ΣΧΟΙΝΟΒΑΣΙΑ

 

Ὁ Θεὸς, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἄν «εἶναι» ἤ «δὲν εἶναι», ὑπάρχει. Ταυτίζεται ἐξάπαντος μὲ τὴν ὕπαρξη του καὶ ὄχι μὲ τὴν οὐσία του. Ἄλλο εἶναι τὸ κοινόν, ἄλλο τὸ «ἴδιο» καὶ ἄλλο φυσικὰ τὸ ἴδιον. Ὁ Θεὸς εἶναι πληρούμενη καὶ ἀλληλοπεριχωρούμενη ἀγάπη. Εἶναι «ὁ ὤν, ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος». Εἶναι «αὔρα λεπτὴ» ἀλλὰ καὶ ἔκπληξη ἐσχατολογική. Εἶναι τὸ ὄντως Ὄν.

Ἡράκλειο Κρήτης͵ 13 Ἰουνἰου 2026

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

Γραφικότητες μέσω ΑΙ

Κι εμένα με ενόχλησε η υπέρμετρη αύξηση στους μισθούς των Αρχιερέων αλλά δεν προέβην μέσω ΑΙ σε "αντιποίηση αρχής". Μηδέν άγαν!

11/6/2016

Γ.Μ.Β.

Ο… σαμουράι φύλακας της Παναγίας Πορταΐτισσας με το κρητικό… επίθετο!

 

πηγή φωτογραφίας: https://creta24.gr/

Του Κώστα Μπογδανίδη

«Είμαι από την Ιαπωνία, είμαι χριστιανός Ορθόδοξος και το όνομα μου… ακούγεται κρητικό!»

Διαβάστε ολόκληρο το ρεπορτάζ εδώ:

https://creta24.gr/o-samoyrai-fylakas-tis-panagias-portaitissas-me-to-kritiko-epitheto/

Ανάγκη για τη Διοικούσα Εκκλησία να ξαναβρεί την ταυτότητά της

πηγή: https://www.larissanet.gr/

Του Χρήστου Γκουνέλα, δρ Θεολογίας

Έντονο δημόσιο διάλογο και προβληματισμό προκάλεσε στην κοινωνία η νομική πρόθεση της Πολιτείας να εξισώσει τον μισθό του Αρχιεπισκόπου, των Μητροπολιτών και των Τιτουλάριων Επισκόπων με αυτόν του Γενικού Γραμματέα ενός Υπουργείου. Δεν είναι δυνατόν να μην παρατηρήσει κανείς τη χρονική συγκυρία (προεκλογικά, οικονομική κρίση και ακρίβεια) κατά την οποία έρχεται μία τέτοια πρόθεση και τίθεται σε δημόσια διαβούλευση.

Ωστόσο, πέρα από τον χρόνο κατάθεσης της νομικής πρότασης, μία τέτοια απόφαση έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τον Ευαγγελικό λόγο της Εκκλησίας. Για την Εκκλησία, ο Επίσκοπος είναι Πατέρας και σαφώς όχι ανώτερος κρατικός υπάλληλος, όπως τον βλέπει η Πολιτεία. Πόσο δύσκολο όμως είναι να δει κάποιος τον εαυτό του ως Πατέρα όταν τα πάντα γύρω του συνάδουν με τον τρόπο ζωής ενός ανώτερου κρατικού υπαλλήλου, ο οποίος μένει σε Μητροπολιτικό Μέγαρο (sic), έχει κρατικό αυτοκίνητο και οδηγό, διεκπεραιώνει καθημερινά ένα σωρό διοικητικές και οικονομικές υποθέσεις και έχει δεκάδες συναντήσεις με ως επί το πλείστον ηγεσίες εκκλησιαστικές, πολιτικές, στρατιωτικές, επιχειρηματικές κ.ά.; Αλλά ακόμη και στον ναό κατά τη διάρκεια της λατρείας, η απόσταση από το ποίμνιο είναι πολλές φορές, δυστυχώς, δεδομένη. Ας θυμηθούμε τον μεγαλωμένο μέσα στην Εκκλησία Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη στα «Πτερόεντα Δώρα»: «…Ὑπέφωσκεν ἤδη ἡ πρωία τῆς πρωτοχρονιᾶς, καὶ ὁ Ἄγγελος διὰ νὰ παρηγορηθῇ, εἰσῆλθεν εἰς μίαν ἐκκλησίαν. Ἀμέσως πλησίον τῆς θύρας εἶδεν ἀνθρώπους νὰ μετροῦν νομίσματα, μόνον πὼς δὲν εἶχον παιγνιόχαρτα εἰς τὰς χεῖρας· καὶ εἰς τὸ βάθος, ἀντίκρυσεν ἕνα ἄνθρωπον χρυσοστόλιστον καὶ μιτροφοροῦντα ὡς Μῆδον σατράπην τῆς ἐποχῆς τοῦ Δαρείου, ποιοῦντα διαφόρους ἀκκισμοὺς καὶ ἐπιτηδευμένας κινήσεις. Δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ἄλλοι μερικοὶ ἔψαλλον μὲ πεπλασμένας φωνάς: Τὸν Δεσπότην καὶ ἀρχιερέα! Ὁ Ἄγγελος δὲν εὗρε παρηγορίαν…».

Για να κάνουμε τη σύγκριση με το πρόσωπο του Χριστού, ας φανταστούμε τον Χριστό ως έναν Διευθυντή Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου και τους μαθητές Του ως δημοσίους υπαλλήλους. Ο Χριστός όμως κατηγορήθηκε από το τότε ιερατείο (η πολιτική εξουσία ένιψε τας χείρας της) και σταυρώθηκε ως Αναρχικός, Ανήθικος και Επαναστάτης. Και ήταν όντως έτσι, αλλά και σήμερα έτσι θα ήταν. Για τους ίδιους λόγους μαρτύρησαν και οι μαθητές Του αλλά και πλειάδα αγίων της Εκκλησίας. Εδώ δεν πρόκειται περί εκκλησιαστικού ή θεολογικού λαϊκισμού (ή ρομαντισμού) αλλά αυτής της ίδιας της ουσίας και του ρεαλισμού του εκκλησιαστικού τρόπου ζωής. Άλλωστε, ήδη από το πρώτο έτος στη Θεολογική Σχολή μαθαίνουμε ότι ο Επίσκοπος είναι «εις τύπον και τόπον Χριστού». Η δε Εκκλησία έχει αναδείξει μεγάλες προσωπικότητες τέτοιων Επισκόπων όπως του αγίου Σπυρίδωνα που ήταν παράλληλα και κτηνοτρόφος και με οικογένεια ή όπως του ιερού Χρυσοστόμου ο οποίος μαρτύρησε στην έρημο επειδή κατακεραύνωνε όχι μόνο με τον λόγο του αλλά ακόμη περισσότερο με τον τρόπο ζωής του την αυτοκρατορική αυλή υπέρ των αδύναμων κοινωνικά στρωμάτων. Στα δε σύγχρονα χρόνια στην πατρίδα μας η Εκκλησία, μεταξύ άλλων, έχει το παράδειγμα του μακαριστού Επισκόπου Αντώνιου Σιατίστης, του Επισκόπου των τρόλεϊ, ο οποίος δεν δίσταζε να κάνει ακόμη και ωτοστόπ ως τρόπο ζωής και όχι ως ευκαιριακό πυροτέχνημα για θαυμασμό των ανθρώπων.

Η αλήθεια είναι ότι στο σημείο που φτάσαμε (και φτάσαμε εδώ και πολλά χρόνια) είναι αδήριτη ανάγκη η Διοίκηση της Εκκλησίας να πάρει γενναίες αποφάσεις διάκρισης από την Πολιτεία. Θα λέγαμε να προλάβει η ίδια την Πολιτεία και να διακριθεί από αυτήν όχι μόνο νομικά, αλλά ακόμη πιο βαθιά ως προς τον τρόπο βιοτής. Να βρει και πάλι τον τρόπο σχέσης του Πατέρα, όπως θα σημείωνε και ο μακαριστός καθηγητής Χρήστος Γιανναράς. Ή αλλιώς, να σκάψει και να ανασύρει τον Σταυρό από τις επιχωματώσεις της ιστορίας, όπως τόνιζε ο αείμνηστος καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης. Να αφήσει εν τέλει ό,τι την βαραίνει και να απελευθερωθεί στο οξυγόνο της θείας Χάρης. Έτσι, θα την αναγνωρίσει και η κοινωνία ως συνέχεια του Χριστού την οποία είναι ανάγκη να αφουγκραστεί επιτέλους.

https://www.larissanet.gr/2026/06/10/anagki-gia-ti-dioikousa-ekklisia-na-xanavrei-tin-taftotita-tis/

Ανθολὀγιον 364: Χρυσόστομος Σταμούλης

 

[...] Την αποκλειστικότητα της ταυτότητας διαρρηγνύει στο χώρο της θεολογίας η αντινομική λειτουργία της αμφισημίας και του παράδοξου. Εκείνο το "ουκ εκ του κόσμου" και μαζί "εν τω κόσμω", που εισάγει στο χώρο της έρευνας νέα δεδομένα και αμφισβητεί εδώ και τώρα την οποιαδήποτε βέβαιη και διαφημισμένη από τη συνήθεια νομιμότητα. [...]

Χρυσόστομος Σταμούλης, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για το διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016, σελ. 63.

Ανθολὀγιον 363: Χρυσόστομος Σταμούλης

 

[...] [Ό]σο αμαρτία είναι η "μονοφυσιτική" και γνωστικίζουσα απολυτοποίηση της ιστορίας, του εδώ και τώρα, και η ταυτόχρονη αδυναμία θέασης των εσχάτων (υπεριστορισμός), άλλο τόσο αμαρτία είναι η σχολαστική παραδοχή και αποδοχή θεωριών "νεστοριανής" προέλευσης, που αναφέρονται στο τέλος της ιστορίας ως βασικής προϋπόθεσης για την αρχή της βασιλείας (υπερεσχατολογισμός) [...]

Χρυσόστομος Σταμούλης, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;  Κείμενα για το διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016, σελ. 47-48.

