητός φίλος και συνάδελφος θεολόγος στο ιστολόγιό του [εδώ] και [εδώ]. 

Κατ’ εμέ, η Εκκλησία έκαμε λάθος που ενεπλάκη στο παραπάνω δίλημμα. Κι αυτό για δύο λόγους. Εν συντομία τους καταγράφω: 

Πρώτον, για πολλοστή φορά, στους κόλπους της άνοιξε το δρόμο σε αρκετούς ευσεβιστές εκπροσώπους της για αφοριστικά κηρύγματα εναντίον στρατευμένων μηδενιστών και χριστιανομάχων. Αν ζούσε ο Φρίντριχ Νίτσε και τους άκουγε, θα ξανάγραφε τον Αντίχριστο. Ανάθεμα κατά του Χριστιανισμού. Παρεμπιπτόντως, εδώ, να σημειώσω ότι πριν έξι χρόνια το εν λόγω έργο επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Gutenberg, με πρόλογο, μετάφραση και σχόλια του Βαγγέλη Δουβαλέρη και εισαγωγή, φιλολογική επιμέλεια και σχόλια του Ήρκου Ρ. Αποστολίδη. Πρόκειται για μια φροντισμένη έκδοση. Προσοχή όμως: διαβάζοντάς το κανείς χρειάζεται ψυχραιμία, αυτοσυγκράτηση και ταυτόχρονα πνευματική νηφαλιότητα για να μη δούμε το βιβλίο στην πυρά. Κατά πως λέει κι Άγγελος Τερζάκης: «Σάμπως να είταν ο Νίτσε που έφταιξε την ανθρωπότητα τέτοια που είναι…»· (διατηρώ την ορθογραφία του συγγραφέα). 

Ο δεύτερος λόγος που κατ’ εμέ η Εκκλησία έκαμε λάθος κι ενεπλάκη στην περί κορονοϊού και Θείας Κοινωνίας συζήτηση είναι ο εξής: κι εδώ, δυστυχώς, άφησε ανοιχτό το πεδίο σε κάθε άσχετο (ο χαρακτηρισμός μου είναι επιεικής), αλλά και σε εκπροσώπους της για υπονόμευση και κατάκριση θεμελιωδών διδασκαλιών της για τη Θεία Ευχαριστία. Με αποτέλεσμα να ακούγονται και να γράφονται «θεολογικές» απόψεις βαθιά ριζωμένες στο σχολαστικισμό της Δυτικής Θεολογίας. Εξού και τα «θεολογικά – εκκλησιαστικά μαργαριτάρια» των ημερών: «μετουσίωση» του άρτου και οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Κι αυτά λέγονται όχι από απλούς πιστούς, αλλά από κληρικούς στα κηρύγματά τους. Ας είναι, θα πει κανείς. Μικρόβιο είναι ο κορονοϊός και Θεού θέλοντος θα περάσει, κι όλα θα ξεχαστούν όπως, άλλωστε, παλαιότερα ξεχάστηκε και η συζήτηση για το AIDS vs Θείας Κοινωνίας. Έχω τη γνώμη πως τέτοια ζητήματα φέρνουν την Εκκλησία αντιμέτωπη με το ίδιο τον εαυτό της, με τον ίδιο τον Χριστό. Κατηγορεί τον Ιούδα ότι τον πρόδωσε, αλλά τον προδίδει και η ίδια με τα διλήμματα που θέτει για τη Θεία Ευχαριστία. 

Κι επειδή φορτικός λόγος γίνεται αιώνες τώρα για τη «μετουσίωση», ας θυμηθούμε τι λέγει ο αξέχαστος πανεπιστημιακός δάσκαλος Νίκος Ματσούκας: «Η ορθόδοξη παράδοση, κατά την κοινή γραμμή της διπλής μεθοδολογίας, δεν εξήγησε ποτέ τον τρόπο της μεταβολής ή της μεταποίησης του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Η επιστήμη […] ήταν για την περιγραφή των κτιστών πραγμάτων […] ενώ η χαρισματική θεολογία γεύεται και βλέπει εμπειρικά τα μυστηριακά γεγονότα. Το έργο της άκτιστης ενέργειας δεν εξετάζεται ως προς τον τρόπο τέλεσης επιστημονικά. Αρκεί μονάχα η γνώση του πράγματος ως μετοχή σ’ αυτό. Και τούτη είναι η μοναδική οδός θεογνωσίας κατά την ορθόδοξη θεολογία. Η σχολαστική θεολογία εντούτοις, σύμφωνα με τη διαλεκτική, και όχι την αποδεικτική μέθοδο, όπως την ονόμαζε ο Γρηγόριος Παλαμάς, επιχείρησε έρευνα και του τρόπου μεταβολής του άρτου και του οίνου. Έτσι επινόησε τη λεγόμενη μετουσίωση (transubstantiatio). […] Κατά τη μεταβολή λοιπόν λένε οι σχολαστικοί, “μεταποιείται” το είδος, δηλαδή η αόρατη ουσία, ενώ η ύλη μένει ως έχει. Έτσι έχουμε κατά την ύλη ψωμί και κρασί, ενώ κατά την ουσία το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Η εξήγηση αυτή, όπως καταλαβαίνει κανείς εύκολα, ενώ είναι ευφυής και επιστημονικά ικανοποιητική, σήμερα δεν ισχύει, μια και η επιστήμη δεν έχει ως δικό της πόρισμα την αριστοτελική φιλοσοφία. Πρόκειται λοιπόν για μια ιστορική απλώς αναφορά σε τούτο τον όρο, και μόνο φιλολογικό ενδιαφέρον προξενεί. Απεναντίας η διπλή μεθοδολογία των ορθόδοξων πατέρων, με τον αντίστοιχο αποφατισμό, ξέφυγε από τέτοιες παγίδες. Ρητά και κατηγορηματικά ο Ιωάννης Δαμασκηνός κάνοντας λόγο για τη μετουσίωση του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού μας λέει πως, αν ζητούμε και τον τρόπο της μεταβολής, μας αρκεί μονάχα η πληροφορία ότι γίνεται διαμέσου των ενεργειών του Αγίου Πνεύματος». 