Ο Καιρός για το μάθημα της "Ηθικής"

 

Πέμπτη, 27 Μαΐου 2026

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος ΚΑΙΡΟΣ για την αναβάθμιση της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης λαμβάνοντας υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από το νέο μάθημα της ΗΘΙΚΗΣ, σας ενημερώνει:

• Πρώτον, η πρώτη ανάθεση έχει δοθεί σε Θεολόγους (ΠΕ01), η δεύτερη σε Φιλολόγους (ΠΕ02), η τρίτη σε εκπαιδευτικούς του Τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας (ΠΕ33) και η τέταρτη σε εκπαιδευτικούς Κοινωνικών Επιστημών (ΠΕ78). Η ανάθεση στη δική μας ειδικότητα προέκυψε κατόπιν παρεμβάσεων του Συνδέσμου μας προς την ηγεσία του ΥΠΑΙΘΑ, με κύριο αίτημα ότι αυτό το γνωστικό αντικείμενο αποτελεί οργανικό μέρος των θεολογικών σπουδών (Κοινωνική, Φιλοσοφική και Χριστιανική Ηθική).
• Δεύτερον, οι Φάκελοι του Μαθήματος, τόσο για το Δημοτικό όσο και για το Γυμνάσιο - Λύκειο, σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, αναμένεται να κυκλοφορήσουν εντός της νέας σχολικής χρονιάς.
• Τρίτον, ως προς τη διδασκαλία του νέου μαθήματος, το οποίο πράγματι χαρακτηρίζεται ισότιμο με τα Θρησκευτικά δεν είναι όμως εναλλακτικό, διαπιστώνουμε πως θα υπάρξουν οργανωτικά προβλήματα ως προς την κατάρτιση του Ωρολογίου Προγράμματος σε όποια σχολεία προκύψουν απαλλαγές από το μάθημα των Θρησκευτικών. Επί παραδείγματι, στην περίπτωση που σε κάποια σχολική μονάδα δημιουργηθεί τμήμα δέκα απαλλασσόμενων μαθητών/τριών από τα Θρησκευτικά (όπως ορίζουν οι σχετικές διατάξεις), πώς θα το διδάξει ο θεολόγος του σχολείου όταν την ίδια ώρα θα διδάσκει το μάθημα των Θρησκευτικών; Το ΥΠΑΙΘΑ προτίθεται να προσλάβει θεολόγους για να αποφευχθεί αυτή η δυσλειτουργία στο Ωρολόγιο Πρόγραμμα; Ειδικότερα, για να αποφευχθούν απροϋπόθετες απαλλαγές, οι διευθυντές σχολικών μονάδων οφείλουν απαρέγκλιτα να τηρήσουν τη σχετική νομοθεσία.
• Τέταρτον, για τη διδασκαλία του νέου μαθήματος χρειάζεται άμεση ουσιαστική και εξειδικευμένη επιμόρφωση των θεολόγων καθώς πρόκειται για ένα μάθημα Κανονιστικής Ηθικής. Την επιμόρφωση μπορούν να οργανώσουν οι σχολικοί σύμβουλοι σε συνεργασία με τις Θεολογικές Σχολές και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
• Πέμπτον, είναι απαραίτητο, προς κάθε κατεύθυνση (επόπτες ποιότητας της εκπαίδευσης, σχολικούς συμβούλους, διευθυντές σχολείων, εκπαιδευτικούς) να τονιστεί ότι, το νέο μάθημα δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο προς το μάθημα των Θρησκευτικών, το οποίο επί τη βάσει του Συντάγματος (άρθρο 16, παρ. 2) είναι και παραμένει υποχρεωτικό μάθημα.
•  Έκτον, οι συνάδελφοι θεολόγοι που θα το διδάξουμε, οφείλουμε να «περιφρουρήσουμε» τη δυνατότητα της πρώτης ανάθεσης που διαθέτουμε, ώστε να μη δοθούν αφορμές σε άλλες ειδικότητες να αμφισβητήσουν περαιτέρω τη θέση μας.

Για διευκόλυνσή σας παραθέτουμε τους διαδικτυακούς συνδέσμους των ΦΕΚ όπου θα βρείτε το Πρόγραμμα Σπουδών του νέου μαθήματος για κάθε βαθμίδα:

• https://www.kodiko.gr/nomologia/download_fek?f=fek/2025/b/fek_b_6316_2025.pdf&t=b4e660ed1e0714642b51824cb73c2d76 (για το Δημοτικό).
• https://www.esos.gr/sites/default/files/articles2023/20250206259.pdf (για το Γυμνάσιο)
• https://www.e-nomothesia.gr/kat-ekpaideuse/deuterobathmia-ekpaideuse/ya-149259-gd4-2025.html (για το Λύκειο).

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Πέτρος Παναγιωτόπουλος

Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας

Δρ Θεολογίας ΑΠΘ

eduthriskeftika.blogspot.com/2026/06/blog-post.html

Ανθολὀγιον 362: Χρήστος Γιανναράς

 

[...] Τόσο το είναι (η ύπαρξη) όσο και το μη είναι (το μηδέν) έπονται του Θεού [...]

Χρήστος Γιανναράς, Ενθάδε - Επέκεινα, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2016, σελ.21.

Εκδήλωση της "Σύναξης" για τον "Παγκόσμιο Νότο" την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026 στην Αθήνα

 

διαΚρητικά 66: Αλέκος Καραβίτης (1904-1975)

ΑΛΕΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΤΗΣ - ΣΥΡΤΟ ΤΣ'ΑΓΑΠΗΣ (ΣΥΡΤΟΣ ΓΑΒΑΛΟΧΩΡΙΑΝΟΣ) 

https://www.youtube.com/watch?v=eemDdYcF2qg

Το να πονείς και να το λες
αυτός δεν είναι πόνος
μα να πονείς και να μην κλαις
και να το ξέρεις μόνος

Ρωτούσι με ποιον αγαπώ

μ' απάντηση δε δίδω

δε μαρτυρώ το θησαυρό

που στην καρδιά μου κρύβω

Giorgio Agamben, Homo sacer - Κυριαρχία και εξαίρεση

Πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

&

https://www.youtube.com/watch?v=eVSRLfkpevI&t=3s

Στο πλαίσιο του Φιλοσοφικού Κύκλου της ενορίας του I. N. Αγίου Νικολάου Ραγκαβά, ο Σωτήρης Μητραλέξης μίλησε με θέμα: Giorgio Agamben, Homo sacer  - Κυριαρχία και εξαίρεση.

Η ρωγμή και το πρόσωπο: Γραφές από τη σιωπή του καιρού - Το νέο βιβλίο του Μάνου Λαμπράκη

 

Μάνος Λαμπράκης, Η ρωγμή και το πρόσωπο: Γραφές από τη σιωπή του καιρού, εκδόσεις Ροπή, Θεσσαλονίκη 2026, ISBN: 978-618-589-5129.

Το βιβλίο αυτό δεν συγκροτείται ως ερμηνευτικό εγχείρημα ούτε ως συστηματική παρέμβαση λόγου. Δεν φιλοδοξεί να αποδώσει νόημα, αλλά να αντέξει τη διάρρηξή του. Τα κείμενα που απαρτίζουν τη Ρωγμή και το Πρόσωπο γεννήθηκαν εντός της ροής μιας επιταχυνόμενης δημοσιότητας στο Facebook, εκεί όπου ο λόγος αποσπάται από το σώμα και η μνήμη υποχωρεί μπροστά στην αδιάκοπη αναπαραγωγή. Η έντυπη μορφή τους δεν λειτουργεί ως κύρωση, αλλά ως καθυστέρηση: ως απόπειρα κατοίκησης του χρόνου όταν αυτός παύει να εγγυάται συνέχεια.

Η ρωγμή δεν αρθρώνεται εδώ ως θεματικό σχήμα, αλλά ως οντολογική συνθήκη της γραφής. Είναι ο τόπος όπου η γλώσσα εξαντλεί τα ερμηνευτικά της αποθέματα και, ωστόσο, το πρόσωπο επιμένει ως αξίωση σχέσης. Τα κείμενα κινούνται ασυνεχώς: ανάμεσα σε σώματα που φθείρονται, θανάτους που δεν τελέστηκαν, μνήμες που επιβιώνουν μέσω της αφής, πίστη που αποσπάται από την αυτάρκεια της Εκκλησίας και Εκκλησία που αναζητείται πέρα από την ιστορική της αυτονόμηση. Δεν προτείνουν λύσεις κι επίσης αρνούνται την παρηγορητική σύνθεση.

Πρόκειται για μια άτυπη θεολογία της ασυνέχειας, μια μορφή σιωπηλής πνευματικής αντίστασης. Όχι ως σωτηριολογική διακήρυξη, αλλά ως υπενθύμιση: ότι εκεί όπου καταρρέει η μορφή, αναδύεται το αληθινό. Ως χειρονομία μνήμης, επιμονής, σιωπής, ευθύνης, απέναντι στο πρόσωπο του άλλου ζωντανού.

https://www.ropipublications.com/rwgmi-proswpo/

Θεός και θεωρίες δημιουργίας

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

Του Αντώνη Παπαγιάννη

Κατά καιρούς, δυο επιστημονικές θεωρίες έχουν προκαλέσει ‘σάλον μέγα’ σε Χριστιανούς και μη: η δαρβινική θεωρία περί εξέλιξης στην οντολογία και το Big Bang στην κοσμολογία. Ας αποτολμήσουμε μερικές σκέψεις πάνω στο θέμα αυτό.

Ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο, εκτός των άλλων, και νόηση. Συνεπώς ο άνθρωπος μπορεί, έχει υποχρέωση, να χρησιμοποιεί ‘τὸ δοθὲν αὐτῷ τάλαντον’ για να γνωρίζει και να ερμηνεύει τον κόσμο γύρω του, έμβιο και άψυχο. Το έργο αυτό είναι πράγματι τιτάνιο. Σε μια εντελώς πρόχειρη και αδρή αναλογία, ας φαντασθούμε ένα μυρμήγκι με νοημοσύνη να επιχειρεί να γνωρίσει και να κατανοήσει ολόκληρο τον πλανήτη μας (για να μη πάμε και πιο μακριά). Και όμως, το ‘νοήμον μυρμήγκι’ που λέγεται άνθρωπος έχει φθάσει σε σχετικά σύντομο (για το μέγεθος του έργου) χρονικό διάστημα να μελετά αφενός τις εσχατιές του εξωτερικού Σύμπαντος και αφετέρου το υπομικροσκοπικό εσωτερικό ‘Σύμπαν’ των ποικίλων βιολογικών οργανισμών. Όλα αυτά είναι αξιοθαύμαστα, αξιέπαινα και ευπρόσδεκτα.

Ωστόσο η θαυμαστή αυτή πρόοδος της γνώσης γίνεται αφορμή για μια πνευματική ταλαιπωρία του ανθρώπου. Έτσι, ένας πιστός, που έχει γαλουχηθεί με την βιβλική εικόνα της εξαήμερης δημιουργίας του κόσμου και του ανθρώπου, βλέπει να του παρουσιάζουν οι επιστήμονες ένα μοντέλο κοσμογένεσης που απαιτεί δισεκατομμύρια χρόνια για να συντελεσθεί και δεν φαίνεται να ‘χωράει’ στις έξι μέρες της Γενέσεως. Διαβλέπει και υποψιάζεται μια επίθεση αθεΐας στα ‘πιστεύω’ του και αντιδρά απορρίπτοντας ασυζητητί το μοντέλο αυτό. Ουσιαστικά, εκδηλώνει μια πίστη επιπόλαια, αλλά και τον φόβο του μήπως την χάσει κι αυτή.

Από την άλλη μεριά, εξίσου ταλαίπωρος πνευματικά αναδεικνύεται κι εκείνος που, κραδαίνοντας την (όποια) θεωρία, επιτίθεται αλαζονικά στην πίστη και απορρίπτει κάθε ιδέα θεϊκής υπάρξεως και παρεμβάσεως στο νοητικό οικοδόμημα που με τόσο κόπο και προσπάθεια σχημάτισε. Προσοχή: δεν το δημιούργησε, αλλά το συναρμολόγησε μέσα από μια μακρά σειρά παρατηρήσεων, μελετών και ανακαλύψεων για πράγματα, καταστάσεις και φαινόμενα που προϋπήρχαν γύρω του.

Παρόμοιο το σφάλμα, ο ‘λίθος προσκόμματος’, και των δύο πλευρών: η προσπάθεια της μιας να επιλύσει το πρόβλημα της δημιουργίας με λάθος εργαλεία, ο φόβος της άλλης μήπως η δημιουργία αποδειχθεί κάτι άλλο από αυτό που πιστεύει. Μα, αν ο Θεός χρειάζεται την στήριξη κάποιας επιστημονικής απόδειξης, ή αν η ύπαρξή Του κινδυνεύει να ακυρωθεί με επιστημονικά μέσα, τότε μάλλον είναι κάτι λιγότερο από… θεός. Αν όντως πιστεύουμε «εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων», τότε καμία θεωρία δεν μπορεί να απειλήσει ή να τροποποιήσει την πίστη αυτή. Ο Παντοκράτωρ δεν χρειάζεται συνηγόρους για την ύπαρξή Του. Ωστόσο, ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά το δίλημμα: εξέλιξη ή δημιουργία; Πολύς ο καυγάς, αλλά... για τί ακριβώς;

* * *

Η πολεμική αντιπαράταξη πίστης και επιστήμης είναι εν πολλοίς κατασκεύασμα του ορθολογικού Δυτικού τρόπου σκέψης και του Δυτικού Χριστιανισμού, ο οποίος επηρέασε από πολλές δεκαετίες και τη δική μας προσέγγιση. Στα πλαίσια της αντιπαράταξης αυτής, η εξέλιξη (ή η άρνησή της) χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται κυρίως για να αντικρούσει (ή, αντίστροφα, να υποστηρίξει) την διήγηση της Γένεσης για τη δημιουργία του κόσμου, όπως αυτή διδάσκεται από την Αγία Γραφή. Έτσι οι ‘δημιουργιστές’ (creationists) έρχονται σε αντίθεση με τους εξελικτικούς (evolutionists), και μεταξύ τους ‘χάσμα μέγα εστήρικται’.

Αυτή η τακτική όμως είναι εσφαλμένη. Τα γνωστικά και συλλογιστικά πεδία της πίστης και της επιστήμης είναι δυο παράλληλα επίπεδα: το ένα δεν μπορεί να αναιρέσει ή να αποδείξει το άλλο (έστω κι αν – υπό τύπον λογοπαιγνίου – στην ελληνική γλώσσα η λέξη ‘επιστήμη’ περικλείει ολόκληρη τη λέξη ‘πίστη’). Στο φυσικό επίπεδο μπορώ να αποδεχθώ οποιαδήποτε επιστημονική ερμηνεία για τον κόσμο γύρω μου. Το αν θα κάνω το άλμα στο μεταφυσικό επίπεδο, από τα κτίσματα στον Κτίστη, είναι υπόθεση πίστης και δεν μπορεί να μου το υπαγορεύσει ούτε να το ακυρώσει ο Δαρβίνος και οι επίγονοί του (αν το προσπαθούν, διαπράττουν λογικό σφάλμα).

Ας σκεφθούμε το ακόλουθο πρόχειρο παράδειγμα. Φτάνουμε μ’ ένα πλοίο σ’ ένα άγνωστο ερημονήσι και αρχίζουμε να το εξερευνούμε. Παντού τροπική βλάστηση, δέντρα, λουλούδια, πουλιά, ποτάμια... Ξάφνου βλέπουμε μπροστά μας μια καλαμοπλεγμένη καλύβα και δίπλα της απομεινάρια φωτιάς και μαγειρικά σκεύη. «Κοιτάξτε!» λέει κάποιος, «προφανώς εδώ ζουν άνθρωποι!» «Όχι απαραίτητα», απαντάει ο εξελικτικός της παρέας, «αυτά που βλέπουμε εξελίχθηκαν αυτόματα με τον χρόνο». Πόσο λογική μπορούμε να θεωρήσουμε μια τέτοια πρόταση; Και γιατί πρέπει να δεχθούμε υποχρεωτικά την ύπαρξη κάποιου κατασκευαστή για την καλύβα, αλλά αρνούμαστε πεισματικά την ύπαρξη δημιουργού για τα φυτά, τα δέντρα, τα λουλούδια, τα πουλιά και ό,τι άλλο ‘φυσικό’ βλέπουμε γύρω μας;

Γιατί δεν δέχεται ο άνθρωπος την ύπαρξη δημιουργού; Διότι θα πρέπει να αποδεχθεί την ύπαρξη νόησης ανώτερης από τη δική του (= τρώση του εγωισμού), άρα και εξουσίας (= ποιος βάζει τους κανόνες;), και επομένως και ευθύνης απέναντι στον νομοθέτη (= ηθικές συνέπειες, αλλαγή τρόπου ζωής). Ο υπερφίαλος άνθρωπος δεν μπορεί να δεχθεί κάτι τέτοιο. Προκειμένου να μην απαρνηθεί αυτό που θεωρεί ως κυριαρχία του στον κόσμο, είναι διατεθειμένος να δεχθεί οτιδήποτε άλλο ως τυχαίο γεγονός, ακόμη και με πιθανότητες απείρως μικρές έως ανύπαρκτες.

Έτσι δεν σκέφτεται π.χ. ότι χρειάστηκαν πολλοί αιώνες και πάρα πολλά μυαλά για να φτάσει να ερμηνεύσει κάποια (πολλά, αλλά όχι όλα, και όχι εξ ολοκλήρου) από τα φαινόμενα που ονομάζει φυσικά, από τον κόσμο και τα πλάσματα που βλέπει γύρω του. Και αρνείται πεισματικά να δεχθεί ότι αν η εκ των υστέρων ανάλυση και κατανόηση όλων αυτών των πραγμάτων και φαινομένων χρειάσθηκε τόση προσπάθεια και νοημοσύνη, τότε πόσο μεγαλύτερη νοημοσύνη χρειάσθηκε η εξαρχής δημιουργία τους, ακόμη και η εξέλιξή τους; Και μπορεί η τελευταία να ακολούθησε την πορεία της εντελώς αυθαίρετα και χωρίς καθοδήγηση;

Καμιά θεωρία εξέλιξης δεν είναι ασύμβατη με την πίστη σε Θεό Δημιουργό. Τον Θεό ή τον δέχεσαι ή όχι, δεν μπορείς όμως να Τον αποκλείσεις (ή να Τον αποδείξεις) με όση επιστήμη κι αν συσσωρεύσεις. Η οποιαδήποτε εξέλιξη στο σύμπαν, είτε σε υπομικροσκοπικό είτε σε γαλαξιακό επίπεδο, δεν είναι μια διεργασία που λαμβάνει χώρα αυτόματα. Μπορεί να την ονομάζουμε φυσική, αλλά τι ακριβώς είναι το ‘φυσικό’; Πώς έγινε τόσο… ‘φυσικά’; Αν ως επιστήμονες αναζητούμε για όλα μια αλήθεια, ένα αντικειμενικό ‘γιατί’, πώς ικανοποιούμαστε μ’ ένα τέτοιο γενικό και αόριστο επίθετο που δεν μας λέει τίποτε για την γενεσιουργό αιτία του; Αυτό είναι, νομίζω, ένα καίριο ερώτημα, απέναντι στο οποίο ένα μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας φαίνεται να σηκώνει μάλλον αδιάφορα τους ώμους.