Συνεπώς, το ερώτημα για την Εκκλησία πάντοτε θα είναι καίριο: έως πότε εκπρόσωποί της θα λειτουργούν ενάντια στην εκκλησιαστική και θεολογική αυτοσυνειδησία;

Α.Ι.Καλαμάτας

http://endotopos.blogspot.com/2020/03/blog-post_9.html

Α.Ι.Καλαμάτας, Θα μας βγάλουν και φταίχτες από πάνω (sic!)

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Οι «σφαγές εν ψυχρώ» και οι «σφαγές εν θερμώ», οδηγούν την ανθρωπότητα πολλά βήματα πίσω και τη γεμίζουν τρόμο, γράφει ο Ουμπέρτο Έκο στα Σημειώματά του. Ετούτες τις μέρες τα νησιά του Βορειανατολικού Αιγαίου είδαν κι έζησαν απίστευτα γεγονότα, γεγονότα που κανείς μπορεί να τα διαβάσει σε βιβλία που έχουν γραφτεί για θολές και βάρβαρες περιόδους τις παλαιότερης και νεότερης Ιστορίας, και δεν σ’ αφήνουν να κρατάς το στόμα σου κλειστό. Δεν χρειάζεται να περιγράψω τις εικόνες που είδαν τα μάτια μου. Άλλωστε, ατόφιες κι όπως ακριβώς έγιναν τις παρουσίασαν όλα τα τοπικά έντυπα και ηλεκτρονικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Χωρίς ίχνος διαστρέβλωσης, όπως έκαμαν τα υπόλοιπα συστημικά του κλεινού άστεως: με πρωτοστατούσα την πολύπαθη αλλά και πολυαγαπημένη ΕΡΤ. Αφήνω στην άκρη τα Mass Media της ιδιωτικής τηλεόρασης. Αυτά πάντοτε είχαν και πάντοτε θα έχουν τον τρόπο τους στην παραπληροφόρηση και τη διαστρέβλωση ή, στην παρουσίαση μεμονωμένων γεγονότων, κατά πως τα βολεύει η εκάστοτε πολιτική κατάσταση. Αυτά, τα Mass Media του ιδιωτικού χώρου, κακομεταχειρίζονται την αλήθεια και δεν την αγαπούν, και πολύ περισσότερο η ιδιωτική τους TV λειτουργεί «πάντοτε με βάση το ρητορικό σχήμα που ονομάζουμε παράδειγμα»· εδώ ξαναθυμάμαι τα Σημειώματα του Ουμπέρτο Εκο! «Παράδειγμα» διαμόρφωσης και συμμόρφωσης της κοινής γνώμης, κατά τα δικά τους συμφέροντα και πρότυπα. 

Ποιος, όμως, μπορεί να διαψεύσει τα γεγονότα και τις εικόνες όπως ακριβώς έγιναν; Για να δώσει κανείς απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα, οφείλει εξάπαντος να θέσει στην άκρη τη γνωστή νοοτροπία, που άλλο τίποτα δεν κάμει από το να θηρεύει ενόχους – θα βγούμε και φταίχτες από πάνω (sic!) - προσβάλλοντας βάναυσα και θανάσιμα το δικαίωμα εμάς των νησιωτών να αναδεικνύουμε και να καταγγέλλουμε που γίνεται το «φονικό». Θεός να μας φυλάει· ποιοι είναι όλοι αυτοί οι κύριοι που με ύφος υπερφίαλο και με τη βία θα μας αφαιρέσουν το δικαίωμα να μη θέλουμε ο τόπος μας να γίνει φυλακή και κολαστήριο ανθρώπινων ψυχών, αλλά και έρμαιο των επεκτατικών ορέξεων του νεοθωμανού «σουλτάνου» Ερντογάν. Για να μη γελιόμαστε και για να ‘χουμε τα μάτια μας δεκατέσσερα: πολιτικοί και καναλάρχες έχουν καταλάβει ότι στην περίπτωση της μεταναστευτικής και προσφυγικής κρίσης, «ούτε το αδιέξοδο είναι αναπόφευκτο, ούτε το δίλημμα ανάμεσα στην εθνική ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή από την μια και τον ανθρωπισμό από την άλλη». Έτσι για να λέμε τα σύκα – σύκα και τη σκάφη – σκάφη. Ο Λαός της Λέσβου, της Χίου και της Σάμου, για ακόμη μια φορά άντλησε δύναμη από την αστείρευτη πηγή της κληρονομιάς των παππούδων και των πατεράδων τους και πρόβαλλε ως αυτοδύναμος συντελεστής της Ιστορίας. Γι’ αυτό ας νιώθουν υπερήφανα τα παιδιά μας και οι μαθητές μας.

Α.Ι.Καλαμάτας

Α.Ι.Καλαμάτας, Η πιο αφιλάνθρωπη κρίση που σήμερα περνά το μάθημα των Θρησκευτικών (μτΘ)

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ, 21/9/2019

Δεν είναι μόνο η χθεσινή απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που θεώρησε αντισυνταγματικά τα Νέα Προγράμματα Σπουδών (ΝΠΣ), ούτε βέβαια και οι δύο περσινές. Είναι το μορμολύκειο του δογματισμού, ο οποίος άμεσα συνδέεται με τον φανατισμό και τη μισαλλοδοξία, που επιβάλλει μια άκαμπτη ατομική στάση των οπαδών του κατηχητισμού, οπαδών που, σ’ ότι αφορά στον «αγώνα» που λένε πως κάμουν για «Ορθόδοξα Θρησκευτικά», εξυπηρετούν ιδεοληπτικές θέσεις, μη κάνοντας βήμα πίσω, καραδοκώντας στη γωνία του δρόμου για να συντρίψουν τους αντιπάλους τους. Στην προκειμένη περίπτωση των ΝΠΣ οι καλοί συνάδελφοι εμπειρογνώμονες που επί μια οκταετία σχεδόν με αυταπάρνηση, θεολογικό και εκκλησιαστικό ήθος δούλεψαν γι’ αυτά, τις τελευταίες ώρες λοιδορούνται με ανήκουστη για τα θεολογικά και τα εκκλησιαστικά δεδομένα απανθρωπία. Ακόμη και μητροπολίτης της Ελλαδικής Εκκλησίας χαρακτηρίζεται ως «παραφωνία» γιατί τόλμησε να μιλήσει για αυτοκριτική. Γνωστά blog, ταγμένα όλα αυτά χρόνια της εφαρμογής των ΝΠΣ στην παραπληροφόρηση και την κινδυνολογία, για τον αυριανό ιστορικό της ελληνικής εκπαίδευσης, σίγουρο είναι πως θα του προσφέρουν ατράνταχτα τεκμήρια ανελεύθερης κι ανεξέλεγκτης θεολογικο-παιδαγωγικής θολούρας και αφασίας συνεπικουρούμενα, βέβαια, κι από δεκάδες ανώνυμα σχόλια άκριτου φανατισμού.

Περίκλειστοι στην ατομική τους ασφάλεια δεν λένε να καταλάβουν αυτό που έλεγε ο αλησμόνητος ΔΑΣΚΑΛΟΣ Νίκος Ματσούκας στις αρχές της δεκαετίας του ’80, εποχή που άνοιγε ο διάλογος για το μάθημα των Θρησκευτικών, όταν σε άρθρο του για το σκοπό που οφείλει να έχει περιέγραφε τους δύο τεράστιους ογκόλιθους που το έχουν καταπλακώσει, τον ηθικισμό και απομονωτισμό από τις άλλες επιστήμες, γεγονός που κάμει το μτΘ μια «αφηρημένη ηθική διδασκαλία και αφηρημένη κατήχηση». Χρόνια τώρα, όσοι διδάσκουμε το μάθημα των Θρησκευτικών, πολλές είναι οι φορές που βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αυτήν την τραγελαφική κατάσταση, διαδεδομένη τόσο στη σχολική κοινότητα όσο και στον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο. Και, δυστυχώς, σήμερα υπάρχουν ακόμη οι υποστηρικτές ετούτης της νοοτροπίας, που πεισματικά θεωρούν τον κατηχητισμό και τον ηθικισμό «σωτήριες θεολογικές αλήθειες» και, που, δογματικά αποτελούν τη «βάση του θρησκευτικού μαθήματος», για δαύτους πάντα. Από χθες, όμως, στα χέρια τους έχουν και τη δικαστική βούλα.

Τα παρακάτω τρία σκίτσα, αντλημένα από το περιοδικό Βημόθηρο (τεύχη 2-3), της καλής συναδέλφου Εύης Βουλγαράκη – Πισίνα, νομίζω πως δείχνουν το βαρύ κλίμα της πιο αφιλάνθρωπης κρίσης που σήμερα περνά το μτΘ.

http://endotopos.blogspot.com/2019/09/blog-post_21.html

Α.Ι.Καλαμάτας, Ἡ θέση τοῦ Εὐγένιου Γιαννούλη τοῦ Αἰτωλοῦ στὴ θεολογικὴ σκέψη τοῦ 17ου αἰώνα: Θεολογικὲς σταθερὲς στὶς ἐπιστολές του

Α. Ι. Καλαμάτας,  Ἡ θέση τοῦ Εὐγένιου Γιαννούλη τοῦ Αἰτωλοῦ στὴ θεολογικὴ σκέψη τοῦ 17ου αἰώνα: Θεολογικὲς σταθερὲς στὶς ἐπιστολές του

[Δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου της Αρχαιολογικής – Ιστορικής – Λαογραφικής Εταιρείας Θεστιέων, (Ακρόπολη Θεστίας – Θέρμο – Ναύπακτος 9-11 Ιουνίου 2012), Ναύπακτος 2015, σσ. 415-448].

Διαβάστε την εισήγηση του Α. Ι. Καλαμάτα εδώ:

https://blogs.sch.gr/akalamatas/2019/08/05/i-thesi-toy-eygenioy-giannoyli-sti-theologiki-skepsi-toy-17oy-aiona-theologikes-statheres-stis-epistoles-toy/