Δεν έχω κανένα πρόβλημα με την εξέλιξη. Σε καθαρά βιολογικό επίπεδο μπορώ να δεχθώ την βαθμιαία εξέλιξη των όντων, σε διάστημα Χ ετών (βάλτε όποιο μεγάλο νούμερο θέλετε), αλλά το προηγούμενο ‘γιατί’ εξακολουθεί να υφίσταται. Τελικά, όποια από τις δυο λέξεις -- εξέλιξη ή δημιουργία -- χρησιμοποιήσει κανείς, θα φτάσει αναγκαστικά σ’ αυτό που ο μακαρίτης Αλ. Τσιριντάνης ονόμαζε ‘φράχτη’: θα πρέπει να αποφασίσει αν θα κάνει το κρίσιμο άλμα από τα φαινόμενα στα μη φαινόμενα, που τόσο ωραία διατυπώνεται στην προς Εβραίους επιστολή: «Πίστει νοοῦμεν κατηρτίσθαι τοὺς αἰῶνας ρήματι Θεοῦ, εἰς τὸ μὴ ἐκ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεγονέναι» (Εβρ. 11:3).

Αυτό που δεν μπορεί να ερμηνεύσει η βιολογική εξέλιξη είναι η ανάπτυξη συνειδήσεως, με την ευρεία έννοια του όρου. Πώς ξέρω ότι υπάρχω; Πώς έχω την αίσθηση του ‘εγώ’, του εαυτού μου, σε αντιδιαστολή με κάθε άλλο ον; Πώς ξέρω ότι μια μέρα θα πεθάνω; Κανένα ζώο, όσο ‘πρωτεύον’ (primate) κι αν είναι, δεν έχει αυτή την επίγνωση. Πώς και γιατί προβληματίζομαι για το ‘μετά’ τον θάνατο; Σε πιο στενό επίπεδο, πώς εννοώ την ηθική συνείδηση, το ‘πρέπει’ και το ‘δεν πρέπει’; Αρκεί η ανατροφή και το κοινωνικό παράδειγμα; Και πώς προέκυψε αυτό; Πώς εξηγείται ο λόγος (ενδιάθετος και έναρθρος); Πώς ερμηνεύεται το αυτεξούσιο και η ελευθερία του ανθρώπου, οι φιλοδοξίες του και οι επιλογές του, που μπορούν να κυριαρχούν ακόμη και πάνω στα ‘φυσικά’ ένστικτα; Ακόμη και σε καθαρά ζωικό επίπεδο, τι ακριβώς είναι αυτά που ονομάζουμε ένστικτα;

Όλα αυτά τα ερωτήματα δεν επιδέχονται απαντήσεις στηριγμένες σε επιστημονικές θεωρίες ή πειράματα. Η Ορθόδοξη χριστιανική ερμηνεία περικλείεται στην απλή φράση της Γένεσης «ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν» [Γέν. 2:7]. Δεν μας περιγράφει το ‘πώς’ αλλά τονίζει εμφατικά το ‘Ποιός’ έπλασε τον άνθρωπο και δημιούργησε και όλη την υπόλοιπη κτίση. Θυμούμαι μια καθηγήτρια θεολόγο στο Γυμνάσιο να μας λέει, πριν μερικές δεκαετίες, ότι ο «χοῦς ἀπὸ τῆς γῆς» μπορεί να ήταν οποιοδήποτε έμβιο ον· αυτό που έκανε την ειδοποιό διαφορά από όλα τα άλλα όντα ήταν εκείνη η θεϊκή «πνοὴ ζωῆς» που έκανε τον άνθρωπο «ψυχὴν ζῶσαν», πρόσωπο με λόγο, αυτοσυνειδησία και επίγνωση του εαυτού του και του κόσμου γύρω του και ελεύθερη βούληση. Κι αυτή η πνοή δεν μπορεί να αναλυθεί με κανένα επιστημονικό μέσον· «πίστει μόνῃ» την αποδεχόμαστε. Η αναζήτησή μας σταματάει στο κατώφλι της πίστης: εκούσια, είτε το διαβαίνουμε είτε μένουμε εκτός. Αλλά βέβαια, η κάθε επιλογή έχει και τις (μετα)φυσικές συνέπειές της.

* * *

Το να οχυρωνόμαστε πίσω από μια σχολαστική, κατά λέξιν ερμηνεία της βιβλικής διηγήσεως για την δημιουργία είναι αφελές, και δίνει αφορμή στους ‘απέναντι’ να χλευάζουν την πίστη. Οποιαδήποτε θεωρία για την προέλευση, δημιουργία και εξέλιξη του Σύμπαντος, υλικού και εμβίου, δεν μπορεί να μας πει τίποτε απολύτως για τον Δημιουργό του. Και πώς να πει; «Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε» [Ιω. 1:18]. Από την άλλη όμως, αν θέλουμε να είμαστε τίμιοι και ειλικρινείς με την επιστήμη μας, ας σκεφθούμε πολύ απλά: αν εμείς οι άνθρωποι χρειασθήκαμε τόσους αιώνες, τόση έρευνα, τόσα κεφάλια και κεφάλαια, τόση συλλογική σκέψη για να εξιχνιάσουμε τα θαυμάσια του κόσμου (που, σαν τα κεφάλια της μυθικής Λερναίας Ύδρας, δεν φαίνονται να έχουν τέλος…), πώς καταδεχόμαστε (δεν υπάρχει πιο κατάλληλη λέξη) να αρνούμαστε την ύπαρξη Οδηγού Νοός, που είναι μεν απρόσιτος στην επιστημονική έρευνα και απόδειξη, μας δίνει όμως άφθονα τα τεκμήρια της παρουσίας του μέσα από τα δημιουργήματά του; Με τα λόγια του Αποστόλου Παύλου, «τὰ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης» [Ρωμ. 1:20]. Σε μια εντελώς πρόχειρη και απλή αναλογία, μπορεί να μη γνωρίσαμε π.χ. τον Μπαχ ή τον Μότσαρτ, η μελέτη όμως των έργων τους μας αποδεικνύει περίτρανα τη μουσική τους ιδιοφυΐα. Και όπως γράφει ο Μέγας Βασίλειος στους λόγους του στην Εξαήμερο, «οὐκ ἐλαττοῦται ἡ ἐπὶ τοῖς μεγίστοις ἔκπληξις, ἐπειδὰν ὁ τρόπος καθ᾿ ὃν γίνεταί τι τῶν παραδόξων ἐξευρεθῇ».

Εν κατακλείδι, καμιά θεωρία δεν μπορεί να γκρεμίσει την όντως πίστη στον Δημιουργό Θεό. Με ανθρώπινους όρους, είναι σαν να επιχειρούμε να λύσουμε μαθηματικά προβλήματα με κανόνες π.χ. της γλωσσολογίας ή της χημείας (τα λάθος εργαλεία που είπαμε παραπάνω): οδηγούμαστε σε λογικό άτοπο (absurdum). Συνεπώς, ούτε ο πιστός πρέπει να φοβάται ή να αποστρέφεται την επιστήμη, αλλά ούτε και ο άπιστος να επιχειρεί με την επιστήμη να κατεδαφίσει την ‘πέτραν τῆς πίστεως’. Κανένα επιστημονικό μοντέλο για τον κόσμο δεν είναι έξω από τις δυνάμεις και την δικαιοδοσία του Παντοκράτορος. Το κύριο ζητούμενο είναι να έχουμε μάτια καθαρά για να βλέπουμε πίσω από τα φαινόμενα και να αναγόμαστε, δια της πίστεως, «ἀπὸ την κτίσιν πρὸς τὸν κτίσαντα», τον «πάντα ἐν σοφίᾳ ποιήσαντα». Αυτό όμως είναι μια καθαρά ελεύθερη, προσωπική επιλογή.

Συνεργείο λαϊκισμού και καπηλείας

 

Ο πόνος των ανθρώπων και των σκύλων

Του Παντελή Μπουκάλα

 

Παρασκευή, 15 Μαΐου. Δυτική Όχθη του Ιορδάνη. Στην αυλή ενός σπιτιού Παλαιστινίων, κάποιος Ισραηλινός έποικος, μ’ ένα στειλιάρι σε κάθε χέρι, δέρνει άγρια ένα σκυλί μεσαίου μεγέθους. Το ζωντανό είναι δεμένο, δεν μπορεί να απειλήσει κανέναν. Και τρομοκρατημένο. Δεν έχει δύναμη να αμυνθεί, ούτε καν να γαβγίσει. Κλαίει. Το κλάμα του όμως δεν μεταφράζεται σε γλώσσα ανθρώπων, δεν γίνεται κατανοητό. Ο δίποδος βασανιστής του, ον ανώτερο κατά τας γραφάς, το χτυπάει ανελέητα στο κεφάλι, στα πόδια, σε όλο του το σώμα. Σαν να το μισεί. Ή σαν να νιώθει ότι ξυλοκοπάει άλλο δίποδο, κατώτερο κατά τας γραφάς, εξολοθρευτέο: έναν Παλαιστίνιο.

[...]

Μια συγκλονιστική επιφυλλίδα του Παντελή Μπουκάλα στην "Καθημερινή της Κυριακής".  Διαβάστε την οπωσδήποτε εδώ:

https://www.kathimerini.gr/opinion/564244321/o-ponos-ton-anthropon-kai-ton-skylon/

Τα «μαγικά στυλό» των πανελλαδικών εξετάσεων και ένας λανθάνων διαφωτισμός

πηγή: ΕΝΔΟΤΟΠΟΣ

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Κάθε χρόνο, λίγο πριν την έναρξη των πανελλαδικών εξετάσεων, σύνηθες είναι το γεγονός σε ναούς να οργανώνονται ειδικές ιερές τελετές στις οποίες υποψήφιοι μαθητές συμμετέχουν μαζί με τους γονείς τους. Σ’ αυτές, για ευλογία στους μαθητές, οι ιερείς μοιράζουν στυλό και εικόνες του Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων. Ετούτη η πρακτική, καθώς φαίνεται, σε κάποιους φαίνεται παράξενη· μάλιστα δεν χάνουν την ευκαιρία να την κατακρίνουν, μιλώντας για «μαγικά στυλό», «φυλαχτά», «ευλογημένα αντικείμενα» που, στους υποψήφιους μαθητές, προσθέτουν «μαγικές προσδοκίες», «θρησκευτική φόρτιση», περισσότερο φόβο και άγχος. Στην εποχή που η γνώση καλπάζει, τέτοιες πρακτικές, σε θιασώτες ενός λανθάνοντος διαφωτισμού μοιάζουν «πικρό ανέκδοτο».