«

Α.Ι.Καλαμάτας, Όραμα και παλινωδίες για το μάθημα των Θρησκευτικών

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Σε νέες περιπέτειες φαίνεται να μπαίνει το μάθημα των Θρησκευτικών. Η επιμονή όσων αρνούνται την εφαρμογή των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών (ΝΠΣ), επικαλούμενοι μόνο νομικές αποφάσεις, δεν προέρχεται μόνο από τη γνωστή για τις θεολογικές και παιδαγωγικές αγκυλώσεις της Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων (ΠΕΘ), αλλά κι από εξέχοντες ιεράρχες της Εκκλησίας, οι οποίοι για τους δικούς του λόγους ο καθένας – πολλά «παίζονται» όχι μόνο στο πολιτικό αλλά και στο εκκλησιαστικό πεδίο, με αφορμή το μάθημα των Θρησκευτικών (μτΘ) - υιοθετούν την αδικαιολόγητη κι ανελέητη πολεμική των ΝΠΣ της ΠΕΘ. Η παρέμβαση του Σεβασμιωτάτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιεροθέου, στην εφημερίδα (Έθνος) δείχνει τις παλινωδίες που υπάρχουν εντός της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδας[1], μιας και ο εν λόγω μητροπολίτης προτείνει διάλογο της Εκκλησίας με το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, στη βάση των προηγούμενων Προγραμμάτων Σπουδών που ίσχυαν πριν το 2016, δηλαδή των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών, αρνούμενος καθώς γράφει η Εκκλησία να ασχοληθεί ξανά με τα ΝΠΣ, αφού θεωρεί ότι αυτά από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έχουν κριθεί αντισυνταγματικά (βλ., αποφάσεις 660/2018 και 926/2018)· προτείνοντας αόριστα βελτίωση του «προηγουμένου Αναλυτικού Προγράμματος, ώστε να γίνει πιο ελκυστικό» - επισημαίνω ιδιαίτερα, πόσο αόριστο είναι αυτό το «πιο ελκυστικό» - τονίζοντας παράλληλα και την εφαρμογή της ομόφωνης απόφασης της «Ιεραρχίας της 9η Μαρτίου 2016», της οποίας ήταν εισηγητής, «διότι φαίνεται καθαρά ότι η πρόταση και η απόφαση εκείνη ήταν η πιο ρεαλιστική και σύμφωνη με τις αποφάσεις του ΣτΕ, και τους στόχους της νέας κυβέρνησης». Δυστυχώς, και λυπάμαι βαθύτατα που το λέγω αυτό, θεωρούσα τον Σεβασμιώτατο Ναυπάκτου της μέσης οδού ιεράρχη. Είναι δυνατόν να μην έχει καταλάβει ότι από το 2016 μέχρι και σήμερα, τα ΝΠΣ έχουν αναθεωρηθεί, ύστερα από σχετικές παρεμβάσεις της ίδιας της Εκκλησίας; Εν πάση περιπτώσει, τέτοιες πρακτικές ύστερα από τρία χρόνια εφαρμογής των ΝΠΣ στα σχολεία, με τα όποια προβλήματά τους στη διδακτική πράξη, περίτρανα δείχνουν τις παλινωδίες της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδας για το μτΘ. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι το μτΘ, με την παραπληροφόρηση που ουκ ολίγοι ιεράρχες, εδώ και μια δεκαετία, δέχονται από ακραίες ομάδες, εντός και εκτός της Εκκλησίας, μπαίνει σε νέες περιπέτειες, τις οποίες υφίστανται κυρίως οι θεολόγοι καθηγητές, οι «καθ’ ύλην αρμόδιοι», όπως σωστά επισημαίνει ο καλός συνάδελφος και φίλος Γ. Βαρδαβάς [Ερώτημα ρητορικόν περί Θρησκευτικών]. 

Απεναντίας, η παρέμβαση του Σεβασμιωτάτου Μεσσηνίας στον τηλεοπτικό σταθμό [ΣΚΑΪ] (μετά το 1.58΄), θεωρώ πως ξεκαθαρίζει κάπως τη σημερινή κατάσταση: για την Εκκλησία και τον διάλογο που η ίδια επιθυμεί με την Πολιτεία, για να διαβουλευτεί σε ζητήματα των σχέσεων μαζί της, και για το μτΘ, αναμένει τη νέα απόφαση του ΣτΕ και βάση αυτής, κατά τον ίδιο ιεράρχη, θα αποφασιστεί ο τρόπος που (μόνο;) η Ιεραρχία θα συζητήσει με το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων. Κι όπως κανείς καταλαβαίνει, για πολλοστή φορά, οι «καθ’ ύλην» αρμόδιοι για το μτΘ, είτε αυτοί είναι οι σχολικοί σύμβουλοι θεολόγων, είτε οι θεολόγοι των σχολικών τάξεων, μένουν απ’ έξω. Γνωστή αυτή η τακτική της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, χρόνια τώρα. Έρχεται στη σκέψη μου η άποψη του Μάριου Μπέγζου, που σ’ ένα άρθρο του σε αφιερωματικό τεύχος του παλαιού καλού περιοδικού Διαβάζω στη «Θεολογία» [τχ. 251 (1990), σ. 54], σχολιάζοντας την κρίσιμη καμπή της νεοελληνικής θεολογίας σήμερα, έγραφε πως «όταν η θεολογία δεν εκκλησιάζεται, τότε κι εκκλησία δεν θεολογεί. Ανάμεσα στη μάνα εκκλησία και την κόρη – θεολογία εμφιλοχωρεί κατιτί που τις αποξενώνει κάνοντάς τες αγνώριστες μεταξύ τους». Λίγα χρόνια μετά, στα 1994, παρόμοια ήταν και η άποψη του μακαριστού π. Μιχαήλ Καρδαμάκη. Στο βιβλίο του για την εκκλησιαστική παιδεία κι αυτός έγραφε τα εξής αποκαλυπτικά: «έχουμε αναρίθμητους Θεολόγους, που διατηρούν ατομικές και αφ’ υψηλού σχέσεις με την Εκκλησία, σχέσεις απόλυτα τυπικές και ευσεβιστικές. Αλλά έχουμε και την Εκκλησία, που, δια των Κληρικών της, διατηρεί σχέσεις αντιπαλότητος και διαστάσεως με τους Θεολόγους (εμείς η Εκκλησία – εσείς οι Θεολόγοι)»[2]. 

Νηφάλιες φωνές - όπως αυτή του κ. Δημήτριου Ν. Μόσχου, Αναπληρωτή Καθηγητή στη Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ, που σε άρθρο του στον ημερήσιο Τύπο (Επανεκκίνηση και μεγάλη σύνεση), τονίζει ότι το μτΘ επί μια δεκαετία τώρα, «υφίσταται μια εκτεταμένη αναμόρφωση», με στόχο να «απευθύνεται σε όλους τους μαθητές», αποτρέποντας παλαιές κακές πρακτικές κατακερματισμού των μαθητών, εντός των σχολικών τάξεων, σε Ορθοδόξους και μη Ορθοδόξους - μπαίνουν στο στόχαστρο με βάρβαρο και κίβδηλο τρόπο. Συγκεκριμένα, μετριότητες και κιβδηλοποιοί, χωρίς θεολογικό αλλά ούτε και παιδαγωγικό ήθος, που έχουν χάσει το μέτρο, τη γεύση και την αγωνία της αλήθειας, με σχόλια κι άλλα φληναφήματα, με τη «ναρκωτική θρησκοληψία» που τους διακρίνει, προσπαθούν να ρίξουν στον κάλαθο των αχρήστων[3] τον με αυταπάρνηση αγώνα που κάμουν εκατοντάδες θεολόγοι καθηγητές, να στεριώσουν στο πολύπαθο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, ένα μτΘ ανοικτό, με βάση την εν Χριστώ εμπειρία, οικουμενική πέρα για πέρα, εμπειρία που βάζει στην άκρη ιδεολογήματα - δεκανίκια ομάδων περίκλειστων στον εγωκεντρικό εαυτό τους. 

Εφαρμόζοντας το ΝΠΣ στο Λύκειο, συχνά μαθητές και γονείς με ρωτούν: ποιο είναι εκείνο το στοιχείο που κάμει το μτΘ με αυτόν τον ομαδοσυνεργατικό – βιωματικό τρόπο διδασκαλίας ενδιαφέρον[4]; Και τους απαντώ: Πρώτον, οι μαθητές μαθαίνουν να σκέφτονται, μαθαίνουν πώς να μαθαίνουν. Δεύτερον, η «θεολογική ταυτότητα»[5] των ΝΠΣ δεν στερεί από τους μαθητές την ελευθερία της γνώμης, της γνώσης, την ομορφιά στο να αναζητούν πολυτροπικά οι ίδιοι το θρησκευτικό φαινόμενο. Τρίτον, και το σπουδαιότερο, η γνώση της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης, προφέρεται όχι με τον γνωστό για δεκαετίες κατηχητισμό. Ακόμη κι αν κάποιοι μαθητές δηλώνουν άθρησκοι, άθεοι, αδιάφοροι, με το ΝΠΣ έχουν την ευκαιρία με ελεύθερο τρόπο, να γνωρίσουν ό,τι όπως η Αρχαία Τραγωδία και Φιλοσοφία που διδάσκονται στα Αρχαία Ελληνικά και την Ιστορία, είναι μορφωτικά αγαθά που ανήκουν στην πολιτιστική κληρονομιά και παράδοσή μας, έτσι και Επιτάφιος Θρήνος της Μεγάλης Παρασκευής κι ο Ακάθιστος Ύμνος είναι μορφωτικά αγαθά, αφού ως κορυφαίες και αριστουργηματικές ποιητικές συνθέσεις κι αυτές νοηματοδοτούν τη μακραίωνη πολιτιστική κληρονομιά μας· κάποιες φορές μάλιστα μπορούν να λειτουργήσουν και ως μια αγωνιώδη ατραπό προς την πίστη, φτάνει αυτή η πίστη να μην τους δίνεται ως ένας εύχρηστος τυφλοσούρτης, για να λένε ότι κάπου πιστεύουν. 

Κοντά σ’ όλα τα παραπάνω, που κάμουν το μτΘ ενδιαφέρον, είναι και μια σειρά ζητημάτων τα οποία αφορούν του ίδιους τους νέους, ειδικότερα τους έφηβους[6]. Είναι ζητήματα που ο θεολόγος καθηγητής, μέσω του διαλόγου με τους μαθητές, αγωνιά για το αν θα τους προσφέρει ερεθίσματα μιας παιδείας ωφελιμιστικής ή μιας παιδείας όπου η ζωή, ως το τελευταίο κύτταρό της έχει αξία[7], όταν λόγου χάριν λαμβάνονται υπ’ όψιν η ειρήνη, τα επιτεύγματα των επιστημών και ο διάλογο της θεολογίας με αυτές, η διάσωση του πλανήτη μας από την οικολογική καταστροφή, η αλληλεγγύη και η συνύπαρξη με κάθε άνθρωπο, τον πολιτισμικά «άλλον», όποιος κι αν είναι αυτός, ο έρωτας και η αγάπη, η δικαιοσύνη κ.ά. 