«Ένα από τα σπανιότερα πράματα σε τούτη τη γη φαίνεται πως είναι η σωστή κρίση», γράφει ο Ζήσιμος Λορεντζάτος στα Collectanea του, τις καταγραφές του, τις «χαμάδες» του όπως τις χαρακτηρίζει. Σε όποιον δεν έχει σχέση με την εκπαίδευση και την Εκκλησία -ή αν έχει, η σχέση του είναι προβληματική- λογικό είναι να μην έχει σωστή κρίση και να παρερμηνεύει τη βοήθεια που, δια της προσευχής, η Εκκλησία απλόχερα προσφέρει στους υποψήφιους μαθητές σε περιόδους εξετάσεων. Στην προκειμένη περίπτωση ο ψόγος του «ψευδοδιαφωτιστή» προς την Εκκλησία και τους εκπροσώπους της είναι πέρα για πέρα άδικος. Κανένας στυλός και καμιά ιερή εικόνα δεν προσφέρεται έχοντας «μαγικές ιδιότητες», ούτε ως «ευλογημένο αντικείμενο». Απεναντίας, ότι η Εκκλησία προσφέρει προς τους υποψήφιους μαθητές το πράττει γιατί έχει τη φρονιμάδα και την ευθύνη που, δυστυχώς, δεν έχει το ελλαδικό εξετασιοκεντρικό και βάρβαρο εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο σκοτώνει κάθε ιδέα παιδαγωγικής ενσυναίσθησης, την οποία μαθητές και γονείς βρίσκουν σε ιερές τελετές στους ναούς, λίγες ημέρες πριν τις πανελλαδικές εξετάσεις. Ποιος είναι αυτός που θα τους απαγορεύσει αυτή την ελπίδα; Και γιατί τους ψέγει, υποστηρίζοντας πως η γνώση δεν χρειάζεται «τελετουργικά στολίδια;» Η Εκκλησία δεν μοιράζει «μαγικά στυλό». Πέραν του πλούτου της υμνογραφικής ποιητικής της παράδοσης, λειτουργεί και με σύμβολα· μέσω αυτών εύχεται οι μαθητές να έχουν καλή επιτυχία στις εξετάσεις. Ποιος είναι αυτός, που σε μαθητές θα απαγορεύσει στο θρανίο όταν θα γράφουν στις εξετάσεις, σε εμφανές σημείο, να έχουν μια ιερή εικόνα; «Η πίστη δεν παίρνει απόδειξη. Η απόδειξη θα έκανε την πίστη απλή γνώση», κατά Ζήσιμο Λορεντζάτο. Ποιος, επίσης, είναι αυτός που θα τους απαγορεύσει με την προσευχή τους να αντιστέκονται στον εκπαιδευτικό μηχανισμό όταν αυτός κάνει τη σκέψη τους κουρκούτι στην παπαγαλία; «Στην αλήθεια», που διδάσκει η Εκκλησία «δεν έχει απογύρια»… ξανά κατά Ζήσιμο Λορεντζάτο.

Τώρα, τα ευχολόγια πως οι μαθητές και η Παιδεία τους χρειάζεται «φως» και «ευθύνη», κινδυνεύουν να γίνουν στερεότυπα. Όπερ σημαίνει ότι, αν πραγματικά νοιαζόμαστε για αλλαγή στα εκπαιδευτικά μας πράγματα οφείλουμε να «κλείσουμε τα σχολειά για να φτιάξουμε καινούργια», όπως έλεγε ο σοφός ΔΑΣΚΑΛΟΣ Μίλτος Κουντουράς. Άλλωστε αιώνες σ’ αυτόν τον τόπο που λέγεται πατρίδα Ελλάδα, η μεταφυσική είναι γερά δεμένη με τη βούληση, την υπόσταση και το γίγνεσθαι των ανθρώπων της.

Ο υποψήφιος μαθητής στις πανελλαδικές εξετάσεις είναι ακόμα παιδί – έφηβος. Ψάχνει στηρίγματα και πρότυπα, κι εμπνέεται από αυτά. Ψάχνει «μυστικές φωνές μέσα του». Για κάποια παιδιά – εφήβους, στήριγμα είναι και η Εκκλησία. Γιατί τα ψέγουμε; Ιδού τι γράφει ο κορυφαίος ακαδημαϊκός, αρχιτέκτονας και ζωγράφος Πικιώνης στα αυτοβιογραφικά του σημειώματα:

«Το παιδί μαθαίνει ακούοντας μυστικές φωνές μέσα του. Μαθαίνει κάθε στιγμή, κάθε ώρα, την ώρα που πρέπει, όπως από μόνο του μπορεί μάθει. Εμάθαινε από όλα, από τη φύση, από τη διαγωγή των ανθρώπων. Αισθανόμουν πως ο καθένας θέλει ιδιαίτερη ανατροφή, ιδιαίτερη παίδευση, ανάλογη με τις κλίσεις τους, για να καρποφορήσει. Κι όμως μας εξαναγκάζουν να διατρέξουμε τη μακριά έρημο μιας συμβατικής παιδείας που απονεκρώνει απειράριθμες ψυχές. Από νωρίς αισθανόμουν την ανάγκη ενός παιδαγωγού που θα διάβαζε μέσα στην ψυχή μου και θα μπορούσε να με ποδηγετήσει.

»Εκεί κάτω, εις τα βράχια της Φρεαττύδας που καθημερινά μας πήγαινε την αδελφή μου κι εμένα η γιαγιά μας, ανάμεσα στα τραχιά εκείνα βράχια, όπου η αύρα έσειεν απαλά το μίσχο του φυτού που φύτρωνε στις κουφάλες των βράχων, στο χώμα το θεοφόρο, το σπαρμένο από τα θραύσματα των αγγείων, ανάμεσα από τα χαίνοντα πηγάδια που μου μιλούσαν για τους αρχαίους κάτοικους αυτής της γης, τη γης μου, εμόρφωνα τη συνείδησή της, έπλαθα την ιστορία της…».

Η αποϊεροποίηση σημαντικών στιγμών στο βίο κάθε ανθρώπου έχει συνέπειες. Μια από αυτές -η κυριότερη- είναι η καταλήστευση της βαριάς ιστορικής κληρονομιάς, νοοτροπία που συνιστά απόλυτη άρνηση του ανθρώπινου προσώπου, σαφές δείγμα του εκκοσμικευμένου κόσμου όπου ζούμε. «Άφετε τα παιδία και μη κωλύετε αυτά ελθείν προς με, των γαρ τοιούτων εστίν η βασιλεία των ουρανών», (Μτ. 19,14). Θέλει γερά κότσια η αναζήτηση του Θεού, και στις πανελλαδικές εξετάσεις. Ποιος είναι αυτός που θα την απαγορεύσει; Και γιατί την ψέγει;

[ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Πικιώνης: Ζωγραφικά, τ. Α΄. Αθήνα: 1997. Ίνδικτος, σ. 24].

Υ.Γ. Ο όρος «διαφωτισμός» που γράφω στον τίτλο έχει τη σημασία του, μιας και το κίνημα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού το οποίο απλώθηκε και στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα κατά τον 18ο αιώνα, μέχρι σήμερα έχει θιασώτες και επιγόνους. Ένας τέτοιος επίγονος είναι και ο ανώνυμος συντάκτης του λιβελλογραφήματος για τα «μαγικά στυλό» των πανελλαδικών εξετάσεων. Αρκετοί από αυτούς, σήμερα, λόγω άγνοιας βασικών προταγμάτων του Διαφωτισμού και πως αυτά, κυρίως μετά την Επανάσταση του 1821, στον ελλαδικό χώρο ανασχέθηκαν, φέρνει στο προσκήνιο το πρόβλημα της παρερμηνείας τους. Κύριο πρόταγμα των διαφωτιστών ήταν η ανεξιθρησκία και η αποδέσμευση του ανθρώπου από τις θρησκευτικές πέδες. Το θρησκευτικό φαινόμενο στην Ευρώπη για αιώνες βρίσκονταν υπό την επήρεια φονταμενταλιστικών μεσαιωνικών αντιλήψεων της Δυτικής Εκκλησίας – χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ιερής Εξέτασης. Μολονότι η Επιστημονική Επανάσταση (μέσα 16ου και 17ος αιώνα) μέσω των θετικών επιστημών μαθηματικοποίησε τη φύση, και μολονότι ο Διαφωτισμός εξύμνησε τις θετικές επιστήμες, η θρησκεία συνέχισε να είναι κυρίαρχη, με αποτέλεσμα να ελέγχει και να επικρίνει ζητήματα όπως η εξέλιξη του ανθρώπου και του κόσμου. Τρανταχτό παράδειγμα η καταδίκη του Δαρβίνου από τη Δυτική Εκκλησία την οποία, δυστυχώς, απροϋπόθετα υιοθέτησε και η Ανατολική. Ωστόσο, μέσα στους διαφωτιστές ευρωπαίους και έλληνες λογίους, υπήρξαν πολλές περιπτώσεις που, στις ιδέες του Διαφωτισμού ενσωμάτωσαν το θρησκευτικό φαινόμενο, στις πραγματικές διαστάσεις του, χωρίς να το απορρίπτουν. Οι απόπειρες διαλόγου επιστήμης και θρησκείας, που έγιναν καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα και συνεχίζονται στον 21ο αιώνα είναι ελπιδοφόρο γεγονός.

https://endotopos.blogspot.com/2026/05/blog-post_23.html

Η αποφυλάκιση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου - Του Μάνου Λαμπράκη

Η αποφυλάκιση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου δεν άνοιξε απλώς μια νομική συζήτηση γύρω από τα ισόβια και τον σωφρονιστικό κώδικα. Άνοιξε ξανά το υπόγειο δωμάτιο της Μεταπολίτευσης, εκεί όπου η ελληνική κοινωνία έκρυψε επί δεκαετίες τη βαθιά αμηχανία της απέναντι στην πολιτική βία.