Προς τι, λοιπόν, το μένος και η στείρα πολεμική που δέχονται τα ΝΠΣ από τους «ακραίους οπαδούς της θεολογίας ως θρησκόληπτης καταστολής»; Γιατί οι κατήγοροι τους δεν ξεβολεύονται από τη χρόνια βόλεψη του ενός και μοναδικού διδακτικού εγχειριδίου, το οποίο ως τυφλοσούρτη πολλές φορές χρησιμοποιούν στη σχολική τάξη κάνοντας το μάθημά τους; Γιατί τίμια και θαρραλέα, δίχως αγκυλώσεις και αναστολές, δεν αναμετριούνται με το πλουσιότατο διδακτικό υλικό που προσφέρουν σε διδάσκοντες και διδασκόμενους οι Φάκελοι των Μαθημάτων[8], ούτως ώστε να δημιουργήσουν δικά τους μαθήματα, βασιζόμενοι σε οδηγίες διδακτικής μεθοδολογίας, με την αντίστοιχη ακόμη βιβλιογραφία, που προσφέρουν οι Οδηγοί Εκπαιδευτικών, οι οποίοι αναθεωρήθηκαν τα τρία τελευταία σχολικά έτη, ύστερα από διάλογο με την Εκκλησία; Γιατί όπως σωστά έχει υποστηριχθεί, σοβαρά δεν συζητείται η επιτακτική ανάγκη, η θρησκευτική εκπαίδευση στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο να γίνει «μετασχηματιστική» και «μεταμορφωτική;»[9] λαμβάνοντας, ωστόσο, υπ’ όψιν την εμπειρία δεκαετιών γύρω από το διάλογο που γίνεται για το μτΘ[10]; Γιατί η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος, εκτός κάποιων εξαιρέσεων, δεν μπήκε στον κόπο να μελετήσει τα ΝΠΣ[11], αλλά βασίστηκε μόνο στην παραπληροφόρηση που της παρείχε η παραπάνω ομάδα των «ακραίων οπαδών της θεολογίας ως θρησκόληπτης καταστολής;» Μήπως ήρθε η ώρα, μετά από αυτόν τον χρόνιο εμφύλιο θεολογικό πόλεμο, η Ιεραρχία και γενικότερα οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας να πάρουν ξεκάθαρη θέση και να δώσουν τέλος στις παλινωδίες τους; Ή στηρίζουν ή δεν στηρίζουν τις αλλαγές στο μτΘ. Λογοκρισία ή διαβούλευση επιζητούν; Αν επιζητούν λογοκρισία [Τρικυμία, σαν μάθημα θρησκευτικών], λυπάμαι αλλά με αυτόν τον τρόπο μάλλον έχουν ξεχάσει την αποστολή τους [Μια χούφτα ξεθυμασμένο αλάτι]. Αν, όμως, επιζητούν διαβούλευση, αυτή είναι αποδεκτή κι ωφέλιμη· οι απόψεις τους όμως οφείλουν να είναι ξεκάθαρες στον διάλογο με τους «καθ’ ύλην αρμόδιους» (θεολόγους καθηγητές), το Υπουργείο Παιδεία και Θρησκευμάτων, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, και ειδικότερα ο διάλογος με την εκάστοτε κυβέρνηση να γίνεται στη βάση των διακριτών ρόλων Εκκλησίας και Πολιτείας. 

Με βάση τα παραπάνω, με καλοπροαίρετη διάθεση, οφείλουμε να ανταποκριθούμε στις αλλαγές που γίνονται στη θρησκευτική εκπαίδευση. Κατά συνέπεια, λοιπόν, τα ΝΠΣ του μτΘ συντάχθηκαν στην παιδαγωγική αρχή της πολυπρισματικής εκπαίδευσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αναφαίρετο δικαίωμα των Ελλήνων μαθητών να διδαχθούν την ορθόδοξη χριστιανική πίστη αφαιρείται και αλλοιώνεται, όπως συχνά λένε οι επικριτές των ΝΠΣ. Ο μύθος ότι αυτά μετατρέπουν σε θρησκειολογικό το χαρακτήρα του μτΘ, είναι παραπλανητικός και κάλπικος. Και συνεχώς αναπαράγεται από δαύτους, διότι ο μόνος ρόλος που επιθυμούν στο σχολείο είναι αυτός του απολογητή και κατηχητή μαθητών. Ας αναλογιστούμε, λοιπόν, «σε ποιες πλάτες παράγεται σήμερα θεολογία και σε ποια χέρια ξεψυχά;»[12] καθώς ορθότατα διερωτάται ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου. 

_________________________________________

[1] Και δεν είναι καινούργιες. Θυμίζω τον αντίλογο του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστόδουλου για το μτΘ κατά τη δεκαετία του ’90: «Σας ερωτώ, είναι μάθημα Θρησκευτικών αυτό που κάνουν τα παιδιά μας στα σχολεία; Είναι μάθημα όπως το ονειρεύονται αυτοί οι δήθεν ευρωπαϊστές, οι ευρωλιγούρηδες». 

[2] π. ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΡΔΑΜΑΚΗΣ. (1994). Εκκλησιαστική Παιδεία. Η περιπέτεια ενός οράματος. Αθήνα: Ακρίτας, σ. 50. 

[3] Κυριολεκτώ εδώ, αφού σχόλιο τέτοιου αναγνώστη σε σχετικό με το μτΘ blog, δείχνει πόσο η «ναρκωτική θρησκοληψία» ζει και βασιλεύει στον θεολογικό και εκκλησιαστικό χώρο. 

[4] Απαραίτητη εδώ είναι η υποσημείωση ότι το μτΘ πάντοτε ήταν ελκυστικό, χάρη σε πολλούς θεολόγους καθηγητές, των οποίων η διδασκαλία δεν εξαντλούνταν μόνο στην έκθεση θεολογικών αξιωμάτων και αρχών, ούτε στο δασκαλοκεντρικό μονόλογο, ούτε στην τυφλή εξέταση, ούτε στον απλό βαθμό τριμήνου παλαιότερα, τετραμήνου σήμερα, ούτε στην προβολή θρησκευτικών ιστοριών με βιντεάκια. Απεναντίας, ήταν και συνεχίζει να είναι μάθημα ζωής, αληθινής συνάντησης των θεολόγων με τους μαθητές τους. Πλειάδα τέτοιων θεολόγων έχουν περάσει από τις σχολικές τάξεις και συνεχίζουν, πιστεύω, να περνούν. Αξίζει κανείς να διαβάσει το βιβλίο το π. Αλέξανδρου Καριώτογλου, (22013). Μαθητικό Συναξάρι. Ιστορίες παιδείας οδυνηρές και ωφέλιμες. Αθήνα: Γρηγόρη, για να επαληθεύσει την παραπάνω άποψή μου. 

[5] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΥΦΑΝΤΗΣ. (2013). «Η θεολογική ταυτότητα του Νέου Προγράμματος Σπουδών του Μαθήματος των Θρησκευτικών στην υποχρεωτική εκπαίδευση», στο: http://religiouseduthraki.web.auth.gr/sites/default/files/k_Yfantis_Theologiki_taftotita.pdf [τελευταία ανάκτηση: 22 / 07 / 2019]. 

[6] Γι’ αυτό το θέμα ανεπιφύλακτα, εδώ, συνιστώ για διάβασμα το τελευταίο βιβλίο του αγαπητού φίλου και συναδέλφου Ανδρέα Χ. Αργυρόπουλου. (2019). Ο Θεός οι Νέοι και άλλες Rock ‘n Roll ιστορίες. Αθήνα: Αρμός. 

[7] Αξίζει να διαβάσει κανείς ένα παλαιότερο άρθρο για λύτρωσή του μτΘ από τους γνωστούς και τότε άκρατους ευσεβισμούς. Βλ. ΑΛΕΞΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (1995). «Ώρα (και πρόταση) κοινωνικής εξόδου από την ένδεια της παιδείας προς τον αληθινό της λόγο και αιτία», στο: Έξοδος, 15(19): 19-26. 

[8] Πρόκειται για «διδακτικά εγχειρίδια» που δίνονται στους μαθητές, πραγματικές «βιβλιοθήκες», με δεκάδες αποσπάσματα από τη θεολογική κι όχι μόνο βιβλιογραφία, τα οποία όμως δεν αποτελούν κείμενα για αποστήθιση. 

[9] ΜΑΡΙΟΣ ΚΟΥΚΟΥΝΑΡΑΣ – ΛΙΑΓΚΗΣ. (2017). «Η Θρησκευτική Εκπαίδευση στην Ελλάδα αλλάζει: η παιδαγωγική και διδακτική καινοτομία των νέων ΠΣ», στο: Ζητήματα Διδακτικής των Θρησκευτικών. Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Θεολόγων, Θεσσαλονίκη, σ. 12· και: https://kmaked.pde.sch.gr/site/attachments/article/1650/praktikaSYNEDRIOU-THEOLOGIAS%20%2018-5-18.pdf [τελευταία πρόσβαση 22 / 07 / 2019]. 

[10] Ενδεικτικά αναφέρω: «Μάθημα των Θρησκευτικών. Αίτημα παιδείας ή συντεχνίας», στη: Σύναξη, τχ. 66 (Ιανουάριος – Μάρτιος 1998). «Γιατί “Θρησκευτικά σήμερα;» στο: Το μάθημα των Θρησκευτικών στο Ενιαίο Λύκειο. Πρακτικά Διημερίδας, εποπτεία – συντονισμός ύλης Παντελής Καλαϊτζίδης, Αθήνα: Δόμος. 

[11] Η βιβλιογραφία για τα ΝΠΣ είναι εκτεταμένη. Θεολογικά και παιδαγωγικά είναι εμπεριστατωμένη και τεκμηριωμένη. Μακάρι οι Ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδας να τη μελετούσαν και θετικά να την χρησιμοποίησαν στα όσα λένε και γράφουν γι’ αυτά. Ενδεικτικά σημειώνω τον συλλογικό τόμο: (2013). Τα Θρησκευτικά στο σύγχρονο σχολείο. Ο διάλογος και η κριτική για το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού Γυμνασίου, επιμέλεια Σταύρος Γιαγκάζογλου – Αθανάσιος Νευροκοπλής – Γεώργιος Στριλιγκάς. Αθήνα: Αρμός. Από το 2015 μέχρι σήμερα, η βιβλιογραφία εστιάζεται σε νέες παραμέτρους των ΝΠΣ όπως οι έννοιες: θρησκευτικότητα, θρησκευτική αγωγή, θρησκευτική εκπαίδευση, πολυπολιτισμικότητα, πλουραλισμός, σύγχρονο σχολείο, διδακτική μεθοδολογία, βιωματική μάθηση, οικουμενικότητα, θρησκευτική ετερότητα και, βέβαια, νέες διαστάσεις της Ορθόδοξης θρησκευτικής εκπαίδευσης στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο. 

[12] ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (2005). «Προλογικό. Παιδείας παιδέματα», στη: Σύναξη, τχ. 93 (Ιανουάριος – Μάρτιος) 8.

http://endotopos.blogspot.com/2019/07/blog-post_24.html

Α.Ι.Καλαμάτας, Στην πυρά τα «νέα Θρησκευτικά» των «Φίλη και Γαβρόγλου»

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

«Μπορούμε να φανταστούμε τους γραμματείς και Φαρισσαίους να κραυγάζουν και να διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους, σαν δημαγωγοί που προσπαθούν να διεγείρουν το πλήθος λαού και να το μεταμορφώσουν στην πλέον κατάπτυστη ανά τους αιώνες ανθρώπινη έκφανση, τον όχλο, την ανθρώπινη μάζα δίχως πρόσωπο. Ο Θεάνθρωπος απαντά με την γνωστή φράση, και παρευθύς βαβούρα κι αναταραχή κοπάζουν, σαν να γαληνεύει το πέλαγος μετά από τρικυμία λογισμών· οι γραμματείς κι οι Φαρισαίοι, που έφτασαν σύσσωμοι εν χορώ, αποχωρούν ένας – ένας».