Η «17 Νοέμβρη» δεν υπήρξε μόνο μια τρομοκρατική οργάνωση με νεκρούς, αίμα και εκτελέσεις. Υπήρξε και το πιο σκοτεινό σύμπτωμα μιας χώρας που συχνά έδειξε να καταδικάζει τη βία θεσμικά αλλά να τη δικαιολογεί υπόγεια πολιτισμικά. Για χρόνια ολόκληρα, τμήματα της δημόσιας ζωής αντιμετώπισαν τη «17 Νοέμβρη» περίπου σαν ιστορική παραφωνία με πολιτικό υπόβαθρο και όχι σαν αυτό που πραγματικά ήταν: μια μηχανή ιδεολογικής εκτέλεσης ανθρώπων μέσα στην καρδιά της δημοκρατίας.

Αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη αλήθεια που ποτέ δεν ειπώθηκε καθαρά στη χώρα: ότι η Μεταπολίτευση δεν εξουδετέρωσε πραγματικά τη γοητεία της βίας. Απλώς τη μετέφερε από τον δρόμο στη γλώσσα. Τη διέσωσε μέσα σε πανεπιστημιακές αμφισημίες, σε δημοσιογραφικές υπεκφυγές, σε πολιτικές σιωπές, σε εκείνη τη μόνιμη ελληνική συνήθεια να αναζητούνται πάντοτε «ιστορικά συμφραζόμενα» όταν ο νεκρός ανήκει στη λάθος πλευρά του ιδεολογικού χάρτη. Κι έτσι, αντί να υπάρξει μια πραγματική συλλογική συντριβή απέναντι στο γεγονός ότι μια τρομοκρατική οργάνωση εκτελούσε ανθρώπους επί δεκαετίες σχεδόν μέσα στην κανονικότητα της δημοκρατικής ζωής, δημιουργήθηκε σταδιακά ένα πέπλο σχετικοποίησης που δηλητηρίασε βαθιά τη δημόσια συνείδηση.

Γι’ αυτό και η φράση του Κώστα Μπακογιάννη προχθές «αν τον δω στον δρόμο, τι θα κάνω;» είχε τόσο μεγάλη δύναμη. Επειδή διέλυσε για μια στιγμή τη μεταπολιτευτική θεατρικότητα της ψυχραιμίας. Εκεί δεν μιλούσε ένας πολιτικός. Μιλούσε ο γιος ενός ανθρώπου που εκτελέστηκε από τη «17 Νοέμβρη». Και κυρίως μιλούσε ένας πατέρας που κατάλαβε ξαφνικά ότι το τραύμα πέρασε ήδη στην επόμενη γενιά, μέσα από το τηλεφώνημα του δικού του παιδιού. Εκεί καταρρέει όλη η βολική αφήγηση περί «ιστορικού κλεισίματος κύκλων». Γιατί οι κύκλοι δεν κλείνουν ποτέ για εκείνους που έμειναν πίσω. Η Ιστορία μπορεί να γίνεται ντοκιμαντέρ. Για τις οικογένειες όμως παραμένει καθημερινότητα.

Από τη «17 Νοέμβρη» μέχρι τα Τέμπη, το Μάτι και κάθε βίαιο θάνατο που συγκλόνισε τη χώρα, η Ελλάδα επαναλαμβάνει την ίδια τελετουργία λήθης. Αρχικά θρήνος. Έπειτα δηλώσεις. Μετά υποσχέσεις περί Δικαιοσύνης. Και τέλος η μεγάλη επιστροφή στην κανονικότητα, σαν η κοινωνία να διαθέτει έναν αμυντικό μηχανισμό αυτοπροστασίας που απομακρύνει γρήγορα τους νεκρούς από το κέντρο της συλλογικής συνείδησης για να μη διαταραχθεί η πολιτική και οικονομική ομαλότητα. Οι συγγενείς όμως παραμένουν εκεί σαν δυσάρεστη υπενθύμιση ότι τίποτα δεν τελείωσε πραγματικά. Και γι’ αυτό προκαλούν τόση ενόχληση: επειδή επιμένουν να χαλούν τη σκηνοθεσία της κανονικότητας.

Το πολιτικό σύστημα ανέχεται εύκολα τους νεκρούς όταν μετατρέπονται σε επετείους, στεφάνια και επετειακές ομιλίες. Δεν αντέχει όμως τους ζωντανούς που συνεχίζουν να πονάνε δημόσια. Δεν αντέχει τις μάνες που δεν σιωπούν, τους πατέρες που επιστρέφουν κάθε χρόνο στα ίδια σημεία, τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς να συμφιλιώνονται με την απώλεια. Γιατί όλοι αυτοί θυμίζουν κάτι εξαιρετικά επικίνδυνο: ότι κάτω από τη βιτρίνα της ώριμης ευρωπαϊκής δημοκρατίας, η Ελλάδα ουδέποτε επεξεργάστηκε πραγματικά ούτε τη σχέση της με τη βία ούτε τη σχέση της με τους νεκρούς της. Προτίμησε να μετατρέψει το τραύμα σε τηλεοπτικό υλικό, σε πολιτική διαχείριση και σε ιστορικό αρχείο.

Το βαθύτερο πρόβλημα της χώρας δεν βρίσκεται στο αν ένας καταδικασμένος τρομοκράτης δικαιούται νομικά να αποφυλακιστεί, αλλά στο ότι η ελληνική δημόσια ζωή έχει μάθει να φοβάται περισσότερο τη μνήμη παρά τη βία. Τη βία τη χωνεύει, τη σχολιάζει, τη σχετικοποιεί, τη μεταβολίζει πολιτικά. Τη μνήμη όμως όσων έμειναν πίσω δεν μπορεί να τη διαχειριστεί. Επειδή κάθε άνθρωπος που επιμένει να θυμάται λειτουργεί σαν κατηγορία απέναντι σε ολόκληρη τη μεταπολιτευτική αφήγηση.

Σαν μια επίμονη υπενθύμιση ότι η δημοκρατία δεν τραυματίστηκε μόνο από τους δολοφόνους της, αλλά και από την αδυναμία της να κοιτάξει κατάματα τους νεκρούς που άφησαν πίσω τους.

Μάνος Λαμπράκης

[πηγή]

Ανθολὀγιον 361: Χρῆστος Γιανναρᾶς

 

[...] Ἡ διαφορὰ τοῦ ἀκτίστου ἀπὸ τὸ κτιστὸ ἔγκειται στὸν τρόπο τῆς ὑπάρξεως: Τὸ κτιστὸ ὑπάρχει μὲ τὸν τρόπο τῆς ἀτομικότητας, τὸ ἄκτιστο μὲ τὸν τρόπο τῆς σχέσης, τῆς ἀγαπητικῆς ἀλληλοπεριχώρησης. [...] 

[...] Ὡς κτιστὴ ὕπαρξη ὁ ἄνθρωπος ἔχει παραστάσεις μόνο ὀντικῶν ἀτομικοτήτων, διαστατῶν καὶ χρονικῶν. Ὁ νοῦς μας μπορεῖ νὰ συλλάβει "ἀποφατικῶς" τὴν ἔννοια τοῦ ἄχρονου καὶ τοῦ ἀδιάστατου, ἀλλὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει αἰσθητὴ παράσταση (εἰκόνα συγκροτημένη ἀπὸ τὴν ἐμπειρία) τῆς ἀχρονίας καὶ τῆς ἀδιαστασίας, τῆς ἄχρονης καὶ ἀδιάστατης ὕπαρξης. Κατανοοῦμε τὰ σημαίνοντα, ἀγνοοῦμε τὰ σημαινόμενα.

Χρῆστος Γιανναρᾶς, Ἐνθάδε -Ἐπέκεινα (ἀπόπειρες ὀντολογικῆς ἑρμηνευτικῆς), ἐκδόσεις Ἴκαρος, Ἀθήνα 2016, ISBN: 978-960-572-135-0, σελ. 55-56 (ἀπόσπασμα).

ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ

 https://www.youtube.com/watch?v=JVkRssDk3jQ

Το Σάββατο 2 Μαΐου 2026, στις 7.30 το απόγευμα στο Έναστρον Βιβλιοκαφέ (Σόλωνος 101, Αθήνα) το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος) διοργάνωσε ανοιχτή συζήτηση με θέμα: "Η ρωσοουκρανική σύγκρουση και το Οικουμενικό Πατριαρχείο".

Ομιλητές: 

Κώστας Κουτσουρέλης, συγγραφέας, διευθυντής του περιοδικού Νέο Πλανόδιον

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, θεολόγος, υπεύθυνος Καλλιτεχνικού Συνόλου "Πολύτροπον".

19 Μαΐου: Δεν ξεχνώ τη Γενοκτονία των Ποντίων

 

Εκδήλωση – αφιέρωμα στον Ε. Χ. Γονατά από τις εκδόσεις Στιγμή την Παρασκευή 29 Μαΐου 2026

 

Κιτς

Μέχρι πότε θα απασχολεί κάποιους αυτό το κιτς πανυγηράκι της Eurovision;

Και, επίσης, για ποιο λόγο να πληρώνει ο Έλληνας φορολογούμενος την κάθε κιτς ανοησία;

16/5/2026

Γ.Μ.Β.

Αχ, κύριε Χρήστο μας! - Επί προσωπικού για τον Χρήστο Γιανναρά (Παντελής Σαββίδης, Βασίλης Μπετσάκος)

πηγή: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

&

https://www.youtube.com/watch?v=s46DQSZt7mA&t=2s

Ο Παντελής Σαββίδης, ο Βασίλης Μπετσάκος και η επιμελήτρια του βιβλίου Αναστασία Μπύρου παρουσιάζουν το συλλογικό έργο Αχ, κύριε Χρήστο μας! - Επί προσωπικού για τον Χρήστο Γιανναρά (εκδόσεις manifesto)

Μνήμη Αντώνη Βαλεργάκη

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 10/5/2026]

Ονειρεύτηκα ότι έβλεπα έναν εφιάλτη.

Ξύπνησα μέσα στο όνειρο ξανά και ξανά.

Αυτός ήταν ο εφιάλτης: η επανάληψη.

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

Ι.