ΓΑΒΡΙΗΛ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΕΝΤΖΙΚΗΣ (2013),Το Βυζάντιο έχει ρεπό: Τρίοδος – Βιβλίο Πρώτο. Αθήνα: Αρμός, σ. 103.

Ακόμη δεν έχουμε ακούσει τις προγραμματικές δηλώσεις της νέας κυβέρνησης, στις οποίες, ελπίζω θα συμπεριλαμβάνονται και ζητήματα της θρησκευτικής εκπαίδευσης στο σύγχρονο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και, δυστυχώς, οι καθ’ έξιν επαγγελματίες παραπληροφορητές και κλακαδόροι μιας θεολογίας των γραμματέων και Φαρισσαίων, όπως παραπάνω γράφει κι ο Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκης, περίκλειστης στο εαυτό της, έχουν επιδοθεί σ’ έναν άνευ προηγουμένου αγώνα και νυχθημερόν χέουν το δηλητήριό τους για κατάργηση των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών (ΝΠΣ) του μαθήματος των Θρησκευτικών (μτΘ)· εκμεταλλευόμενοι τις δύο αποφάσεις (660/2018 και 926/2018) του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), οι οποίες ακύρωσαν τα Νέα Προγράμματα Σπουδών επί Υπουργού κ. Νίκου Φίλη, μη περιμένοντας, βέβαια, την έκδοση της νέας απόφασης του ΣτΕ για τις υπουργικές αποφάσεις του απελθόντος Υπουργού Παιδείας κ. Κ. Γαβρόγλου. 

Το θλιβερότερο, όμως, γεγονός είναι ότι ετούτοι οι κλακαδόροι, εξακολουθούν να ψεύδονται και να παραπλανούν. Λένε και γράφουν συνεχώς ότι τα ΝΠΣ, καθ’ ολοκληρίαν τα εμπνεύστηκε και τα εφάρμοσε μόνο η προηγούμενη κυβέρνηση, αποσιωπώντας με ανοίκειο και κουτοπόνηρο θα ΄λεγα τρόπο: α) την πιλοτική εφαρμογή τους από το 2011 και εξής, επί κυβερνήσεων κ. Γ. Παπανδρέου και κ. Α. Σαμαρά – σ’ αυτή μάλιστα και στην επιμόρφωση που τότε έγινε, συμμετείχε ηγετικό στέλεχος της σημερινής κλάκας κρούσης εναντίον των ΝΠΣ, και ω! του θαύματος, εκείνη τη σχολική χρονιά, εκθείαζε τις αλλαγές που γίνονταν στο μτΘ, β) τις αναγκαίες αναθεωρήσεις που όλα αυτά τα χρόνια έχουν γίνει στα ΝΠΣ, σε διάλογο πάντα με την Εκκλησία, και γ) την επίκριση που οι ίδιοι πάντα κύκλοι έκαμαν στα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) του μτΘ, κατά τη δεκαετία 2000-2010, τα οποία σήμερα θεωρούν ότι είναι κατάλληλα, ενώ πριν μια εικοσαετία περίπου με το ίδιο μένος τα πολεμούσαν. Τέτοια υποκρισία! 

Ετούτες οι θλιβερές, πράγματι, πρακτικές για ακόμη μια φορά επαναλαμβάνονται τις τελευταίες ημέρες. Ο σκοπός είναι ένας: το στενό μαρκάρισμα της νέας Υπουργού Παιδείας να απαλλάξει τα ελληνόπουλα από τα «νέα Θρησκευτικά Φίλη και Γαβρόγλου», να στείλει στην πυρά τους «Φακέλους των Μαθητών» και την επιστροφή στα «παλαιά βιβλία», μέχρις ότου συγγραφούν νέα, όπως υποστηρίζουν, στων οποίων τη συγγραφή διεκδικούν μερίδιο. Ουδείς, ωστόσο, μπορεί να αρνηθεί τη συμμετοχή τους στο διάλογο, ούτε στη συγγραφή των βιβλίων. Φτάνει να πρυτανεύσει η νηφαλιότητα και να ληφθούν υπ’ όψιν βασικά δεδομένα της θεολογικής, παιδαγωγικής και διδακτικής επιστήμης, τα οποία, δυστυχώς, φαίνεται να μην έχουν διάθεση να προσφέρουν. Κι αυτό το λέγω διότι αυτά που γράφονται εναντίον των ΝΠΣ είναι μόνον κραυγές και τσιτάτα. Ένα σεργιάνι κανείς να κάνει σε κείμενα και σχόλια αναγνωστών τους σε blogs και ιστοσελίδες της παραπάνω κλάκας κρούσης, θα διαπιστώσει: μισαλλοδοξία, λογοκρισία, «αποφασίζομεν και διατάσσομεν», στείρο νομικισμό, μονομέρεια, κλειστότητα, αφορισμούς και πολλά άλλα γραφικά. 

Τώρα, στο ερώτημα που εναγωνίως τίθεται τις τελευταίες ημέρες: τι θα πράξει η νέα Υπουργός Παιδείας για το μτΘ; Έχω την ταπεινή γνώμη και ελπίδα ότι με τη δέουσα προσοχή θα μελετήσει τα ΝΠΣ, θα εκτιμήσει και θα ακούσει νηφάλιες θεολογικές και εκκλησιαστικές φωνές. Ί δ ω μ ε ν.

https://endotopos.blogspot.com/2019/07/blog-post_20.html