Ο Αντώνης ήταν ανέκαθεν φιλότιμος, γενναιόδωρος και δοτικός, ένας διανοούμενος που «δεν ήθελε να φαίνεται», όχι από έλλειψη αυτοπεποίθησης αλλά επειδή γνώριζε ότι τα γράμματα θέλουν να έχει κανείς και ολίγη ταπεινοφροσύνη. Πάντα καίριος και απαιτητικός στα διαβάσματά του, στις μουσικές και κινηματογραφικές επιλογές του. Είχε βαθύτατη παιδεία και το χάρισμα να θυμάται και να κατανοεί σε απόλυτο βαθμό αυτά που διάβαζε. Πάνω απ’ όλα όμως ήταν δάσκαλος με μεγάλη μεταδοτικότητα, προσήνεια και ευγένεια. Τον συνάντησα για πρώτη φορά το 2006 στο Μουσικό Σχολείο Ηρακλείου και αμέσως συνειδητοποίησα ότι μας ενώνουν πολλά. Η παρέα μαζί του ήταν μια διαρκής μαθητεία: από αυτόν άκουσα για τον Αγκάμπεν, για τον Ζίζεκ, για τη φιλοσοφία της γλώσσας, για τον Μπένγιαμιν, για την αρνητική διαλεκτική και την κριτική θεωρία, για τον Χάμπερμας, τον Ρώλς και τον Ντεριντά. Αργότερα στο 3ο Γενικό Λύκειο Ηρακλείου είχα την ευκαιρία να τον γνωρίσω και στο ανθρώπινο επίπεδο. Εκεί κατάλαβα ότι ο Αντώνης ήταν ένας από μας: ένας απλός άνθρωπος που τον απασχολούσαν όλες οι μέριμνες και τα βάσανα της καθημερινότητας. Μοιραζόμασταν συχνά τις ίδιες αγωνίες και ανησυχίες για τα καθημερινά: πώς θα ανταποκριθούμε στις υποχρεώσεις μας με το γλίσχρο μισθό μας, πώς θα βγάλουμε το δεκαπενθήμερο, πώς θα πληρώσουμε τη ΔΕΗ, πώς θα εξοικονομήσουμε χρήματα για ν’ αγοράσουμε κανένα βιβλίο. Ο κοινός μας φόβος, το συζητούσαμε πολλές φορές, ήταν να μην μας αφήσει πουθενά το αυτοκίνητο!

ΙΙ.

Ο Αντώνης αναγνώριζε το απαράμιλλο κάλλος της εκκλησιαστικής ποίησης. Σχεδιάζαμε μάλιστα μελλοντικά να κάνουμε ένα σχετικό διαθεματικό μάθημα. Δυστυχώς δεν προλάβαμε. Πέρυσι μου είχε ζητήσει να κάνουμε μαζί ένα μάθημα στη Γ’ Λυκείου. Μου πρότεινε να παρουσιάσω το βιβλίο Ισχύς νόμου του Ντεριντά. Το μάθημα κύλησε εξαιρετικά χάρη στο ζήλο, τη μεταδοτικότητα και τα αναρίφνητα χαρίσματά του. Του είχα από τότε, αθέλητα θαρρείς, αφιερώσει την εισήγησή μου.

Αντώνη, θα μείνεις για πάντα αλησμόνητος στους μαθητές και τους συναδέλφους σου.

Ηράκλειο Κρήτης, 5 Μαΐου 2026

Γ. Μ. Βαρδαβάς

Οι αναθέσεις μαθημάτων Γυμνασίου και Λυκείου για το νέο σχολικό έτος - Πρώτη ανάθεση το "εναλλακτικό" μάθημα της Ηθικής στους θεολόγους

 

Ανακοινώθηκαν από το ΥΠΑΙΘΑ οι αναθέσεις μαθημάτων Γυμνασίου και Λυκείου για το νέο σχολικό έτος. Ως προς το οιονεί "εναλλακτικό" μάθημα της "Ηθικής", που θα προσφέρεται στους απαλλασσόμενους από το μάθημα των Θρησκευτικών από το νέο σχολικό έτος, εφόσον συμπληρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός μαθητών (αναμένεται να είναι 10 ανά τάξη), ισχύουν τα εξής: οι θεολόγοι θα το έχουν πρώτη ανάθεση, οι φιλόλογοι, οι ΜΙΘΕ και οι κοινωνικοί επιστήμονες δεύτερη ανάθεση. Αναμενόμενες οι αναθέσεις. Εξακολουθώ να φρονώ ότι πρόκειται για πολύ αρνητική εξέλιξη για το μάθημα των Θρησκευτικών παρά το οιονεί win - win.

***

Δείτε τις αναθέσεις εδώ:

https://www.esos.gr/arthra/98853/anatheseis-mathimaton-gymnasioy-kai-genikoy-lykeioy-i-nea-apofasi

Μνημόσυνο Αντώνη Βαλεργάκη

 

Το 40νθήμερο μνημόσυνο του αλησμόνητου συναδέλφου μας Αντώνη Βαλεργάκη θα τελεστεί αύριο Σάββατο 9 Μαϊου 2026 και ώρα 08:30 στον Ιερό Ναό Γενεσίου της Θεοτόκου στην Αμμουδάρα Ηρακλείου.

Το ανέκδοτο της ημέρας

 

Πραγματοποιήθηκε η καθιερωμένη φορολοτταρία του μήνα!

"Ζητήματα Εκκλησιαστικής Περιουσίας" - Επιστημονική εκδήλωση της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου στην Αμαλιάδα την Πέμπτη 7 Μαΐου 2026

 

«Ζητήματα εκκλησιαστικής περιουσίας»

► Επιστημονική εκδήλωση της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου στην Αμαλιάδα σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Ηλείας και τον οικείο Δικηγορικό Σύλλογο

Η Ιερά Μητρόπολη Ηλείας, ο ∆ικηγορικός Σύλλογος Αμαλιάδας και η Εταιρεία Εκκλησιαστικού και Κανονικού ∆ικαίου με την υποστήριξη των Εκδόσεων Σάκκουλα συνδιοργανώνουν επιστημονική εκδήλωση με θέμα «Ζητήματα Εκκλησιαστικής Περιουσίας». Πρόκειται να ένα θέμα – αυτό της διοίκησης και της διαχείρισης της εκκλησιαστικής περιουσίας – το οποίο από την σύσταση του νεοελληνικού κράτους μέχρι και τις ημέρες μας αποτελεί ζήτημα ιδιαιτέρως νευραλγικό έως και ακανθώδες στις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας. Η πολυπλοκότητα του ζητήματος έγκειται στην αλληλοκάλυψη δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, στην έλλειψη πλήρους καταγραφής και τις διαφορετικές προσεγγίσεις για την αξιοποίησή της.

H εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την ερχομένη Πέμπτη, 7 Μαϊου 2026 και ώρα 17:30 στον Πολυχώρο Πολιτισμού του ∆ήμου Ήλιδας, στην Αμαλιάδα, με εισηγητές έγκριτους νομικούς επιστήμονες από τον πανεπιστημιακό και εκκλησιαστικό χώρο, δικαστικούς λειτουργούς, καθώς και προσοντούχους δικηγόρους με υψηλή επιστημονική κατάρτιση επί θεμάτων εκκλησιαστικού δικαίου, σύμφωνα με το ακόλουθο Πρόγραμμα εργασιών:

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

17.30 - 18.00: Έναρξη εκδήλωσης – Χαιρετισμοί

• Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ηλείας και Ωλένης κ. Αθανάσιος

• Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αμαλιάδος κ. Αθανάσιος Π. Θεοδόσης

• Πρόεδρος της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου κ. Αθανάσιος Κόντης

* Α΄ Συνεδρία

18.00 - 18.20: «Νησίδες προϊσχύσαντος εκκλησιαστικού δικαίου στην ελληνική έννομη τάξη: η περίπτωση των Ναών και Μονών της Επτανήσου», Αρχιμ. Ιωαννίκιος Ζαμπέλης, Διδάκτωρ Εκκλησιαστικού Δικαίου - Ιεροκήρυκας Ι. Μητροπόλεως Λευκάδος και Ιθάκης

18.20 - 18.40: «Καθεστώς των ιδιόκτητων Ναών μετά τον ν. 5224/2025», Θεόδωρος Παπαγεωργίου, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε. - Ειδικός Νομικός Σύμβουλος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος

18.40 - 19.00: «Κοινωφελείς περιουσίες υπέρ εκκλησιαστικών νομικών προσώπων», Αικατερίνη Καραμπίνη, Διδάκτωρ Εργατικού Δικαίου – Δικηγόρος στη Νομική Υπηρεσία της Εκκλησίας της Ελλάδος

19.00 - 19.15: Παρεμβάσεις – Συζήτηση

19.15 - 19.30: Διάλειμμα

* Β΄ Συνεδρία

19.30 - 19.50: «Όταν η εκκλησιαστική περιουσία απογράφεται και τακτοποιείται…», Γεώργιος Ανδρουτσόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών – Διευθυντής του «Εργαστηρίου Εκκλησιαστικού Δικαίου και σχέσεων Κράτους - Θρησκευμάτων» του Ε.Κ.Π.Α. – Δικηγόρος

19.50 - 20.10: «Τα διαχωριστικά διατάγματα (ν. 4684/1930) ως τρόπος κτήσεως

κυριότητας», Σπυρίδων - Αθανάσιος Σουγλέρης, Πρωτοδίκης Πρωτοδικείου Αχαΐας - Mεταπτυχ. δίπλωμα Ιστορίας Δικαίου

20.10 - 20.30: «Χρησικτησία επί εκκλησιαστικών ακινήτων», Βασιλική Δημάκη, Δικηγόρος - Mεταπτυχ. δίπλωμα Εκκλησιαστικού Δικαίου - Υποψήφια Διδάκτωρ Νομικής

20.30 - 21.00: Συζήτηση - Λήξη συνεδρίου

ΔΡΑΣΕΙΣ - ΔΙΟΙΚΗΣΗ

Η Εταιρεία Eκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου (https://www.etekkad.gr) η οποία ιδρύθηκε το 2014 από τον καθηγητή Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Αθηνών κ. Ιωάννη Μ. Κονιδάρη, έχει ως κύριο σκοπό της την προώθηση και τον συντονισμό της επιστημονικής έρευνας προάγοντας με τις δράσεις της την επιστήμη στα ζητήματα του Εκκλησιαστικού και του Κανονικού Δικαίου και ευρύτερα τον δημόσιο διάλογο στα ζητήματα των σχέσεων Πολιτείας και Εκκλησίας, τα οποία εμφανίζονται στο προσκήνιο με αξιοζήλευτη περιοδικότητα. Η επικείμενη επιστημονική εκδήλωση έρχεται να προστεθεί στη σειρά της πλούσιας δράσης της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου, ως συνέχεια ανάλογης ημερίδας με θέμα «Εκκλησιαστική Δικαιοσύνη και Εκκλησιαστικά Δικαστήρια» που είχε πραγματοποιηθεί με μεγάλη επιτυχία το Νοέμβριο του 2024 στη Λάρισα, με τη συνεργασία της Ιεράς Μητροπόλεως και του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου.

* Το Δ.Σ. της Εταιρείας (2024-2027) συγκροτείται υπό την ακόλουθη σύνθεση: Πρόεδρος Aθανάσιος Κόντης, Δρ. Νομικής – Δικηγόρος Αθηνών, Aντιπρόεδρος Γεώργιος Ιατρού, Δρ. Νομικής – Δικηγόρος Πατρών, Γενική Γραμματέας Ζωή Καραμήτρου, Δρ. Νομικής – Δικηγόρος Αθηνών - Ειδική Επιστήμων στο "Συνήγορο τoυ Πολίτη", Ταμίας Δημήτριος Κρεμπενιός, Δρ. Νομικής – Δικηγόρος Αθηνών και Έφορος Δημοσίων Σχέσεων Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος, Δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας - Δ/ντής Προτύπου Γενικού Λυκείου Λάρισας.

Επιστημονικό όργανο της Εταιρείας είναι η Επιθεώρηση Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου (τα) «ΝΟΜΟΚΑΝΟΝΙΚΑ» που εκδίδονται από τις ευφήμως γνωστές εκδόσεις Σάκκουλα Α.Ε. (https://www.sakkoulas.gr) και κυκλοφορούν Νοέμβριο/Δεκέμβριο και Μάϊο/Ιούνιο κάθε έτους.

 

Κυκλοφόρησαν οι «Νόμοι» του Ζήσιμου Λορεντζάτου

Ζήσιμος Λορεντζάτος, Νόμοι ήτοι η Μεγάλη Παράδοση ή παμπάλαιος δόξα, επιμέλεια: Σταύρος Ζουμπουλάκης, εκδόσεις Άρτος Ζωής, Αθήνα 2026, ISBN : 978-960-8053-97-7.

Οι Νόμοι ήτοι η Μεγάλη Παράδοση ή παμπάλαιος δόξα είναι το εκτενέστερο, από όσα βρέθηκαν στα κατάλοιπά του, ανέκδοτο έργο του Ζήσιμου Λορεντζάτου (1915-2004). Χειρόγραφο, αχρονολόγητο και ανολοκλήρωτο. Το έγραψε μετά τη Μικρά Σύρτι (1953 και εκδίδεται το 1955) και πριν από το Χαμένο Κέντρο (1961), αλλά δεν μπορούμε να ορίσουμε με ασφάλεια πότε ακριβώς το άρχισε και πότε το εγκατέλειψε.

Οι Νόμοι είναι ο ενδιάμεσος σπόνδυλος που μας έλειπε για να κατανοήσουμε την πνευματική πορεία του Λορεντζάτου. Ο Λορεντζάτος προσχωρεί στην ιδέα της Philosophia Perennis στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και μένει πιστός σε αυτήν σε όλη τη ζωή του, με ορισμένες πάντως μεταγενέστερες διαφοροποιήσεις. Οι Νόμοι είναι ακριβώς το έργο που έγραψε για να παρουσιάσει, με βαθιά πεποίθηση, την αλήθεια της Philosophia Perennis ή της Μεγάλης Παράδοσης, δηλαδή της εμπράγματης μεταφυσικής αλήθειας, της αιώνιας, αμετάβλητης, αντιιστορικής, θεοδίδαχτης.

Ο Λορεντζάτος δεν εξέδωσε ποτέ τους Νόμους, γιατί –δείγμα και αυτό της πνευματικής τιμιότητάς του– είχε ήδη κάνει, πριν καλά καλά τους ολοκληρώσει, το επόμενο βήμα, είχε μετακινηθεί με μεγαλύτερη σαφήνεια στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

https://www.artoszois.gr/books/nomoi/

Ο Π.Σ.Θ. "ΚΑΙΡΟΣ" ΓΙΑ ΤΟ "ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ" ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ

Αθήνα, 21 Μαρτίου 2026

Με αφορμή τη θεσμοθέτηση του μαθήματος της «Ηθικής» ως εναλλακτικού των Θρησκευτικών, ο Π.Θ.Σ. «ΚΑΙΡΟΣ» εκφράζει την έντονη ανησυχία του και αναπτύσσει τις εξής θέσεις:

1. Πρώτη Ανάθεση στους Θεολόγους. Θεωρούμε δίκαιη και αυτονόητη την απόδοση της πρώτης ανάθεσης του μαθήματος της Ηθικής στους Θεολόγους (ΠΕ01). Το γνωστικό αυτό αντικείμενο αποτελεί οργανικό μέρος των θεολογικών σπουδών (Κοινωνική, Φιλοσοφική και Χριστιανική Ηθική). Θα ήταν προκλητικό να αναζητηθούν άλλες ειδικότητες για ένα μάθημα που οι Θεολόγοι κατέχουν επιστημονικά και παιδαγωγικά, την ίδια στιγμή που το μάθημά τους πλήττεται από την εισαγωγή αυτού του νέου μαθήματος.

2. Εδώ και αρκετά χρόνια απουσιάζει το μάθημα της διδακτικής των Θρησκευτικών από τις Παιδαγωγικές σχολές. Οι δάσκαλοι καλούνται να διδάξουν ένα αντικείμενο για το οποίο δεν έχουν εκπαιδευτεί. Επαναφέρουμε το αίτημα για επιμόρφωση των δασκάλων στα Θρησκευτικά, εν αναμονή του πολλαπλού βιβλίου το οποίο θα εισαχθεί σύντομα στα σχολεία. Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Θεολόγων «Καιρός», προτίθεται να συμβάλλει στην στήριξη και επιμόρφωση των δασκάλων προχωρώντας σε οργανωμένες εκπαιδευτικές δράσεις σε συνεργασία με τις Περιφερειακές Διευθύνσεις και τους κατά τόπους Συμβούλους της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

3. Επιμόρφωση και Παιδαγωγική Ευθύνη. Η εισαγωγή του μαθήματος της «Ηθικής» εγείρει σοβαρά ζητήματα σύγχυσης και «αντιλόγου» προς τα Θρησκευτικά. Θα ήταν τραγικό λάθος να νομιστεί ότι η «Ηθική» διδάσκεται στον αντίποδα των Θρησκευτικών. Θεωρούμε ότι απαιτείται άμεση και εξειδικευμένη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, την οποία μπορούν να οργανώσουν και να πραγματοποιήσουν οι Θεολογικές Σχολές, ώστε το μάθημα να μην διολισθήσει σε μια μονοδιάστατη φιλοσοφική προσέγγιση, αποκομμένη από τους λόγους που το δημιούργησαν.

4. Προσλήψεις – τοποθετήσεις Θεολόγων. Η εκπαιδευτική χρονιά που διανύουμε χαρακτηρίστηκε από την εντελώς ανεπαρκή κάλυψη, από την πλευρά του Υπουργείου Παιδείας, των κενών στο μάθημα των Θρησκευτικών. Παρά τη διακηρυγμένη στήριξη εκ μέρους της διοίκησης του Υπουργείου προς τον κλάδο μας, σε όλες τις φάσεις διορισμών και τοποθετήσεων οι προσλήψεις θεολόγων υπήρξαν από ελάχιστες έως μηδαμινές. Το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να διασφαλίσει την επαγγελματική μας επιβίωση. Η ανάθεση της «Ηθικής» στους Θεολόγους αποτελεί τη μόνη δίκαιη λύση για την κάλυψη του διδακτικού ωραρίου και την αποκατάσταση ενός κλάδου που οδηγείται στη συρρίκνωση και την ανεργία.

Καλούμε το Υπουργείο Παιδείας να μετατρέψει τις ασάφειες των πρόσφατων ΦΕΚ σε σαφείς οδηγίες. Η «Ηθική» οφείλει να διδάσκεται πρωτίστως από Θεολόγους, ως ισότιμο και ισοδύναμο μάθημα, διασφαλίζοντας, όμως, παράλληλα, το δικαίωμα όλων των μαθητών σε μια πλήρη και αντικειμενική θρησκευτική εκπαίδευση.

Το Διοικητικό Συμβούλιο

του Πανελλήνιου Θεολογικού Συνδέσμου ΚΑΙΡΟΣ

https://eduthriskeftika.blogspot.com/2026/03/blog-post.html

Αφήγηση και πολιτική θεολογία

 

[...] Η πολιτική θεολογία εστιάζει στην αφηγηματική λειτουργία της θεολογίας, γιατί η αφήγηση είναι επιτελεστική, δηλαδή κοινοποιώντας την εμπειρία της Εκκλησίας προκαλεί νέες εμπειρίες. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί θεολόγοι που σχετίζονται άμεσα με την πολιτική θεολογία, όπως ο Karl Barth (1886-1968) και ο Dietrich Bohnhoeffer (1906-1945), θεολογούν ασκώντας και το λογοτεχνικό είδος της αφήγησης, καθώς τόσο η επιχειρηματολογία όσο και η αφήγηση αποτελούν λειτουργίες του κριτικού λόγου. [...]

Σπυριδούλα Αθανασοπούλου - Κυπρίου, Όχι εγώ - Κείμενα πολιτικής θεολογίας με αναφορές σε θέματα φύλου, θρησκείας και ιδεολογίας, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2011, σελ. 18.

***

Δείτε και: 

π. Ευάγγελος Γκανάς, Αφήγηση και θεολογία (απόσπασμα)